Baretemblemen worden in vele landen gebruikt. In België spreekt men van een “mutskenteken”[1], in het Engels worden ze cap-badge of beret badge genoemd, in het Duits Barettabzeichen en in het Frans insigne de béret.
Baretemblemen kunnen gestanst worden uit bv messing, maar ook wel gegoten van materialen zoals koper of (geanodiseerd) aluminium ('stay-brite'). Ook bestaan er kunststof baretemblemen en emblemen van textiel. Emblemen bestaan uit één stuk, of is samengesteld uit verschillende delen, bv een goudkleurig en een zilverkleurig deel. Emblemen kunnen bv. gekleurd worden met verfstoffen, door emailleren of door bv. galvanischverchromen, verkoperen, vergulden of verzilveren.
De meeste naoorlogse baretemblemen van de Koninklijke Landmacht (KL) zijn ontworpen door F.J.H.Th. (Frans) Smits (1915-2006) van het Kabinet van de Minister van Oorlog/Defensie en de toenmalige kapitein der genie H.J.J.M. Lohmeijer[2], lid van de toenmalige uniformcommissie KL.[3]:p14 Als basis van het ontwerp is een gestileerde W gekozen, verwijzend naar de toenmalige koningin Wilhelmina. De zo ontstane W-vorm met horizontale spiegeling die hierdoor ontstond werd de basis voor alle Nederlandse baretemblemen. De uiteindelijke vorm gaf het visuele beeld van een gesp en daarom worden deze emblemen ook wel aangeduid als baretgesp.
De eerste emblemen werden in 1946 gemaakt van het messing[4] van Britse granaathulzen die waren achtergebleven in Zuid-Nederland na gevechten aan het eind van de Tweede Wereldoorlog.[3]:p15
In Legerorder nr. 57 van 1947 werden de afmetingen van het baretembleem vastgelegd, te weten 4,8 cm x 6 cm[5]:p7
De Nederlandse baretemblemen van KL en KM worden uit messing gestanst. Tegenwoordig worden ze voorzien van een laklaag, waardoor ze niet gepoetst hoeven te worden en blijven glanzen. Oudere emblemen hebben geen laklaag en moeten gepoetst worden. De baretemblemen van de KLu zijn van textiel. Die van de KMar zijn meerkleurig geverfd en gelakt.
Gekleurde achtergrond
Het baretembleem wordt gedragen op een rechthoekige achtergrond van laken, soms fluweel (officieren). Dit achtergrondje wordt ook wel ondergrondje genoemd. De achtergrond heeft een grootte van 4,8 cm x 7 cm[5]:p8 met de kleur van het wapen of dienstvak. Wanneer een wapen, dienstvak of korps een dubbele wapenkleur heeft dan heeft de ondergrond een bies van ±2mm aan beide zijden.[5]:p9 Ook andere landen komen gekleurde achtergrondjes voor. In het Engels worden ze “patch” of “beret-flash’ genoemd.
Uitzonderingen
Het Korps Mobiele Colonnes droeg oorspronkelijk een kleiner model embleem (embleem: 4 cm x 5 cm; achtergrondje: 4 cm x 6 cm) op een veldmuts.
Het achtergrondje van het Regiment Huzaren van Boreel heeft een afwijkende vorm en formaat: het zogenaamde zwaluwstaartje of ‘ingeknipte’ ondergrondje van 4,8 cm x 9,3 cm. De gevorkte vorm is afgeleid van de gevorkte lansvaantjes die aan de lansen van lansiers zaten (het Regiment Huzaren van Boreel stamt o.a. af van enkele lansiersregimenten).[6]
Sinds 1950 dragen militairen van het Korps Rijdende Artillerie geen baret maar een kwartiermuts. Op de kwartiermuts is het artillerie embleem geborduurd.
Bij schoolcompagnies van de gardebataljons droegen de militairen in opleiding een rode achtergrond en mochten ze pas na hun opleiding de wapenkleuren dragen.[8]
Wanneer de baret wordt gedragen onder ”tactische omstandigheden” (operationele inzet tijdens oefeningen of gevechtssituaties) worden het embleem en het achtergrondje niet gedragen, omdat ze door kleur en glans eventuele camouflage teniet kunnen doen.
Overzicht baretemblemen KL
Vanaf 1946 zijn de onderstaande baretemblemen bij de Koninklijke Landmacht in gebruik (geweest). De jaartallen tussen haakjes geven aan wanneer de emblemen zijn gedragen:
“(1946)” : ingevoerd in 1946, nog steeds gedragen
“(1946-1950)” : ingevoerd in 1946, gedragen tot en met 1950.
