Tessa Roseboom
| Tessa Roseboom | ||||
|---|---|---|---|---|
| Persoonlijke gegevens | ||||
| Titelatuur/graad | prof.dr. | |||
| Volledige naam | Tessa Jacoba Roseboom | |||
| Geboortedatum | 3 augustus 1973 | |||
| Geboorteplaats | Soest | |||
| Land |  Nederland
| |||
| Beroep | Hoogleraar, onderzoeker | |||
| Academische achtergrond | ||||
| Alma mater | Vrije Universiteit Amsterdam Erasmus Universiteit Rotterdam | |||
| Opleiding/studierichting | Medische biologie, epidemiologie | |||
| Proefschrift | Prenatal exposure to the Dutch famine and health in later life (2000) | |||
| Promotor(s) | Prof. dr. O.P. Bleker Prof. dr. P.M.M. Bossuyt | |||
| Wetenschappelijk werk | ||||
| Vakgebied(en) | Geneeskunde, epidemiologie | |||
| Universiteit | Universiteit van Amsterdam | |||
| Soort hoogleraar | Vroege ontwikkeling en gezondheid | |||
| Bekend van | De eerste 1000 dagen (boek, 2023) | |||
| Bekende werken | Baby’s van de Hongerwinter; De eerste 1000 dagen; Gelijk goed beginnen | |||
| ||||
Tessa Jacoba Roseboom (Soest, 3 augustus 1973[1]) is een Nederlands hoogleraar vroege ontwikkeling en gezondheid aan de Faculteit der Geneeskunde van de Universiteit van Amsterdam. Haar onderzoek richt zich op de invloed van de vroege levensfase, vanaf de conceptie, op de latere gezondheid en ontwikkeling van mensen.[2]
Opleiding en loopbaan
Na het afronden van haar middelbare school in 1991 studeerde Roseboom medische biologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij specialiseerde zich in de reproductieve endocrinologie en werkte als stagiair bij het IVF-centrum van het VU-ziekenhuis en bij het Centre for Reproductive Biology in Edinburgh.[3][4] Het observeren van een bevruchting onder de microscoop wekte haar fascinatie voor het ontstaan van leven en vormde de basis voor haar verdere carrière.[3][5]
Na haar afstuderen in 1995 werkte zij als onderzoeksassistent bij het IVF-centrum van het VU-ziekenhuis. In 1996 volgde zij de postdoctorale opleiding epidemiologie aan het onderzoekinstituut voor extramuraal geneeskundig onderzoek (EMGO) van de Vrije Universiteit Amsterdam. In hetzelfde jaar startte zij als promovendus bij de afdeling klinische epidemiologie en biostatistiek van het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam.[4]
Tijdens haar promotietraject behaalde zij tevens een master of science in epidemiologie aan het Netherlands Institute for Health Sciences (NIHES) van de Erasmus Universiteit Rotterdam en volgde zij een public health-training voor promovendi aan de Netherlands School for Public Health (NSPH).[4] Roseboom promoveerde op woensdag 27 september 2000 aan de Universiteit van Amsterdam, waar zij in de Aula van de Faculteit der Geneeskunde haar proefschrift in het openbaar verdedigde onder begeleiding van haar promotoren prof. dr. O.P. Bleker en prof. dr. P.M.M. Bossuyt.[1]
Sinds 1996 is Roseboom verbonden aan het Academisch Medisch Centrum (sinds de fusie met VUmc in 2018: Amsterdam UMC), waar zij verschillende academische functies bekleedde, waaronder universitair docent, universitair hoofddocent en sinds 2013 hoogleraar Vroege ontwikkeling en gezondheid.[2][3]
Onderzoek
Het promotieonderzoek van Roseboom richtte zich op de langetermijneffecten van prenatale blootstelling aan ondervoeding tijdens de Nederlandse Hongerwinter van 1944-1945. Uit dit onderzoek bleek dat ondervoeding tijdens de zwangerschap samenhangt met een verhoogd risico op onder meer hart- en vaatziekten, metabole aandoeningen en andere gezondheidsproblemen op volwassen leeftijd. Haar werk wordt internationaal beschouwd als belangrijk bewijs voor de invloed van prenatale omstandigheden op latere gezondheid.[2][3]
In vervolgonderzoek naar de Hongerwinter liet zij zien dat prenatale ondervoeding niet alleen samenhangt met lichamelijke aandoeningen, maar ook met veranderingen in de hersenen, zoals een kleinere hersenomvang en verschillen in structuur. Deze effecten worden in verband gebracht met cognitieve uitkomsten en een verhoogde kwetsbaarheid voor onder meer verslaving en depressieve klachten.[6]
Het onderzoek naar de Hongerwinter vormde de basis voor haar verdere werk binnen het onderzoeksveld van de zogeheten developmental origins of health and disease (DOHaD), waarin zij onderzoekt hoe factoren in de vroege levensfase doorwerken in gezondheid en functioneren gedurende de levensloop. Roseboom publiceerde in internationale wetenschappelijke tijdschriften zoals PNAS, British Medical Journal, en Journal of the American Medical Association.[2]
