Brontekst bekijken van Nicolaas II van Rusland

{{Infobox dynastie
| afbeelding     = Mikola II.jpg
| naam           = Nicolaas II
| leven          = 1868–1918
| functie        = [[Lijst van heersers van Rusland|Tsaar van Rusland]]
| periode        = [[1894]]–[[1917]]
| voorganger     = [[Alexander III van Rusland|Alexander III]]
| opvolger       = ([[Michaël Aleksandrovitsj van Rusland|Michaël II]])
| geboortedatum  = [[Tsarskoje Selo]], nabij [[Sint-Petersburg]], [[Keizerrijk Rusland]]
| geboorteplaats = [[18 mei]] [[1868]]
| sterfdatum     = [[17 juli]] [[1918]]
| sterfplaats    = [[Jekaterinenburg]], [[Russische Socialistische Federatieve Sovjetrepubliek|Russische Sovjetrepubliek]]
| vader          = [[Alexander III van Rusland]]
| moeder         = [[Dagmar van Denemarken (1847-1928)|Maria Fjodorovna]]
| broerzus       = [[Alexander Aleksandrovitsj van Rusland|Alexander]], [[Georgi Aleksandrovitsj van Rusland|Georgi]], [[Michaël Aleksandrovitsj van Rusland|Michaël]], [[Xenia Aleksandrovna van Rusland|Xenia]], [[Olga Aleksandrovna van Rusland|Olga]]
| partner        = [[Alix van Hessen-Darmstadt|Alexandra Fjodorovna]]
| kinderen       = 5, zie gezin
| dynastie       = [[Huis Romanov|Romanov-Holstein-Gottorp]]
}}
'''Nicolaas II Aleksandrovitsj''' ([[Russisch]]: Николай II Александрович, ''Nikol<u>a</u>j II Aleks<u>a</u>ndrovitsj'') ([[Tsarskoje Selo]], [[18 mei]] [[1868]] ([[Oude Stijl en Nieuwe Stijl|O.S.]] 6 mei) – [[Jekaterinenburg]], [[17 juli]] [[1918]]) was de laatste [[tsaar]] ([[Lijst van heersers van Rusland|keizer]]) van [[Keizerrijk Rusland|Rusland]], [[grootvorst]] van [[Grootvorstendom Finland|Finland]] en titulaire [[Lijst van heersers van Polen|koning]] van [[Polen]]. Zijn officiële titel was '''Nicolaas II, Al-Russisch Keizer en Autocraat'''. In zijn volledige vorm omvatte zijn naam bovendien de namen van een aantal andere steden en gebieden waarover hij regeerde.<ref>Nicolaas II had de volgende titels: "''keizer en autocraat van heel Rusland, van Moskou, Kiev, Vladimir en Novgorod; tsaar van Astrachan, tsaar van Polen, tsaar van Siberië, tsaar van de Taurische Chersonesus en tsaar van Georgië; heer van Pskov; grootvorst van Smolensk, Litouwen, Wolynië, Podolië en Finland; vorst van Estland, Lijfland, Koerland, Semigal, Samogitië, Belostok, Karelië, Tver, Joegrië, Perm, Vjatka, Bulgarije en andere gebieden; heer en grootvorst van Nizjni Novgorod, Tsjernigov, Rjazan, Polotsk, Rostov, Jaroslav, Belo-Ozero, Oedorië, Obdorië, Kondinië, Vitebsk, Mstislavl en heerser van alle noordelijke gebieden; heer en soeverein van de gebieden van Iberia, Kartli en Kabardino en van de Armeense provincie; erfheer en opperleenheer van de Tsjerkessische vorsten, vorsten van de hooglanden en anderen; heer van Turkestan; erfgenaam van de troon van Noorwegen; hertog van Schleswig-Holstein, Stormarn, de Dithmarschen en Oldenburg.''" Bron: Orlando Figes: ''Tragedie van een volk: De Russische Revolutie 1891-1924''; 1996; Tweede Nederlandse druk van 2008; voetnoot op bladzijde 48.</ref>

