Brontekst bekijken van Vastenavond

[[Bestand:Pieter van der Heyden 003.jpg|thumb|250px|Vastenavond, [[Pieter van der Heyden]], 1567]]
[[Bestand:Winter samenkomst voor Vastenavond, RP-T-1885-A-465.jpg|thumb|250px|Wintersamenkomst voor Vastenavond, [[Jan Vermeer van Haarlem (II)]], 1705]]
'''Vastenavond''' – ook gekend als vette dinsdag of ''[[Mardi Gras (feest)|Mardi Gras]]'' in van oorsprong Franstalige streken en verwant aan het Russische ''[[Maslenitsa]]'' – is de [[dinsdag]] voor [[Aswoensdag]] en traditioneel het einde van de carnavalsperiode. Tot dinsdagnacht 24.00 uur mag nog [[carnaval]] worden gevierd en is het toegelaten zich als Vastenavondgek te verkleden. In de [[Rooms-katholieke Kerk|katholieke]] traditie is klokslag [[middernacht]] carnaval voorbij en begint de veertigdaagse [[vastentijd]] tot het [[paasfeest]].

In [[Limburg (Nederlandse provincie)|Nederlands Limburg]] staat het gehele carnaval bekend als ''vastelaovend(j)'', dat [[Limburgs]] is voor Vastenavond. De Vastenavond zelf wordt ''lèsten daag vanne vastelaovendj'' (laatste dag van de carnaval) of ''carnavalsdinsdig'' genoemd en op die dag vinden veel afsluitende activiteiten plaats zoals het Uulverbranje in [[Montfort (Limburg)|Montfort]].

Vooral in [[Noord-Holland]] wordt Vastenavond 'dikke dinsdag' genoemd. In Engelstalige landen heet deze dag onder andere ''Mardi Gras'', ''Shrove Tuesday'' of ''Pancake Tuesday'', omdat deze dag traditioneel pannenkoeken worden gegeten.<ref>{{en}} {{aut|Schmid,Albert F.}} ''[http://books.google.nl/books?id=lDr2DkfZRMEC&pg=PA8&dq=Pancake+Tuesday&hl=nl&sa=X&ei=R098VNukHozhasCYgrgH&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=Pancake%20Tuesday&f=false Yesterday's Reflections: A Repository of Memories]'', iUniverse, 2013, {{ISBN|1475973772}}, {{ISBN|978-1475973778}}</ref> Doorgaans maakte men de voorraadkast leeg voor de Vastentijd. Bij boerenfamilies betekende dit doorgaans het opgebruiken van eieren, melk en meel, juist de ingrediënten van pannenkoeken.<ref>[https://www.rte.ie/lifestyle/food/2018/0207/938965-what-is-shrove-tuesday-and-why-do-we-eat-pancakes/ What is Shrove Tuesday and why do we eat pancakes?]</ref>

Uit middeleeuwse notities blijkt dat er al in de vroege [[middeleeuwen]] in/rond februari rituelen waren ter opwekking van de ingeslapen natuur. Viering – met veel liederlijkheid – ging vooraf aan de periode vlak vóór de kerkelijke vasten, dat kan de term 'Vastenavond' verklaren. Ook kan het Oud-Germaanse 'faseln' de term mogelijk verklaren. 'Faseln' betekent zowel 'vruchtbaarheid' als 'onzinnigheid bedrijven'. Ook in de Duitse naam voor het feest, 'Fasznacht' of 'Faszing' is dit woord terug te vinden. Vanaf het einde van de middeleeuwen zagen de autoriteiten de Vastenavond – met liederlijkheid, maskers en spot van voornamelijk jongeren – als een bedreiging. Dit blijkt uit vele verbodsbepalingen en beperkingen die door grotere Nederlandse steden werden opgelegd.<ref>M. Kruijswijk (2004) ''Nederlandse jaarfeesten en hun liederen door de eeuwen heen'', hoofdstuk 3, o.a. p. 60, 61</ref>

Er zijn vele oude '''Vastenavondliederen''', waar onder 'bedelliedjes'. Hieruit blijkt hoe belangrijk de vastenavondviering was, althans tot de 18e eeuw. Voorbeelden van liedteksten: ''Ieuchdigh volekje ras, ras, ras'', ''Vrijmoedig man'', ''De Vastenavont die komt a(e)n''.<ref>M. Kruijswijk (2004) ''Nederlandse jaarfeesten en hun liederen door de eeuwen heen'', hoofdstuk 3, o.a. p. 66-77</ref>

De oudste vermelding van de Vastenavond is in de versroman [[Parzival]] van [[Wolfram von Eschenbach]] (ca. 1200 en 1210):
<blockquote>
:''..... daz diu koufwîp ze Tolenstein''
:''an der <u>vasnaht</u> nie baz gestriten:''
:''wan si tuontz von gampelsiten''
:''unde müent ân nôt ir lîp''

:''..... dat de koopvrouwen van Tollenstein''
:''op vastenavond nooit beter hebben gevochten.''
:''ze doen dit na de narrenzitting''
:''en vermoeien hun lichaam zonder noodzaak.''</blockquote>

== Data ==
In de komende tabel is de datum voor Vastenavond gegeven, met die van Pasen, Hemelvaart en Pinksteren.

{{Tabel Vastenavond, Pasen, Hemelvaart en Pinksteren}}

==Zie ook==
* [[Vasten]]

== Referenties ==
{{References}}
<br><br>
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]
<br>
{{Navigatie carnaval}}
{{Navigatie Pasen}}

[[Categorie:Christelijke feestdag]]
[[Categorie:Rooms-katholieke sacramenten en gebruiken]]
[[Categorie:Carnaval]]
[[Categorie:Februari]]
[[Categorie:Maart]]