Tijdlijn van de Nederlandse telefoongeschiedenis

De eerste telefoonlijn

November en december - Eerste proeven met telefoonhoorntjes tot overbrenging van spraak in Den Haag.	1877
Maart en April: Telefonie op grotere schaal beproefd in Nederland: Amsterdam, Artis. December 6 - De NBTM (Nederlandsche Bell Telephoon Maatschappij) werd opgericht: IBTC (International Bell Telephone Company) was aandeelhouder.	1880 NBTM (Nederlandsche Bell Telephoon Maatschappij)
15 februari - Eerste toepassing telefoon voor het overspreken van telegrammen op Texel tussen Den Burg en De Cocksdorp. 1 juni - deze datum kan als het begin van de openbare telefoondienst in ons land gelden - de NBTM neemt een "telefoonbureel" in Amsterdam in gebruik met 49 aangeslotenen. Dit aantal breidde zich zeer snel uit. De eerste telefooncentrale met 49 abonne's, op een der zolders van de Sociëteit "De Groote Club", op den hoek van Kalverstraat en Dam, en de telefoonaansluitingen werden nog door Amerikanen, onder leiding van den Ingenieur Bexter, tot stand gebracht. Directeur van de Nederlandsche onderneming was de Heer Dr. H. F. R. Hubrecht, die zich de hulp wist te verzekeren van den bekwamen en energieken technicus N. Heinzelmann, den lateren Directeur van den Gouvernements Telefoondienst in Ned.-Indië, die reeds in Zürich een telefoonnet had aangelegd. Het net in Amsterdam diende in de eerste jaren uitsluitend voor plaatselijk verkeer. Interlocale verbindingen bestonden nog niet.	1881 NBTM "telefoonbureel" Amsterdam
De NBTM neemt een "telefoonbureel" in Rotterdam en Arnhem in gebruik.	1882
De NBTM neemt een "telefoonbureel" in Groningen en Den Haag in gebruik.	1883
De NBTM neemt een "telefoonbureel" in Utrecht, Haarlem en Dordrecht en andere steden in gebruik, tot een totaal van 19.	1884
23 januari - Eerste interlokale verbinding tussen Amsterdam -Haarlem en Amsterdam - Zaandam door NBTM.	1888
Eerste zakelijke relatie tussen Nederlandse telefoon maatschappijen en LM Ericsson Zweden.	1892 Ericsson Holland
Oprichting van de administratie der Posterijen en Telegrafie (P en T)	1893
Eerste internationale telefoonlijn: Nederland - Belgïe	1895 Nederland - Belgïe
1 oktober - Eerste gemeentelijke telefoondienst: Rotterdam. 1 november Tweede gemeentelijke telefoondienst: Amsterdam. Tweede internationale telefoonlijn: Netherland - Duitsland: 5 october Amsterdam en Rotterdam met Bremen, op 1 december met Hamburg en Berlijn. Proef met rijwielen gestart om de storingsoplossing van intercommunale telephoonlijnen te verkorten.	1896 Proef met rijwielen
1 oktober - De Rijkstelefoondienst ontstaat door overname van het particuliere telefoonnet.	1897

