Brontekst bekijken van Rhijnvis Feith (1753-1824)

{{Infobox auteur
| naam              = Rhijnvis Feith
| afbeelding        = Rhijnvis Feith Willem Bartel van der Kooi.jpg
| onderschrift      = Rhijnvis Feith geschilderd door<br /> [[Willem Bartel van der Kooi]] (1819)
| bijnaam           = 
| geboren           = [[7 februari]] [[1753]]
| geboorteplaats    = [[Zwolle]]
| overleden         = [[8 februari]] [[1824]]
| overlijdensplaats = [[Zwolle]]
| land              = [[Bestand:Prinsenvlag.svg|21px]] [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]]<br />tegenwoordig {{NL}}
| jaren-actief      = 
| genre             = [[Sentimentalisme]]
| bekende-werken    = [[Bestand:Open book nae 02.svg|25px]] [[Julia (boek)|Julia (1783)]]<br />[[Bestand:Open book nae 02.svg|25px]] Fanny, een fragment (1783)<br />[[Bestand:Open book nae 02.svg|25px]] Het graf (1792)<br />[[Bestand:Musical note nicu bucule 01.svg|20px]][[Uren, dagen, maanden, jaren|''Uren, dagen, maanden, jaren'' (1805)]]
| uitgeverij        = Johannes Allart, Amsterdam<br />H. As. zoon Doyer, Zwolle<br />De erven François Boon, Haarlem<br />J. Immerzeel jr., Rotterdam
| onderscheiding    = 
| dbnl              = feit007
| handtekening      = Rhijnvis Feith Handtekening.jpg
| website           = https://www.literatuurgeschiedenis.org/schrijvers/rhijnvis-feith
}}

'''Rhijnvis Feith''' ([[Zwolle (Overijssel)|Zwolle]], [[7 februari]] [[1753]] (doopdatum) – aldaar, [[8 februari]] [[1824]]) was een Nederlandse schrijver van gedichten, toneelstukken, enkele cantates en een theoretische verhandeling over [[Immanuel Kant]] en dichtkunst.

Zijn ongewone voornaam Rhijnvis<ref>{{Citeer web |url=https://nvb.meertens.knaw.nl/populariteit/naam/Rijnvis |titel=NVB - populariteit voornaam Rijnvis |bezochtdatum=2024-04-13 |werk=nvb.meertens.knaw.nl}}</ref> is nog altijd in gebruik binnen de familie Feith.

== Biografie ==
Feith stamde uit een gefortuneerd regentengeslacht uit [[Elburg (stad)|Elburg]] en was enig kind van Pieter Feith en Elsabé Spaar.<ref name="teleblik">Onbekende auteur (1988). ''Panorama van de 19e eeuw.'' APCO, STV, NCRV, 27-04-1988. Verkregen op 28-03-2008 via [http://web.teleblik.kennisnet.nl/tsr/player/po/fid/2578096 deze link]{{Dode link|datum=april 2019 |bot=InternetArchiveBot }}.</ref><ref>[https://www.dbnl.org/tekst/buij001tuss01_01/buij001tuss01_01_0003.php Buijnsters, P.J. (1963), ''Tussen twee werelden. Rhijnvis Feith als dichter van 'Het graf''', p3]. Bij [[Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren|DBNL]] geraadpleegd op 11 september 2014.</ref> Rhijnvis Feith bezat aandelen in de [[Suriname (kolonie)|Surinaamse]] [[suikerplantage]] [['t Ylant]].