== Familie ==
Grootvorst Nicolaas Aleksandrovitsj werd geboren als eerste kind van tsaar [[Alexander III van Rusland|Alexander III]] en diens vrouw tsarina [[Dagmar van Denemarken (1847-1928)|Maria Fjodorovna]] in het [[Alexanderpaleis]]. Zijn grootouders langs vaders kant waren [[Alexander II van Rusland|Alexander II]] en [[Marie van Hessen-Darmstadt (1824-1880)|Marie Alexandrovna]]. Tsarina Maria Fjodorovna werd geboren als prinses Dagmar van Denemarken, de tweede dochter van koning [[Christiaan IX van Denemarken|Christiaan IX]] en koningin [[Louise van Hessen-Kassel|Louise]]. Dagmar was een jongere zus van koning [[Frederik VIII van Denemarken]] en van koning [[George I van Griekenland]]. Haar zus [[Alexandra van Denemarken|Alexandra]] was als vrouw van koning [[Edward VII van het Verenigd Koninkrijk|Eduard VII]] koningin van het [[Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland|Verenigd Koninkrijk]] en keizerin van [[Brits-Indië|India]]. 

Nicolaas was verwant met vele Europese vorsten. Koning [[George V van het Verenigd Koninkrijk]] en de Duitse keizer [[Wilhelm II van Duitsland|Willem II]] waren respectievelijk volle neven van Nicolaas en zijn vrouw Alexandra. Als volwassen man vertoonde Nicolaas een sterke uiterlijke gelijkenis met George V. Verder was hij ook een volle neef van koning [[Haakon VII van Noorwegen]] en diens vrouw [[Maud van Wales|Maud]], evenals koning [[Christiaan X van Denemarken]] en koning [[Constantijn I van Griekenland]]. Nicolaas II en de Duitse keizer Willem II waren zelf ook ver familie omdat ze beiden afstamden van de Pruisische koning [[Frederik Willem III van Pruisen|Frederik Willem III]]. Beide keizers waren ook achter-achterkleinkinderen van tsaar [[Paul I van Rusland|Paul I]]. Nicolaas was ook familie van zijn vrouw Alexandra, beide waren achterkleinkinderen van [[Lodewijk II van Hessen-Darmstadt]] en [[Wilhelmina van Baden]] en ze stamden ook beiden af van [[Frederik Willem II van Pruisen]]. Nicolaas was voornamelijk van Duits-Deense afkomst, zijn dichtstbijzijnde etnisch Russisch familielid was grootvorstin [[Anna Petrovna van Rusland|Anna Petrovna]] (1708-1728), dochter van [[Peter I van Rusland|Peter de Grote]]. 

In zijn jeugd had Nicolaas een zeer goede relatie met zijn vader, de tsaar, hoewel hij als kind jaloers was op de fysieke kracht van zijn vader. Hij was ook zeer gehecht aan zijn moeder, dit is vooral duidelijk in gepubliceerde brieven van en aan elkaar.

Nicolaas had drie jongere broers: [[Alexander Aleksandrovitsj van Rusland|Alexander]] (1869-1870), [[Georgi Aleksandrovitsj van Rusland|Georgi]] (1871-1899) en [[Michaël Aleksandrovitsj van Rusland|Michaël]] (1878-1918). Ook had hij twee jongere zusjes: [[Xenia Aleksandrovna van Rusland|Xenia]] (1875-1960), huwde grootvorst [[Alexander Michajlovitsj van Rusland]] (kleinzoon van tsaar [[Nicolaas I van Rusland|Nicolaas I]]), en [[Olga Aleksandrovna van Rusland|Olga]] (1882-1960), huwde [[Peter van Oldenburg (1868-1924)|Peter van Oldenburg]]. Na een scheiding huwde Olga in 1916 met [[Nikolaj Koelikovski]]. In zijn jeugdjaren ging Nicolaas met zijn familie jaarlijks op vakantie naar Denemarken voor reünies met de Britse, Duitse en Griekse takken van de familie. 

