Brontekst bekijken van Noordelijke Kruistochten

{{Infobox militair conflict
| conflict=Noordelijke Kruistochten
| partof=de [[Kruistochten]]
| afbeelding=Deutscher Orden 1260.png
| onderschrift =[[Duitse Ordestaat]] in 1260.
| date= 12e en 13e eeuw
| place=[[Estland]], [[Letland]], [[Litouwen]], [[Oost-Pruisen]]
| territory=
| result=
| combatant1='''[[Kruisvaarders]]'''
* {{DK}}
* {{SE}}
* [[Bestand:Zakon Kawalerów Mieczowych COA.svg|20px]] [[Orde van de Zwaardbroeders]]
* [[Bestand:Baltic coat of arms.svg|20px]] [[Duitse Orde]]
* [[Letgallen (historisch volk)|Letgallen]]
* [[Bestand:Flag of the Livonians.svg|20px]] [[Lijven]] (deels)
| combatant2='''"[[Heidendom|Heidenen]]"'''
* [[Bestand:Flag of Estonia.svg|20px]] [[Esten]]
* [[Saaremaa (eiland)|Öselaren]]
* [[Semgallen (volk)|Semgallen]]
* [[Koeren]]
* [[Selen]]
* [[Bestand:Flag of the Livonians.svg|20px]] [[Lijven]] (deels)
* [[Pruisen (volk)|Pruisen]]
* [[Polaben]]
| commander1=[[Waldemar I van Denemarken]]<br />[[Waldemar II van Denemarken]]<br />[[Johan I van Zweden]]<br />[[Albert van Riga]]<br />[[Anders Sunesen]]<br />[[Caupo van Turaida]] †<br />[[Diederik van Treyden]]†<br />[[Volkwin von Naumburg zu Winterstätten|Volkwin]]†<br />[[Wenno]]<br />[[Wilken van Endorp]]†<br />[[Tālivaldis]] van [[Tālava]]†
| commander2=[[Lembitu]] van Lehola †<br />Ako van [[Salaspils]]†<br />[[Visvaldis]] van [[Jersika]]<br />[[Viestards]] van [[Tērvete]]<br />[[Nameisis]] van [[Semgallen (volk)|Semgallen]]†
| strength1=
| strength2=
| casualties1=
| casualties2=
}}
De '''Noordelijke Kruistochten''' of '''Baltische Kruistochten''' verwijzen naar de [[veldtocht]]en die de koningen van [[Denemarken]] en [[Zweden]], de [[Duitse Orde]] en de [[Orde van de Zwaardbroeders|Lijflandse Zwaardbroeders]] in de 12e en 13e eeuw voerden tegen de "[[heidendom|heidense]]" volkeren wonend ten zuiden en oosten van de [[Oostzee]] om hen politiek te onderwerpen en te bekeren tot het [[christendom]]. Deels was dit voor het uitbreiden van de wereldlijke macht van de vorstenhuizen en ridderorden, deels in naam van de [[Grote Opdracht]] die men meende te hebben om "heidenen" te [[bekering|bekeren]]. Een andere factor was de rivaliteit met de [[oosters-orthodoxe kerk]] die met het [[Vorstendom Polotsk]] haar invloed over de [[Westelijke Dvina|Daugava]] en al bijna tot de [[Oostzee]] uitbreidde. Praktische redenen waren onder meer het geringe succes dat de grote [[kruistochten]] naar het [[Heilig Land]] hadden ondervonden, waardoor men het Baltische gebied als alternatief koos, maar ook economische expansie die een onrustige bezitloze adel (onder meer door de invoering van het [[eerstgeboorterecht]]) in Scandinavië en Duitsland zocht in Noord- en Oost-Europa.

==Fasen==
De Noordelijke Kruistochten verliepen in verschillende fasen, waarvan de [[Lijflandse Kruistocht]] (1198–1290) de belangrijkste is, hoewel hierbij wellicht beter gesproken kan worden van een koepelbegrip voor verschillende tijdperken. Voorts zijn er nog de [[Wendische Kruistocht]] (1147) en de [[Pruisische Kruistocht]] (1222–1295). De zogenaamd "heidense" volkeren waren voornamelijk [[Balten]], maar de [[Esten]] en [[Saaremaa (eiland)|Öselaren]] waren van [[Fins-Oegrische volkeren|Fins-Oegrische]] afkomst en de [[Polaben]] zijn bij de [[Slavische volkeren]] in te delen. Dit terwijl de kruisvaarders allemaal [[Germaanse talen]] talen spraken: [[Duits]], [[Zweeds]] en [[Deens]]. De kruistochten brachten naast politieke onderwerping ook [[culturele assimilatie]] voort, in de eerste plaats natuurlijk de [[kerstening]] waarom zij (in naam) begonnen waren, maar ook [[germanisering]]. De economische ondergeschiktheid aan de nieuwe Germaanstalige adel laat zich vatten in het woord [[horigheid]] zoals die in Midden- en West-Europa reeds bestond.

==Lijst van Noordelijke Kruistochten==
[[Bestand:Balten 1200.svg|rechts|thumb|250px|De vestigingsgebieden van de Baltische stammen rond 1200.]]
* [[Kalmare ledung]] (1123)
* [[Wendische Kruistocht]] (1147)
* [[Eerste Zweedse Kruistocht]] (ca. 1155; historiciteit omstreden)
* [[Deense Kruistocht van 1187]] (ca. 1187)
* [[Deense Kruistocht van 1191]]
* [[Deense Kruistocht van 1202]]
* [[Tweede Zweedse Kruistocht]] (1245–1255)
* [[Derde Zweedse Kruistocht]] (1293)
* [[Pruisische Kruistocht]] (1222–1295)
* [[Lijflandse veldtocht tegen Novgorod]], inclusief de [[Slag op het IJs]] (1240–1242)
* [[Lijflandse Kruistocht]] (1283–1410)
{{Tijdlijn Noordelijke Kruistochten}}

== Zie ook ==
* [[Oostkolonisatie]]

{{Navigatie kruistochten}}
[[Categorie:Kruistocht]]
[[Categorie:Geschiedenis van Estland]]
[[Categorie:Geschiedenis van Letland]]
[[Categorie:Geschiedenis van Litouwen]]
[[Categorie:Oost-Pruisen]]