1900 - 1920

Eerste telefooncentrale met centraal batterijsysteem, Den Haag, de slinger verdwijnt.	1903
De Telegraaf- en Telefoonwet wordt van kracht. De wet regelde, met een aantal Koninklijke Besluiten, de tarieven voor aansluitingen aan Rijks- en hulptelefoonkantoren en voor gesprekken. Ook werden de voorwaarden opgesteld voor de vestiging van hulptelefoonkantoren, eventueel in vereniging met hulptelegraafkantoren. Eerste interlokale ondergrondse telefoonkabels: Amsterdam - Haarlem.	1904
Eerste lokale Rijkstelefoonnet: Rheden, 22 november. Het net bevatte behalve Rheden ook Dieren, Ellekom, De Steeg en Velp.	1906
Eén van de eerste automatische huistelefooninstallaties (eerste in Europa) wordt geplaatst in Weesp bij cacoa en chocoladefabriek C J van Houten. De centrale is gefabriceerd onder een Strowger licentie door DWM (Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken) in Duitsland en geïnstalleerd door NBTM.	1907
Eerste (half-)automatische telefooncentrale: Amsterdam-Zuid. Deze centrale, met een capaciteit van 1500 abonnees, gebruikte door Siemens onder Strowger licentie gefabriceerde apparatuur en werkte volgens een door Clement ontwikkeld systeem. De telefoons hadden nog steeds geen kiesschijf, de verbindingen kwamen met behulp van een telefoniste tot stand,	1911
Begin van de naasting van telefoonnetten door het Rijk.	1913
In 1915 werd de Administratie der Posterijen en Telegrafie omgezet in een Staatsbedrijf: het Staatsbedrijf der P&T.;	1915
I.p.v. bovengrondse telefoonlijnen worden kabels aangelegd tussen Amsterdam - 's Gravenhage - Rotterdam. "Bovengrondse telefoonlijn tussen Amsterdam en Utrecht ter hoogte van Watergraafsmeer rond 1920. Een gedeelte van de drukste telefoonverbinding van Nederland. Na het gereedkomen van de kabelverbinding tussen Amsterdam en Utrecht zijn de bovengrondse lijnen in 1922 gesloopt." Tweede (half-)automatische telefooncentrale: Den Haag (Bell 7A systeem)	1920 Bovengrondse telefoonlijn tussen Amsterdam en Utrecht ter hoogte van Watergraafsmeer rond 1920

1920 - 1940

Eerste volautomatische centrale voor abonnee verkeer in Amsterdam (Siemens) en ’s Gravenhage (Bell 7A systeem) alleen voor lokaal verkeer. De kiesschijf wordt geïntroduceerd. Eerste zeekabel tussen Nederland en Engeland.	1922
Eerste zender, geschikt voor radiotelefonieverkeer: Scheveningen. Automische centrale gebaseerd op het Zweedse LM Ericsson's AGF "pannekoekkiezers" systeem geïnstalleerd in Rotterdam. Als ’s werelds eerste van dit type dat buiten Zweden geïnstalleerd werd en gebruikt voor openbare telefonie. Het systeem bleek zeer betrouwbaar: na 50 jaar was het nog steeds in gebruik.	1923 AGF500
Eerste volautomatische telefooncentrale van de Rijksdienst: Haarlem	1925
Begin van de expansie van het internationale verkeer.	1926
Monopolie vor het Rijk (d.i. P en T) tot het doen installeren van huistelefooninrichtingen. Een nieuwe wet, die alleen een naamsverandering bracht: Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie (PTT).	1928
Eerste automatische interlokale verbinding tussen Arnhem, Velp, Dieren en Oosterbeek, een zogenaamde streeknet.	1929
Invoering nieuw tariefsysteem: lokaal gesprek 2½ cent per gesprek PTT-plan voor volledige automatisering is goedgekeurd door Staten-Generaal. Invoering van telling per gevoerd telefoongesprek.	1930
Nederland wordt verdeeld in 22 districten (beheerseenheden). Nog geen automatisch verkeer tussen districten mogelijk.	1931 Nederland wordt verdeeld in 22 districten De Heemaf 1931 console
Een wandtoestel van dit type komt beschikbaar in 1934. Eerste telefooncentrale in het algemene automatiseringsplan: Wageningen.	1933
Begin automatisering tussen de districten. Arnhem - Deventer.	1935