Hij schreef zich in 1768 in aan het [[Athenaeum Illustre (Deventer)|Athenaeum Illustre]] in Deventer.<ref>Streng, J.C. (z.d.), "Rhijnvis Feith (1753-1824)", in: ''Overijsselse Biografieën'', geraadpleegd van [https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/117-rhijnvis-feith www.wieiswieinoverijssel.nl]</ref> In 1769 begon hij aan de [[Universiteit Leiden]] de studie [[Rechtsgeleerdheid|rechten]], waar hij al na één jaar promoveerde. Op 17 november 1772 trouwde hij met Ockje Groeneveld. Zij kregen samen negen kinderen. 's Zomers woonde hij op zijn buitengoed ''Boschwijk'' (Heinoseweg, Zalné) en 's winters in Zwolle.<ref>De Boer, S. (2001). ''Funeraire Cultuur Zwolle''. Soesterberg: Uitgeverij Aspekt.</ref> Hier ontving hij gasten, onderwie [[Willem Bilderdijk]] en [[Jan Frederik Helmers]].<ref name="teleblik" />

Feith sloot zich aan bij de [[patriotten]], mogelijk beïnvloed door [[Joan Derk van der Capellen tot den Pol]], zijn buurman in de Bloemendalstraat. In februari 1787 werd hij door de [[vroedschap]] van Zwolle zonder goedkeuring van de stadhouder tot burgemeester gekozen, een positie die het best lijkt op die van een modern [[gemeenteraadslid]]. Deze functie bekleedde hij zeven maanden. In september [[1787]] vond er een [[Patriotten#Pruisische interventie|Pruisische bezetting]] plaats, die het gezag van [[Willem V van Oranje-Nassau]] herstelde. Feith was niet anti-stadhoudersgezind, maar meer een vurig tegenstander van de aristocratische staatsgezinde partij.

Rhijnvis Feith werd in 1780 benoemd tot ontvanger van de belastingen ([[Douanewetgeving|konvooien]] en [[Douanewetgeving|licenten]]) op het belastingkantoor van zijn vader. Hij oefende die functie uit tot 1814.

== Overlijden en graf ==
Rhijnvis Feith overleed te Zwolle op 8 februari 1824 's middags tussen half twee en twee uur,<ref name="gedenkzuil">Suringar G.T.N. (1825). ''Gedenkzuil voor Mr. Rhijnvis Feith''. Leeuwarden: Suringar.</ref> de dag na zijn eenenzeventigste verjaardag. Hij werd begraven in de [[Grote of Sint-Michaëlskerk (Zwolle)|Grote of Sint-Michaëlskerk]] te Zwolle, maar is op 6 oktober 1825 herbegraven op de [[Algemene Begraafplaats Meppelerstraatweg]], tegenwoordig een [[Rijksmonument]]. Daarmee ging een wens van Feith in vervulling, want in 1779 ondertekende hij een petitie aan het stadsbestuur met het verzoek om om hygiënische redenen het begraven in kerken te stoppen en een begraafplaats buiten de stadsmuren in te richten. De dichter [[Anthony Christiaan Winand Staring]] schreef een gedicht ter nagedachtenis van Feith.

Op 26 oktober 1825 werd een monument op zijn graf onthuld. Het was gemaakt door beeldhouwer [[Paulus Joseph Gabriël]], een leerling van [[Antonio Canova]].<ref>Schelhaas, H. & Molenaar, B. (1980). ''Graven en begraven in Overijssel''. Zwolle: Waanders.</ref> De tekst op de gedenkplaat van zijn graf luidt:

{{Cquote|1=
''Dat alles wat ik was of had de dood vrij roove;''<br />
''Gods waarheid wankelt niet, wie immer op haar bouw.''<br />
''Ik geloof in Jesus, en ik stierf in dat gelove,''<br />
''Mijn stof rust in dit graf op zijn verdienste en trouw.''
}}

Door erosie is deze tekst niet meer leesbaar. De locatie van het graf is {{Coor dms|52|31|05.41|N|6|06|29.43|E|type:landmark_scale:3000_region:NL}}.

