Brontekst bekijken van Paus Benedictus XVI

{{Infobox paus
| afbeelding              = Benedykt XVI (2010-10-17) 2.jpg
| onderschrift            = Paus Benedictus XVI in 2010
| naam                    = Benedictus XVI
| echte naam              = Joseph Aloisius Ratzinger
| geboren                 = 16 april 1927
| overleden               = 31 december 2022
| voorganger              = [[Paus Johannes Paulus II|Johannes Paulus II]]
| opvolger                = [[Paus Franciscus|Franciscus]]
| conclaaf                = [[Conclaaf van 2005]]
| paus                    = 2005–2013
| wapen                   = BXVI CoA like gfx PioM.svg
| handtekening            = Pope Benedict XVI Signature.svg
| tijdvak1                = 1977–1982
| functie1                = [[aartsbisschop]] van ''München en Freising''
| tijdvak2                = 1977–1993
| functie2                = [[kardinaal-priester]] van [[Santa Maria Consolatrice al Tiburtino]]
| tijdvak3                = 1981–2005
| functie3                = [[Prefect (Romeinse Curie)|prefect]] van de [[Congregatie voor de Geloofsleer]]<br />President van de [[Pauselijke Bijbelcommissie]] en van de [[Internationale Theologencommissie]]
| tijdvak4                = 1986–1992
| functie4                = voorzitter van de Pauselijke Commissie voor het opstellen van de nieuwe ''[[Catechismus van de Katholieke Kerk]]''
| tijdvak5                = 1993–2005
| functie5                = [[kardinaal-bisschop]] van [[Suburbicair bisdom Velletri-Segni|Velletri-Segni]]
| tijdvak6                = 1998-2002
| functie6                = vice-[[deken van het College van Kardinalen]]
| tijdvak7                = 2002–2005
| functie7                = deken van het College van Kardinalen
| tijdvak8                = 2005–2013
| functie8                = paus van de [[Rooms-Katholieke Kerk]]
| tijdvak9                = 2013–2022
| functie9                = [[paus emeritus]]
}}
'''Paus Benedictus XVI''', geboren als '''Joseph Aloisius Ratzinger''' ([[Marktl|Marktl am Inn]], [[Beieren]], [[16 april]] [[1927]] – [[Vaticaanstad]], [[31 december]] [[2022]]), was van 2005 tot 2013 de 265e [[paus (hoofdbetekenis)|paus]] van de [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]]. De [[Duitsland (hoofdbetekenis)|Duitse]] [[geestelijke]] werd op 19 april 2005 als net 78-jarige verkozen tijdens het [[conclaaf van 2005|conclaaf]] dat werd gehouden na de dood van zijn voorganger, [[paus Johannes Paulus II]]. Als paus stond Benedictus XVI aan het hoofd van de Kerk en was hij [[soevereiniteit|soeverein]] staatshoofd van [[Vaticaanstad]]. Eerder was Ratzinger bijna 25 jaar [[Prefect (Romeinse Curie)|prefect]] van de [[Congregatie voor de Geloofsleer]], een van de machtigste functionarissen in de [[Romeinse Curie]].

Benedictus trad na bijna acht jaar, op 28 februari 2013, [[pauselijk aftreden|terug uit het ambt]]. Daarmee was hij de eerste paus sinds eeuwen die uit zijn ambt terugtrad. Sindsdien droeg hij tijdens zijn [[emeritaat]] de titel ''[[paus emeritus]]'' of ''pontifex emeritus''.

== Levensloop ==
=== Jeugdjaren ===
[[Bestand:PopeBenedicts1stHome.jpg|thumb|Het huis waar Joseph Ratzinger geboren werd]]
Joseph Ratzinger werd geboren als zoon van politieagent Joseph Ratzinger sr. en de uit [[Rimsting]] (bij [[Chiemsee (meer)|Chiemsee]]) afkomstige kokkin Maria Peintner, als jongste in een gezin van drie kinderen: Maria (1921-1991), [[Georg Ratzinger|Georg]] (1924-2020) en hijzelf. Hij bracht zijn jeugd door in [[Traunstein (stad)|Traunstein]], een kleine stad in [[Beieren]] nabij de [[Oostenrijk]]se grens. Zijn vader was een [[Kritiek|criticus]] van de [[nationaalsocialisme|nazi]]-regering, weigerde zelfs als agent lid te worden van de [[Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij|NSDAP]] en het gezin Ratzinger vluchtte sterk in het geloof tijdens de woelige [[1930-1939|jaren 30]].

Begin 1939 werd Joseph Ratzinger leerling van het Traunsteiner Studienseminar Sankt Michael, waar hij een priesteropleiding voor armere leerlingen volgde. Leerlingen die geen lid waren van de [[Hitlerjugend]] hadden sinds 1938 geen recht meer op tegemoetkoming in de studiekosten. In 1939/40 werd de school samengevoegd met de plaatselijke Realschule, waar het aandeel nationaalsocialistische leraren groter was. Nog in 1939 was er niet één seminarist lid van de Hitlerjugend. Op 25 maart 1939 werd de Jugenddienstpflicht ingevoerd. Alle 10- tot 14-jarigen moesten verplicht lid worden van het Deutsche Jungvolk en alle 14- tot 18-jarigen moesten verplicht lid zijn van de Hitlerjugend. Ook dan verzette het seminarie zich nog, maar in oktober meldde de leiding van het seminarie alle leerlingen tegelijk aan bij de Hitlerjugend. Joseph Ratzinger had zich nooit zelf aangemeld, maar was aangemeld door de leiding van de school. Ondanks de aanmelding kregen de leerlingen geen tegemoetkoming in de studiekosten, omdat de nazi's onderscheid maakten tussen leerlingen die zich vrijwillig hadden aangemeld, de Stamm-Hitlerjugend, en diegenen die slechts onder dwang lid waren geworden, de Zwangs-Hitlerjugend. Omdat Ratzinger en de andere seminarieleerlingen tot de tweede categorie behoorden kregen ze geen tegemoetkoming in de studiekosten.

Vanwege zijn weigering tot deelname werd hij met [[financiën|financiële]] [[sanctie (straf)|sancties]] bestraft.<ref>[http://www.katholieknederland.nl/actualiteit/2008/detail_objectID677270_FJaar2008.html 'Ratzinger weigerde deelname manifestaties Hitlerjugend'], AFP/DPA/''[[Katholiek Nederland]]''</ref> In mei 2009 ontkende de persvoorlichter van het Vaticaan nog dat Joseph Ratzinger lid was geweest van de Hitlerjugend, zijnde een "beweging van [[fanatisme|fanatieke]] vrijwilligers".<ref>[http://www.spitsnieuws.nl/archives/buitenland/2009/05/paus_was_geen_lid_hitlerjugend.html 'Paus was geen lid Hitlerjugend'], ''[[Sp!ts]]'', 12 mei 2009</ref>
Katholiek Nederland berichtte echter dat het Vaticaan verklaard had dat Ratzinger nooit aan [[ideologie|ideologische]] activiteiten van de Hitlerjugend had deelgenomen, en dat beschuldigingen dat hij "nazi" zou zijn geweest "grove leugens" waren.<ref>[http://www.katholieknederland.nl/actualiteit/2009/detail_objectID689398_FJaar2009.html Het Vaticaan verdedigt paus tegen Israëlische kritiek], ''Katholiek Nederland'', 12 mei 2009</ref> De ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'' berichtte dat de [[seminarie|seminaristen]] in de ogen van de nazi's gemakkelijke doelwitten waren en verdacht werden van een antinazistische houding. In 1943 werd hij samen met de rest van zijn klas ingezet bij het luchtafweergeschut dat een [[BMW (hoofdbetekenis)|BMW]]-fabriek verdedigde. In 1944 werd hij bij de ''[[Reichsarbeitsdienst]]'' in [[Burgenland]] en [[Hongarije]] ingezet bij de aanleg van pantserbarrières. Enkele dagen voor de definitieve Duitse overgave in 1945 [[Desertie|deserteerde]] hij uit zijn bewapende eenheid van de Reichsarbeitsdienst en keerde terug naar Traunstein, waar hij door [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|de Amerikanen]] een korte tijd krijgsgevangen werd gemaakt.<ref>[http://www.foxnews.com/story/2005/04/19/pope-recalls-being-german-pow.html 'Pope recalls being German POW'], [[Fox News]], 19 april 2005.</ref>
{{Clearleft}}

=== Studies en roeping ===
Na zijn studies aan het gymnasium aldaar ging hij op 18-jarige leeftijd van 1946 tot 1951 [[filosofie]] en [[theologie]] studeren aan de filosofisch-theologische hogeschool in [[Freising (stad)|Freising]] en aan het Georgianum van de [[universiteit]] van [[München]]. Naar eigen zeggen (in een interview met [[Peter Seewald]]) werd hij vooral beïnvloed door het werk van [[Gertrud von Le Fort]], [[Ernst Wiechert]], [[Fjodor Dostojevski]], [[Elisabeth Langgässer]], [[Theodor Steinbüchel]], [[Martin Heidegger]] en [[Karl Jaspers]].

Hij werd in 1950 door Johannes Baptist Neuhäusler tot diaken gewijd, op 29 juni 1951 werd hij samen met zijn broer Georg tot [[priester (hoofdbetekenis)|priester]] gewijd in Freising door kardinaal [[Michael von Faulhaber]], [[aartsbisschop]] van München-Freising. In 1951 was hij korte tijd [[parochievicaris]] in München-[[Moosach (Ebersberg)|Moosach]] (Sankt Martin-parochie). Van 1951-1952 was hij dat in München-[[Bogenhausen]] (Heilig Blut-parochie).

=== Hoogleraar ===
Van 1952 tot 1954 doceerde hij aan het priesterseminarie van het [[aartsbisdom]] [[Aartsbisdom München en Freising|München-Freising]]. In 1953 promoveerde Joseph Ratzinger op het proefschrift ''Volk und Haus Gottes in Augustinus' Lehre von der Kirche''. Ratzinger doceerde van 1954 tot 1957 dogmatiek en fundamentele theologie aan de filosofisch-theologische hogeschool te Freising. In 1957 behaalde hij zijn [[Habilitatie|Habilitation]] aan de universiteit van München met een onderzoek over [[Bonaventura]]. Van 1958 tot 1959 was hij hoofddocent [[dogmatiek]] en fundamentele theologie aan de filosofisch-theologische hogeschool in Freising. Van 1959 tot 1963 had hij als professor een leerstoel aan de universiteit van [[Bonn]] voor fundamentele theologie. Hij was een officiële [[concilie]]theoloog ([[peritus]]) van het [[Tweede Vaticaans Concilie]] van 1962 tot 1965 als assistent van kardinaal [[Joseph Frings]], toenmalig aartsbisschop van [[Keulen (stad)|Keulen]]. Ratzinger stond bekend als een vertegenwoordiger en vurig pleitbezorger van radicale veranderingen. Op het Concilie trad hij vaak samen op met moderne theologen als [[Karl Rahner]], door wie Ratzinger zelf sterk beïnvloed was, en de [[Modernisme (rooms-katholiek)|modernistische]] [[Zwitserland|Zwitserse]] theoloog [[Hans Küng]].

Van 1963 tot 1966 was Ratzinger professor met een leerstoel voor dogmatiek en dogmageschiedenis aan de universiteit van [[Münster (stad)|Münster]]. Van 1966 tot 1969 was hij professor met dezelfde leerstoel aan de [[Eberhard-Karls-Universiteit|Universiteit van Tübingen]]. Daar [[Onderwijzer|doceerde]] in die dagen ook de theoloog Hans Küng, die Ratzinger inofficieel voordroeg voor een leerstoel. Ratzinger kon zich aanvankelijk vinden in Küngs theologie, waarin de [[interreligieuze dialoog]] een belangrijke plaats inneemt, maar waarin enige katholieke geloofswaarheden worden opgegeven (vooral de [[onfeilbaarheid]] van de paus). Hij distantieerde zich later echter van deze theologische opvattingen ten voordele van een grotere trouw aan de katholieke geloofsleer van [[paus Paulus VI]]. Van 1969 tot 1977 was Ratzinger professor met nogmaals dezelfde leerstoel aan de universiteit van [[Regensburg (stad)|Regensburg]]. Hij is (ere)lid van de katholieke studentenverenigingen K.D.St.V. Rupertia Regensburg, [[K.A.V. Capitolina Rome|K.A.V. Capitolina Rom]] en K.D.St.V. Alcimonia Eichstätt, die behoren tot het [[Cartellverband der katholischen deutschen Studentenverbindungen]].

Ratzinger was in 1972 medeoprichter van het theologische tijdschrift ''[[Communio (tijdschrift)|Communio]]'', samen met [[Hans Urs von Balthasar]], [[Henri de Lubac]], [[Yves Congar]], [[Walter Kasper]] en anderen. Dit tijdschrift was een meer gematigd theologisch magazine, dat als tegenhanger van het radicalere ''[[Concilium]]'' moest dienen. Ratzinger had vóór 1972 echter vaak voor dit ''Concilium'' geschreven. ''Communio'' wordt tegenwoordig gepubliceerd in vele talen, waaronder het [[Engels (hoofdbetekenis)|Engels]], [[Duits]], [[Spaans (hoofdbetekenis)|Spaans]] en [[Nederlands]].

Van 1976 tot 1977 was Ratzinger korte tijd vicepresident van de universiteit van Regensburg.

Hoewel Ratzinger in 1977 de universiteit verliet, bleef hij een bijzonder productief wetenschapper. Bij zijn aanstelling als [[prefect (Romeinse Curie)|prefect]] van de [[Congregatie voor de Geloofsleer]] vroeg hij paus Johannes Paulus II of hij, naast zijn werk, door mocht gaan met het bezorgen van wetenschappelijke publicaties. Vanaf 2009 verschijnt zijn Verzameld Werk, in zestien delen van elk zo'n zeshonderd bladzijden.<ref>{{de}}[http://www.herder.de/theologie/programm/index_html?par_onl_struktur=704728&onl_struktur=1636297 Joseph Ratzinger Gesammelte Schriften]{{Dode link}}</ref>

=== Aartsbisschop en kardinaal ===
[[Bestand:Pope johnpaul funeral.jpg|thumb|Joseph Ratzinger (rechtsonder, naast de doodskist) tijdens de begrafenis[[mis]] van paus Johannes Paulus II]]
Hij werd op 28 mei 1977 tot aartsbisschop van [[Aartsbisdom München en Freising|München-Freising]] gewijd. Het was voor het eerst sinds lange tijd dat iemand uit Beieren op deze zetel werd benoemd. Ratzinger koos als wapenspreuk ''Cooperatores veritatis'' (''Medewerkers van de Waarheid''). Tijdens het [[consistorie]] van 27 juni van dat jaar werd hij tevens [[kardinaal (geestelijke)|kardinaal]]. Hij kreeg de ''[[Santa Maria Consolatrice al Tiburtino]]'' als [[titelkerk]]. Paulus VI creëerde hem tegelijk met [[Bernardin Gantin|kardinaal Gantin]]. Later datzelfde jaar werd hij nog hoofddocent aan de [[Universiteit van Regensburg]].

=== Prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer ===
Hij werd op 25 november 1981 prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer en tevens benoemd tot president van de [[Pauselijke Bijbelcommissie]] en van de [[Internationale Theologencommissie]]; zijn ontslag als aartsbisschop van München-Freising werd op 15 februari 1982 aanvaard. Van 1986 tot 1992 was hij voorzitter van de Pauselijke Commissie voor het opstellen van de nieuwe ''[[Catechismus van de Katholieke Kerk]]''.

Tot 1991 deelde hij een bescheiden flat in Rome met zijn zuster. In dat jaar kreeg hij echter een kleine [[hersenbloeding]], waar hij wel bijzonder snel overheen gekomen is.

Op 5 april 1993 werd hij gepromoveerd tot [[College van Kardinalen|kardinaal-bisschop]]; hij werd [[titulair bisschop]] van het suburbicaire [[Suburbicair bisdom Velletri-Segni|bisdom Velletri-Segni]]. Op 9 november 1998 werd hij vice-deken en op 30 november 2002 deken van het [[College van Kardinalen]]; hierdoor kreeg hij het suburbicaire [[Suburbicair bisdom Ostia|bisdom Ostia]] erbij.

Tijdens de [[sedisvacatie]] na Johannes Paulus II stond hij op de hoogste plaats in de [[hiërarchie van de Rooms-Katholieke Kerk|hiërarchie van de Katholieke Kerk]]. Door het tijdschrift ''[[Time (tijdschrift)|Time]]'' werd hij in april 2005 genoemd als een van de 100 invloedrijkste mensen in de wereld.

{{Wikinews klein|Nieuwe paus}}
Hij leidde de Mis bij de begrafenis van Johannes Paulus II. Hierbij baarde het geven van de [[Heilige Communie]] aan [[Roger Louis Schutz-Marsauche|frère Roger]] enig opzien. Men ging er immers van uit dat hij protestant was; later bleek echter dat deze in 1972 (ook) tot de Katholieke Kerk was toegetreden.<ref>[https://www.nd.nl/nieuws/geloof/frere-roger-was-katholiek.10523.lynkx Frère Roger was katholiek], ''[[Nederlands Dagblad|ND]]'', 7 september 2006.</ref> Ratzinger zat tevens het [[conclaaf van 2005]] voor. Enkele weken na het overlijden van Johannes Paulus II werd hij daarin op 19 april 2005 verkozen tot de 265e paus.

== Paus ==
[[Bestand:BXVI CoA like gfx PioM.svg|thumb|150px|Ratzinger koos na zijn intronisatie dit [[pauselijk wapen]] met elementen uit het wapen van het aartsbisdom van München-Freising. Benedictus XVI liet als eerste paus sinds de [[middeleeuwen]] de sinds 1963 niet meer gedragen [[tiara]] weg uit zijn wapen.]]

Tijdens de vierde stemronde in de [[Sixtijnse Kapel]] op 19 april 2005 werd kardinaal Joseph Ratzinger tot paus verkozen. Dit werd bekendgemaakt door Mgr. [[Jorge Medina Estévez|Jorge Arturo Kardinaal Medina Estévez]], [[kardinaal-protodiaken]] van het College van Kardinalen, die op het balkon van de [[Sint-Pietersbasiliek|Sint-Pieterskerk]] de Latijnse woorden sprak:
<blockquote>''Annuntio vobis gaudium magnum; [[Habemus Papam]]! Eminentissimum ac Reverendissimum Dominum, Dominum Josephum, Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalem, Ratzinger, qui sibi nomen imposuit Benedicti XVI (= decimi sexti).''<ref group="noot">Hier gebruikte kardinaal Medina ten onrechte de [[genitief]] ''Benedicti decimi sexti'', maar hij had - zoals later (zie onder meer [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/elezione/index_en.htm hier]) ook in officiële documenten gebeurde - ''Benedictum decimum sextum'' moeten zeggen</ref></blockquote>

Vertaling:

<blockquote>''Ik verkondig u met grote vreugde; we hebben een paus! De meest eminente en Eerwaarde Heer, de Heer Joseph, kardinaal van de Heilige Roomse Kerk, Ratzinger, die de naam van Benedictus XVI heeft aangenomen.''</blockquote>

Hierna verscheen paus Benedictus op het balkon om de zegen ''[[urbi et orbi]]'' te geven, voorafgaand waaraan hij een korte toespraak in het Italiaans hield:

<blockquote>''Na de grote paus Johannes Paulus II hebben de heren kardinalen mij, een nederig en eenvoudig arbeider in de wijngaard van de Heer, gekozen. Ik vind troost in het feit dat de Heer zelfs weet te werken met onvolmaakte instrumenten en bovenal beveel ik mij in Uw gebeden aan. Laat ons voorwaarts gaan, in de vreugde van de Opgestane Heer, en in vertrouwen op Zijn niet aflatende Hulp. De Heer zal ons helpen, en Maria zijn Allerheiligste Moeder zal ons terzijde staan.''<ref>{{it}}[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2005/april/documents/hf_ben-xvi_spe_20050419_first-speech_it.html Primo saluto di Sua Santità Benedetto XVI], website Vaticaan, 19 april 2005.</ref></blockquote>

=== Keuze van de naam ===
De naam Benedictus betekent 'de gezegende'. Ratzinger werd geboren op 16 april, de dag waarop men het feest van de heilige [[Benedictus Jozef Labre]] (1748-1783) viert, die ook als de Heilige [[bedevaart|Pelgrim]] bekendstaat. Benedictus liet het pauselijk wapen vereenvoudigen door de tiara weg te laten en te vervangen door een [[mijter]].

Benedictus XVI gaf bij zijn eerste [[audiëntie (hoorzitting)|audiëntie]] op 27 april 2005 op het [[Sint-Pietersplein]] uitleg over zijn naamkeuze.<ref>{{en}}[http://w2.vatican.va/content/benedict-xvi/en/audiences/2005/documents/hf_ben-xvi_aud_20050427.html General audience], website Vaticaan, 27 april 2005.</ref> Hij verwees hierbij naar [[paus Benedictus XV|Benedictus XV]], die de Kerk door de woelige tijd van de [[Eerste Wereldoorlog]] leidde en daarom ook wel de "Vredespaus" wordt genoemd. Benedictus XVI wilde in zijn ambt namelijk naar eigen zeggen trachten de vrede te bewaren. Ook refereerde hij in zijn naamgeving aan de heilige [[Benedictus van Nursia]], de Vader van het [[westerse wereld|westerse]] [[monnik (christendom)|monnikendom]] en [[beschermheilige|medepatroon]] van [[Europa (werelddeel)|Europa]], die herinnert aan de [[christendom|christelijke wortels]] van Europa. Benedictus XVI was voorts voorstander van de [[Europese Unie]], maar had graag een uitdrukkelijke vermelding van de christelijke wortels in de [[Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa|Europese Grondwet]] en in andere belangrijke publicaties van de Europese Unie willen zien. Het ontbreken daarvan ontlokte bij hem scherpe kritiek.<ref>[http://www.ikonrtv.nl/kerknieuws/nieuws.asp?oId=10658 Paus: 'God ontbreekt in verklaringen 50 jaar EU'], [[Algemeen Nederlands Persbureau|ANP]]/[[Interkerkelijke Omroep Nederland|IKON]], 24 maart 2007</ref>

=== Opvolging als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer ===
Op 13 mei 2005 stelde paus Benedictus de aartsbisschop van [[San Francisco (hoofdbetekenis)|San Francisco]] [[William Levada|William Joseph Levada]] aan als de nieuwe prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer.

== Opvattingen ==
[[Bestand:Flag Benedictus 16.jpg|thumb|[[Vlag van Vaticaanstad|Standaard van Benedictus XVI]] tussen de [[vlag van Polen]] en de [[Vlag van de Republiek Krakau|die van Krakau]] aan de muur van de Sint-Florianskerk in [[Krakau (hoofdbetekenis)|Kraków]]]]
Tijdens het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) behoorde toen nog kapelaan Joseph Ratzinger tot de "progressieve" fractie van [[bisschop]]pen en concilievaders, tezamen met Hans Küng en vele anderen.{{Bron?||2013|03|03}} Hij was concilieperitus (adviseur) voor kardinaal [[Josef Frings]] van Keulen, die zich tijdens zijn episcopaat op de aartsbisschoppelijke zetel van Keulen ontwikkeld had van gematigd conservatief tot progressief.{{Bron?||2013|03|03}} Ratzinger werd tijdens het Concilie door sommigen{{Bron?|wie bijvoorbeeld ?|2013|03|03}} gezien als een boegbeeld van het zogenaamde (neo-)[[Modernisme (rooms-katholiek)|modernisme]]. Later zou hij steeds meer afstand nemen van zijn eertijds bijna revolutionaire imago, na het aanschouwen van de uitwerkingen van de ultraprogressisten vanaf het einde van het Concilie, maar vooral na 1968. Ratzinger werd hierna steeds vaker gezien als "conserverend" of "conservatief", hoewel hij zelf beweerde dat hij nooit iets van zijn toen als progressief geldende opvattingen heeft opgegeven. De kardinaal stelde meermaals dat niet híj conservatiever, maar de overige [[West-Europa|West-Europese]] geestelijken en theologen eenvoudigweg nóg progressiever geworden zijn.{{Bron?||2013|03|03}} Zijn toenmalige opvattingen van het Concilie deelde hij tot zijn dood.

Ratzinger stond, sinds hij in 1981 prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer werd{{Bron?|en niet daarvoor?|2013|03|03}}, bekend als iemand met orthodoxe katholieke opvattingen. Hij hield vast aan de reeds eeuwen geldende opvattingen van de Katholieke Kerk inzake [[celibaat]], dat [[materialisme (filosofie)|materialistische]] opvattingen in de theologie dwalingen zijn, dat een op [[homoseksualiteit]] gebaseerde levenspraktijk in strijd is met de leer en de [[ethiek]] van die Kerk, dat de rechten van de vrouw geëerbiedigd moeten worden en dat de [[milieu]]problematiek ontstaat uit een gebrek aan [[solidariteit (begrip)|solidariteit]]. [[Condoom]]gebruik en sommige andere vormen van [[anticonceptie|voorbehoedsmiddelen]] bestempelde hij net als zijn voorgangers als immoreel, aangezien het katholiek huwelijks[[sacrament]] ervan uitgaat dat man en vrouw in het huwelijk een eenheid vormen en deze niet mag worden gescheiden, door de huwelijksdaad onmogelijk te maken. De bestrijding van [[aids]] was volgens hem gebaat bij een [[monogamie|monogaam]] gezinsleven en niet bij een [[promiscuïteit|promiscue]] levensstijl, al dan niet met condoomgebruik. Ratzinger leek echter minder de nadruk te willen leggen op de morele, seksuele problematiek rond contraceptie en eerder theologische doelstellingen te hebben die over de vorm van de Kerk zelf gaan.

Volgens Ratzingers aanhangers vertegenwoordigden zijn opvattingen het katholicisme en wordt hij door hen op handen gedragen. Anderen, die Ratzinger veelal als te conservatief of oerconservatief bestempelden, gaven hem weinig vleiende bijnamen als 'de [[rottweiler]] van God'<ref name="demorgen">{{Citeer web |url =https://www.dewereldmorgen.be/artikel/2022/12/31/joseph-ratzinger-of-de-rottweiler-van-god-komt-te-sterven/ |titel =Joseph Ratzinger of de ‘rottweiler van god’ komt te sterven |bezochtdatum =2023-01-02 |auteur=Marc Vandepitte |auteurlink = |medeauteurs =|datum =2022-12-31}}</ref> en 'de pantserkardinaal'.{{Bron?|wie gaf als eerste deze bijnaam?|2013|03|03}}

In een groot deel van de Nederlandse{{Bron?|graag wat voorbeelden|2=2013|3=03|4=03}} en [[Vlaanderen (hoofdbetekenis)|Vlaamse]] pers{{Bron?|graag wat voorbeelden|2=2013|3=03|4=03}}, die op een paus met een ander profiel hadden gehoopt, veroorzaakte de keuze van Ratzinger tot Benedictus XVI consternatie wegens zijn (vermeende) opvattingen omtrent andere godsdiensten en ethische kwesties zoals [[abortus]], [[euthanasie]] en homoseksualiteit. Ondanks mediageruchten die op het tegendeel wezen, mochten celibataire homoseksuelen onder Benedictus XVI wel priester worden en blijven.

Benedictus XVI vond zichzelf evenwel nog altijd een gematigde progressief. Hij wilde alleen met zijn veranderingen niet te hard op de gelovige massa van de Kerk vooruitlopen. Zijn veranderingswil, die hij op het Tweede Vaticaans Concilie tentoonspreidde, was in het geheel niet veranderd. Slechts zijn wijze waarop hij zaken in de Kerk wilde veranderen, was gematigd, aldus toenmalig kardinaal Ratzinger in ''Entretien sur la Foi''.{{Bron?|graag een bronvermelding met opgave van de pagina|2=2013|3=03|4=03}}

In mei 2007 verklaarde de paus dat [[missionaris]]sen vaak tijdens de [[kolonisatie]] van [[Latijns-Amerika]] de rechten van indianen hebben geschonden en hen onder dwang hebben bekeerd tot het christendom. Rechtengroeperingen hebben de paus bekritiseerd omdat hij volhield dat de indianen al voordat de Europese veroveraars in Latijns-Amerika aankwamen op zoek waren naar Christus, uiteraard zonder dat ze zich hiervan bewust waren.<ref>''Paus erkent schenden rechten van Indianen'', [[Novum Nieuws]]/''[[De Morgen]]'', 23 mei 2005</ref>{{Bron?|Graag een primaire bron|2=2013|3=03|4=03}}

=== Kerkelijke aangelegenheden ===
Op binnenkerkelijk gebied was hij voorstander van minder centralisme en meer macht voor de lokale bisschoppen: het concilie-principe van [[collegialiteit]]. In zijn eerste optredens als paus benadrukte Benedictus wel het grote belang van kerkelijke eenheid. De verscheidenheid van opvattingen onder bisschoppen en priesters leek zich onder Benedictus XVI eveneens te handhaven. Dit bleek uit de verscheidenheid van onderlinge opvattingen tijdens de Romeinse [[synode]] over de [[eucharistie]] in oktober 2005.

