Brontekst bekijken van Tadeusz Borowski

[[Bestand:Tadeusz Borowski.jpg|thumb|Tadeusz Borowski]]
'''Tadeusz Borowski''' ([[Zjytomyr]], [[12 november]] [[1922]] – [[Warschau]], [[3 juli]] [[1951]]) was een [[Polen (volk)|Pools]] [[schrijver]], [[dichter]] en [[Holocaust]]-overlevende.

== Leven en werk ==
Borowski werd geboren in het toentertijd tot de [[Sovjet-Unie]] behorende [[Zjytomyr]]. Als lid van de Poolse minderheid werden zijn ouders, die een boekhandel dreven, in [[1926]] naar [[Karelië]] verbannen. Tadeusz' moeder werd in hetzelfde jaar weer verbannen naar [[Siberië]]. Door bemiddeling van het [[Rode Kruis]] kon Borowski in [[1932]] met zijn broer naar Polen emigreren. Na de vrijlating van zijn moeder werd het gezin in [[1934]] herenigd in Warschau.

Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] volgde Borowski colleges op de toen clandestiene [[Universiteit van Warschau]]. In die periode publiceerde hij ook zijn eerste gedichtenbundel, ''Gdziekolwiek ziemia'' ([[1942]], ''Overal de aarde''), verspreid op stencilpapier.

In [[1943]] werd Borowski gearresteerd en tewerkgesteld in [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]], na het oplopen van een longontsteking uiteindelijk in het kampziekenhuis. Hij was er getuige van de aftocht van nieuw aangekomen gevangenen naar de [[Gaskamer (Tweede Wereldoorlog)|gaskamers]]. In [[1944]] werd hij gedeporteerd naar [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]], waar hij op [[1 mei]] [[1945]] door de [[Verenigde Staten|Amerikanen]] werd bevrijd.

Na de oorlog verwerkte Borowski zijn kampervaringen in een aantal gedichten en verhalen. Het meest bekend werd zijn verhalenbundel ''Pożegnanie z Marią'' ([[1947]], Nederlandse vertaling: ''Hierheen naar de gaskamer, dames en heren''). In het titelverhaal (letterlijk: ''Afscheid van Maria'') wacht een groep gevangenen in Auschwitz op een volgend gevangenentransport, in de hoop dat het ‘uitladen’ hen extra voedsel zal opleveren. Door op een emotieloze manier te beschrijven hoe mensen in dit soort extreme situaties handelen, laat Borowski zien hoe iedereen die bij de kampen betrokken was ontmenselijkt werd.

Na de oorlog werd Borowski een aanhanger van het [[communisme]], omdat hij meende dat dit de beste garantie bood dat de gruwelen van het [[nazi]]regime nooit meer herhaald zouden worden. Hij werd een fervent pleitbezorger van het [[socialistisch realisme]] in zijn land. Toen hij constateerde dat ook in naam van het communisme ernstige wreedheden werden gepleegd, raakte hij gedesillusioneerd en geraakte in een depressie. Als overlever van Auschwitz en Dachau maakte hij op 28-jarige leeftijd in [[1951]] een einde aan zijn leven door vergassing.

== Bibliografie ==
* Gedichten:
** ''Gdziekolwiek ziemia'' (1942)
** ''Arkusz poetycki nr 2'' (1944)
** ''Pieśń''
* Verhalenbundels:
** ''Pewien żołnierz. Opowieści szkolne'' (1947)
** ''Pożegnanie z Marią'' (1947)
** ''Kamienny świat'' (1948)
** ''U nas w Auschwitzu''
** ''[[Stenen wereld]]'' (Nederlandse vertaling van verhalen uit ''Kamienny świat'', ''U nas w Auschwitzu'', ''Pożegnanie z Marią'' en andere) (1964) (In 1980 herdrukt als ''Hierheen naar de gaskamer, dames en heren'' en in 2005 herdrukt als ''Stenen wereld : verhalen uit het kamp.'' Vertaling: Lisetta Stembor)
** ''Hierheen naar het gas, dames en heren'' (nieuwe vertaling van de eerder in ''Stenen wereld'' verschenen verhalen en publicatie van niet eerder in het Nederlands vertaalde verhalen en gedichten. Ingeleid door Arnon Grunberg, samengesteld door Karol Lesman. Vertaling: Karol Lesman, Charlotte Pothuizen), 2022

== Literatuur en bronnen ==
* Peter Boxall: ''1001 boeken die je gelezen moet hebben''. Librero, Amsterdam, 2009. {{ISBN|978-90-5764-794-9}}
* A. Bachrach e.a.: ''Encyclopedie van de wereldliteratuur''. Bussum, 1980-1984. {{ISBN|90-228-4330-0}}

== Externe links ==
* {{en}} [http://www.signandsight.com/features/1206.html Biografie]
* {{pl}} [http://borowski-opowiadania.klp.pl/a-6523.html Biografie en bibliografie]

{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Borowski, Tadeusz}}
[[Categorie:Kampgevangene in Auschwitz]]
[[Categorie:Pools dichter]]
[[Categorie:Pools Holocaustoverlevende]]
[[Categorie:Pools schrijver]]