<gallery>
Rhijnvis Feith Geboorteakte.jpg|[[Geboorteakte]] van Rhijnvis Feith
Rhijnvis Feith Gedicht.gif|[[Gedicht]] van Rhijnvis Feith
Rhijnvis Feith Overlijdensbericht Staatscourant 1824.jpg|[[Overlijdensbericht]] in de ''[[Staatscourant]]''
Rhijnvis Feith Graf.jpg|Graf van Rhijnvis Feith op de [[Meppelerstraatweg (begraafplaats)|Begraafplaats Meppelerstraatweg]] in Zwolle
</gallery>

== Na zijn overlijden ==
Honderd jaar na zijn sterfdag, op vrijdag [[8 februari]] [[1924]] vond er een herdenkingsplechtigheid plaats bij het grafmonument van Feith. Hierbij waren veel nazaten van het geslacht [[Feith]] aanwezig. Er werd een krans gelegd en jonkheer J. Feith sprak enkele woorden.<ref name="vaderland">[[Het Vaderland]], 08-02-1924</ref>

Ter ere van zijn 200ste sterfdag op 8 februari 2024 dook Collectie Overijssel in het familiearchief van Rhijnvis Feith en publiceerde een speciaal artikel met daarin de achtergrond van verschillende archiefstukken.<ref>[https://collectieoverijssel.nl/nieuws/de-pen-van-rhijnvis-feith/ De pen van Rhijnvis Feith] Collectie Overijssel</ref> Collectie Overijssel beheert het archief van de familie Feith.<ref>[https://proxy.archieven.nl/20/FACF0287E2D043F888C50456431EF615 Archieftoegang 1172 Familie Feith] Collectie Overijssel, locatie Zwolle</ref>

== Prijzen en onderscheidingen==
*Diverse prijzen van het ''Dichtlievend Genootschap'' in Leiden:
**[[Bestand:Gold medal icon blank.svg|10px]] Gouden penning voor het gedicht ''Heil van den Vrede'', [[1779]]
**[[Bestand:Gold medal icon blank.svg|10px]] Gouden penning voor het gedicht ''Verhandeling over het Heldendicht'', [[1781]]
**[[Bestand:Gold medal icon blank.svg|10px]] Gouden penning en gelijktijdig de zilveren penning voor de twee gedichten ''Den lof van De Ruijter'', [[1785]]
* [[Bestand:Silver medal icon blank.svg|10px]] Zilveren penning van het genootschap ''Studium Scientiarum Genitris'' in Rotterdam voor het gedicht ''De Menschlievendheid'', [[1780]]
* [[Bestand:Gold medal icon blank.svg|10px]] Gouden penning van het genootschap ''Kunstliefde spaart geen vlijt'' voor het gedicht ''Karel V aan zijnen zoon Philips II, bij de overdragt van de regering der Nederlanden'', [[1782]]
* [[Bestand:Silver medal icon blank.svg|10px]] Zilveren erepenning van het [[Teylers Godgeleerd Genootschap]] in [[1797]]<ref name="teleblik"/>
* [[Bestand:Gold medal icon blank.svg|10px]] Gouden erepenning van het Teylers Godgeleerd Genootschap in [[1801]]
* [[Bestand:Silver medal icon blank.svg|10px]] Zilveren penning van het genootschap ''Ter verdediging van den Christelijken Godsdienst'', [[1800]]
* [[Bestand:Kruis van een Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.jpg|15px]] [[Orde van de Nederlandse Leeuw|Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw]], [[20 februari]] [[1816]]