Roseboom toonde onder andere aan dat vroege ontwikkelingsomstandigheden samenhangen met latere maatschappelijke uitkomsten, zoals deelname aan de arbeidsmarkt. Personen die prenataal werden blootgesteld aan ongunstige omstandigheden bleken gemiddeld minder vaak actief op de arbeidsmarkt.[6]
Roseboom richt zich op de maatschappelijke implicaties van haar onderzoek, waaronder preventie, gezondheidsbeleid en het verbeteren van de startpositie van kinderen. Zij wijst erop dat sociale omstandigheden, zoals armoede en leefomgeving, invloed hebben op de kwaliteit van de eerste duizend dagen en daarmee bijdragen aan ongelijke kansen tussen kinderen.[6][7]
Roseboom werkt samen met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) aan onderzoek naar risicofactoren voor een minder kansrijke start. In een studie naar kinderen geboren in 2006 werd gekeken naar de cumulatie van factoren zoals opleidingsniveau, arbeidsparticipatie, inkomen en vermogen, gezinsstructuur en mentale gezondheid. Uit dit onderzoek bleek dat met name kinderen uit bijstandsgezinnen een verhoogd risico hebben op een ongunstige startpositie. Roseboom pleit voor het beter benutten en koppelen van gegevens over zwangerschap, geboorte en jeugdgezondheid, bijvoorbeeld afkomstig van jeugdgezondheidszorg en Centra voor Jeugd en Gezin.[6]
De eerste 1000 dagen
In 2018 verscheen Rosebooms boek De eerste 1000 dagen (herzien in 2023). Hierin zet ze het belang van de periode vanaf de bevruchting tot de tweede verjaardag uiteen. Aan het boek droegen diverse deskundigen bij, die vanuit hun vakgebied (waaronder ouderengeneeskunde, jeugdpsychiatrie, voedingswetenschap, voortplantingsbiologie) het belang van die eerste levensperiode belichten.[8] Het eerste exemplaar overhandigde ze op 18 april 2018 aan Hugo de Jonge, de toenmalige minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).[9][10]
Roseboom benadrukte in interviews dat de eerste duizend dagen niet alleen bepalend zijn voor de latere gezondheid, maar ook voor cognitieve ontwikkeling, onderwijsprestaties en kansen op de arbeidsmarkt. In deze periode worden onder meer de belangrijkste organen aangelegd en ontwikkelt zich een groot deel van het brein.[7]
Het boek beschrijft verschillende factoren die de ontwikkeling in deze periode beïnvloeden, waaronder voldoende voeding, veiligheid, hechting en sociaal-economische status. Tekorten op deze gebieden kunnen op latere leeftijd doorwerken in zowel fysieke als mentale uitkomsten. Roseboom stelt dat ervaringen in de vroege levensfase van invloed zijn op de manier waarop het stresssysteem zich ontwikkelt. Een onveilige of onvoorspelbare omgeving kan leiden tot problemen met emotieregulatie, verhoogde gevoeligheid voor verslaving en beperkingen in cognitief functioneren.[7]
Volgens de uitgever is het boek bedoeld voor professionals in onder meer de zorg, de jeugdgezondheidszorg, het onderwijs en het sociaal domein, evenals voor een breder publiek.[11]
Rosebooms boek droeg bij aan politieke aandacht voor het onderwerp: het belang van de eerste duizend dagen werd opgenomen in het coalitieakkoord en vormde mede de basis voor het landelijke programma Kansrijke Start, waarvoor tientallen miljoenen euro's beschikbaar werden gesteld en waaraan honderden Nederlandse gemeenten deelnemen.[7] In september van 2018 werd het programma door minister De Jonge gelanceerd.[12][13]
Erkenning
Roseboom werd in 2009 genomineerd voor de Academische Jaarprijs.[2] Zij ontving in 2025 een Impact Award.[14] Haar onderzoek kreeg brede internationale aandacht in media zoals Time Magazine.[2]
Ze verscheen onder andere in de documentaire Killer Stress van National Geographic.[15] Daarnaast was ze te zien in aflevering The Nine Months That Made You van het BBC-programma Horizon.[16] Op 31 januari 2019 was Roseboom te zien bij Jinek.[17][18]
Publicaties (selectie)
Proefschrift
- (en) Roseboom, Tessa Jacoba (27 september 2000). Prenatal exposure to the Dutch famine and health in later life, Thesis. Universiteit van Amsterdam. ISBN 9090139559.
Boeken
- Roseboom, Tessa, Ronald van de Krol (30 april 2010). Baby's van de hongerwinter: de onvermoede erfenis van ondervoeding. Augustus. ISBN 9789045704197.
- Roseboom, Tessa (31 januari 2022). Gelijk goed beginnen: Succesvol bouwen aan de basis voor gezonde generaties. Uitgeverij de Tijdstroom. ISBN 9789058983466.