==== Kerkelijke discipline ====
Als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer lette Joseph Ratzinger op de omgang met de geloofsleer in de duizenden bisdommen van de Kerk. Uit hoofde van zijn functie wees hij soms uitwassen af. Hij bracht in zijn functie veelal vermanende adviezen uit aan [[dissident]]e theologen en bisschoppen. Zo berispte hij in september 1985 de aartsbisschop van [[Seattle (hoofdbetekenis)|Seattle]], [[Raymond Hunthausen]] (1921-2018). Uit onderzoek bleek dat Hunthausen gescheiden katholieken hertrouwde zonder raadpleging van de [[kerkelijke rechtbank]] in zijn bisdom en regelmatig gedane uitspraken van de rechtbank negeerde. Bovendien werd hij gewezen op de onaanvaardbaarheid van het uitvoeren van [[sterilisatie (vruchtbaarheid)|sterilisaties]] in de katholieke ziekenhuizen in zijn bisdom. Hunthausen werd bovendien bekritiseerd vanwege de omgang met de sacramenten in Seattle, namelijk het vervangen van de [[biecht]] door een vrijblijvende openbare boetedienst, het laten uitoefenen van het priesterschap door uitgetreden en gehuwde gelaïceerde priesters, en het toelaten van vrouwen tot priesterlijke taken in weerwil van de verklaring ''[[Inter Insigniores]]'', waardoor deze taken sacramenteel ongeldig vervuld werden.<ref>{{en}}[http://www.seattlecatholic.com/misc_20040105.html Joseph Cardinal Ratzinger's Report Issued on Seattle Archbishop Raymond Hunthausen], ''Seattle Catholic'', 30 september 1985.</ref> Dezelfde kerkelijke problemen en misstanden speelden ook in het merendeel van de West-Europese bisdommen. Deze ontvingen echter geen duidelijke berisping. Hunthausens uitspraak over de marinebasis [[Puget Sound Naval Shipyard]], waar nucleaire bommen opgeslagen waren, als "het [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] van Puget Sound" en zijn politieke activiteiten werden evenmin goedgekeurd ("een [[pontifex|bisschop]] mag zich niet in dienst van de politiek stellen"). Tegelijkertijd werden de hevigste critici van Hunthausen terechtgewezen op grond van overdrijving.

==== [[Liturgie]] ====
[[Bestand:Visita di Papa Benedetto XVI a Genova - 2008-05-18 - Primo piano di Benedetto XVI.jpg|thumb|Benedictus getooid met een [[Mitra preciosa]]]]
[[Bestand:Benoît xvi manteau.jpg|thumb|Benedictus in koorkap met gouden rationale (zijn wapenschild is in goud en zilverdraad op de koorkap geborduurd)]]
[[Bestand:Benoît XVI synode 2008.jpg|thumb|Paus Benedictus met zijn gouden ferula en rond [[pallium (liturgie)|pallium]]]]

Ratzinger sprak zich in zijn boeken, bijvoorbeeld ''Der Geist der Liturgie - Eine Einführung'' (1999), duidelijk uit tegen de liturgische chaos die volgens hem in de Rooms-Katholieke Kerk na de liturgische hervorming van na het Tweede Vaticaans Concilie heerst. Als kardinaal bezocht hij onder meer de bekende Liturgische Conferenties van de Franse [[Abdij Notre-Dame de Fontgombault|Benedictijnenabdij te Fontgombault]], waar ook voorstanders van de voor-conciliaire [[Tridentijnse ritus|Tridentijnse liturgie]] hun standpunten duidelijk toelichtten. Ratzinger heeft altijd een zekere waardering kunnen opbrengen voor het liturgische streven van vele groepen die de Tridentijnse liturgie een warm hart toedragen, of zelfs als enig geschikte liturgie zien ([[Traditionalisme (rooms-katholicisme)|Traditionalisme]]). Hij [[celebrant (persoon)|celebreerde]] bij de [[Priesterbroederschap van Sint Petrus|Petrusbroederschap]] als kardinaal enige keren de oude Latijnse Tridentijnse mis. Ratzinger kon echter niet als behorend tot de traditionalistische factie binnen de Kerk gezien worden. Hij sprak zich soms ook fel uit tegen dit zogenaamde traditionalisme. In 1988 was hij de verantwoordelijke onderhandelaar van de [[Heilige Stoel]] in de kwestie rond de omstreden en [[Excommunicatie|geëxcommuniceerd]] geachte aartsbisschop [[Marcel Lefebvre]] en diens [[Priesterbroederschap Sint Pius X]]. Ratzinger toonde zich een keiharde, maar diplomatieke onderhandelaar. De kardinaal was in latere jaren wel te vinden voor een meer vrijere toelating van de Tridentijnse liturgie, die vanaf 1988 tot 7 juli 2007 slechts onder moeilijke administratieve en praktische voorwaarden gebruikt kan worden. Zelf waardeerde hij eveneens de nieuwe misorde van Paulus VI (''[[Novus Ordo Missae]]''), volgens welke hij zelf normaal de mis opdroeg. Op 7 juli 2007 werd een [[motu proprio]] ''[[Summorum Pontificum]]'' gepubliceerd, waarin de Tridentijnse Mis volgens het Missale Romanum uit het pontificaat van [[paus Johannes XXIII|Johannes XXIII]] als buitengewone vorm overal werd toegestaan uit pastorale overwegingen (indien plaatselijke gelovigen daarom verzoeken). Overigens benadrukte de paus tijdens een persconferentie in de marge van zijn bezoek aan Lourdes, in 2008, dat hij met dit motu proprio geenszins bedoeld heeft de liturgie van het concilie te willen terugdraaien: "Het is duidelijk dat de vernieuwde liturgie [van 1969] de huidige liturgie van de Kerk is". Het toestaan van de Tridentijnse Mis noemde hij bij diezelfde gelegenheid "een daad van Liefde en van pastorale [[tolerantie (maatschappij)|tolerantie]]".<ref>{{de}}[http://www.oecumene.radiovaticana.org/ted/Articolo.asp?c=230488 Papst: Motu Proprio mach Konzil nicht rückgängig]{{dode link|datum=oktober 2017|bot=InternetArchiveBot}}</ref>

In zijn boeken heeft toenmalig kardinaal Ratzinger wél meermaals opgeroepen tot een zogenaamde ''Reform of the Reform'', namelijk een herbronning van de Nieuwe Liturgie van Paulus VI en een uitroeien van liturgische misbruiken. Hiertoe nam Ratzinger weliswaar de Tridentijnse liturgie en spiritualiteit als een belangrijke inspiratiebron, maar hij werd hierin niet gesteund door de meeste traditionalistische groepen, omdat deze enkel de (herinvoering van) oude Tridentijnse liturgie, zonder aanpassingen, als de oplossing voor de liturgische crisis in de Katholieke Kerk zien.

Tijdens het pontificaat van Benedictus XVI was duidelijk te zien dat de ''Nieuwe Liturgie'' van paus Paulus VI, in het Latijn, zijn volle aandacht had en met grote zorg omringd werd. Tijdens het pontificaat van Johannes Paulus II werden pauselijke Missen daarentegen juist gekenmerkt door [[inculturatie]] en de volkstaal.

Benedictus XVI was niet tegen vernieuwingen in de eredienst zolang deze gericht zijn op soberheid en reflectie, zoals enige minuten stilte na de [[homilie]]. Eerder bleek dat enigszins tijdens de pauselijke eucharistieviering tijdens de [[Wereldjongerendagen]] in Keulen, in augustus 2005, waarin eigentijdse zang, geklap, sfeercreatie en ritme een rol speelden. Het is echter onbekend in hoeverre Benedictus zelf de hand had in de bepaling van de liturgische zang ter plaatse.

Gezien zijn opvattingen aangaande oecumene, is het ook niet verwonderlijk dat hij, naast een historische waardering voor de traditionele Romeinse liturgie in de huidige context, ook positieve woorden over had voor de protestantse liturgiehervorming in de [[16e eeuw]], waarvan de katholieken volgens hem nog altijd zouden kunnen leren in bepaalde opzichten.<ref>J. RATZINGER, ''Feast of Faith'', 1981, p.&nbsp;144</ref>

===== Liturgische gewaden =====
Het pontificaat van Benedictus viel op door zijn kleding en gebruik van liturgische gewaden, waarvan sommige enkele tientallen jaren in onbruik leken. Veel was er te doen over de rode schoenen die de paus steevast onder zijn [[soutane]] droeg.<ref>[http://www.katholieknederland.nl/actualiteit/2008/detail_objectID673017_FJaar2008.html De paus draagt geen prada], ''Katholiek Nederland'', 27 juni 2008</ref> Evenzeer opvallend was Benedictus' verschijning getooid met een [[camauro]] op 21 december 2005, een hoofddeksel dat sinds [[paus Johannes XXIII]] niet meer gedragen was.<ref>[http://roomskatholiek.wordpress.com/2005/12/pauselijke_verr.html Pauselijke verrassing], katholiek.web-log.nl, 22 december 2005</ref> Tijdens zijn bezoek aan [[Mariazell]] in september 2007 verscheen de paus in een blauwe [[kazuifel]], met een bijpassende blauwe [[mijter]]. Dit was des te opmerkelijk omdat deze kleur sinds het [[Concilie van Trente]] (1545-1563) niet meer was toegestaan. Een mogelijke verklaring is dat blauw de traditionele Mariakleur is en dat de paus het passend vond deze kleur te dragen tijdens zijn bezoek aan het Mariaheiligdom.<ref>Hier is ook een foto te zien van de paus in zijn blauwe gewaad: [http://roomskatholiek.wordpress.com/2007/10/de_paus_in_het_.html De Paus in het blauw]</ref> De paus verscheen ook regelmatig met de drie pauselijke versies van de [[mozetta]], waaronder de wintermozetta en de witte mozetta voor de paastijd, die door zijn voorganger nooit gedragen werden. Benedictus herstelde ook de [[koorkap|mantum]] in ere, die voor het laatst door Johannes XXIII werd gedragen.

De paus wenst een onderscheid te maken tussen zijn kleding tijdens de eredienst en daarbuiten. Zo verscheen hij tijdens de traditionele zegen ''[[Urbi et orbi]]'' met [[kerstmis (hoofdbetekenis)|kerstmis]] 2008 voor het eerst niet in koorkap (en bovendien met mijter) op de [[loggia]] van de Sint-Pieter, maar gekleed in mozetta met de [[pauselijke staatsiestola]]. Hier viel bovendien opnieuw op dat de paus gebruik maakte van de pauselijke troon (voorzien van het wapen van [[paus Leo XIII]]), daar zijn voorgangers steeds een gewone stoel hadden gebruikt. Ook gebruikte paus Benedictus regelmatig een [[Ferula (bisschopsstaf)|ferula]] die nog door [[paus Pius IX|Pius IX]] en [[paus Pius XII|Pius XII]] werd gebruikt, terwijl hij, in afwijking van wat gebruikelijk is - met kerstmis 2008 de zegen gaf, zonder de ferula in zijn linkerhand te houden.<ref>[http://roomskatholiek.wordpress.com/2008/12/ornamentele-onr.html Ornamentele Onrust], katholiek.web-log.nl, 26 december 2008</ref> In november 2009 kreeg de paus overigens een nieuwe ferula, die hij cadeau kreeg van de Circolo San Pietro, een pauselijke charitatieve beweging van adellijke en welgestelde Romeinse burgers. Het is net zoals de kruisstaf van Pius IX een klassieke staf. Op de voorkant staat een afbeelding van het Paaslam en is een vissersnet gegraveerd. Dit laatste symbool verwijst naar [[Petrus (hoofdbetekenis)|de apostel Petrus]]. Op de vier uiteinden van het kruis staan de symbolen van de vier evangelisten.<ref>[https://web.archive.org/web/20091212001326/http://www.circolosanpietro.org/news.html Il nuovo Pastorale del Santo Padre, dono del Circolo S. Pietro]</ref>

==== Priesterwijding ====
Ratzinger heeft het principe gehandhaafd dat vrouwelijke priesters niet in het katholieke geloof passen. Hij verklaarde als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer nogmaals dat het motu proprio ''[[Ordinatio Sacerdotalis]]'', waarin Johannes Paulus II vrouwelijke priesters als een onmogelijkheid leerde, een zogenaamde ''[[de fide]]'', i.e.: een voor alle katholieken verplichte én definitieve geloofsuitspraak, was. In 2009 organiseerde Benedictus XVI het "Jaar van de Priester" (van 19 juni 2009 tot 19 juni 2010) naar aanleiding van de 150e [[dies natalis|geboortedag]] van [[Johannes Maria Vianney]].<ref>[http://www.katholieknederland.nl/documents/kn_691418_brief_priesterjaar.pdf Pauselijke brief over het Jaar van de Priester], ''Katholiek Nederland''</ref>

==== Oecumene ====
In 2000 verscheen onder Ratzingers verantwoordelijkheid de verklaring ''[[Dominus Iesus]]''. Het rooms-katholieke [[Dogma (algemeen)|dogma]] dat verlossing slechts via [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus Christus]] en diens Kerk (volgens de katholieke leer het meest volmaakt aanwezig in de Katholieke Kerk) mogelijk is, werd daarin voor het eerst sinds Vaticanum II weer deels bevestigd, waarmee de Kerk volgens critici en progressieve theologen afstand zou hebben genomen van de oecumenische gedachte. Toch spreekt het document over de afgescheiden [[oosters-orthodoxe kerken]] als ''zusterkerken''. Een "terugdraaien" naar de vermeende, zogenaamde [[dialoog]]situatie "van voor het concilie" kon volgens Ratzinger echter nooit plaatsvinden.

In het boek ''God en de wereld'' (2000), waarin journalist Peter Seewald gesprekken met de kardinaal optekende, vertelde Ratzinger dat niet-katholieken zich, met betrekking tot het Kerk-zijn en het heil, in een "gebrekkige toestand" bevinden. Hij zei tevens uit te zien naar de dag dat ook de [[Joden]] "ja tegen Christus" zeggen. Benedictus XVI heeft bovendien veel eerbied voor het [[jodendom|judaïsme]]. Hij geeft in zijn eigen theologieboeken aan dat het jodendom niet van het heil zou zijn uitgesloten op een of andere buitengewone wijze.

Benedictus XVI heeft gedurende zijn pontificaat laten zien dat de oecumene, ondanks alle geruchten over het tegendeel, bij hem hoge prioriteit had. Vooral de eenheid met de orthodoxen en de dialoog met de Joden hadden zijn bijzondere aandacht. De uitwisseling met het protestantisme had ook zijn aandacht, hoewel de protestantse weerstand tegen het [[fenomeen]] van bisschoppen en [[hiërarchie]] de dialoog bemoeilijkte. In zijn boeken heeft Ratzinger zich wel af en toe positief uitgesproken over [[Maarten Luther|Luther]] en diens theologie. Benedictus XVI was als kardinaal Ratzinger uitgesproken voorstander van de gemeenschappelijke overeenkomst over de [[Rechtvaardigmaking|rechtvaardiging]] met de [[Lutheranisme|Lutheranen]]. Daarin werd gesteld dat de veroordelingen van het [[Concilie van Trente]] grotendeels genuanceerd dienden te worden en erkenden de katholieke ondertekenaars dat de Lutherse rechtvaardigingsleer verschilt van de katholieke op bepaalde punten, maar niet langer obstakel voor oecumenische eenheid zou zijn. Net als Johannes Paulus II was ook Benedictus XVI over deze toenadering, naar verluidt, zeer verheugd.