== Werken ==
Rhijnvis Feith behoorde tot de literaire stroming het [[sentimentalisme]] en stond onder andere onder invloed van [[Edward Young]], [[Friedrich Gottlieb Klopstock]] en [[François-Thomas-Marie de Baculard d'Arnaud|Baculard d'Arnaud]]. Zijn standpunt was de natuur niet slaafs na te volgen, maar haar te idealiseren. Zijn werken:
* ''Het ideaal in de kunst'' (1782, verhandeling over [[esthetica]], in 1823 ingestuurd voor [[prijsvraag]] Hollandsche Maatschappij van Fraaije Kunsten en Wetenschappen)
* ''Verhandeling over het heldendicht'' (1782)
* ''Fanny, een fragment'' (1783)
* ''[[Julia (boek)|Julia]]'' (1783; briefroman)
* ''Brieven over verscheidene onderwerpen'' (6 delen, 1784–1793)
* ''Thirsa, of de zege van de godsdienst'' (1784; treurspel)
* ''Dagboek mijner goede werken'' (1785)
* ''Ferdinand en Constantia'' (2 delen, 1785)
* ''Lady Johanna Gray'' (1791)
* ''Het graf'' (1792)
* ''Bijdragen ter bevordering der schoone kunsten en wetenschappen'' (3 stukken, 1793–1796; met [[Jacobus Kantelaar]])
* ''Ines de Castro'' (1793; treurspel)
* ''Oden en gedichten'' (5 delen, 1796–1814)
* ''De ouderdom'' (1802)
* ''Brieven aan Sophie'' (1806)
* ''Verlustiging van mijnen ouderdom'' (1818)
* ''De eenzaamheid en De Wereld ''(1821)
* ''Verhandelingen'' (1826)
* ''Dicht- en prozaïsche werken'' (15 delen, 1824–1826)
Een lied van zijn hand verscheen als gezang 160 in de [[Evangelische Gezangen]] van 1807. Getoonzet door A. Albert werd het lied opgenomen in de liedbundel ''[[Kun je nog zingen, zing dan mee]]''. Door de populariteit en lange drukgeschiedenis van dit liedboek (41e druk in 1986) bleef het lied decennialang in ruime kring bekend. De eerste regels luiden: 'Uren, dagen, maanden, jaren vliegen als een schaduw heen'.

=== Gelegenheidsgedicht ===
Gelegenheidsgedicht bij het herstel van de [[Universiteit Utrecht]] [[6 november]] [[1815]] na de [[Franse tijd in Nederland|Franse tijd]] (''Korsikaans geweld'': van [[Napoleon Bonaparte]]).<ref>[https://www.biodiversitylibrary.org/item/20331#page/112/mode/1up Biodiversitylibrary.org]: 
Annales Academiae Rheno-Traiectinae, 1815-1816. Geraadpleegd op 27 juli 2019.</ref><br><br>
'''Bij den maaltijd, ter gelegenheid van het inwijding-feest der Akademie te Utrecht.'''

:''Deez' Hooge School, vernield door 's Korsikaans geweld,''<br>
:''Maar schooner dan weleer door Willem's deugd hersteld,''<br>
:''Zal, met een' luister, als geen' vroeger eeuwen zagen''<br>
:''Den roem van echte, van Bataafsche kunde schragen.''<br>
:''Wie juicht, in Utrechts vest, niet met een dank'bren traan'' <br>
:''Dit wijding-feest, de keen van zoo veel grootheid, aan?''<br>
:''Wie voelt, die in 't verschiet de schoonste vrucht ziet bloeijen,''<br>
:''Het Nederlandsche hart niet voor Oranje gloeijen?''<br>
:''Gij allen, die, met mij, geleerdheid mint en schat,''<br>
:''En diep bewogen, 't heil van dezen dag bevat,''<br>
:''Drinkt vrolijk dezen kelk ter eed'le dankbetooning:''<br>
:''En juicht, met mij, tot God, en zegent onzen Koning!''

== Externe links ==
* {{Link dbnl auteur|id=feit007}}
* [https://www.dbnl.org/tekst/wink002ontw06_01/wink002ontw06_01_0012.htm 'Patriotten en Prinsgezinden'], in: Jan te Winkel, ''Geschiedenis der Nederlandsche letterkunde in de eerste eeuw der Europeesche staatsomwentelingen'' (1925). Op dbnl.org

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Feith, Rhijnvis}}
[[Categorie:Nederlands dichter]][[Categorie:Nederlands schrijver]][[Categorie:Nederlands patriot (18e eeuw)]][[Categorie:Feith|Rhijnvis (1753-1824)]]