- Roseboom, Tessa (18 januari 2023). De eerste 1000 dagen Het fundamentele belang van een goed begin vanuit biologisch, medisch en maatschappelijk perspectief, 2e druk (herzien). Boom. ISBN 9789058983336.
Artikelen en hoofdstuk
- (en) Roseboom, Tessa, Susanne de Rooij, Rebecca Painter (28 juli 2006). The Dutch famine and its long-term consequences for adult health. Early Human Development 82 (8): 485–491. DOI:10.1016/j.earlhumdev.2006.07.001.
- (en) Whincup, Peter, Samantha Kaye, Christopher Owen, Rachel Huxley, Tessa Roseboom et al. (24 december 2008). Birth Weight and Risk of Type 2 Diabetes: A Systematic Review. JAMA 300 (24): 2886-2897. DOI:10.1001/jama.2008.886.
- (en) de Rooij, Susanne, Hans Wouters, Julie Yonker, Tessa Roseboom (13 september 2010). Prenatal undernutrition and cognitive function in late adulthood. PNAS 107 (39): 16881-16886. DOI:10.1073/pnas.1009459107.
- (en) Roseboom, Tessa, Rebecca Painter (15 april 2014). Encyclopedia of life sciences. Wiley-Blackwell. DOI:10.1002/9780470015902.a0025445, "Transgenerational Impact of Nutrition on Disease Risk", p. 1-7.
- (en) Van den Hof, Malon, Ilona Veer, Ruben van Gaalen, Tessa Roseboom (17 augustus 2025). Clustering of circumstances during the first 1000 days after conception and their association with school performance: a population-based cohort study from the Netherlands. BMJ 3 (2). PMID: 40832646. DOI:10.1136/bmjph-2024-002176.
Externe links
- ↑ 1,0 1,1 Roseboom 2000, p. 5, titelpagina.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Tessa Roseboom, hoogleraar Vroege ontwikkeling en gezondheid. Universiteit van Amsterdam (23 oktober 2013). Geraadpleegd op 1 april 2026.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Rensen, Frank, "‘Wat er in de eerste duizend dagen van een kind gebeurt, heeft gevolgen voor de rest van het leven’", de Volkskrant, 25 februari 2022. Gearchiveerd op 26 februari 2022. Geraadpleegd op 1 april 2026.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Roseboom 2000, p. 199, curriculum vitae.
- ↑ Keestra, Sarai, Een kansrijke start in het leven. NEMOKennislink (28 november 2024). Geraadpleegd op 2 april 2026.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Veer, Ilona; Malon van den Hof, Vooral kinderen uit bijstandsgezinnen geen kansrijke start. Centraal Bureau voor de Statistiek (21 maart 2023). Geraadpleegd op 3 april 2026.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Van Gelder, Lorianne, "Hoogleraar Tessa Roseboom: ‘De eerste duizend dagen zijn bepalend voor je schooladvies, je kansen op de arbeidsmarkt, je latere gezondheid...’Dicht slotje.", Het Parool, 21 februari 2022. Gearchiveerd op 21 februari 2022. Geraadpleegd op 3 april 2026.
- ↑ Maassen, Henk, De eerste 1000 dagen. Medisch Contact (13 juni 2018). Geraadpleegd op 3 april 2026.
- ↑ Mariani, Sanne, ‘De winst die je in de eerste duizend dagen kunt behalen is enorm’. Folia (17 april 2018). Gearchiveerd op 3 april 2026. Geraadpleegd op 3 april 2026.
- ↑ Hoe is het nu met: De eerste 1000 dagen. Amsterdam UMC (15 augustus 2019). Geraadpleegd op 3 april 2026.
- ↑ De eerste 1000 dagen. Boom. Geraadpleegd op 3 april 2026.
- ↑ Jongerius, Stephan, "Kwetsbaar zwanger in Tilburg?,,Wie zijn wij om te zeggen dat je je kind niet kunt houden"Dicht slotje.", Brabants Dagblad, 12 september 2028. Gearchiveerd op 3 april 2026. Geraadpleegd op 3 april 2026.
- ↑ Actieprogramma Kansrijke Start (pdf). Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (september 2018).
- ↑ (en) Amsterdam Impact Award for APH researcher Tessa Roseboom. Amsterdam UMC (18 juni 2025). Geraadpleegd op 1 april 2026.
- ↑ (en) Killer Stress: A National Geographic Special. IMDb (2008). Geraadpleegd op 3 april 2026.
- ↑ (en) The Nine Months That Made You. IMDb (22 augustus 2011). Geraadpleegd op 3 april 2026.
- ↑ Janssen, Belinda, Zo maken baby's een betere start in het leven, legt hoogleraar uit in 'Jinek'. Linda. (1 februari 2019). Geraadpleegd op 3 april 2026.
- ↑ Aandacht voor VoorZorg en Kansrijke Start in Jinek. Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (28 februari 2019). Geraadpleegd op 3 april 2026.