Nicolaas droeg dezelfde naam als grootvorst [[Nicolaas Nikolajevitsj van Rusland (1856-1929)|Nicolaas Nikolajevitsj van Rusland]]. Om de grootvorst en de toekomstige tsaar te onderscheiden kreeg de grootvorst de bijnaam Nikolasja. Ook werden ze Nicolaas de Grote en Nicolaas de Kleine genoemd. Nicolaas Nikolajevitsj en zijn broer [[Peter Nikolajevitsj van Rusland|Peter]] huwden met de Montenegrijnse prinsessen [[Anastasia van Montenegro|Stana]] en [[Militza van Montenegro|Militsa]] ("het zwarte gevaar" of "de zwarte familie"). Toen de tsarina een zoon wilde krijgen, introduceerden de prinsessen de [[Martinisme|martinist]] [[Meester Philippe]] uit [[Lyon]] aan het hof. Zijn leerling [[Papus]] was in 1901, 1905 en 1906 aan het hof als arts en raadgever. Toen Philippe in 1901 de geboorte van een jongen voorspelde terwijl Anastasia werd geboren en de oorlog tussen Rusland en Japan anders uitpakte dan gedacht, vertrok hij weer.

== Gezin ==
Nicolaas trouwde in 1894 met de van oorsprong Duitse prinses [[Alix van Hessen-Darmstadt]], die na haar huwelijk de naam ''Alexandra Fjodorovna'' aannam. Uit dit huwelijk werden vijf kinderen geboren, vier dochters en een zoon:

{| class="wikitable"
!Afbeelding!!Naam!!Geboren!!Overleden!!Bijzonderheden
|-
| [[Bestand:Olga 1910.jpg|100px]] || [[Olga Nikolajevna van Rusland (1895-1918)|Grootvorstin Olga]]||15 november 1895||17 juli 1918||Was enige tijd in beeld als huwelijkskandidaat voor prins [[Carol II van Roemenië|Carol van Roemenië]].
|-
| [[Bestand:Tatiana in court gown 1910.jpg|100px]] || [[Tatjana Nikolajevna van Rusland|Grootvorstin Tatjana]]||29 mei 1897||17 juli 1918||De favoriet van haar ouders.
|-
| [[Bestand:Grand Duchess Marie in court dress 1910.jpg|100px]] || [[Maria Nikolajevna van Rusland (1899-1918)|Grootvorstin Maria]]||14 juni 1899||17 juli 1918||Was enige tijd in beeld als huwelijkskandidaat voor prins [[Louis Mountbatten]].
|-
| [[Bestand:Grand Duchess Anastasia Nikolaevna.jpg|100px]] || [[Anastasia Nikolajevna van Rusland|Grootvorstin Anastasia]]||5 juni 1901||17 juli 1918||Waarschijnlijk het bekendste kind van Nicolaas en Alexandra.
|-
| [[Bestand:Alexis.jpg|100px]] || [[Aleksej Nikolajevitsj van Rusland|Grootvorst Aleksej]]||12 augustus 1904||17 juli 1918||De lang verwachte troonopvolger, en derhalve behalve grootvorst ook [[tsarevitsj]]. Leed net als zijn oom Frederik aan [[hemofilie]]. Vernoemd naar [[Alexis van Rusland|Aleksej de Vreedzame]], Nicolaas' favoriete tsaar.
|-
|}

De enige zoon van Nicolaas en Alexandra, troonopvolger Aleksej, leed aan [[hemofilie]], een erfelijke bloedziekte waarvoor men geen genezing kon vinden. Daarom haalde de familie, via [[Anna Vyroebova]], de monnik en sinistere wonderdoener [[Grigori Raspoetin]] in huis, die al snel een grote invloed op vooral de tsarina kreeg. Dit wekte bij de invloedrijke adel veel verzet en Raspoetin werd uiteindelijk in december 1916 vermoord door een aantal Russische edellieden.

