Noordelijke Kruistochten

Noordelijke Kruistochten
Onderdeel van de Kruistochten
Duitse Ordestaat in 1260.
Duitse Ordestaat in 1260.
Datum	12e en 13e eeuw
Locatie	Estland, Letland, Litouwen, Oost-Pruisen
Strijdende partijen
Kruisvaarders  Denemarken  Zweden Bestand:Zakon Kawalerów Mieczowych COA.svg Orde van de Zwaardbroeders Bestand:Baltic coat of arms.svg Duitse Orde Letgallen Bestand:Flag of the Livonians.svg Lijven (deels) "Heidenen" Esten Öselaren Semgallen Koeren Selen Bestand:Flag of the Livonians.svg Lijven (deels) Pruisen Polaben
Leiders en commandanten
Waldemar I van Denemarken Waldemar II van Denemarken Johan I van Zweden Albert van Riga Anders Sunesen Caupo van Turaida † Diederik van Treyden† Volkwin† Wenno Wilken van Endorp† Tālivaldis van Tālava† Lembitu van Lehola † Ako van Salaspils† Visvaldis van Jersika Viestards van Tērvete Nameisis van Semgallen†

De Noordelijke Kruistochten of Baltische Kruistochten verwijzen naar de veldtochten die de koningen van Denemarken en Zweden, de Duitse Orde en de Lijflandse Zwaardbroeders in de 12e en 13e eeuw voerden tegen de "heidense" volkeren wonend ten zuiden en oosten van de Oostzee om hen politiek te onderwerpen en te bekeren tot het christendom. Deels was dit voor het uitbreiden van de wereldlijke macht van de vorstenhuizen en ridderorden, deels in naam van de Grote Opdracht die men meende te hebben om "heidenen" te bekeren. Een andere factor was de rivaliteit met de oosters-orthodoxe kerk die met het Vorstendom Polotsk haar invloed over de Daugava en al bijna tot de Oostzee uitbreidde. Praktische redenen waren onder meer het geringe succes dat de grote kruistochten naar het Heilig Land hadden ondervonden, waardoor men het Baltische gebied als alternatief koos, maar ook economische expansie die een onrustige bezitloze adel (onder meer door de invoering van het eerstgeboorterecht) in Scandinavië en Duitsland zocht in Noord- en Oost-Europa.

Fasen

De Noordelijke Kruistochten verliepen in verschillende fasen, waarvan de Lijflandse Kruistocht (1198–1290) de belangrijkste is, hoewel hierbij wellicht beter gesproken kan worden van een koepelbegrip voor verschillende tijdperken. Voorts zijn er nog de Wendische Kruistocht (1147) en de Pruisische Kruistocht (1222–1295). De zogenaamd "heidense" volkeren waren voornamelijk Balten, maar de Esten en Öselaren waren van Fins-Oegrische afkomst en de Polaben zijn bij de Slavische volkeren in te delen. Dit terwijl de kruisvaarders allemaal Germaanse talen talen spraken: Duits, Zweeds en Deens. De kruistochten brachten naast politieke onderwerping ook culturele assimilatie voort, in de eerste plaats natuurlijk de kerstening waarom zij (in naam) begonnen waren, maar ook germanisering. De economische ondergeschiktheid aan de nieuwe Germaanstalige adel laat zich vatten in het woord horigheid zoals die in Midden- en West-Europa reeds bestond.

Lijst van Noordelijke Kruistochten

Bestand:Balten 1200.svg

De vestigingsgebieden van de Baltische stammen rond 1200.

• Kalmare ledung (1123)
• Wendische Kruistocht (1147)
• Eerste Zweedse Kruistocht (ca. 1155; historiciteit omstreden)
• Deense Kruistocht van 1187 (ca. 1187)
• Deense Kruistocht van 1191
• Deense Kruistocht van 1202
• Tweede Zweedse Kruistocht (1245–1255)
• Derde Zweedse Kruistocht (1293)
• Pruisische Kruistocht (1222–1295)
• Lijflandse veldtocht tegen Novgorod, inclusief de Slag op het IJs (1240–1242)
• Lijflandse Kruistocht (1283–1410)

<timeline> Period = from:1100 till:1420 ScaleMajor = unit:year increment:50 start:1100 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = late ImageSize = width:1300 height:200 PlotArea = left:15px right:20px top:5px bottom:25px Define $dy = -25

Colors =

 id:timeframe value:yellowgreen    legend:Timeframe
 id:wars      value:drabgreen      legend:Wars

BarData =

 bar:timeframe
 bar:wars1
 bar:wars2
 bar:wars3
 bar:wars4

PlotData =

 bar:timeframe
   from:1100 till:1200 color:timeframe align:center text:12e eeuw
   at:1200 mark:(line,white)
   from:1200 till:1300 color:timeframe align:center text:13e eeuw
   at:1300 mark:(line,white)
   from:1300 till:1400 color:timeframe align:center text:14e eeuw
   at:1400 mark:(line,white)
   from:1400 till:1420 color:timeframe align:center text:15e eeuw
 
 bar:wars1 color:wars
   from:1147 till:1148 color:orange align:center text: "Wendische Kruistocht"
   from:1222 till:1296 color:green align:center text: "Pruisische Kruistocht"

 bar:wars2 color:wars
   from:1155 till:1156 color:skyblue align:center text: "Eerste Zweedse Kruistocht~(historiciteit omstreden)"
   from:1245 till:1256 color:skyblue align:center text: "Tweede Zweedse Kruistocht"
   from:1293 till:1294 color:skyblue align:center text: "Derde Zweedse Kruistocht"

 bar:wars3 color:wars
   from:1123 till:1124 color:blue align:center text: "Kalmare ledung"
   from:1186 till:1187 color:red align:center text: "1187"
   from:1191 till:1192 color:red align:center text: "~1191"
   from:1202 till:1203 color:red align:center text: "1202"
   from:1240 till:1243 color:magenta align:center text: "Lijflandse veldtocht tegen Novgorod"
   from:1283 till:1412 color:green align:center text: "Litouwse Kruistocht"
   from:1410 till:1411 color:green align:center text: "~Slag bij Tannenberg"

 bar:wars4 color:wars
   from:1198 till:1290 color:magenta align:center text: "Lijflandse Kruistocht"

</timeline>

■ Noorwegen

■ Duitsland

■ Denemarken

■ Zweden

■ Duitse Orde

■ Orde van de Zwaardbroeders / Lijflandse Orde

Zie ook

• Oostkolonisatie

· ·

Overzicht van de kruistochten