Sociaal darwinisme
Sociaal darwinisme was een ideologische stroming in de sociale wetenschappen aan het einde van de 19e eeuw, die begrippen uit de evolutiebiologie toepaste op de menselijke, sociale omgeving. Sterk uiteenlopende, elkaar vaak tegensprekende ideeën over het toepassen van het biologische principe van the survival of the fittest - "het, binnen een gegeven populatie, overleven en zich voortplanten van de best aan de omgeving aangepaste individuen van een soort" - op de menselijke maatschappij, zijn kenmerkend voor deze stroming. Het sociaal darwinisme is een vorm van evolutionisme, waarbij wordt aangenomen dat er geen sprake is van toeval, maar dat er een telos is, een doel, waar de evolutie naartoe beweegt.
Het sociaal darwinisme leverde een ideologische rechtvaardiging voor de sociale ongelijkheid die het kapitalisme met zich meegebracht had. Deze ongelijkheid zou het gevolg zijn van de 'erfelijke minderwaardigheid' van de armen en de 'erfelijke voortreffelijkheid' van de rijkere klassen, die bij een systeem van laisser-faire het best tot uitdrukking zouden komen. Toegepast op volkeren en etnische groepen, werd het in de westerse wereld een rechtvaardiging voor racisme en imperialisme. Sociaal darwinisme wordt tegenwoordig als pseudowetenschap beschouwd.
Theorie
De term sociaal darwinisme is afgeleid van de term darwinisme, die weer verwijst naar de Engelse bioloog Charles Darwin (1809-1882). De ideeën van het sociaal darwinisme zijn echter vooral afkomstig van de socioloog Herbert Spencer (1820-1903). De term 'darwinisme' is zelf ook voor zeer uiteenlopende, en niet altijd onderling verwante ideeën gebruikt. Rond 1900 werd met 'darwinisme' vooral Darwins theorie van de natuurlijke selectie, als het mechanisme achter het ontstaan van nieuwe soorten bedoeld. Darwin stelde dat de hoeveelheid grondstoffen in de natuur te klein is om alle individuen binnen een populatie in leven te houden, zodat er een continue strijd om het bestaan is. Herbert Spencer noemde dit biologische principe survival of the fittest. Darwin had het concept van een strijd om het bestaan niet zelf bedacht, maar overgenomen van de socioloog Thomas Malthus (1766-1834), die de groei van de vroeg-19e-eeuwse Britse bevolking bestudeerde. Malthus stelde al in 1798 dat er een grens is aan de natuurlijke bevolkingsgroei, omdat de natuurlijke hulpbronnen niet toereikend zijn om alle individuen in leven te houden.
Eugenetische ideeën van Darwin
Darwin noemde het selecteren van gunstige erfelijke eigenschappen bij het fokken van dieren of veredelen van gewassen, ten behoeve van de menselijke voedelproductie, 'kunstmatige selectie'.
In zijn boek The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex (1882) beschreef Darwin hoe, door de opkomst van betere medicijnen, de 'zwakkere individuen' in een gegeven menselijke populatie een grotere kans op overleven, en daarmee op het krijgen van nageslacht hadden gekregen. Het leek hem een kwalijke zaak dat er meer zowel 'lichamelijk als geestelijk zwakkere' individuen geboren werden, en hij steunde het onderzoek naar erfelijke ziektes onder kinderen van naaste bloedverwanten. Darwin beschouwde de waarde van mensen als een meetbare, feitelijke kwestie. Hij gaf echter aan dat een eventuele uitroeiing van het 'erfelijk slechtste deel' van de bevolking, het nobelste deel van de natuur van de bevolking zou beschadigen.[1] Hij vond dat er nog meer onderzoek nodig was naar de wetten van de erfelijkheid, om eugenetische idealen te kunnen verwezenlijken. Hij stelde dat het waarschijnlijk nodig zou blijven om mensen in de maatschappij bloot te stellen aan een harde strijd om het bestaan, omdat ze anders al snel tot indolentie zouden vervallen.
Streven naar kunstmatige selectie bij de mens: eugenetica
De statisticus Francis Galton (1822-1911) stelde in 1883 dat door vroege huwelijken tussen leden van de sociale bovenklasse te stimuleren, de bevolking als geheel verbeterd kon worden. Het idee van kunstmatige selectie bij menselijke populaties noemde hij eugenetica. Het had veel prominente aanhangers in het begin van de 20e eeuw, zoals de Amerikaanse president Theodore Roosevelt.