Anastasia was de enige dochter die het gen voor hemofilie van haar moeder had overgeërfd. <ref>{{Citeer web|url=https://www.science.org/content/article/case-closed-famous-royals-suffered-hemophilia|titel=Case Closed: Famous Royals Suffered From Hemophilia|bezochtdatum=2022-02-20|werk=www.science.org|taal=en}}</ref>

== Regeringsperiode ==
[[Bestand:Nicholas II of Russia01.jpg|thumb|Nicolaas II]]
Alexander III had zijn zoon zo veel mogelijk buiten alle regeringsactiviteiten gelaten. Aan de [[treinramp van Borki]] in oktober 1888, die het keizerlijke gezin ternauwernood overleefde, hield Alexander III nieraandoeningen over. Hij stierf daaraan in 1894 op betrekkelijk jonge leeftijd en toen moest de 26-jarige Nicolaas hem opvolgen zonder ooit enige bestuurservaring te hebben opgedaan. Zijn kroning vond op 26 mei 1896 plaats in de [[Kathedraal van de Ontslapenis van de Moeder Gods (Moskou)|Oespenski-kathedraal]] van [[Moskou]].

Critici gaven Nicolaas de bijnaam ''Bloedige Nicolaas'', onder meer vanwege de [[Chodynkatragedie]], [[Bloedige Zondag (1905)|Bloedige Zondag]], de [[antisemitisme|antisemitische]] [[pogrom]]s, executies van politieke tegenstanders en de uitoefening van militaire campagnes op een tot dusver ongekende schaal. Na Bloedige Zondag, 9 januari 1905, trad de liberale minister van Binnenlandse Zaken, [[Pjotr Dmitrijevitsj Svjatopolk-Mirski]], af, terwijl er juist een grondwet in de maak was. De rechtse politiecommissaris van Moskou, [[Dmitri Feodorovitsj Trepov]], die om dat beleid een week vóór Bloedige Zondag uit protest was afgetreden, werd er ná tot gouverneur-generaal van Sint-Petersburg benoemd. De priester [[Georgi Gapon]], die de arbeiders naar het Slotplein voorging en na het bloedbad opriep tot een vervloeking van de tsaar ('De tsaar is door het volk vervloekt'), bleek een agent-provocateur van het departement van Politie. Op 17 februari wierp de socialistische revolutionair [[Ivan Kaljajev]] in Moskou een bom in het rijtuig van grootvorst [[Sergej Aleksandrovitsj van Rusland|Sergej Aleksandrovitsj]], Nicolaas' belangrijkste adviseur en steun.<ref>{{Aut|E.Radzinsky}} (1992), ''De Laatste Tsaar'', Uitgeverij Balans, Amsterdam, blz. 105,112,113</ref>

Aanvankelijk kende Nicolaas' regeringsperiode een tijd van bloei, reformatie en zowel economische als demografische groei. Nicolaas werd bijgestaan door ministers van buitengewone capaciteiten: [[Sergej Witte]] (minister van Financiën van 1892-1903) en [[Pjotr Stolypin]] (premier van 1906-1911), die veel gedaan hebben voor de economische ontwikkeling van Rusland. Witte sloot in 1905 het [[Verdrag van Portsmouth]] met Japan. Toch zou Nicolaas' regeringsperiode eindigen met de politieke en economische ineenstorting van het eens zo machtige [[Keizerrijk Rusland]]. Stolypin werd op 14 september 1911 voor Nicolaas' ogen in [[Kiev]] neergeschoten, tijdens de festiviteiten ter ere van Nicolaas' grootvader [[Alexander II van Rusland|Alexander II]], die vijftig jaar eerder het systeem van [[lijfeigenschap]] ophief.