De Koninklijke Marechaussee was tot 1998 onderdeel van de Koninklijke Landmacht (KL) en droeg tussen 1946 en 1998 een donkerblauwe baret met een zilverkleurig baretembleem op blauwe ondergrond in de stijl van de KL: een gestileerde 'W' met daarop het wapen van de KMar, de springende granaat.
In 1998 werd de Koninklijke Marechaussee een zelfstandig krijgsmachtonderdeel met een nassau-blauwe baret met eigen baretembleem op een zwarte, op de baret vastgenaaide ondergrond. Door middel van de lauwerkrans rond de springende granaat wordt er onderscheid gemaakt tussen rangen en standen. Geen lauwerkrans: manschappen, halve lauwerkrans: onderofficieren, volledige lauwerkrans: officieren.[20]
↑Lohmeijer werd later als generaal onder andere Inspecteur der Genie (’55-’58)
↑ 3,03,1Bartels, J.A.C. & Kist, B. (1999), Veel Veren! Frans Smits, militair stylist, Europese Bibliotheek Zaltbommel, ISBN 90 288 1414 0
↑In “Veel Veren” staat … De eerste emblemen werden in 1946 gemaakt van het koper van gerecyclede Britse granaathulzen …. Daarmee wordt geelkoper, oftewel messing bedoeld. Granaathulzen werden en worden van messing gemaakt, niet van (rood)koper.
(Engels) De Wapenemblemen van het Nederlandse leger/Netherlands army regimental badges, Cats, B.C.en Coenders, C.P., (1968), Military Collectors Services, Kedichem
↑Het Korps Militaire Politie in Nederlands-Indië is opgericht op 14 augustus 1946 en op 25 mei 1951 opgeheven. Bronnen: https://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/1945-1949-van-nederlands-indie-naar-indonesie. Geraadpleegd op 26 december 2021; 'Tjampoer Marechéplisie' het Korps Militaire Politie/Koninklijke Marechaussee in Nederlands-Indië 1945-1951, Arie J. van Veen, De Bataafsche Leeuw, Amsterdam 1991, p.20; Militaire Politie in Nederlands-Indië 1945-1951; Arie J. van Veen, De Bataafsche Leeuw, Amsterdam 1997, p.8
↑Het baretembleem van de studentenweerbaarheid is in de jaren ’60[bron?] ontworpen, en werd evenals de officiële emblemen van de KL ontworpen door F.J.H.Th. (Frans) Smits (1915-2006) van het Kabinet van de Minister van Oorlog/Defensie.
De basis van het embleem is de gestileerde 'W' die verwijst naar de toenmalige Koningin Wilhelmina (1880-1962) en die de basis is van al de baretemblemen van de KL. De vorm lijkt op een gesp en daarom worden de baretemblemen ook wel aangeduid als baretgesp. De gesp is van goudkleurigmetaal en is 46 mm hoog en 58 mm breed.
Het lag lang in de bedoeling de studentenweerbaarheden op te nemen in de Nationale Reserve. Dat is echter nooit gebeurd. Er werd wel een baretembleem ontworpen en buiten defensie om vervaardigd. Het baretembleem van de studentenweerbaarheden is geen officieel[noot 1]KL-embleem, maar het is wel geheel in de stijl van de naoorlogse baretemblemen van de KL.
Op het embleem staan een romeinszwaard en een ganzenveer gekruist afgebeeld. Het zwaard staat voor strijd en de weerbaarheid van Nederland, de ganzenveer staat voor de wetenschap. Beneden het zwaard en de veer staat op een banderol de zinspreuk van de studentenweerbaarheden vermeld: verbo factisque paratus. Dit betekent "in woord en daad paraat".[12]:p55 De emblemen werden gedragen op een donkerblauwe ondergrond van laken van 4,8 cm x 7 cm, welke voor iedere weerbaarheid een andere kleur biezen van ±2 mm breed had:
Een aantal weerbaarheden nam het baretembleem in gebruik. Na verloop van tijd werden de emblemen wel met de ondergrondjes van de moedereenheden gedragen. Ook werden in de loop van de tijd wel de emblemen van de moedereenheid gebruikt, omdat de emblemen van de studentenweerbaarheid schaarser werden. Het kwam zelfs voor dat er geheel geen embleem op de baret gedragen werd.[13]
Rond 2005 (?) heeft het Haagsch Studenten Schutters Korps 'Pro Libertate' nieuwe emblemen laten vervaardigen. Deze wijken enigszins af van de originele, doordat ze ‘open’ zijn, en voorzien zijn van een NATO-sluiting, i.p.v. oogjes zoals de originele hadden. Pro libertate draagt het embleem met het zwarte ondergrondje met oranje biezen van hun moedereenheid, het Regiment van Heutsz.[14]
.png)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
_v_veldmuts.jpg)
.jpg)
.jpg)