Het verlangen naar christelijke eenheid in verscheidenheid kenmerkte Benedictus XVI opnieuw, net als tijdens zijn tijd als progressieve theoloog en persoonlijke vriend van Hans Küng. Tegenover protestantse vertegenwoordigers zei Benedictus XVI dat hij niet eist dat protestanten hun eigen vorm van persoonlijk geloof en geloofsgeschiedenis opgeven. Een "''oecumene van de terugkeer [tot het katholiek geloof]''" zou absoluut niet zijn doel zijn, verklaarde de kerkvorst op de Wereldjongerendagen in Keulen in 2005. Hij moedigde de [[Wereldraad van Kerken]] aan tot meer eenheid onder de christenen. Benedictus XVI prees de Wereldraad voor haar inspanningen voor de oecumene.

In november 2009 zette Benedictus XVI op vraag van een aantal Anglicaanse gelovigen, waaronder de [[Traditional Anglican Communion]], een stap in het kader van de oecumene met de [[constitutie]] ''[[Anglicanorum Coetibus]]'' (Groepen Anglicanen).<ref>{{en}}[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/apost_constitutions/documents/hf_ben-xvi_apc_20091104_anglicanorum-coetibus_en.html Anglicanorum Coetibus], website Vaticaan, 4 november 2009.</ref> In de constitutie werd geregeld hoe Anglicanen, met behoud van hun eigen spirituele traditie en liturgie, in [[ordinariaat (kerk)|personele ordinariaten]] kunnen terugkeren tot de Katholieke Kerk.

=== Sociale leer ===
Onder de leiding van Joseph Ratzinger publiceerde de Congregatie voor de Geloofsleer de in 1984 en 1986 verschenen documenten ''Instructie over bepaalde aspecten van de "Theologie van de Bevrijding"''<ref>[https://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=1092 ''Instructie over bepaalde aspecten van de "Theologie van de Bevrijding"''], rkdocumenten, 1984.</ref> en ''Instructie over de christelijke vrijheid en de bevrijding''.<ref>[https://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=1533&al=1 ''Over de christelijke vrijheid en bevrijding''], rkdocumenten, 1986.</ref> In beide stukken werd de sinds de vroege [[1960-1969|jaren 1960]] vooral in Latijns-Amerika opgekomen [[bevrijdingstheologie]] bekritiseerd, omdat deze zich volgens de Kerk te sterk op materiële noden richt. Ook de armen hebben, volgens deze geschriften, in de eerste plaats behoefte aan ''geestelijke'' bevrijding. De bisschopsbenoemingen die paus Johannes Paulus II in de loop van [[1980-1989|de jaren 1980]] en [[1990-1999|90]] in Latijns-Amerika deed, worden gezien als het resultaat van deze visie.{{Bron?|Het zou me sterk verwonderen dat zijn benoemingen enkel hierop gebaseerd waren !|2018|02|11}} Aan de dominante aanwezigheid van bevrijdingstheologen onder de Latijns-Amerikaanse bisschoppen kwam hierdoor een einde. In april 1993 publiceerde de [[Pauselijke Bijbelcommissie]] ''De Interpretatie van de Bijbel in de Kerk'' (met een voorwoord van kardinaal Ratzinger), waarin de bevrijdingstheologie genuanceerd en op verschillende punten positief belicht werd. Slechts de [[marxisme|marxistische]] bevrijdingstheologie, die de [[eschatologie]] in het aardse verlegt en in termen van [[klassenstrijd]] wil begrijpen, werd afgewezen. Ratzinger bewandelde hiermee de weg die de Katholieke Kerk sinds het Tweede Vaticaans Concilie probeert te gaan, onafhankelijk van de grote politieke en maatschappelijke instituties, tussen ongebreideld of ongeremd [[kapitalisme]] en [[marxisme]] door. Het materiële is volgens de Kerk geen doel op zich en het eeuwige geluk wordt niet op aarde gerealiseerd, maar door de innerlijke bevrijding van iedere mens, die Christus schenkt.

Kardinaal Ratzinger heeft tevens herhaaldelijk materialisme bekritiseerd en de "hebzuchtmaatschappij" verworpen.

=== Opheffing van de excommunicatie van de Priesterbroederschap Sint Pius X ===
Beroering ontstond toen Benedictus de excommunicatie van vier bisschoppen van de Priesterbroederschap Sint Pius X op 21 januari 2009 ophief. Op dezelfde dag zond een [[Zweden|Zweedse]] televisiezender een vroeger interview uit met de Britse bisschop [[Richard Williamson]], een van de vier illegaal gewijde bisschoppen van de broederschap, waarin hij verklaard had dat er "overtuigende bewijzen" zijn dat er nooit gaskamers hebben bestaan en dat de nazi's hooguit driehonderdduizend Joden vermoordden in de concentratiekampen, en niet de zes miljoen waarvan algemeen wordt uitgegaan. Dit kwam het Vaticaan op een storm van kritiek te staan. De Duitse [[bondskanselier (Duitsland)|bondskanselier]] [[Angela Merkel]] vroeg de paus om een duidelijke afwijzing van de woorden van Williamson. Het [[Moderamen van de Protestantse Kerken in Nederland]] riep hem zelfs op die [[rehabilitatie (politiek)|rehabilitatie]] ongedaan te maken.

Een woordvoerder van het Vaticaan verklaarde overigens dat het feit dat de excommunicatie van deze bisschop (en van de overige drie bisschoppen van de Priesterbroederschap)<ref group="noot">Er dient op te worden gewezen dat de excommunicatie niet te maken had met vermeend [[antisemitisme]] van de bisschoppen van de Priesterbroederschap. De rehabilitatie had daar evenmin mee te maken. De uitspraken van Williamson gingen op een ongelukkige wijze vooraf aan de al beklonken opheffing van de excommunicatie, die vooral tot stand kwam omdat het Vaticaan de dialoog met deze schismatieke stroming trachtte te herstellen.</ref> geenszins betekende dat het Vaticaan instemde met de uitspraken van de bisschop.<ref>{{de}}[http://www.nzz.ch/nachrichten/zuerich/papst_rehabilitiert_fundamentalistische_bischoefe_1.1773422.html Papst rehabilitiert fundamentalistische Bischöfe], www.nzz.ch</ref> Ook [[Walter Kasper]], president van de [[Pauselijke Raad ter Bevordering van de Eenheid van de Christenen]], nam meteen afstand van de woorden van Williamson. Hij noemde diens uitspraken "onacceptabel en dom" en stelde dat de ontkenning van de [[Holocaust (hoofdbetekenis)|Holocaust]] regelrecht indruist tegen het standpunt van de Kerk op dit punt.<ref>[http://www.katholieknederland.nl/actualiteit/2009/detail_objectID683276_FJaar2009.html Kasper hekelt 'onacceptabele' en 'domme' Holocaust-ontkenning], ''Katholiek Nederland''</ref> Overigens namen ook zowel de Duitse<ref>{{de}}[http://www.sueddeutsche.de/politik/395/456065/text/ Katholischer Holocaust-Leugner Bischöfe gehen auf Distanz], ''[[Süddeutsche Zeitung]]''</ref> alsook de Nederlandse<ref>[http://www.telegraaf.nl/binnenland/3094557/___Uitspraken_Williamson_idioot___.html Bisschoppen: uitspraken Williamson idioot], ''[[De Telegraaf]]''</ref> bisschoppen meteen afstand van de uitspraken van Williamson. Tijdens de wekelijkse audiëntie van 28 januari 2009 herinnerde Benedictus aan zijn bezoeken aan Auschwitz, en nam hij ondubbelzinnig afstand van iedere [[negationisme|negationistische]] of [[reductionisme|reductionistische]] opvatting ten aanzien van de Shoah. Aan zijn ‘joodse broeders’ bevestigde de paus ‘met genegenheid’ zijn ‘onbetwistbare solidariteit'.<ref>{{it}} [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/audiences/2009/documents/hf_ben-xvi_aud_20090128_it.html Udienza Generale Aula Paolo VI Mercoledì, 28 gennaio 2009], website Vaticaan, 28 januari 2009.</ref> De paus had zich overigens ook bij eerdere gelegenheden al ondubbelzinnig uitgesproken daarover, onder andere bij zijn bezoek aan [[Auschwitz-Birkenau]] in 2006 en tijdens de herdenking van [[Kristallnacht]] in 2008.<ref>{{en}} [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2006/may/documents/hf_ben-xvi_spe_20060528_auschwitz-birkenau_en.html Adress by the Holy Father. Visit to the Auschwitz Camp], website Vaticaan, 28 mei 2006.</ref><ref>[http://www.katholieknederland.nl/actualiteit/2008/detail_objectID679198_FJaar2008.html Benedictus XVI herdenkt Kristallnacht], ''Katholiek Nederland'', 2008.</ref> Een dag later verklaarde de [[staatssecretariaat van de Heilige Stoel|kardinaal-staatssecretaris]] [[Tarcisio Bertone]] dat de paus ''geschokt is door de reductionische uitspraken van Williamson''. Bertone noemde de kwestie ''zeer pijnlijk en onverwacht''.<ref>[http://www.katholieknederland.nl/actualiteit/2009/detail_objectID683421_FJaar2009.html Bertone: paus geschokt door negationisme Williamson], ''Katholiek Nederland'', 2009.</ref> Op 4 februari maakte het Vaticaan bekend dat wanneer Richard Williamson niet publiekelijk en op ondubbelzinnige wijze afstand neemt van zijn opvattingen over de Holocaust hem in de Kerk geen bisschoppelijke taken zullen worden toegewezen. Ook stelde het Vaticaan dat de Priesterbroederschap op geen enkele wijze de goedkeuring draagt van de paus. Om voor dergelijke goedkeuring in aanmerking te komen dient de Broederschap het Tweede Vaticaans Concilie volledig te erkennen. Ook de volledige aanvaarding van het leergezag van de pausen Johannes XXIII, Paulus VI, [[paus Johannes Paulus I|Johannes Paulus I]], Johannes Paulus II en Benedictus XVI is een ‘noodzakelijke voorwaarde’ voor kerkelijke erkenning van de Priesterbroederschap.<ref>[http://www.katholieknederland.nl/actualiteit/2009/detail_objectID683753_FJaar2009.html Vaticaan: Williamson moet uitspraken intrekken], ''Katholiek Nederland'', 2009.</ref> Overigens is het vrij zeker dat de Broederschap niet aan de eis om alle uitkomsten van Vaticanum II te erkennen zal voldoen.<ref>Idem</ref>
Tijdens een ontmoeting met vertegenwoordigers van Amerikaans-Joodse organisaties, op 12 februari 2009 nam de paus overigens nogmaals afstand van de beweringen van Williamson. Hij zei:

<blockquote>''De haat en minachting voor mannen, vrouwen en kinderen, zoals die tot uiting kwam in de Shoah, was een misdaad tegen de menselijkheid en tegen God. Dit zou iedereen duidelijk moeten zijn, in het bijzonder diegenen die staan in de traditie van de Heilige Schrift, volgens welke ieder mens is geschapen naar het beeld en de gelijkenis van God. Het staat buiten kijf dat iedere poging om deze verschrikkelijke misdaad te minimaliseren of te ontkennen totaal onaanvaardbaar is.''<ref>{{en}}[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2009/february/documents/hf_ben-xvi_spe_20090212_jewish-organizations_en.html Address of His Holiness Benedict XVI to members of the delegation of The "Conference of Presidents of major American Jewish Organizations"], website Vaticaan, 12 februari 2009.</ref></blockquote>

Op 12 maart 2009 publiceerde het Vaticaan een brief van Benedictus XVI aan alle bisschoppen van de Kerk. Hierin legde de paus uit wat de bedoeling van het opheffen van de excommunicatie was geweest. De opheffing was bedoeld om de terugkeer van de betrokken bisschoppen tot de Kerk te bewerkstelligen, aldus Benedictus XVI. Daartoe dienen zij het leergezag van het Tweede Vaticaans Concilie volledig te erkennen, alsmede de daarna volgende kerkelijke veranderingen. De paus benadrukte dat het opheffen van de excommunicatie geenszins betekende dat de Priesterbroederschap van nu af met kerkelijke goedkeuring en erkenning werkt. Daartoe is een voortgaande oplossing rondom theologische standpunten noodzakelijk. Daarnaast betuigde de paus nogmaals zijn spijt over de ongelukkige samenloop van omstandigheden, waarin de opheffing van de excommunicatie samenviel met de Holocaustontkenning van een van de vier bisschoppen. Benedictus XVI drukte zijn dankbaarheid aan zijn "Joodse vrienden" uit en zei te hopen dat vanaf nu de betrekkingen met het jodendom opnieuw gekenmerkt zouden worden door vriendschap en vertrouwen. Daarnaast kondigde de paus aan dat de Commissie ''Ecclesia Dei'' zeer spoedig zal gaan vallen onder het gezag van de Congregatie voor de Geloofsleer. De paus wilde daarmee benadrukken dat de geschillen tussen het Vaticaan en de Priesterbroederschap Sint Pius X vooral theologisch en leerstellig van aard zijn.<ref>{{en}}[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/letters/2009/documents/hf_ben-xvi_let_20090310_remissione-scomunica_en.html Letter concerning the remission of the excommunication of the four Bishops consecrated by Archbishop Lefebvre], website Vaticaan, 10 maart 2009.</ref>

=== Morele en wetenschappelijke thema's ===
[[Bestand:Benedictus XVI and Bush Oval Office 2008.jpg|thumb|275px|Paus Benedictus en [[George W. Bush|president Bush]], [[Oval Office]], in 2008]]
[[Bestand:Barack Obama avec Benoit XVI.jpg|thumb|275px|Paus Benedictus en [[Barack Obama|president Obama]]]]
[[Bestand:Benedictus XVI in Auschwitz-Birkenau3.jpg|thumb|275px|Paus Benedictus in [[Auschwitz-Birkenau]] met [[Polen (hoofdbetekenis)|Pools]] president [[Lech Kaczyński]]]]

==== Oorlog en Holocaust====
De paus liet in een boek uit november 2010 weten dat er niemand meer Joden heeft gered dan paus Pius XII.

==== Homoseksualiteit ====
Onder de verantwoordelijkheid van kardinaal Ratzinger als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer zijn er twee belangrijke documenten gepubliceerd over homoseksuelen:

* ''Brief aan de bisschoppen van de Katholieke Kerk over de pastorale zorg voor homoseksueel geaarde personen'' (1986)<ref>{{en}}[http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19861001_homosexual-persons_en.html Brief aan de bisschoppen van de Katholieke Kerk over de pastorale zorg voor homoseksueel geaarde personen], website Vaticaan, 1 oktober 1986.</ref>
* ''Overwegingen bij voorstellen om een wettelijke erkenning te verlenen aan verbintenissen tussen homoseksueel geaarde personen'' (2003)<ref>{{en}}[http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20030731_homosexual-unions_en.html Overwegingen bij voorstellen om een wettelijke erkenning te verlenen aan verbintenissen tussen homoseksueel geaarde personen], website Vaticaan, 3 juni 2003.</ref>

In zijn brief van 1986 schreef hij onder andere: ''"Hoewel de bijzondere neiging van een homoseksueel geen [[Zonde (christendom)|zonde]] is, is het een min of meer sterke tendens die naar een [[goed en kwaad|intrinsiek moreel kwaad]] neigt; en dus moet de neiging zelf als objectieve storing worden gezien."'' en tevens ''"Het is betreurenswaardig dat homoseksueel geaarde personen het voorwerp geweest zijn en nog zijn van gewelddaden in woord of daad. Daar waar dit plaatsvindt, moet dit door de herders van de Kerk veroordeeld worden."'' Met deze brief bevestigde hij de kerkelijke leer, die een duidelijk onderscheid maakt tussen geaardheid (de persoon) en de levenswijze (de zonde) die eruit kan voortvloeien. Sinds de tweede helft van de [[20e eeuw]], en vooral sinds [[mei 1968]], hebben vele pressiegroepen die een gelijkschakeling van hetero- en homoseksualiteit nastreven dit [[ethiek|moreel standpunt]] bestreden.