In 1897 was het inwoneraantal van het Russisch Rijk 125 miljoen mensen. Tijdens Nicolaas' regeerperiode groeide dat aantal met 50 miljoen mensen. De Franse econoom Edmond Teri schreef dat als deze tendentie zo zou volhouden dat Rusland zowel politiek als financieel tegen het midden van de 20e eeuw Europa zou domineren.<ref name="VoR">{{en}}[http://voiceofrussia.com/radio_broadcast/2248959/2316880/ The reign of Nicholas II, Russia's last emperor], The Voice of Russia, 19 mei 2008</ref>

Van het totale aantal inwoners hadden er 84 miljoen het Russisch als moedertaal. 21% kon lezen en schrijven. Van de inwoners tussen 10 en 19 jaar kon 34% lezen en schrijven. In het jaar 1906 werd de leerplicht ingevoerd, waardoor tegen 1922 iedereen zou moeten kunnen lezen en schrijven. Was het budget voor onderwijs in 1894 nog 40 miljoen roebel, in 1914 was het tot 400 miljoen roebel gestegen.

Tijdens Nicolaas' regeringsperiode werd de weg naar Siberië geopend. Zo werd de [[Trans-Siberische spoorlijn|langste spoorweg van de wereld]] voltooid, die liep van Moskou naar [[Vladivostok]]. De ontwikkeling van deze spoorweg had ook tot gevolg dat er veel nieuwe steden werden gesticht.

Veel aandacht werd ook besteed aan de levensstandaard van de werkende klasse. Zo werd op 2 juni 1897 een begrenzing van de werkdag ingevoerd tot 11,5 uur op een gewone werkdag en 10 uur op zaterdagen en feestdagen. In fabrieken met meer dan 100 personeelsleden was er kosteloze medische hulp voorzien. In juni 1903 werd er een wet ingevoerd die arbeiders moest beschermen bij werkongevallen. De compensatie zou uit 66% van het normale loon bestaan. Op 23 juni 1912 werd er een wet ingevoerd voor een verplichte ziektekosten- en arbeidsongevallenverzekering voor werknemers.

Enerzijds was Nicolaas veel gelegen aan het behoud van de vrede in Europa. Zo was hij de initiatiefnemer van de [[Vredesconferentie van Den Haag]] van 1899, die zou leiden tot de oprichting van het [[Permanent Hof van Arbitrage]]. Anderzijds wordt Nicolaas' regeringsperiode ook gekenmerkt door een aantal grote oorlogen waarin Rusland grote verliezen leed. In augustus 1914 keurde Nicolaas de Russische mobilisatie goed, die gezien wordt als de eerste stap in de [[Eerste Wereldoorlog]]. Deze oorlog zou de vorstenhuizen in Europa doen wankelen en eindigen met de ondergang van de monarchie.

== Het einde van een imperium ==
[[Bestand:Nikolaus II. (Russland).jpg|thumb|Nicolaas II in gevangenschap]]
In september 1915 nam Nicolaas, na het ontslag van zijn neef [[Nicolaas Nikolajevitsj van Rusland (1856-1929)|grootvorst Nicolaas]], persoonlijk het opperbevel over het leger op zich. Op 23 februari 1917,<ref>Volgens de destijds in Rusland gangbare [[juliaanse kalender]], volgens de [[gregoriaanse kalender]] op 8 maart</ref> in een tijd van bittere armoede na drie jaar oorlog, barre oorlogswinters en miljoenen slachtoffers, begon in Sint-Petersburg een [[Februarirevolutie (1917)|spontane volksopstand]], die het begin was van de eerste fase van de [[Russische Revolutie]]. Hoewel de tsaristische garde tot dan toe elke opstand had neergeslagen, gebeurde dat deze keer niet. Integendeel, soldaten van de garde schoten hun eigen officieren neer en deden met de opstand mee. Een week later, op 2 maart,<ref>15 maart [[Old Style en New Style|nieuwe stijl]]</ref> deed Nicolaas in [[Pskov]], aan boord van de keizerlijke trein, gedwongen [[abdicatie|afstand van de troon]] ten gunste van zijn broer, [[Michaël Aleksandrovitsj van Rusland|Michaël II]], die de troon vervolgens weigerde. Nadat asiel in het [[Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland|Verenigd Koninkrijk]] (de Britse koning [[George V van het Verenigd Koninkrijk|George V]] was een neef van de tsaar) door de Britse regering was afgewezen (officieel omdat gevreesd werd dat met hem de kans op revolutionaire ideeën in Groot-Brittannië te groot zou worden), werd hij naar [[Jekaterinenburg]] verbannen.

