Brontekst bekijken van Sebastiaan Mattheus Sigismund de Ranitz (1846-1916)

{{Infobox militair persoon
| naam                = Sebastiaan Mattheus Sigismund de Ranitz
| afbeelding          = S.M.S. de Ranitz2.jpg
| onderschrift        = ''Jhr. Sebastiaan Mattheus Sigismund de Ranitz'',<br />gefotografeerd door [[Adolphe Zimmermans]].
| bijnaam             = 
| geboorteplaats      = [[Nijmegen]]
| geboortedatum       = [[16 mei]] [[1846]]
| sterfplaats         = [[Den Haag]]
| sterfdatum          = [[30 oktober]] [[1916]]
| begraven            = 
| religie             = 
| partij              = [[Nederland]]
| onderdeel           = 
| dienstjaren         = - [[1894]]
| rang                = [[kapitein (rang)|Kapitein]]
| eenheid             = [[Infanterie]]
| leiding             =
| veldslagen-naam     = 
| veldslagen          = 
| onderscheidingen    = [[ridder (ridderorde)|Ridder]] in de [[Orde van de Nederlandse Leeuw]]
| anderwerk           = [[Adjudant (functie)|Adjudant]] van koning [[Willem III der Nederlanden|Willem III]] en later van koningin-moeder [[Emma van Waldeck-Pyrmont|Emma]]
}}
Jhr. '''Sebastiaan Mattheus Sigismund de Ranitz''' ([[Nijmegen]], [[16 mei]] [[1846]] – [[Den Haag]], [[30 oktober]] [[1916]]) was [[Adjudant (functie)|adjudant]] van koning [[Willem III der Nederlanden|Willem III]] en [[grootmeester (hofhouding)|grootmeester]] van koningin [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]], dienstdoende bij koningin-regentes [[Emma van Waldeck-Pyrmont|Emma]].

==Familie==
De Ranitz was lid van het geslacht [[De Ranitz]] en een zoon van Sebastiaan Mattheus Sigismund de Ranitz (1804-1884) en Anna Margaretha Jacoba de Ranitz (1813-1903).

Op 10 mei 1871 trad hij in Groningen in het huwelijk met zijn volle nicht Hermanna Louisa Christina (Louise) [[Thomassen à Thuessink van der Hoop]] (1846-1920), dochter van Evert Jan Thomassen à Thuessink van der Hoop (1809-1852), officier van justitie, en Willemina Elisabeth de Ranitz (1812-1891), een zus van zijn vader.

Uit dit huwelijk werden de volgende kinderen geboren:
* Jonkvrouw Anna Margaretha Jacoba (Anna) de Ranitz (1872-1958)
* Jonkvrouw [[Lita de Ranitz|Willemine Elisabeth Edzardine (Lita) de Ranitz]] (1876-1960).

Na zijn overlijden is hij begraven in een relatief eenvoudig graf op de begraafplaats [[Oud Eik en Duinen]], graf K 88.

==Loopbaan==
Na zijn middelbareschooltijd ging De Ranitz in dienst bij de [[Nederlandse krijgsmacht]]. Hij wist het tot ordonnansofficier van [[Alexander der Nederlanden (1851-1884)|prins Alexander]] (1851-1884) en kapitein der infanterie te brengen. In die hoedanigheid werd hij op 2 september 1881 bij koninklijk besluit benoemd tot particulier secretaris van koning Willem III (1881-1890) en werd hij later tevens zijn adjudant (1885-1890). De Ranitz werd op 31 december 1888 verheven in de Nederlandse adel, met het predicaat jonkheer.

Na de dood van koning Willem III in 1890 werd hij adjudant en particulier secretaris van zijn weduwe koningin-moeder Emma (1890-1894). In 1894 werd hij [[kamerheer]] van koningin Wilhelmina. In datzelfde jaar droeg koningin-regentes Emma hem voor om bevorderd te worden tot [[majoor]], maar dit werd geweigerd door de toenmalige minister van Oorlog [[Clemens Diederik Hendrik Schneider|Schneider]] (1832-1925) in de zogenaamde '[[adjudantenkwestie]]'; die behelsde de vraag of officieren in hofdienst bevorderd konden worden. Op die vraag had de minister van Oorlog, gesteund door de [[Tweede Kamer]], beschikt dat bevordering alleen plaats kon vinden nadat de betreffende militair eerst twee maanden actieve dienst vervuld had; De Ranitz, eerder dan dat te doen, nam daarop ontslag uit militaire dienst en werd op zijn verzoek op pensioen gesteld.<ref>[[Cees Fasseur|Fasseur, Cees]] (1998) Wilhelmina, de jonge koningin, Amsterdam, p. 181-182.</ref>