1940 - 1960

Begin 1941 verleende de Duitse bezetter de PTT rechtspersoonlijkheid. Op papier betekende dit dat de PTT een onafhankelijk bedrijf was met veel financiële vrijheid. In de praktijk was van vrijheid geen sprake.	1941
Verwoesting en beschadiging van zo'n 30 % van de automatische telefooncentrales, te samen met een capaciteit van bijna 85.000 nummers. 62 centrales werden er totaal verwoest, 110 zwaar beschadigd en 38 gedemonteerd en weggevoerd door de bezetter.	1945
Eerste inkiezen door buitenlandse telefonisten in Nederland: Belgïe - Nederland.	1949
Eerste verbinding met buitenland semi-automatisch. Eerste mobilofoons. Drie verschillende leveranciers, Nederlandse Ericsson in Rijen, Nederlandse Standard Electric Maatschappij (NSEM) in Den Haag en de Hengelosche Electrische En Mechanische Apparaten Fabriek (HEEMAF) in Hengelo worden gevraagd om een nieuw toestel te ontwerpen en te fabriceren. Later werd de elektrische standaard waarnaar deze telefoons gemaakt waren bekend als "PTT-norm 51". HEEMAF fabriceerde ook een PTT-norm 51 tafel- en wandtoestel waarbij gebruik gemaakt werd van het Siemens ontwerp uit 1931.	1950 De Heemaf "PTT-norm 51"
Als antwoord op het PTT verzoek uit 1950 om nieuwe ontwerpen introduceert Ericsson haar Type 1951 in standaard zwarte uitvoering in zowel tafel als wand uitvoering. Ericsson gebruikte onderdelen die door zustermaatschappijen of de moedermaatschappij gemaakt waren. Later werd de Ericsson fabriek in Rijen self-supporting. Het ontwerp van de behuizing is gelijk aan een ontwerp dat Ericsson voor andere landen produceert.	1951 Ericsson Type 1951
Eerste verkorte netnummers (netnummers i.p.v. kengetallen), Amsterdam 020, Rotterdam 010, Utrecht 030. Inkiezen door buitenlandse telefonisten in Nederland: Engeland - Nederland.	1952
Komst van 003: geautomatiseerd weerbericht per telefoon. De nieuwe Ericsson telefoon, Type 1951, komt beschikbaar in ivoor kleur in zowel tafel als wand uitvoering, later werd ook een witte versie in zowel tafel als wand uitvoering gemaakt.	1953 De nieuwe Ericsson telefoon, Type 1951
De nieuwe Standard Electric (NSEM) Type 1954 wordt geïntroduceerd in zowel tafel- als wand uitvoering. NSEM gebruikte onderdelen die door zustermaatschappijen of de moedermaatschappij gemaakt waren. Het ontwerp van de behuizing is gelijk aan een ontwerp dat Standard Electric in andere landen produceert.	1954 Standard Electric (NSEM) Type 1954 Standard Electric (NSEM) Type 1954
Eerste telefooncentrale voor lokaal verkeer, uitgerust met in Nederland vervaardigde apparatuur: Winschoten (Philips). Het parlement wilde de 'Duitse rechtspersoonlijkheid' niet handhaven. Dit jaar werd de PTT dan ook weer een staatsbedrijf. Het nieuwe HEEMAF toestel, ontworpen door Gerard Kiljan (1891 – 1968) Type 1955 wordt geïntroduceerd in zowel tafel als wand uitvoering.	1955 Het nieuwe HEEMAF toestel, Type 1955 in wand uitvoering. Het nieuwe HEEMAF toestel, Type 1955 in tafel uitvoering.
Eerste wooncomplexen met reeds bij de bouw aangelegde telefoonvoorzieningen.	1958
Eerste telefooncentrale voor interlokaal verkeer, uitgerust met in Nederland vervaardigde apparatuur: Leeuwarden (Philips).	1959
Belgïe en West-Duitsland automatisch vanuit Amsterdam, Rotterdam en 's Gravenhage bereikbaar. Alle telefoonnetten in Nederland het gehele etmaal bereikbaar door automatisering Scheerwolde.	1960