== De tsaar en zijn gezin vermoord ==
Nicolaas en zijn familie werden eerst opgesloten in het Alexanderpaleis bij [[Tsarskoje Selo]], daarna in het 'Huis van de Vrijheid'; het huis van de [[Siberië|Siberische]] gouverneur in [[Tobolsk]]. Op 25 oktober 1917 wierpen de bolsjewieken de voorlopige regering omver. Op 3 maart 1918 werd de [[Vrede van Brest-Litovsk]] met Duitsland getekend, waarbij Rusland een miljoen vierkante kilometer grond verloor. Daarna bracht commissaris [[Vasili Jakovlev]] de tsaar, tsarina en Maria in april in opdracht van [[Jakov Sverdlov]] naar het [[Ipatjev-huis]], het 'Huis met het Bijzondere Doel', in [[Jekaterinenburg]]. Jekaterinenburg heette in die tijd 'de Rode hoofdstad van de Oeral'. Op 10 mei arriveerden ook Aleksej en de overige drie dochters.

De tsaar en tsarina hielden tot de laatste dagen een dagboek bij. De laatste zin in Nicolaas' dagboek (13 juli) luidt: 'Wij hebben geen nieuws van de buitenwereld.' In de nacht van 16 op 17 juli 1918, toen het contrarevolutionaire leger van [[Aleksandr Koltsjak]] op het punt stond om Jekaterinenburg te veroveren, werd de hele tsarenfamilie (vader, moeder en vijf kinderen) op geheim bevel van Lenin en Sverdlov in het [[souterrain]] van het Ipatjev-huis geëxecuteerd. Ook de lijfarts van de familie (Botkin), de kamerdienaar van de tsaar (Trupp), de hofdame van de keizerin (Demidova) en de kok van de familie (Charitonov) werden vermoord. Er waren twaalf schutters: [[Jakov Joerovski]], de dronken Pjotr Jermakov, Grigori Nikoelin ('Akoelov'), de wachtcommandant Pavel Medvedev, Michail Medvedev-Koedrin, Aleksej Kabanov en zes Letse scherpschutters. De tsarina en de tsarevitsj waren op stoelen gaan zitten, die speciaal voor hen werden gebracht. Joerovski las het bevel voor hen te moeten executeren. De meisjes waren moeilijk te doden, vanwege de juwelen, die in hun corset waren ingenaaid. De schutters beleefden de schrik van hun leven toen de kogels op de 'onsterfelijke' dochters afketsten en zagen zich genoodzaakt hun [[bajonet]] te gebruiken om hun werk af te maken. De lijken werden in lakens gewikkeld en in een vrachtwagen geladen. Vanwege de drassige wegen (het had veel geregend) werden de lichamen op een gegeven moment verder op karren vervoerd. Bij een oude mijn bij het dorp [[Koptjaki]] werd hun kleding verbrand. De lichamen werden in de drie meter diepe, naamloze mijn geworpen, maar de volgende nacht opgehaald en op 19 juli ergens tussen Koptjaki en Boven-Isjetsk begraven. De lijken bleven daarna lange tijd spoorloos. Halverwege de jaren zeventig werden in een massagraf negen lichamen gevonden.<ref name="ncbi">{{en}}[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3205009/ The identification of the Romanovs: Can we (finally) put the controversies to rest?]</ref> Ze waren met [[zwavelzuur]] overgoten.