Van 1898 tot 1903 was De Ranitz [[Intendance (hofhouding)|intendant]] van het huis van koningin-regentes Emma en in 1903 werd hij grootmeester wat hij bleef tot 1916. De Ranitz was tevens tijdelijk voorzitter van de Raad van Commissarissen van het [[sanatorium]] [[Oranje Nassau's Oord]]<ref>[http://www.parlement.com/id/vg09lmj14p00/s_m_s_de_ranitz Biografie op parlement.com]</ref> en lid van de nalatenschapscommissie van Willem III, waarbij hij de functie van particulier secretaris bekleedde. De commissie had de taak de boedel te beschrijven en de verdeling tussen koningin-regentes Emma en koningin Wilhelmina te regelen.<ref>[http://books.google.nl/books?id=SyeMzg9NitUC&pg=PA147&dq=s.m.s.+de+ranitz&hl=en&sa=X&ei=SPg5Uca1J4Gv7Ab04YGoDg&ved=0CFAQ6AEwCA#v=onepage&q=s.m.s.%20de%20ranitz&f=false Woelderink, Bernard (2010), Geschiedenis van de Thesaurie, ''Twee eeuwen Thesaurie en Thesauriers van het huis Oranje-Nassau, 1775-1975'', Hilversum, p. 147]</ref> De Ranitz stierf in 1916 op 70-jarige leeftijd.

=== Hoffuncties ===
* Ordonnansofficier van koning Willem III, 1870- ?
* Particulier-secretaris van koning Willem III, 1881-1890
* Adjudant-secretaris van koning Willem III, 1885-1890
* Particulier-secretaris van koningin Emma, 1890-1894
* Kamerheer i.b.d. van koningin Wilhelmina, 1894- ?
* Intendant van koningin Emma, 1898-1903
* Grootmeester van koningin Wilhelmina, dienstdoende bij koningin Emma 1903- ?

==Geruchten vaderschap Wilhelmina==
{{Dubbele afbeelding|rechts|S.M.S. de Ranitz.jpg|160|Wilhelmina1898.jpg|160|Portretten door [[Pieter de Josselin de Jong]] (1861-1906) van Wilhelmina en S.M.S. de Ranitz in 1901 en rond 1900||''Jhr. Sebastiaan Mattheus Sigismund de Ranitz rond 1900''|''Wilhelmina der Nederlanden in 1901''}}
Het latere parlementslid [[Louis M. Hermans]] was de eerste die zover bekend erover begon dat De Ranitz de vader van Wilhelmina zou zijn. Hij schreef erover in zijn blad ''[[De Roode Duivel]]''. Hermans suggereerde in meerdere publicaties dat Emma en De Ranitz een verhouding hadden en dat er meer kinderen waren, die volgens hem naar het buitenland waren gebracht.<ref>[[Cees Fasseur|Fasseur, Cees]] (2011) De Gekroonde Republiek, p. 55-56</ref><ref>Nop Maas, 'Regentes van Kikkerland', in: ''Parmentier'' 2 (1991) 3, p. 50-54, en: [https://www.dbnl.org/tekst/maas008sati01_01/maas008sati01_01_0001.php#002 Nop Maas, 'Satirische Tijdschriften in Nederland'], in: ''[[De Parelduiker]]'' 3 (1998) 1, p. 33-39, en: Nop Maas, '''Seks!... in de negentiende eeuw''. Nijmegen, 2006, p. 75</ref> Volgens biograaf en historicus [[Dik van der Meulen]] zijn er echter geen concrete aanwijzingen voor zijn vaderschap van Wilhelmina.<ref name="Dik">Meulen, Dik van der; (2013) ''Koning Willem III 1817-1890'', p. 616-618 (e-book)</ref>

Van der Meulen bestudeerde drie terugkerende argumenten die vaker worden aangevoerd als bewijs dat niet Willem III, maar De Ranitz Wilhelmina's vader zou zijn geweest:
#Willem III zou door zijn losbandige seksleven aan het einde van zijn leven [[syfilis]] hebben gekregen en daardoor [[Onvruchtbaarheid|onvruchtbaar]] zijn geworden. Dit werd onder andere door historicus [[Jan Kikkert|J.G. Kikkert]] beweerd.<ref>[[Jan Kikkert|Kikkert, Jan]] (2006), Serie: Geheimen van de Oranjes, Soesterberg</ref> Van der Meulen achtte echter niet bewezen dat Willem III hier ooit aan geleden heeft en stelde dat je van syfilis niet onvruchtbaar kunt worden.
#De Ranitz zou de eigenlijke vader zijn omdat zowel hij als Wilhelmina [[Amusie|toondoof]] zouden zijn geweest, hetgeen een erfelijke aandoening kan zijn.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1950825/ Peretz, Isabelle (2007), The Genetics of Congenital Amusia (Tone Deafness): A Family-Aggregation Study]</ref> In de families van Emma en Willem III zou niemand aan toondoofheid hebben geleden. De Ranitz zou daar wel last van hebben gehad, maar hiervoor zijn geen betrouwbare bronnen bekend.
#Het stoffelijk overschot van het [[Huis Romanov]], de tsarenfamilie die na de [[Russische Revolutie]] werd vermoord in het [[Ipatjev-huis]] in 1918, werd in 1991 opgegraven, waarna men [[DNA-test]]s wilde doen bij verwante Europese royals om zeker te weten dat dit wel echt de Romanovs waren.<ref>Er waren namelijk geruchten dat zij de executie zouden hebben overleefd.</ref> [[Elizabeth II van het Verenigd Koninkrijk|Elizabeth II]] zou hiermee hebben ingestemd, maar [[Juliana der Nederlanden|Juliana]] zou hebben geweigerd omdat ze iets te verbergen zou hebben. Volgens Van der Meulen is dit nooit aan Juliana gevraagd en zij zou dus ook niet hebben kunnen weigeren.<ref name="Dik" />