Volgens paus Benedictus XVI hebben kinderen recht op een gehuwde vader en moeder. Hij zei dat in een Vaticaanse boodschap aan een conferentie georganiseerd door de pauselijke Raad voor het Gezin in Latijns-Amerika: "Kinderen hebben het recht geboren te worden en op te groeien in een op het huwelijk gefundeerd gezin, het is een natuurlijk instituut dat tot het erfgoed van de mensheid behoort." Benedictus wees erop dat de [[identiteit (eigenheid)|identiteit]] en de missie van het gezin recentelijk door 'onrechtvaardige' wetten worden ondermijnd. Hij had kritiek op de vele landen die het huwelijk hebben opengesteld voor homoparen en de landen waar een speciaal partnerschap voor homo's werd ingevoerd. De paus zei daarover: "Nieuwe vormen van het huwelijk zijn gepresenteerd waarin zijn specifieke natuur wordt gewijzigd." Benedictus was een tegenstander van deze vormen.

Volgens paus Benedictus XVI was de legalisering van het homohuwelijk een aanval op de schepping. Hij deed deze uitspraak in 2010 tijdens zijn jaarlijkse nieuwjaarstoespraak voor het corps diplomatique van Vaticaanstad.<ref>[http://www.hln.be/hln/nl/960/Buitenland/article/detail/1052628/2010/01/11/Paus-noemt-homohuwelijk-aanval-op-de-schepping.dhtml Paus noemt homohuwelijk aanval op de schepping], [[Het Laatste Nieuws|HLN]], 11 januari 2010.</ref>

==== Milieu ====
Voormalig paus Ratzinger had een zeker milieubewustzijn. Dit leidde er onder andere toe dat het dak van de Nervi-zaal (voor audiënties) met [[zonnepaneel|zonnepanelen]] werd belegd (geschenk van een Duits bedrijf).<ref>[https://web.archive.org/web/20181002020209/https://www.nd.nl/nieuws/geloof/zonnecellen-sieren-daken-vaticaanstad.2787.lynkx Zonnecellen sieren daken Vaticaanstad], ''Nederlands Dagblad''</ref> Ook kwamen er elektrische auto's voor het Vaticaan. Volgens hem was een hernieuwde aandacht voor een theologie van de schepping nodig. Geloof en milieuzorg horen daarin bij elkaar: de Schepper geeft de schepping aan de mens, die er verantwoordelijkheid voor draagt.<ref>"Als u de vrede wilt bevorderen, bevorder dan de schepping", boodschap voor Wereldvredesdag 2010.</ref>

==== Seksueel misbruik binnen de Kerk ====
{{Zie ook|Zie ook [[Seksueel misbruik binnen de Katholieke Kerk|Seksueel misbruik van minderjarigen in de Katholieke Kerk]]}}
Toen Ratzinger aartsbisschop van München was, trad hij niet op tegen vier geestelijken die zich aan seksueel misbruik schuldig hadden gemaakt. Hij werkte mee aan de overplaatsing van een veroordeelde pedofiel die in zijn nieuwe parochie opnieuw met kinderen in aanraking kwam. Hij gaf destijds geen blijk van enige deernis met de slachtoffers. Dit bleek in 2022 in een onderzoek door een Duits advocatenkantoor uitgevoerd in opdracht van het bisdom München en Freising. Ratzinger had in een uitvoerige stellingname aan de onderzoekscommissie ontkend van de vier gevallen op de hoogte te zijn gebracht, maar de onderzoekers vonden dat niet geloofwaardig, ook op basis van beschikbare notulen van een vergadering waaraan Ratzinger deelnam.<ref>[https://westpfahl-spilker.de/wp-content/uploads/2022/01/WSW-Gutachten-Erzdioezese-Muenchen-und-Freising-vom-20.-Januar-2022.pdf Westpfahl Spilker Wastl Rechtsanwälte, Sexueller Missbrauch Minderjähriger und erwachsener Schutzbefohlener durch Kleriker sowie hauptamtliche Bedienstete im Bereich der Erzdiözese München und Freising von 1945 bis 2019, Verantwortlichkeiten, systemische Ursachen, Konsequenzen und Empfehlungen], i.h.b. p. 682-754, 20 januari 2022.</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2413838-voormalige-paus-deed-niets-tegen-misbruik-toen-hij-bisschop-in-munchen-was Voormalige paus deed niets tegen misbruik toen hij bisschop in München was], NOS Nieuws, 20 januari 2022.</ref> Na het verschijnen van het rapport gaf de voormalige paus toe een onjuiste verklaring te hebben afgelegd in het onderzoek naar misbruik binnen het aartsbisdom München en Freising.<ref>[https://correctiv.org/aktuelles/2022/01/21/die-luege-des-ex-papstes-gutachten-zum-missbrauch-in-der-kirche-folgt-recherchen-von-correctiv/ Die Lüge des Ex-Papstes. Gutachten zum Missbrauch in der Kirche folgt Recherchen von CORRECTIV], Correctiv, 21 januari 2022.</ref><ref>[https://amp.tagesspiegel.de/gesellschaft/panorama/gutachten-zu-missbrauch-in-der-kirche-benedikt-gibt-falschaussage-zu/28001622.html Benedikt gibt Falschaussage zu], Der Tagesspiegel, 24 januari 2024.</ref><ref>[https://kro-ncrv.nl/benedictus-erkent-onjuistheid-van-zijn-verklaring-in-misbruikonderzoek Benedictus erkent onjuistheid van zijn verklaring in misbruikonderzoek], KRO NCRV, 24 januari 2022.</ref> In een nadere brief schreef hij op 6 februari 2022 dat in zijn stellingname aan de commissie sprake was geweest van een vergissing op het punt van zijn aanwezigheid bij een vergadering waar over de overplaatsing van een veroordeelde priester was gesproken. Het ging in die vergadering om het onderdak bieden in verband met een psychiatrische behandeling en niet om het aanbieden van een pastorale functie. De vergissing was gemaakt door een van de medewerkers van de ex-paus die hem bij het bestuderen van de documenten en het schrijven van zijn reactie behulpzaam zijn geweest. "Dat de fout werd gebruikt om aan mijn waarachtigheid te twijfelen, zelfs om me af te schilderen als een leugenaar, heeft me diep getroffen", aldus Benedictus.<ref>[https://www.vaticannews.va/de/vatikan/news/2022-02/wortlaut-benedikt-xvi-botschaft-erzbistum-muenchen-missbrauch.html Wortlaut: Schreiben des emeritierten Papstes Benedikt XVI], Vatican News, 6 februari 2022.</ref>

Op 18 mei 2001 schreef Benedictus als kardinaal samen met de secretaris van de Congregatie voor de Geloofsleer, [[Tarcisio Bertone|Mgr. Tarcisio Bertone, S.D.B.]], een brief<ref>[http://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=3490 Ad exsequendam - De delictis gravioribus], rkdocumenten, 18 mei 2001.</ref> aan alle bisschoppen. Daarin herinnerden zij de bisschoppen eraan dat sinds 30 april 2001 onderzoek naar dit soort misdrijven (''delicta graviora'') door de Congregatie voor de Geloofsleer werd gevoerd en dat zij tijdens de behandeling van dergelijke dossiers niet op eigen initiatief met vertrouwelijke informatie naar de politie mochten stappen om de plegers van het misbruik achter de tralies te krijgen, waar zij volgens velen thuishoren. Bertone zei daar later over: "De eis dat een bisschop verplicht zou zijn de politie te waarschuwen als een priester beschuldigd wordt van seksueel misbruik is ongefundeerd."

Ratzinger heeft seksueel misbruik door priesters meerdere malen in het openbaar streng veroordeeld. De veroordeling van de [[Italië|Italiaanse]] priester [[Gino Burresi]] op 27 mei 2005<ref>{{en}}[http://www.unitypublishing.com/Apparitions/GinoDetails.htm Gino Case Reveals Vatican Corruption]</ref> kan worden beschouwd als een teken dat paus Benedictus XVI, samen met William Levada, zijn opvolger als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, werk wilde maken van de vervolging van priesters die zich schuldig hebben gemaakt aan seksueel misbruik van minderjarigen (van wie het merendeels jongens). In mei 2006 disciplineerde Ratzinger als paus Benedictus XVI de priester [[Marcial Maciel]], oprichter van de [[Legionairs van Christus]], die op grote schaal misbruik had gemaakt van seminaristen en minderjarigen, tot "een gereserveerd leven van gebed en berouw". Hij verbood hem om zijn priesterlijk ambt nog uit te oefenen. In verband met Maciels slechte gezondheid en hoge leeftijd zag de Congregatie voor de Geloofsleer af van een kerkrechtelijke strafzaak.<ref>[http://www.newsweek.com/father-marcial-maciel-and-popes-he-stained-62811 Father Marcial Maciel and the popes he stained], [[Newsweek]], 11 maart 2013.</ref>

In een toespraak tot de [[Ierland (land)|Ierse]] bisschoppen in oktober 2006<ref>{{en}}[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2006/october/documents/hf_ben-xvi_spe_20061028_ad-limina-ireland_en.html Adress of His Holiness Benedict XVI to the Bishops of Ireland on their Ad Limina Visit], website Vaticaan, 28 oktober 2006.</ref> riep Benedictus op om er alles aan te doen om herhaling van seksueel misbruik door priesters te voorkomen. De paus zei dat de Kerk de waarheid over misbruik onder ogen moet zien. Daarbij moet het welzijn van de slachtoffers voorop staan.

Naar aanleiding van een rapport dat in 2009 verscheen over seksueel misbruik in het aartsbisdom [[Dublin (hoofdbetekenis)|Dublin]] riep Benedictus in december de Ierse bisschoppen bijeen. Hij zei hun dat hij deelde in de woede, het gevoel verraden te zijn en de schaamte van de Ierse gelovigen. Hij riep eenieder op te bidden voor de slachtoffers en zei dat de Heilige Stoel ook de conclusies van het rapport met betrekking tot het bestuur van de Ierse kerkprovincie serieus neemt.<ref>{{it}}>[https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2009/12/11/0778/01853.html Comunicato: Incontro del Santo Padre con rappresentanti della Conferenza Episcopale Irlandese e Capi Dicastero della Curia Romana]</ref> Op 17 december 2009 leidde deze kwestie tot het ontslag van de bisschop van [[Limerick (stad)|Limerick]], Donal Brendan Murray.<ref>{{it}}[https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2009/12/17/0793/01896.pdf Rinuncia del vescovo di Limerick (Irlanda)]</ref>

De paus zond in datzelfde jaar ook nog een [[apostolisch visitator]] naar de Legionairs van Christus om het seksueel misbruik binnen deze [[congregatie (kloostergemeenschap)|congregatie]] te onderzoeken.

In april 2010 kondigde de Engelse auteur, bioloog en militant [[atheïsme|atheïst]] [[Richard Dawkins]] aan een wettelijke aanklacht tegen en arrestatie van Ratzinger voor te bereiden. De paus bracht in september 2010 een staatsbezoek aan het [[Verenigd Koninkrijk (hoofdbetekenis)|Verenigd Koninkrijk]].<ref>{{en}}[http://www.digitaljournal.com/article/290388 I’d like to see the Pope arrested, says atheist academic Dawkins], Andrew John, ''Digital Journal'' (gebaseerd op een artikel uit ''[[The Times]]''/''[[The Sunday Times]]''), 11 april 2010</ref>

Tijdens dat staatsbezoek veroordeelde hij het seksueel misbruik in krachtige termen. In zijn preek tijdens de mis die hij opdroeg in de [[Kathedraal van Westminster]] zei Benedictus onder meer:

<blockquote>''Above all, I express my deep sorrow to the innocent victims of these unspeakable crimes, along with my hope that the power of Christ’s grace, his sacrifice of reconciliation, will bring deep healing and peace to their lives. I also acknowledge, with you, the shame and humiliation which all of us have suffered because of these sins; and I invite you to offer it to the Lord with trust that this chastisement will contribute to the healing of the victims, the purification of the Church and the renewal of her age-old commitment to the education and care of young people.''<ref>{{en}}[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/homilies/2010/documents/hf_ben-xvi_hom_20100918_westminster_en.html Cathedral of the Most Precious Blood of Our Lord Jesus Christ City of Westminster Saturday, Homily of His Holiness Benedict XVI], website Vaticaan, 18 september 2010.</ref><ref group="noot">In vertaling: ''Boven alles betuig ik mijn oprecht medeleven aan de onschuldige slachtoffers van deze onnoemelijke misdaden, vergezeld van mijn hoop dat de kracht van Christus' genade, Zijn offer en verzoening, een doorvoelde genezing en vrede zullen brengen in hun leven. Ik erken, met u, de schaamte en vernedering die wij allen hebben ondergaan vanwege deze zonden en dat deze boetedoening zal bijdragen aan de genezing van de slachtoffers, de reiniging van de Kerk en de vernieuwing van haar eeuwenoude toewijding van het onderwijs aan en de zorg voor jonge mensen''.</ref></blockquote>

Op 18 oktober 2010 schreef de paus een brief aan alle seminaristen ter wereld, waarin hij onder meer stilstond bij het celibaat en ter zake van het misbruik opmerkte: ''Recentelijk hebben we met verontrusting gezien dat sommige priesters hun dienstwerk verminkt hebben door kinderen en jongeren seksueel te misbruiken. In plaats van mensen naar grotere menselijke volwassenheid te leiden en een voorbeeld voor hen te zijn, veroorzaakten hun misbruikgewoontes grote schade, waarvoor we diepgaande schaamte en spijt voelen''.<ref>[http://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=3809 Aan de seminaristen], rkdocumenten, 18 oktober 2010.</ref>

Op 18 juli 2017 verscheen in Duitsland een omvangrijk rapport dat een ontluisterend beeld geeft van geweld en seksueel misbruik dat zich tientallen jaren heeft voorgedaan op de koorschool van het wereldberoemde koor [[Regensburger Domspatzen]]. Van deze school was de broer van Benedictus XVI, Georg Ratzinger, van 1964 tot 1994 de directeur en muzikaal leider. Het rapport weerlegt dat Georg Ratzinger geen weet heeft gehad van het geweld dat op de school werd uitgeoefend. Ratzinger wordt 'wegkijken' en inadequaat reageren verweten.<ref>{{de}}[https://web.archive.org/web/20170720081449/http://uw-recht.org/fileadmin/user_upload/Abschlussbericht_Domspatzen.pdf Abschlussbericht Domspatzen ''Vorfälle von Gewaltausübung an Schutzbefohlenen bei den Regensburger Domspatzen'', Untersuchungsbericht, Ulrich Weber/Johannes Baumeister], uw-recht.org, 18 juli 2017.</ref><ref>{{de}}[http://www.sueddeutsche.de/bayern/katholische-kirche-georg-ratzinger-war-teil-des-gewaltsystems-bei-den-regensburger-domspatzen-1.3594702 ''Georg Ratzinger was deel van geweldsysteem bij de Regensburger Domspatzen''], ''Süddeutsche Zeitung'', 19 juli 2017.</ref> Paus Benedictus veroordeelde in 2010 gevallen van seksueel misbruik in zijn geboorteland.<ref>[http://www.fr.de/politik/portugal-besuch-papst-verurteilt-missbrauch-a-1032402 Paus veroordeelt misbruik bij bezoek aan Portugal], ''[[Frankfurter Rundschau]]'', 12 mei 2010.</ref> Op de situatie bij de Regensburger Domspatzen is hij daarbij niet ingegaan.