== Latere ontwikkelingen ==
Pas na het uiteenvallen van de [[Sovjet-Unie]] werden de lichamen opgegraven en werden Nicolaas, zijn vrouw en drie van zijn kinderen met DNA-onderzoek geïdentificeerd. Twee kinderen ontbraken.<ref name="ncbi" /> Op 17 juli 1998 werden de stoffelijke overschotten herbegraven in de [[Petrus-en-Pauluskathedraal (Sint-Petersburg)|Petrus en Pauluskathedraal]] in [[Sint-Petersburg]]. Over de stad die de laatste rustplaats moest worden van de familie, heeft een discussie plaatsgevonden: Jekaterinenburg, waar de overblijfselen zeven jaar eerder gevonden werden, Moskou als de huidige Russische hoofdstad of Sint-Petersburg, de locatie van de begraafplaatsen van de tsaren.<ref>{{Citeer web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/133725.stm|titel=BBC NEWS {{!}} Europe {{!}} Romanovs laid to rest|bezochtdatum=2021-03-03|werk=news.bbc.co.uk}}</ref>

Botresten die in 2007 door archeologen werden gevonden in de omgeving van Jekaterinenburg, bleken na DNA-onderzoek afkomstig te zijn van de twee overige kinderen. Het gaat om troonopvolger Aleksej en zijn zus Maria,<ref>[https://www.standaard.be/cnt/eg1ri0dd]</ref> maakte gouverneur [[Edoeard Rossel|Rossel]] van de [[oblast Sverdlovsk]] in april 2008 bekend.<ref>[http://www.nu.nl/wetenschap/1548994/laatste-kinderen-russische-tsaar-gevonden.html Laatste kinderen Russische tsaar gevonden], NU.nl, 1 mei 2008</ref> Het verhaal over de ontsnapping van Aleksej en Maria of Anastasia is daarmee definitief ontzenuwd. De overblijfselen van de kinderen werden mee begraven in de [[Petrus-en-Pauluskathedraal (Sint-Petersburg)|Petrus en Pauluskathedraal]] in Sint-Petersburg.<ref>{{Citeer web|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/dna-analysis-confirms-authenticity-remains-attributed-romanovs-180969674/|titel=DNA Analysis Confirms Authenticity of Romanovs' Remains|bezochtdatum=2021-03-03|auteur=Brigit Katz|werk=Smithsonian Magazine|taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210305232416/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/dna-analysis-confirms-authenticity-remains-attributed-romanovs-180969674/|archiefdatum=2021-03-05|dodeurl=nee}}</ref>

De troonopvolging in ballingschap werd vanaf 1924 geclaimd door de derde in lijn van opvolging [[Kirill Vladimirovitsj van Rusland|Kirill]]. In 1938 stierf hij en werd opgevolgd door zijn zoon [[Vladimir Kirillovitsj van Rusland|Vladimir]]. Nadat deze in 1992 was gestorven ontstond er onenigheid over de opvolging, waardoor er sindsdien twee kandidaten zijn; [[Maria Vladimirovna van Rusland|Maria Vladimirovna]] en [[Nikolaj Romanovitsj Romanov|Nikolaj]], die beiden op basis van de huisregels van de Romanovs beweren de rechtmatige troonopvolg(st)er te zijn.

Op 14 augustus 2000 werden Nicolaas, zijn vrouw en kinderen door de [[Russisch-Orthodoxe Kerk]] tot [[strastoterpets]] (lijdendulders) verklaard, nadat de [[Russisch-Orthodoxe Kerk in het Buitenland]] hen al in 1978 als martelaren heilig had verklaard. Hun feestdag is op 4 juli. Op de plaats waar hun lichamen in de mijnschacht werden gegooid bevindt zich nu het [[klooster van de heilige koninklijke lijdendulders]].