1960 - 1980

Warffum laatste plaats in Nederland die automatisch bereikbaar wordt. Na Zwitserland was Nederland het tweede land waar het telefoonnet volledig was geautomatiseerd. Eerste route in het project voor telefoonverkeer via straalverbindingen: Maastricht - Mierlo.	1962 Straaltoren Mierlo
Op 24 september werd het landelijk net voor semafonie in gebruik genomen.	1964 Simofoon semafonie netwerk
De PTT ontwikkeld een nieuw standaard toestel in nauwe samenwerking met de Duitse fabrikant Krone: de T65.	1965 De T65
De nieuw ontwikkelde standaard telefoon T65 (T=Tafeltoestel) wordt geïntroduceerd, in grijs. De toestellen zijn gemaakt van ABS, een slagvaste kunststof, en hebben een lichtgroen grijze kleur. De kiesschijf, onderplaat en aansluitsnoeren zijn crème. De inzichten van de Rotterdamse hoogleraar H. Mol hebben een grote rol gespeeld bij het ontwerp van het technische gedeelte. De kast van het tafeltoestel is ontworpen door de Berlijnse firma Krone. Boze tongen beweren dat er sprake is van plagiaat. De T65 lijkt immers sterk op het nieuwe toestel van de Bundespost, de Fe Ap 61(1961), maar ook op de W64(1964) van de Duitse firma Hagenuk en op de Dialog van Ericsson(1962). De T65 wordt in de fabrieken van Ericsson(Rijen), Standard Electric(NSEM in Den Haag) en HEEMAF(Hengelo) gefabriceerd. De T65 is ontworpen met het oog op een maximaal bedieningscomfort. Het toestel is bedoeld om gemakkelijk te verplaatsen en daarom aanmerkelijk lichter dan zijn voorgangers. Om het transport te vergemakkelijken is het toestel aan de achterzijde voorzien van een handgreep. Ook het gewicht van de hoorn is tot de helft teruggebracht, wat de bediening door gehandicapten gemakkelijker maakt. Bron: boekje "Bijzonder verbonden" een uitgave van het toenmalige PTT Telecom nu KPN Telecom geheten in samenwerking met het toenmalige PTT Museum te Den Haag nu Museum voor Communicatie genaamd. Het boekje is nog steeds verkrijgbaar in het Museum voor Communicatie. Straalverbinding tussen Amsterdam-Rotterdam-Utrecht-'s Gravenhage. Toren in Alphen a/d Rijn.	1966 FEAB 61 Dialog wit
Tweede kwartaal; de nieuw ontwikkelde standaard telefoon W65 (W=Wandtoestel) wordt geïntroduceerd, in grijs. De W65 werd ook in nauwe samenwerking met de Duitse fabrikant Krone ontwikkeld.	1967 W65
Eerste proeven met uniforme alarmsysteem onder nummer 0011 om hulpdiensten (politie, brandweer, ambulance) te waarschuwen: Tilburg.	1969
Invoering van het basistijdtarief voor het telefoonverkeer.	1971
Op 1 oktober worden gekleurde versies van de T65 in het district Arnhem geïntroduceerd. Bij de introductie is de T65 "de luxe" verkrijgbaar in drie kleuren: smaragd groen, azuur blauw en robijn rood. Alleen de T65 was in andere kleuren dan grijs verkrijgbaar.	1972 T65 groen T65 blauw T65 rood
Burum grondstation voor satellietverkeer wordt operationeel. Op 15 oktober komt de gekleurde T65 "de luxe" landelijk beschikbaar: nieuwe kleuren ivoor wit en oranje worden geÏntroduceerd. In December wordt de I65 (I=Inbouwtoestel) geïntroduceerd.	1973 T65 "de luxe" T65 oranje "de luxe" I65
De eerste computer gestuurde nummercentrale in Nederland in gebruik genomen: Wormerveer krijgt PRX-centrale. Een PRX is een telefooncentrale die processor gestuurd is maar het schakelen gebeurd nog met relais: ontwikkeld en gefabriceerd door PTI (Philips Telecommunicatie Industrie). Met de introductie van de PRX centrale kwam toon kiezen beschikbaar. De T65 TDK (Toon Druk Toetskiezen=toon kiezen) wordt geïntroduceerd met druktoetsen voor toon kiezen.	1974 T65 TDK
Begin dit jaar wordt de azuur blauwe T65 (kiesschijf) vervangen door mokka (donker bruin). De productie van de T65 bij HEEMAF wordt begin dit jaar beëindigt. Dit veroorzaakte een tekort aan T65's, met veel kust en vliegwerk kon aan de grote vraag worden voldaan. Iedereen in Nederland kan automatisch bellen met buitenland, naar 34 van de 200 landen die per telefoon bereikbaar zijn. Aan het eind van dit jaar worden er ook gekleurde versies gemaakt van de T65 TDK in ivoor wit, robijn rood, oranje, mokka (donker bruin) en smaragd groen. Voor een zeer korte tijd werd de T65 (kiesschijf) ook in zwart gefabriceerd, nu een collectors item.	1977 T65 bruin T65 YDK rood T65 TDK bruin T65 zwart
Eerste proeven met PRX-centrale: kostenopgave, wekdienst, afwezigheidsmeiding e.d.: centrale Amsterdam-Noord en Heerenveen-Centrum. Introductie van de 2 eerste echte autotelefoons, de Castor en de Pollux. Aan het eind van dit jaar vindt de introductie plaats van de de Ericofoon in de districten Amsterdam en Haarlem in mokka (donker bruin), rood en wit. De Nederlandse Ericofoon werd gemaakt door Ericsson Zweden, in 1978 zijn er 20.000 besteld.	1978 Ericofoon wit Ericofoon rood Ericofoon bruin
De 4-miljoenste telefoonabonnee in dienst gesteld. Aan het begin van dit jaar worden eerste Castor en Pollux autotelefoons geleverd aan klanten. Ericofoon op de landelijk beschikbaar in mokka (donker bruin), rood en wit. 60.000 werden er besteld.	1979
Eerste digitale telefooncentrale: Goes. Er werden 20.000 Ericofoons besteld.	1980