==== Dierenwelzijn ====
Ratzinger was een fervent tegenstander van de uitbuiting van alle levende wezens, in het bijzonder van gehouden dieren.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20101125092909/http://www.nofoiegras.org/pope.htm Pope Benedict XVI Against Foie Gras Cruelty]</ref> Hij was van mening dat dieren de schepselen van God zijn en dat uitbuiting van dieren tegen de christelijke principes in gaat. Hierbij kan worden opgemerkt dat de paus zelf (al sinds jaar en dag) bekendstond om zijn liefde voor katten. Naar aanleiding hiervan ontstond in mei 2005 onder de Romeinen enige opschudding toen de staf van het apostolisch paleis weigerde de twee pauselijke katten in het appartement van Benedictus toe te laten.<ref>{{en}}[http://www.nytimes.com/2008/04/21/us/nationalspecial2/21cats.html Cat Lovers Appreciate Soul Mate in Vatican], ''[[The New York Times]]''</ref>

==== Aids ====
Op 10 juni 2005 in een toespraak voor [[Afrika (hoofdbetekenis)|Afrikaanse]] bisschoppen benadrukte de paus dat de traditionele leer van de Kerk, met aandacht voor het [[kerkelijk huwelijk|christelijk huwelijk]], [[huwelijkstrouw]] en [[kuisheid]], de enige intrinsiek zekere manier is om de verspreiding van [[aids]] te voorkomen.<ref group="noot">Chers frères Evêques, je partage votre profonde préoccupation pour les ravages causés par le virus du SIDA et par les maladies qui y sont liées. Je prie en particulier pour les veuves, pour les orphelins, pour les jeunes mères et pour les personnes dont la vie a été détruite par cette cruelle épidémie. Je vous exhorte à poursuivre vos efforts pour combattre ce virus qui non seulement est meurtrier, mais menace sérieusement la stabilité économique et sociale du continent. L'Eglise catholique a toujours été en première ligne dans la prévention et dans le soin de cette maladie. L'enseignement traditionnel de l'Eglise a démontré être la seule façon intrinsèquement sûre pour prévenir la diffusion du SIDA. C'est pourquoi "l'affection, la joie, le bonheur et la paix apportés par le mariage chrétien et la fidélité, ainsi que la sécurité que donne la chasteté, doivent être continuellement présentés aux fidèles, spécialement aux jeunes" (Ecclesia in Africa, n. 116), Toespraak voor de Afrikaanse bisschoppen van [[Zuid-Afrika]], [[Botswana]], [[Swaziland]], [[Namibië]] en [[Lesotho]], 10 juni 2005.</ref>

Opzien baarde de paus toen hij in maart 2009, tijdens de vlucht naar [[Kameroen]] (waar zijn eerste Afrikareis begon), een vraag van een Franse journalist over aids beantwoordde. De paus wees erop dat de Katholieke Kerk bijzonder veel doet in de strijd tegen aids en stelde dat "Als de ziel ontbreekt, als Afrikanen elkaar niet helpen, dan kan men deze plaag niet oplossen door condooms uit te delen; integendeel, ze vergroten het probleem." Vervolgens pleitte de paus voor een dubbele aanpak: "het menswaardig maken van de menselijke seksualiteit en een spirituele vernieuwing die leidt tot een nieuwe manier waarop mensen met elkaar omgaan, en echte, werkelijke vriendschap voor mensen die lijden".<ref>{{it}}[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2009/march/documents/hf_ben-xvi_spe_20090317_africa-interview_it.html Intervista concessa da Benedetto XVI ai giornalisti durante il volo verso l'Africa], website Vaticaan, 17 maart 2009.</ref> De uitspraken van de paus leidden bij [[lobbyen|pressiegroepen]] tot kritiek.<ref>{{en}}[http://www.voanews.com/english/Africa/2009-03-18-voa28.cfm Pope Condom Comments Draw Criticism]</ref> Ze wezen erop dat volgens hen condoomgebruik daadwerkelijk de verspreiding van aids kan tegengaan. Tevens vreesden zij dat de woorden van de paus door mannen als excuus gebruikt zouden kunnen worden om geen condooms meer te gebruiken.<ref>{{en}}[http://www.guardian.co.uk/world/2009/mar/17/pope-africa-condoms-aids Pope claims condoms could make African Aids crisis worse]</ref> Vanuit de medische wereld kwam zowel kritiek op zijn woorden als steunbetuiging voor zijn stellingname. Volgens het medische tijdschrift [[The Lancet]] verdraaide hij hiermee wetenschappelijk bewijsmateriaal om de katholieke doctrine te kunnen promoten,<ref>{{en}}[http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(09)60627-9/fulltext Redemption for the Pope?], ''[[The Lancet]]'', volume 373, editie 9669, pagina 1054, 28 maart 2009.</ref><ref>{{en}}[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7967173.stm Pope distorting condom science], BBC News, 27 maart 2009.</ref> terwijl medisch [[antropologie|antropoloog]] [[Edward C. Green]] de paus steunde.<ref>{{en}}[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/03/27/AR2009032702825.html The Pope May Be Right], ''[[The Washington Post]]'', 29 maart 2009.</ref>

In een boek naar aanleiding van interviews met een Duitse journalist in november 2010 heeft de paus het gebruik van het condoom in bepaalde gevallen goedgekeurd om het besmettingsrisico met [[hiv]] te verminderen. Hij voegde eraan toe: "In bepaalde gevallen, wanneer men de intentie heeft het risico op besmetting te verminderen, kan het aanwenden van anticonceptie wel een eerste stap zijn om de weg te openen naar een meer menselijke, anders beleefde seksualiteit." Hij gaf daarbij als voorbeeld dat van een mannelijke [[homoseksuele prostitutie|prostitué]]. Hij zei in dat verband: "Er kunnen individuele gevallen zijn, zoals een mannelijke prostitué die een condoom gebruikt, waarin dat een eerste stap kan zijn naar een zedelijke verheffing, een begin van responsabilisering om weer tot het besef te komen dat niet alles toegelaten is en dat men niet alles kan doen wat men wil. Dat is echter niet de manier om een einde te maken aan de hiv-epidemie. Dat moet echt gebeuren in de vermenselijking van de seksualiteit."<ref>[http://www.destandaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20101120_062 Paus laat condooms soms toe]</ref>

==Reorganisatie financieel-economische aangelegenheden Heilige Stoel==
Benedictus XVI maakte een begin door op 30 december 2010 de [[Autoriteit voor Financiële Informatie]] op te richten.<ref>http://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/motu_proprio/documents/hf_ben-xvi_motu-proprio_20101230_attivita-illegali.html</ref> Doel was criminele transacties (bv. bij de [[Instituut voor Religieuze Werken|Vaticaanse Bank]]) zoals het [[witwassen]] van crimineel geld, handel in [[Massavernietigingswapen|massavernietigingswapens]] en het financieren van terrorisme op te sporen.

Moneyval (die voor de [[Raad van Europa]] financiële praktijken monitort) gaf in een rapport aan dat de Vaticaanse Bank nog steeds tekortschoot inzake witwaspraktijken en dus nog niet op de Europese "witte lijst" geplaatst kon worden. De Vaticaanse Bank moest Moneyval voor het eind van 2012 rapporteren. De nieuwe voorzitter, de Duitser Ernst von Freyberg, zei in mei 2013 dat het Vaticaan dat jaar al zeven mogelijke witwaspraktijken had vastgesteld. Ook [[Vatileaks]] (2011-2012) gaf aanleiding tot actie.<ref>https://www.theguardian.com/world/2013/jun/26/vatican-bank-pope-francis-commission</ref>

Benedictus, die inzag dat deze hoogstnoodzakelijke reorganisatie zijn bestuurlijke en vooral zijn lichamelijke krachten te boven zou gaan, zou in februari 2013 zijn aftreden bekend maken, maar eerst nadat in zijn opdracht door de kardinalen Herranz, Tomko en Di Giorgio een crisisdossier was samengesteld voor zijn opvolger.<ref>https://www.knack.be/nieuws/wereld/paus-spreekt-met-auteurs-geheim-document-over-seksschandalen/article-normal-88109.html{{Dode link}}</ref>

==Buitenlandse betrekkingen==
De paus gold als een van de meest invloedrijke wereldleiders. In tegenstelling tot de periode tijdens het [[pontificaat]] van Johannes Paulus II hadden staatssecretarissen, bisschoppen en ministers van alle landen ter wereld niet meer automatisch recht om door deze paus in privé-[[audiëntie (hoorzitting)|audiëntie]] te worden ontvangen. Om zijn werkdruk te verlagen kwam dit voorrecht onder Benedictus XVI enkel nog toe aan staatshoofden en regeringsleiders.

===Betrekkingen met Iran===
Medio november 2010 deelde het Vaticaan mee dat [[bilateraal (staatskunde)|bilaterale]] betrekkingen met [[Iran]] gewenst zijn. In een brief aan [[Mahmoud Ahmadinejad]] schreef de paus het volgende: ''Ik ben ervan overtuigd dat de oprichting van een bilaterale commissie nuttig is om de zaken van gemeenschappelijk belang te behandelen, waaronder het juridische statuut van de Katholieke Kerk in Iran''. Verder riep hij op tot een brede samenwerking om de [[godsdienstvrijheid]] te verdedigen.<ref>[http://www.demorgen.be/dm/nl/983/Nieuws/article/detail/1181703/2010/11/11/Paus-aanvaardt-uitgestoken-hand-van-Ahmadinejad.dhtml Paus aanvaardt uitgestoken hand van Ahmadinejad], ''De Morgen'', 11 november 2010.</ref>

== Publicaties onder de vorm van een [[encycliek]] ==
* ''[[Deus Caritas Est]]'' (2006), over ''[[eros (concept)|eros]]'' en ''[[agape (Grieks)|agape]]'', de verschillende vormen van liefde
* ''[[Spe salvi]]'' (2007), over de hoop
* ''[[Caritas in Veritate]]'' (2009), sociale encycliek over de volledige menselijke ontwikkeling in liefde en waarheid

== Veiligheid ==
Paus Benedictus werd verscheidene malen aangevallen tijdens publieke plechtigheden.{{Bron?||2018|02|11}} Nooit slaagde iemand er evenwel in om Benedictus echt te verwonden.

Op kerstavond 2009 werd hij aangevallen door de 25-jarige "verwarde" Susanna Maiolo. Zij sprong over de [[balustrade]] naast het gangpad en trok hem aan zijn [[pallium (liturgie)|pallium]] naar de grond. De paus en kardinaal [[Roger Etchegaray|Etchegaray]] vielen, waarbij laatstgenoemde zijn heup brak. Benedictus bleef ongedeerd en kon zonder problemen de Heilige Mis celebreren.<ref>[http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/091224_paus_kerstmis Vrouw duwt paus Benedictus tegen de grond], [[vrtnws.be|deredactie.be]], 24 december 2009.</ref><ref>{{it}}[http://212.77.1.245/news_services/bulletin/news/24872.php?index=24872&po_date=25.12.2009&lang=en Comunicato del Direttore della Sala Stampa della Santa Sede, Rev. Do Padre Federico Lombardi, S.I.], 25 december 2009</ref>

Op 17 september 2010 werden in [[Londen (hoofdbetekenis)|Londen]] zes mannen opgepakt op verdenking van het voorbereiden van een aanslag tijdens [[Staatsbezoek van paus Benedictus XVI aan het Verenigd Koninkrijk|het bezoek van Benedictus aan het Verenigd Koninkrijk]], maar uiteindelijk enkele dagen later weer vrijgelaten.<ref>[http://www.nu.nl/buitenland/2336720/verdachten-van-complot-paus-vrij.html Verdachten van complot tegen paus vrij], [[NU.nl]], 19 september 2010.</ref>

== Buitenlandse reizen ==
[[Bestand:Foreign trips of Benedict XVI.png|thumb|Landen die paus Benedictus bezocht heeft]]
[[Bestand:Benedict XVI Poland 10.jpg|thumb|Paus Benedictus op de eerste dag van zijn reis naar Polen (25 mei 2006)]]
[[Bestand:Bush and Benedictus 81th birthday 2008.jpg|thumb|Paus Benedictus in [[Washington D.C.|Washington]] op zijn 81e verjaardag (16 april 2008)]]

==== 2005 ====
* {{DE}}: 18 - 21 augustus 2005: eerste officiële internationale reis van de paus sinds zijn verkiezing in april van dat jaar, meer bepaald naar Keulen in Duitsland, zijn geboorteland, om aldaar de Wereldjongerendagen bij te kunnen wonen.

==== 2006 ====
* {{PL}}: 25 - 28 mei 2006: reis naar Polen in het voetspoor van zijn voorganger. De paus bezocht onder andere [[Warschau (hoofdbetekenis)|Warschau]], Krakau, en het geboortehuis van Johannes Paulus II in [[Wadowice]]. Op de laatste dag van zijn reis bracht hij tevens een bezoek aan het [[concentratiekamp]] van Auschwitz.
* {{ES}}: 8 - 9 juli 2006: reis naar [[Spanje]] op uitnodiging van koning [[Juan Carlos I van Spanje|Juan Carlos]].
* {{DE}}: 9 - 13 september 2006: reis naar [[Beieren]] (een bezoek aan zijn geboortestreek). Tijdens dit bezoek hield hij een lezing waarin hij de [[Byzantijnse Rijk|Byzantijnse]] keizer [[Manuel II Palaiologos|Manuel II]] [[citaat|citeerde]], die schreef dat de profeet [[Mohammed]] "alleen slechte en inhumane dingen had verspreid, zoals het bevel om zijn geloof met het zwaard te verspreiden". Dit uit zijn context gehaalde citaat leidde tot heftige protesten in [[oemma#Landen|islamitische landen]]. Zie ook: [[Regensburglezing|Regensburger lezing]].
* {{TR}}: in november 2006 bezocht de paus [[Turkije]]. Wegens de eerdere rel in september was dit met grote veiligheidsmaatregelen omgeven.