Op 1 oktober 2008 verleende het Russische hooggerechtshof eerherstel aan Nicolaas II en zijn familie. Zij werden aangemerkt als slachtoffers van politieke onderdrukking nadat dit jarenlang geweigerd was.

== Voorvaderen ==
{| class="wikitable" style="background:#FFDEAD; font-size:85%; text-align:center"
|- bgcolor="#FF8800"
!colspan="9"|Nicolaas II van Rusland
|-

|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"|[[Nicolaas I van Rusland]] (1796–1855)<br />∞ 1817<br />[[Charlotte van Pruisen (1798-1860)|Charlotte van Pruisen ]] (1798-1860)<br />
|colspan="2"|[[Lodewijk II van Hessen-Darmstadt]] (1777–1848)<br />∞ 1804<br />[[Wilhelmina van Baden]] (1788–1836)<br />
|colspan="2"|[[Frederik Willem van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg]] (1785–1831)<br />∞ 1810<br />[[Louise Carolina van Hessen]] (1789–1867)<br />
|colspan="2"|[[Willem van Hessen-Kassel]] (1787–1867)<br />∞ 1810<br />[[Louise Charlotte van Denemarken]] (1789–1864)<br />
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"|
[[Alexander II van Rusland]] (1818–1881)<br />∞ 1838<br />[[Marie van Hessen-Darmstadt (1824-1880)|Marie van Hessen-Darmstadt ]] (1824-1880)<br />
|colspan="4"|
[[Christiaan IX van Denemarken]] (1818–1906)<br />∞ 1842<br />[[Louise van Hessen-Kassel]] (1817–1898)
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"|
[[Alexander III van Rusland]] (1845–1894)<br />∞ 1866<br />[[Dagmar van Denemarken (1847-1928)|Dagmar van Denemarken]] (1847-1928)
|- bgcolor="#FFAA00"
|colspan="9"|
'''Nicolaas II van Rusland (1868–1918)'''
|}

== Literatuur ==
* ''Tsaar. De verdwenen wereld van Nicolaas en Alexandra'', vertaald uit het [[Engels]] door [[Pim van der Meiden]] in 1995, 230 blz., uitgeverij De Bataafsche Leeuw, Amsterdam. ISBN 90-6707-380-6
** vertaling van ''Tsar: The Lost World of Nicholas and Alexandra'' door [[Peter Kurth]] en [[Edvard Radzinsky]]
* ''De laatste Tsaar; het drama van Nicolaas 2'', vertaald uit het Engels door [[Jaap van der Wijk]] in 1993, 448 blz., uitgeverij Balans, Amsterdam. ISBN 90-5018-203-8
** vertaling van ''The last tsar, the life and death of Nicolas 2'' door Edvard Radzinsky

== Zie ook ==
* [[Kathedraal op het bloed]]
* [[Russische kerk (Nice)]]

{{Appendix}}
{{Navigatie tsaren Rusland}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Persoon omgebracht in de Russische Revolutie|Rusland, N]]
[[Categorie:Heilige in het christendom]]
[[Categorie:Heilige of zalige van koninklijke afkomst]]
[[Categorie:Russisch heilige of zalige]]
[[Categorie:Oosters-orthodox persoon|Rusland, N]]
[[Categorie:Persoon in de Russische Burgeroorlog|Rusland, N]]
[[Categorie:Huis Romanov]]
[[Categorie:Ridder in de Orde van de Witte Adelaar]][[Categorie:Russisch persoon in de Eerste Wereldoorlog|Rusland, N]][[Categorie:Tsaar van Rusland]][[Categorie:Vermoord heerser]][[Categorie:Persoon in de 19e eeuw|Rusland, N]]