1980 - 2000

Honderd jaar telefonie in Nederland. Het aantal telefoonaansluitingen in de wereld overschrijdt de 500 miljoen. In Nederland wordt de vijfmiljoenste telefoonabonnee aangesloten. Op 31 maart doen de Unifoon IDK (NSEM) en de Diavox IDK ( Ericsson) hun intrede, druktoets kiezen komt beschikbaar voor abonnees die nog op een puls centrale aangesloten zijn. De Diavox werd gemaakt in de kleur zwart met een witte, rode of beige kap. De Unifoon werd in beige, wit, rood, ivoor en bruin leer gefabriceerd. Later zijn er ook TDK (toon kiezen) uitvoeringen gemaakt van zowel de Unifoon als de Diavox. Een speciale versie versie van de Diavox is gemaakt ter gelegenheid van honderd jaar telefonie in Nederland.	1981 Diavox beige Unifoon leer Diavox 1981
De Rembrandt wordt geïntroduceerd.	1982 De Rembrandt
Op 30 oktober kwam de introductie van de Florance (als Vox100 voor de zakelijke markt met aardtoets), de Hilversum, de Loevestein en de Diavox S(special). De Diavox S werd gemaakt in drie uni kleuren zwart, wit en beige in zowel IDK als ook TDK uitvoering. Door middel van verwisselbare kappen in de kleuren donker rood, wit, geel, groen, donker beige en bruin waren er 17 verschillende kombinaties mogelijk.	1984 Hilversum rood
Verkoop van de Ericofoon gestaakt. De transparante T65 Delft werd geïntroduceerd.	1985 T65 Delft transparant T65 Delft rood transparant T65 Delft geel/groen transparant
Op 1 januari 1989 werd het Staatsbedrijf der PTT omgezet in de Koninklijke PTT Nederland NV, oftewel KPN. KPN's twee belangrijkste werkmaatschappijen zijn PTT Post en PTT Telecom. Aan de productie van de T65 en zijn afstammelingen komt eind tachtiger jaren een einde.	1989
Halverwege 1994 introduceerde KPN de aandelen op de effectenbeurs van Amsterdam. Met de installatie van een computer gestuurde telefooncentrale in Kesteren zijn alle 1300 telefooncentrales in Nederland computer gestuurd, het eerste Europese land dat zo uitgerust is. Toon kiezen is landelijk beschikbaar	1994
KPN introduceerde aandelen op de effectenbeurs van New York.	1995
PTT Post en PTT Telecom gesplitst en gingen apart verder. PTT Post fuseerde met de Australische onderneming TNT tot TNT Post Groep. PTT Telecom werd Koninklijke KPN NV.	1998

Bronnen

• Publications: Honderd jaar telefoon, Geschiedenis van de openbare telefonie in Nederland 1881 - 1981
• Concentratie en centralisatie bij de openbare telefonie in Nederland 1881 - 1940, G. Hogesteeger
• Bijzonder Verbonden, 100 variaties op een telefoontoestel, R. A. Korving
• Museum voor Communicatie, den Haag
• www.kpn.com/, history section

Bron digitalisering en Wiki opmaak: Terry van Erp

raamsdonkshistorie.nl