In de jaren 1990 is de vaderschapsclaim weer opgedoken en sindsdien op het internet een eigen leven gaan leiden.<ref>{{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=XzpuCUtBQjY |title=2e Hans van den Berghlezing |author=[[Dik van der Meulen]] |work=ProRepublica |publisher=Nieuw Republikeins Genootschap |date=7 december 2015 |accessdate=20 december 2015}}</ref> De claim is het centrale thema in de thrillers ''De Nijmeegse Anjermoord'' uit 2009 van Peter Daanen en ''[[IV (thriller)|IV]]'' (2013) van [[Arjen Lubach]]. Dat De Ranitz Wilhelmina's vader zou zijn, was een van de argumenten van Erwin Lensink, de man die op [[Prinsjesdag]] 2010 een waxinelichthouder naar de Gouden Koets gooide, die hij aanvoerde in zijn aanklacht tegen het [[Koninklijk Huis (Koninkrijk der Nederlanden)|Koninklijk Huis]] van 14 april 2010.<ref>[http://www.hpdetijd.nl/2010-09-22/erwin-l-spreekt/ Exclusief: Erwin L. spreekt] ''HP de Tijd.nl'' 22 september 2010</ref> Erwin Lensink eiste tijdens zijn eerste proces dat DNA zou worden afgenomen van de lichamen van Willem III, Wilhelmina en Juliana, zodat hij kon bewijzen dat Beatrix geen officieel lid is van de Oranje-dynastie. De rechter wees dat verzoek af.<ref>[http://www.nrc.nl/nieuws/2013/02/01/geen-behandeling-in-ziekenhuis-voor-waxinelichthouderwerper Geen behandeling voor waxinelichthouderwerper] ''NRC Handelsblad'' 1 februari 2013</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20220408203207/http://www.nieuwslijst.nl/achterhoek_gelderland/beatrix-geen-getuige-in-zaak-tegen-gooier-waxinelichthouder_a2163592.html Beatrix geen getuige in zaak tegen gooier waxinelichthouder] ''De Gelderlander'' 7 januari 2011</ref>

== Waardering ==
[[Bestand:S.M.S. de Ranitz3.jpg|thumb|Jhr. Sebastiaan Mattheus Sigismund de Ranitz]]
Minister [[Willem Hendrik de Beaufort (1845-1918)]] liet zich in zijn dagboeken waarderend uit over De Ranitz: "Onder haar [koningin Emma's] naaste omgeving genoot de heer De Ranitz haar meeste vertrouwen. [...] Hij was de schranderste man in den kring van hovelingen die destijds om de koningin waren geplaatst. Vandaar dat zijn raad veeltijds ingang vond. [...] De Ranitz is een aangenaam man, met een goed uiterlijk, met conservatieve neigingen, maar toeschietelijk en beleefd voor iedereen. Hij is ontwikkeld en heeft enige kunstgave. Hij heeft evenwel de eigenschap die alle bewoners van de noordelijke provincies min of meer hebben, van wat kras te zijn in zijn uitingen".<ref>[http://www.historici.nl/retroboeken/beaufort/#page=525&accessor=search_in_text&source=2&accessor_href=search_in_text%2Findex_html%3Fsearch_term%253Austring%253Autf-8%3Dranitz%26source_id%3D&view=imagePane ''Dagboeken en aantekeningen van Willem Hendrik de Beaufort, 1874-1918''.] 's-Gravenhage, 1993, p. 1032.</ref>

===Onderscheidingen===
* [[ridder (ridderorde)|Ridder]] in de [[Orde van de Nederlandse Leeuw]]
* Commandeur in de [[Orde van de Eikenkroon]]
* Grootofficier in de [[Orde van Oranje-Nassau]]
* Grootofficier in de [[Huisorde van Oranje]]

== Ordonnans ==
* De Ranitz nam als [[ordonnans]]officier van Willem III deel aan de [[Brautschau]] te [[Bad Arolsen|Arolsen]] in 1878.

{{Appendix|2=
*''[[Nederland's Adelsboek]]'' 90 (2002-2003), p. 431.
'''Noten'''
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Ranitz, Sebastiaan Mattheus Sigismund}}
[[Categorie:De Ranitz|Sebastiaan Mattheus Sigismund]]
[[Categorie:Nederlands landmachtofficier]]
[[Categorie:Nederlands kamerheer]]
[[Categorie:Nederlandse adel in de 19e eeuw]]