==== 2007 ====
* {{BR}}: vanaf 9 mei 2007 bezocht de paus vijf dagen [[Zuid-Amerika]], onder andere [[Brazilië]].
* {{AT}}: op 7 september 2007 maakte de paus een pelgrimsreis van een paar dagen naar [[Wenen (hoofdbetekenis)|Wenen]], en van daaruit naar [[Mariazell]] vanwege het [[jubileum]]. Zijn bezoek in Wenen bij het herdenkingsmonument aan de omgekomen Weense Joden in de Tweede Wereldoorlog heeft een diepe indruk achtergelaten bij de Oostenrijkse Joodse gemeenschap. Anderhalf jaar na zijn bezoek aan Mariazell werd de paus benoemd tot ereburger van deze gemeente.<ref>{{de}}[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2009/january/documents/hf_ben-xvi_spe_20090121_mariazell_ge.html Verleihung der Ehrenbürgerschaft von Mariazell für den Heiligen Vater], website Vaticaan, 21 januari 2009.</ref>

==== 2008 ====
* {{US}}: vanaf 15 april 2008 bezocht de paus voor zes dagen de Verenigde Staten met onder andere [[New York (stad)|New York]] en Washington.
* {{AU}}: vanaf 13 juli 2008 bezocht de paus voor tien dagen [[Australië (land)|Australië]], onder andere om de Wereldjongerendagen bij te kunnen wonen in [[Sydney (hoofdbetekenis)|Sydney]].
* {{FR}}: van 12 tot 15 september 2008 bezocht de paus [[Lourdes (hoofdbetekenis)|Lourdes]], om in het [[Heiligdom van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes|heiligdom]] aldaar de herdenking bij te wonen van de eerste [[Maria (moeder van Jezus)|Maria]]-verschijning in de [[Grot van Massabielle]], toen juist 150 jaar geleden. Op weg naar Lourdes ging de paus voor in een openluchtmis in [[Parijs (hoofdbetekenis)|Parijs]] die werd bijgewoond door 260000 gelovigen.

==== 2009 ====
* {{CM}}: vanaf 17 maart 2009 bezocht de paus [[Kameroen]]. Een van de doelen van het bezoek was de publicatie van het zogenaamde ''Instrumentum Laboris'' (Werkdocument) voor de Afrikaanse [[bisschoppensynode]] die in het najaar van 2009 in Rome zou worden gehouden.
* {{AO}}: daags na zijn bezoek aan Kameroen reisde de paus verder naar [[Angola (hoofdbetekenis)|Angola]].
* {{JO}}: begin mei 2009 bezocht de paus [[Jordanië]].<ref name="Benedictus in mei ook naar Jordanië">[http://static.nos.nl/nos/artikelen/2009/03/art000001C9A0184A51A25C.html Benedictus in mei ook naar Jordanië]</ref>
* {{IL}}: van 9 tot 15 mei 2009 bezocht de paus [[Israël (hoofdbetekenis)|Israël]].<ref>{{en}}[http://www.radiovaticana.org/en1/Articolo.asp?c=254367 Patriarch Confirms Papal Visit to Holy Land]{{dode link|datum=oktober 2017|bot=InternetArchiveBot}}</ref> Even leek dit bezoek onder druk komen te staan door de rehabilitatie van de bisschoppen van de Priesterbroederschap Sint Pius X, waaronder bisschop Richard Williamson, die de Holocaust had geminimaliseerd. Maar op 15 februari 2009 bevestigde de Israëlische premier [[Ehud Olmert]] dat het toch doorgang zou vinden.<ref>{{en}}[http://www.nytimes.com/2009/02/16/world/middleeast/16mideast.html Olmert Confirms Papal Visit to Israel]</ref> Hij bezocht er onder andere [[Jeruzalem (hoofdbetekenis)|Jeruzalem]] en [[Nazareth (Israël)|Nazareth]].
* {{PS}}: op zijn tocht door Israël bezocht de paus ook [[Palestina (regio)|Palestina]]; onder meer deed hij [[Bethlehem (hoofdbetekenis)|Bethlehem]] aan.<ref name="Benedictus in mei ook naar Jordanië" />
* {{CZ}}: van 26 tot en met 28 september 2009 bracht de paus een bezoek aan [[Tsjechië]].<ref>{{it}}[http://212.77.1.245/news_services/bulletin/news/24109.php?index=24109&po_date=03.07.2009&lang=en Viaggio Apostolico di Sua Santità Benedetto XVI nella Republcica Ceca]</ref>

==== 2010 ====
* {{MT}}: van 17 tot 19 april 2010 bracht Benedictus een bezoek aan [[Malta (land)|Malta]]. Hier sprak hij onder meer met slachtoffers van seksueel misbruik.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20100417183005/http://pope.maltadiocese.org/lang/en/ Benedict XVI in Malta]</ref>
* {{PT}}: van 11 tot 14 mei 2010 bracht hij een bezoek aan [[Portugal]]. Dit bezoek stond vooral in het teken van de tienjarige verjaardag van de [[heiligverklaring]] van [[Francesco Marto|Francesco]] en [[Jacinta Marto]], twee van de drie herderskinderen aan wie [[Onze-Lieve-Vrouw van Fátima]] zou zijn verschenen.<ref>{{en}}[http://212.77.1.245/news_services/bulletin/news/25442.php?index=25442&po_date=22.04.2010&lang=en Viaggio Apostolico di Sua Santità Benedetto XVI in Portogallo nel 10° anniversario della Beatificaxionr di Giacinta e Francesco, pastorelli di Fátima (11 - 14 Maggio 2010)]</ref>
* {{CY}}: van 4 tot 6 juni 2010 bracht Benedictus XVI een bezoek aan [[Cyprus (hoofdbetekenis)|Cyprus]]. Het bezoek stond in het teken van de aanstaande bijzondere bisschoppensynode voor het Heilige Land, waartoe de paus het ''Instrumentum Laboris'' (''Werkdocument'') aanbood.<ref>{{it}}[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/travels/2010/index_cipro_it.htm Viaggio Apostolico a Cipro (4-6 giugno 2010)], website Vaticaan, 4-6 juni 2010.</ref>
* {{GB}}: van 16 tot 19 september 2010 bracht Benedictus - als eerste kerkleider in de geschiedenis - [[Staatsbezoek van paus Benedictus XVI aan het Verenigd Koninkrijk|een staatsbezoek]] aan het overwegend [[secularisatie|seculiere]] Verenigd Koninkrijk. Zijn voorganger, paus Johannes Paulus II, had het land in 1982 ook al weleens bezocht in het kader van een [[pastoraal bezoek van paus Johannes Paulus II aan Groot-Brittannië|pastoraal bezoek]].<ref>{{en}}[http://www.thepapalvisit.org.uk/ Pope Benedict XVI in the United Kingdom (''Official Papal Visit Website'')]</ref> Het hoogtepunt van deze reis werd de [[zaligverklaring]] van kardinaal [[John Henry Newman]]. Voorafgaand aan de reis was er in een deel van de Britse pers veel kritiek te lezen, vooral op de hoge kosten van dit staatsbezoek, en het feit dat de paus als staatshoofd werd ontvangen.{{Bron?||2018|02|11}} Ook het seksueel misbruik in de Kerk werd op indringende wijze aan de orde gesteld.{{Bron?||2018|02|11}} Tijdens de vlucht naar [[Edinburgh (hoofdbetekenis)|Edinburgh]] zei de paus tegen de meegereisde journalisten dat alle onthullingen daarover een grote schok voor hem waren geweest. Hij zei tevens het te betreuren dat de leiding van de Kerk zo inadequaat had gereageerd op het misbruik.<ref>{{it}}[https://web.archive.org/web/20121223150038/http://press.catholica.va/news_services/bulletin/news/26023.php?index=26023&po_date=17.09.2010&lang=it Incontro del Santo Padre Benedetto XVI con i giornalisti durante ik volo verso il Regno Unito (16 Settembre 2010)]</ref>
* {{ES}}: op 6 en 7 november 2010 bracht Benedictus een bezoek aan Spanje, meer bepaald [[Santiago de Compostella]] en [[Barcelona (Spanje)|Barcelona]]. Tijdens het bezoek te Barcelona wijdde hij de [[Sagrada Família]], een kunstwerk van [[Antoni Gaudí]], in als [[basiliek]]. De paus beschreef het gebouw als een wonderlijke synthese van techniek, kunst en geloof.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20121223150044/http://press.catholica.va/news_services/bulletin/news/26073.php?index=26073&po_date=24.09.2010&lang=en Viaggio Apostolico di Sua Santità Benedetto XVI a Santiago de Compostela e Barcelona (6 - 7 Novembre 2010)]</ref> Tijdens zijn bezoek betoogde hij dat de Spaanse seculiere wind die naar zijn mening momenteel door Spanje waait, doet denken aan de [[1930-1939|jaren 30]] vóór de [[Spaanse Burgeroorlog]]. Ook waarschuwde hij voor het volgens hem heersende ''[[antiklerikalisme|agressieve antiklerikalisme]]''. Ten slotte zei hij: ''De wijding is bijzonder belangrijk in een tijd waarin de mens claimt zijn leven zonder God te kunnen bouwen, alsof God hem niets te zeggen heeft.''

==== 2011 ====
* {{HR}}: van 4 tot 5 juni 2011. Benedictus bezocht [[Kroatië]] in het kader van de Nationale dagen voor het Gezin.<ref>{{it}}[https://web.archive.org/web/20121223150035/http://press.catholica.va/news_services/bulletin/news/27247.php?index=27247&po_date=18.04.2011&lang=it Viaggio Apostolico di Sua Santità Benedetto XVI in Croazia in occasione della Giornata Nazionale delle Famgilie Cattoliche Croate (4 - 5 Giugno 2011)]</ref>
* {{SM}}: op 19 juni 2011. Pastoraal bezoek aan het bisdom [[San Marino (hoofdbetekenis)|San Marino]]-Montefeltro.<ref>[https://web.archive.org/web/20121223154148/http://www.kerknet.be/actua/nieuws_detail.php?nieuwsID=100495 Paus Benedictus verdedigt christelijke waarden in San Marino] (gearchiveerd)</ref>
* {{ES}}: van 18 tot en met 21 augustus 2011 in [[Madrid (stad)|Madrid]], ter ere van de Wereldjongerendagen.
* {{DE}}: van 22 tot en met 25 september 2011 nogmaals naar zijn eigen geboorteland, Duitsland.
* {{BJ}}: van 18 tot en met 20 november 2011 naar [[Benin]].

==== 2012 ====
* {{MX}}: Benedictus bracht van 23 tot 26 maart een bezoek aan [[Mexico (land)|Mexico]].
* {{CU}}: hij bezocht vervolgens ook [[Cuba (land)|Cuba]] om op 29 maart weer naar Rome terug te keren.
* {{LB}}: Benedictus bezocht [[Libanon (hoofdbetekenis)|Libanon]] van 14 tot 16 september. Aanleiding was de publicatie van de [[postsynodale exhortatie]] naar aanleiding van de assemblee van de synode van het [[Midden-Oosten]], die plaatsvond van 10 tot 24 oktober 2010.<ref>{{en}}[http://www.news.va/en/news/pope-to-visit-lebanon-in-september Pope to visit Lebanon in September]</ref>

== Terugtreding uit het pauselijk ambt ==
Paus Benedictus maakte op 11 februari 2013 tijdens het consistorie voor de heiligverklaring van [[Ottomaanse aanval op Otranto|de martelaren van Otranto]] bekend dat hij op 28 februari 2013 om 20.00 uur zou aftreden.<ref>[http://www.deredactie.be/permalink/1.1546698 Paus Benedictus treedt af op 28 februari], deredactie.be, 11 februari 2013.</ref> De toen 85-jarige Benedictus XVI trad naar eigen zeggen af omdat hij door zijn hoge leeftijd "geestelijk en lichamelijk" niet meer de kracht had om zijn functie uit te oefenen. De paus ging sinds zijn terugtreden door het leven als Zijne Heiligheid Benedictus XVI en werd aangeduid als paus [[Emeritaat|emeritus]].

Benedictus heeft op 27 februari een afscheidsbrief uitgesproken. Zijn laatste audiëntie vond op een bomvol Sint-Pietersplein plaats.

Hij nam op 28 februari afscheid van het [[College van Kardinalen]], vertrok daarna met een helikopter naar zomerresidentie [[Castel Gandolfo (paleis)|Castel Gandolfo]] en verscheen daar rond 17.45 uur voor het laatst in het openbaar als paus. Om 20:00 uur trok de Zwitserse garde zich terug en sloot de poorten en nam de Vaticaanse politie de bewaking van Benedictus over en deed hij zijn [[vissersring]] af. Deze werd niet zoals de traditie het wil door middel van een zilveren hamer vernietigd, maar onbruikbaar gemaakt door hem in te krassen. Hierdoor kwam er na 7 jaar en 315 dagen een eind aan zijn pontificaat.<ref>[http://nos.nl/artikel/483213-de-meest-gekuste-ring-ter-wereld.html De meest gekuste ring ter wereld], NOS, 11 maart 2013.</ref> Hij bleef twee maanden lang in het voornoemd buitenverblijf, waarna hij zich in zijn appartement vestigde in het oude klooster ''Mater Ecclesiae'' in de [[Vaticaanse tuinen]]. Persbureau [[Zenit (persagentschap)|Zenit]] bracht in augustus 2013 naar buiten dat Benedictus in een "mystieke ervaring" zijn aftreden "door God gedicteerd zou hebben gekregen". Zijn persoonlijke secretaris [[Georg Gänswein]] gaf later aan dat dit verhaal "van alfa tot omega was verzonnen".<ref>[http://nos.nl/artikel/544197-god-niet-achter-aftreden-benedictus.html God niet achter aftreden Benedictus], NOS, 25 augustus 2013.</ref>

Hij was de vijfde paus die bij leven terugtrad en de tweede paus die dit vrijwillig deed. [[Paus Celestinus V]] trad in 1294 net als paus Benedictus XVI vrijwillig terug. De andere drie pausen die gedwongen werden om zich terug te trekken waren [[Paus Pontianus]] in 235, [[Paus Benedictus IX]] in 1044, 1046 en in 1048 en [[Paus Gregorius XII]] in 1415.<ref>[http://nos.nl/artikel/472903-ook-celestinus-geen-paus-tot-dood.html Ook Celestinus geen paus tot dood], [[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]], 11 februari 2013.</ref>

== Emeritaat ==
Na zijn aftreden bleef Benedictus XVI de witte pauselijke gewaden dragen, de schoudermantel of pelligrina uitgezonderd, waardoor de regerende paus en zijn afgetreden voorganger bijna gelijk gekleed gingen. Daarop was ook wel kritiek.<ref>[https://roomskatholiek.wordpress.com/2013/03/23/een-kledingadvies-voor-de-emeritus-paus/ Een kledingadvies voor de emeritus paus], Wordcom, april 2013.</ref> Hij verscheen nog een paar keer in het openbaar. Zo woonde hij op 19 februari 2014 het consistorie voor nieuwe kardinalen van zijn opvolger, [[paus Franciscus|Franciscus]], bij. Hij [[concelebratie|concelebreerde]] met de kardinalen bij de heiligverklaring van twee van zijn recente voorgangers, Johannes XXIII en Johannes Paulus II, op 27 april 2014.