Toepassing in nazi-Duitsland
De ideeën van eugenetica en sociaal darwinisme werden in de jaren 1930 gebruikt voor racistisch-politieke doeleinden, met name door Adolf Hitler. Het door hem ontwikkelde politieke wereldbeeld, het nationaalsocialisme, voegde op selectieve wijze elementen uit de eugenetica en het sociaal darwinisme toe aan haar gedachtegoed. Het nationaal-socialistische kerngeloof was dat er in de loop der evolutie 'superieure' 'rassen', en 'mindere' of 'gedegenereerde' rassen ontstaan waren. Dit was wezenlijk niet afwijkend van het gebruik dat er in het negentiende-eeuwse imperialisme gemaakt werd van deze doctrines. Het 'Duitse ras' was volgens de nazi-doctrine het verst ontwikkeld, en had volgens Hitler de plicht om de vermeende mindere rassen te onderwerpen of uit te roeien, 'zoals in de dierenwereld ook gebeurde'. Deze doctrine leidde tot een genocide van door de nazi's als schadelijk beschouwde groepen, tijdens de Holocaust. De associatie met het nazisme bracht de eugenetica en het sociaal darwinisme na de tweede wereldoorlog nog meer in diskrediet. Desondanks zou selectief gebruik van sociaaldarwinistische ideeën voor politieke doeleinden, ook na 1945 nog tot gedwongen sterilisatieprogramma's in onder andere Australië en India leiden.
Invloed op sociale politiek
De term sociaal darwinisme werd voor het eerst gebruikt door de Duitser Oscar Schmidt in 1877. Schmidt stelde dat hoewel socialisten tegen Darwins theorie waren, ze elementen eruit opnamen in hun gedachtegoed. Het idee dat de lagere sociale klassen niet simpelweg lui waren, maar ondanks hard werken niet uit hun positie omhoog konden komen, kwam rond 1900 op. In het Verenigd Koninkrijk zouden politici als David Lloyd George en Winston Churchill van de Liberal Party een omslag veroorzaken, door gelijke kansen voor talentvolle individuen van alle sociale klassen te promoten. In de Verenigde Staten sloeg het idee minder aan bij de bovenklasse,[bron?] die meer zag in filantropie, waarbij de hele onderklasse op gelijke wijze financieel wordt ondersteund.[bron?]
Sociale verandering
Het idee dat de maatschappij zich ontwikkelt was niet nieuw in Malthus' tijd: veel filosofen ten tijde van de Verlichting (Giambattista Vico, Adam Smith, Immanuel Kant) stelden al dat de maatschappij zich ontwikkelde in opeenvolgende, steeds hogere stadia. Het idee van een strijd om het bestaan werd al door Thomas Hobbes (1588-1679) beschreven, als zijnde een onderdeel van de natuurtoestand van de mens. Dit leidde ertoe dat er tot in de eerste helft van de 20e eeuw in de Westerse wereld sterk werd neergekeken op de islamitische, Afrikaanse, Indiaanse en Aziatische culturen, die zich in een lager stadium van ontwikkeling zouden bevinden en als primitief gezien werden.
Nieuw aan het sociaal darwinisme was het idee van een continue selectie van de sterkeren in de maatschappij, waardoor de maatschappij zich naar de vermeende hogere stadia kon ontwikkelen.
Sommige van zulke sociaaldarwinistische concepten vormen tegenwoordig onderdeel van de sociale wetenschap, zoals de ideeën over sociale verandering en culturele evolutie.
Zie ook
Bronnen en verwijzingen
- ↑ Nor could we check (wegdrukken) our sympathy, even at the urging of hard reason, without deterioration in the noblest part of our nature (Darwin, 1882)
- (Engels) Darwin, C.R. (1882): The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex, vrij beschikbaar op Project Gutenberg
- (Engels) Hofstadter, R. (1944): Social Darwinism in American Thought, 1860–1915
Portaal Nederlandse Overheidsheraldiek
Portaal Nederlandse overheidswapens  |
Onderdeel van:  |
|
Nederlandse heraldiek:
Overzeese heraldiek:
|
Nederlandse heraldische verzamelobjecten
|