In de zomer van 2015 ontving de paus emeritus in de pauselijke zomerresidentie Castel Gandolfo eredoctoraten, van de Pauselijke Universiteit Johannes Paulus II in Krakau en van het [[conservatorium]] aldaar, vanwege onder meer zijn groot respect voor de geschiedenis van de muziek van de Kerk, en het belang dat hij toekende aan de plaats van muziek in de katholieke liturgie.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20150708083557/http://www.romereports.com/2015/07/06/benedict-xvi-receives-two-honorary-doctorates-on-sacred-music Benedict XVI recieves two honorary doctorates on sacred music]</ref>

Ter ere van zijn 65-jarig priesterjubileum op 29 juni 2016 keerde Benedictus XVI voor even sinds zijn abdicatie terug in het Pauselijk Paleis, waar hij toegesproken werd door onder anderen zijn opvolger.

In juli 2018 maakte hij een discussie los met de [[publicatie]] van een theologisch artikel over jodendom, [[Christelijke visies op het jodendom#De vervangingstheologie|substitutietheologie]], [[zionisme]] en de staat Israël, getiteld ''Gnade und Berufung ohne Reue''.<ref>{{de}}[https://web.archive.org/web/20230410094242/https://www.communio.de/pdf/vorabveroeffentlichung/Communio-Benedikt_XVI-2018.pdf Anmerkungen zum Traktat «De Iudaeis»]</ref> De discussie ging onder andere over zijn visie dat substitutietheologie nooit de officiële leer van de Kerk geweest is. Voorts ook nog over het feit dat Benedictus aan de verwoesting van de [[Joodse tempel|Tempel]] en de verstrooiing van het Joodse volk daarna wel een theologische betekenis hecht, maar niet aan de zionistische terugkeer van miljoenen Joden naar [[Palestina (regio)|Palestina]], tegenwoordig de staat Israël en de [[Palestijnse Gebieden]]. In een briefwisseling met de [[Vlaanderen (hoofdbetekenis)|Vlaamse]] in [[Wenen (hoofdbetekenis)|Wenen]] werkzame [[rabbijn]] Arie Folger, die op deze publicatie volgde, nuanceerde Benedictus de uitspraken in zijn artikel: de substitutietheologie werd inderdaad officieus door veel katholieken voor waar gehouden, geeft hij toe; het is niet onze opgave te bewijzen welke religie de ware is, maar dat komt God toe aan het eind van de geschiedenis; Israël is een seculiere staat, maar hij ziet in de terugkeer van zoveel Joden en de vestiging van de staat Israël wel een vorm van bevestiging van het voortdurende [[Joden#Geschiedenis volgens de Tenach|Verbond]] tussen God en de Joden.<ref>Toenadering tussen rabbijn en ex-paus: "Mini-interview met rabbijn Arie Folger", Hendro Munsterman, ''Nederlands Dagblad'', 4 mei 2019, blz. 6</ref>

In datzelfde jaar heeft hij ook nog gereageerd op theoloog Michael Böhnke, die meende dat de voormalige paus actieve zending onder joden [[propaganda (communicatie)|propageerde]]. Het tegendeel is juist, schreef hij.<ref>[https://web.archive.org/web/20190508065923/https://www.nd.nl/nieuws/geloof/benedictus-xvi-zending-onder-joden-niet-nodig.3200828.lynkx Benedictus XVI: zending onder Joden niet nodig]</ref>

In het voorjaar van 2019 haalde hij de voorpagina's van de kranten door een publicatie waarin hij stelt dat de [[seksuele revolutie]] in [[1960-1969|de jaren 60 van de twintigste eeuw]] een belangrijke medeoorzaak is van het omvangrijke misbruikschandaal in de Kerk. Daardoor gingen volgens hem velen, ook binnen de Kerk, denken dat zelfs [[pedofilie|pedoseksualiteit]] tot de in die jaren bevochten vrijheid behoort. Door het loslaten van normen raakt zijns inziens God steeds meer uit beeld. Deze conclusie werd sterk bekritiseerd, ook binnen de Kerk.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/voormalig-paus-benedictus-geeft-seksuele-revolutie-schuld-van-misbruikzaken-binnen-de-kerk~ba6f2ba7/ Voormalig paus Benedictus geeft seksuele revolutie schuld van misbruikzaken binnen de Kerk], ''[[de Volkskrant]]''</ref>

Een fictieve weergave van zijn laatste periode als paus, zijn groeiende vriendschap met de Argentijnse kardinaal [[Jorge Bergoglio]] en de verkiezing van die laatste tot nieuwe paus, Franciscus, werd in 2019 verfilmd in ''[[The Two Popes]]'', met Sir [[Anthony Hopkins]] in de rol van Benedictus XVI.

=== Ophef over celibaat ===
In januari 2020 ontstond enige ophef nadat de [[Guinee]]se kardinaal [[Robert Sarah]] een boek had uitgebracht met de voormalige paus als co-auteur, waarin deze "vurig pleit om niet te rommelen aan het verplichte priestercelibaat". Dit werd opgevat als een doorbreken van het zwijgen van de paus emeritus en kritiek op paus Franciscus, die op de [[Amazonesynode]] van oktober 2019 een opening naar de priesterwijding van gehuwde mannen teweeggebracht heeft.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/katholiekinside/948265/emeritus-paus-roept-franciscus-op-priestercelibaat-niet-te-verand Emeritus-paus roept Franciscus op priestercelibaat niet te veranderen], ''Nederlands Dagblad'', 13 januari 2020.</ref> De privé-secretaris van Benedictus, [[Georg Gänswein]], stelde een dag later echter dat Ratzinger "geen toestemming had gegeven voor een dubbel auteurschap, noch het boekomslag gezien en goedgekeurd". Er zou sprake zijn van "een misverstand".<ref>[https://www.nd.nl/geloof/katholiekinside/948465/paus-benedictus-bestrijdt-dat-hij-co-auteur-is-van-boek-over-celi Benedictus bestrijdt dat hij co-auteur is van boek over celibaat], ''Nederlands Dagblad'', 14 januari 2020.</ref>

=== Ziekte en overlijden ===
[[Bestand:Mattarella Benedetto XVI 2023.jpg|thumb|President [[Sergio Mattarella]] van Italië bezoekt de opgebaarde paus Benedictus XVI (2 januari 2023)]]
In juni 2020 bezocht Benedictus voor het eerst sinds 2011 zijn geboorteland Duitsland om bij zijn zieke broer [[Georg Ratzinger|Georg]] te kunnen zijn. Na een verblijf van vier dagen keerde hij terug naar Rome. Benedictus XVI was na die reis sterk verzwakt. Zijn broer overleed op 1 juli op 96-jarige leeftijd.

Na een bezoek door Franciscus aan het tuinklooster ''Mater Ecclesiae'' van het Vaticaan werd op 28 december 2022 aan het einde van zijn audiëntie medegedeeld dat de gezondheid van Benedictus achteruitging. Op 31 december 2022 om 9.34 uur plaatselijke tijd stierf Benedictus op 95-jarige leeftijd in het voornoemde Vaticaanse klooster, waar hij sinds zijn emeritaat verbleef.<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2458276-paus-emeritus-benedictus-xvi-op-95-jarige-leeftijd-overleden |titel=Paus emeritus Benedictus XVI op 95-jarige leeftijd overleden |datum=2022-12-31 |werk=nos.nl}}</ref><ref>[https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2022-12/pope-emeritus-benedict-xvi-dies-aged-95.html Farewell to Benedict XVI: ‘Humble worker in vineyard of the Lord']</ref> De voormalige paus werd op maandag 2 januari 2023 vanaf 9.00 uur in de Sint-Pietersbasiliek ter begroeting opgebaard. De uitvaartplechtigheid onder leiding van paus Franciscus vond op donderdag 5 januari op het Sint-Pietersplein plaats, waarna het lichaam van Benedictus te ruste werd gelegd in een [[crypte]] onder de Sint-Pietersbasiliek. Het was de eerste keer in de geschiedenis dat een regerende paus voorging in de eucharistie bij het afscheid van een voorganger.

== Wijdingen ==
Gedurende zijn hele carrière heeft Joseph Ratzinger tientallen mannen en vrouwen [[Wijding|gewijd]]. Sommigen onder hen hebben zelf een belangrijke functie verworven:

* Domitilla Veith, wijding tot [[prior]]in van [[Klooster van Frauenchiemsee|Frauenchiemsee]] in 1980.<ref>{{de}}[https://web.archive.org/web/20160815213339/http://www.muenchner-kirchennachrichten.de/meldung/article/altaebtissin-von-frauenchiemsee-verstorben.html Altäbtissin von Frauen Chiemsee verstorben]</ref>
* Kardinaal [[Alberto Bovone]], bisschopswijding in 1984.
* Matthias Türk (pauselijk ere[[prelaat]]), priesterwijding in 1989.
* Kardinaal [[Gianfranco Ravasi]], bisschopswijding in 2007.
* Kardinaal [[Pietro Parolin]], bisschopswijding in 2009.
* Aartsbisschop [[Georg Gänswein]], bisschopswijding in 2013.

== Literatuur ==
* John L. Allen: ''Cardinal Ratzinger. The Vatican's enforcer of the faith''. Continuum, New York 2000. Engels: {{ISBN|0-8264-1361-7}}, Duits: {{ISBN|3-491-72457-0}}
* Aidan Nichols: ''The Theology of Joseph Ratzinger. An Introductory Study''. T & T Clark, Edinburgh 1988. Engels: {{ISBN|0-567-29148-0}}
* Bernard Grothues: ''"habeMUs papaM". Gebeurtenissen rond Johannes Paulus II en Benedictus XVI beschreven in tweeëntwintig chronogrammen''. Hoensbroek, april 2005

== Selecte bibliografie ==
Hieronder volgt een gedeeltelijke, Nederlandstalige bibliografie. Een selectie uit de Duitstalige bibliografie kan men vinden onder [[Bibliografie van Paus Benedictus XVI|Selectie uit de bibliografie van paus Benedictus XVI]].

* ''De toekomst van het geloof. Een eerlijke probleemstelling'', 1971, 112 p., [[Lannoo (uitgeverij)|Lannoo]] - Tielt
* ''Zout der aarde, christendom en de Katholieke Kerk aan het einde van het nieuwe millennium / Kardinaal Joseph Ratzinger; een gesprek met Peter Seewald'' (vertaling van ''Salz der Erde''), 1997, 279 p., [[Ten Have]] - Baarn, {{ISBN|90-259-4712-3}}
* ''De kern van ons geloof'' (vertaling van ''Einführung in das Christentum''), 2006 (eerste druk 1970), 270 p., Lannoo - Tielt, {{ISBN|978-90-209-6645-9}}

== Zie ook ==
* [[Conclaaf van 2005]]
* [[Institut Papst Benedikt XVI.]]
* [[Lijst van encyclieken van paus Benedictus XVI]]
* [[Lijst van kardinalen gecreëerd door paus Benedictus XVI]]
* [[Wapen van paus Benedictus XVI]]

== Externe links ==
* {{en}} [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/biography/documents/hf_ben-xvi_bio_20050419_short-biography_en.html Biografie], website Vaticaan, 19 april 2005.
* {{en}} [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bratz.html Paus Benedictus XVI op www.catholic-hierarchy.org]
* [https://web.archive.org/web/20090421220216/http://www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2005/4/19/portret_ratzinger.html Portret bij de NOS]
* [https://web.archive.org/web/20080409205430/http://www.nos.nl/nosjournaal/dossiers/paus_overleden/_paus_overleden_index.html Dossier van de NOS over de installatie van Benedictus XVI]
* [http://www.ecclesiadei.nl/dossier_benedictusxvi.html Dossier over de toenmalige paus van de vereniging Ecclesia Dei Delft, die zich inzet voor de Tridentijnse liturgie]
* [https://web.archive.org/web/20161214235346/http://benedictxvi.tv/ Video van de paus]

{{Appendix||2=
{{Commonscatklein|Benedictus XVI}}
'''Bronnen'''<br />
'''Documenten van de Congregatie voor de Geloofsleer'''
* {{en}}[http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19840806_theology-liberation_en.html ''Instructie over bepaalde aspecten van de bevrijdingstheologie''], website Vaticaan, 6 augustus 1984.
* {{en}}[http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19860322_freedom-liberation_en.html ''Instructie over de christelijke vrijheid en de bevrijding''], website Vaticaan, 22 maart 1986.
* {{en}}[http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19861001_homosexual-persons_en.html ''Brief aan de bisschoppen van de Katholieke Kerk over de pastorale zorg voor de homoseksueel geaarde personen''], website Vaticaan, 1 oktober 1986.
* [http://www.rkdocumenten.nl/index.php?documentid=245 Notitie over de term ''Zusterkerken''], rkdocumenten, 2000.
* [http://www.katholieknieuwsblad.nl/vertaal/dominus.htm Verklaring ''Dominus Iesus'', over de uniciteit en de heilbrengende universaliteit van Jezus Christus en de Kerk], ''[[Katholiek Nieuwsblad]]'', 2000.
* [http://www.rkdocumenten.nl/index.php?docid=96 ''Overwegingen bij voorstellen om een wettelijke erkenning te verlenen aan verbintenissen tussen homoseksueel geaarde personen''], rkdocumenten, 2000.
'''Documenten van de Pauselijke Bijbelcommissie'''
* {{it}}[http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/pcb_documents/rc_con_cfaith_doc_19930415_interpretazione_it.html Interpretatie van de Bijbel in de Kerk], website Vaticaan, 15 april 1993.
'''Liturgie'''
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20060110194930/http://www.oriensjournal.com/11librat.html Theologie van de Liturgie: lezing van kardinaal Ratzinger tijdens een liturgisch congres] (in de [[Abdij van Fontgombault]]), Oriens Journal, juli 2001.
----
'''Noten'''
{{References|group=noot}}
----
'''Referenties'''
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}
{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Paus (hoofdbetekenis)|Paus]]<br />2005–2013
| vorige = [[Paus Johannes Paulus II|Johannes Paulus II]]
| volgende = [[Paus Franciscus|Franciscus]]
}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Deken van het College van Kardinalen]]<br />30 november 2002 – 19 april 2005
| vorige = [[Bernardin Gantin]]
| volgende = [[Angelo Sodano]]
}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Lijst van bisschoppen van Freising en aartsbisschoppen van München-Freising|Aartsbisschop van München-Freising]]<br />1977–1981
| vorige = [[Julius Döpfner|Julius kardinaal Döpfner]]
| volgende = [[Friedrich Wetter|Friedrich kardinaal Wetter]]
}}
{{EindOpvolging}}
{{Wikiquote}}
{{Wikisource|taal=en|Author:Pope Benedict XVI}}
{{Navigatie pausen}}

[[Categorie:Aartsbisschop van München-Freising]]
[[Categorie:Bisschop van Ostia]]
[[Categorie:Bisschop van Velletri-Segni]]
[[Categorie:Duits kardinaal]]
[[Categorie:Duits theoloog]]
[[Categorie:Paus|Benedictus XVI]]
[[Categorie:Prefect van de Romeinse Curie]]
[[Categorie:20e-eeuws bisschop]]