Brontekst bekijken van Lintdorp

[[Bestand:Lintbebouwing.png|thumb|Plaats B heeft lintbebouwing, plaats A niet]]
[[Bestand:Champlain(Quebec).jpg|miniatuur|Lintbebouwing langs de oever van de [[Sint-Laurens (rivier)|Sint-Laurens]] in [[Champlain (Quebec)|Champlain]], [[Quebec (provincie)|Quebec]]]]
Een '''lintdorp''', '''wegdorp''', '''straatdorp''', '''dijkdorp''' of '''streekdorp''' is een uitgestrekt [[dorp]] dat zich heeft ontwikkeld langs een [[Kanaal (waterweg)|kanaal]], [[dijk (waterkering)|dijk]], [[weg]], [[oeverwal]] of [[kreekrug]]. Hierdoor ontstaat langgerekte, aaneengesloten bebouwing die ook wel ''lintbebouwing'' of ''lineaire bebouwing'' wordt genoemd. In [[België]] en het noorden en westen van [[Nederland]] komen lintdorpen veel voor. Daarnaast zijn er lintdorpen in [[Lintdorp#Duitsland|Duitsland]] en in de [[Frankrijk|Franse]] streek [[Lotharingen (regio)|Lotharingen]], waar ze ''village-rue'' genoemd worden.

== België ==
[[Bestand:Aarschot aerial.jpg|miniatuur|Lintwegen van en naar [[Aarschot]]]]

=== Geschiedenis ===
Op kaarten uit de achttiende eeuw, zoals de [[Ferrariskaarten]], zijn de eerste sporen van lintbebouwing in de [[Zuidelijke Nederlanden]] terug te vinden. <ref>{{Citeer web |url=https://www.bouwenwonen.net/artikel/Lintbebouwing-kenmerkt-Vlaanderen-al-veel-langer-dan-gedacht/43694 |titel=Lintbebouwing kenmerkt Vlaanderen al veel langer dan gedacht |achternaam= |datum=2018-11-13 |bezochtdatum=2023-06-11 |werk=Bouw & Wonen |taal=nl-BE |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230611084447/https://www.bouwenwonen.net/artikel/Lintbebouwing-kenmerkt-Vlaanderen-al-veel-langer-dan-gedacht/43694 |archiefdatum=2023-06-11}}</ref>  Eind negentiende eeuw bevorderden bestuurders [[Forensisme|pendel]]<nowiki/>arbeid en individueel huiseigendom. <ref>{{Citeer web |url=https://www.canonvanvlaanderen.be/events/lintbebouwing/ |titel=Lintbebouwing: Ruimtelijke ordening in Vlaanderen |achternaam= |voornaam= |bezochtdatum=2023-06-11 |werk=Canon van Vlaanderen |taal=nl-BE |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230607173329/https://www.canonvanvlaanderen.be/events/lintbebouwing/ |archiefdatum=2023-06-07}}</ref>  Dit was om te vermijden dat te veel arbeiders in steden gingen wonen, wat tot sociale onrust kon leiden. 

Het fenomeen kwam in een stroomversnelling na de [[Tweede Wereldoorlog]]. De [[Belgische overheid]] gaf burgers en bedrijven de vrijheid om te bouwen waar ze wilden. [[Alfred De Taeye]], een politicus van de [[Christelijke Volkspartij (België)|Christelijke Volkspartij]], was de initiatiefnemer voor een nieuwe wet uit 1948 die zorgde voor bouwpremies en goedkope leningen. <ref>{{Citeer web |url=https://www.knack.be/nieuws/hoe-een-cvp-politicus-verantwoordelijk-is-voor-de-wildgroei-van-lintbebouwing-in-vlaanderen/ |titel=Hoe één CVP-politicus verantwoordelijk is voor de wildgroei van lintbebouwing in Vlaanderen |auteur=Ewald Pironet, Tinne Claes |bezochtdatum=2019-12-31 |werk=Knack |taal=nl-BE |archiefurl=https://web.archive.org/web/20220817171605/https://www.knack.be/nieuws/hoe-een-cvp-politicus-verantwoordelijk-is-voor-de-wildgroei-van-lintbebouwing-in-vlaanderen/ |archiefdatum=2022-08-17}}</ref>  Door de opkomst van de auto hoefden burgers niet meer in de buurt van een centrum te wonen, wat dus leidde tot massale lintbebouwing. Destijds bestond er nog geen [[Planologie|ruimtelijke planning]]. In 1962 werd de eerste wet op de ruimtelijke ordening gestemd. Later kwamen er afbakenende gewestplannen voor wonen, landbouw en industrie. Bouwvergunningen werden echter zelden geweigerd door steden en gemeenten. Vanaf de jaren 1990 begonnen ook winkels hun plek te vinden in de lintbebouwing. 

De Belg [[Herman van den Boom]] won in 2014 op de [[Sony World Photography Awards]] de tweede prijs in de categorie Architectuur met zijn fotoreeks Neighbours, waarin hij de typisch Belgische halfopen lintbebouwing weergeeft. <ref>{{Citeer web |url=https://www.metrotime.be/nl/nieuws/bekijk-de-afgrijselijk-typische-belgische-lintbebouwing |titel=Bekijk de (afgrijselijk) typische Belgische lintbebouwing |auteur=Kevin |datum=2014-05-07 |bezochtdatum=2023-06-11 |werk=Metrotime |taal=nl |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230611084444/https://www.metrotime.be/nl/nieuws/bekijk-de-afgrijselijk-typische-belgische-lintbebouwing |archiefdatum=2023-06-11}}</ref>  In 2023 werd het begrip lintbebouwing opgenomen in de [[Canon van Vlaanderen]], omdat het fenomeen zo typerend is voor Vlaanderen. <ref>{{Citeer web |url=https://www.demorgen.be/snelnieuws/daar-is-de-canon-van-vlaanderen-dan-eindelijk-naast-ros-beiaard-ook-lintbebouwing-en-goesting~b95e6b0f/ |titel=Daar is de canon van Vlaanderen dan eindelijk: naast Ros Beiaard ook lintbebouwing en ‘goesting’ |auteur=Yannick Verberckmoes |datum=2023-05-09 |bezochtdatum=2023-06-11 |werk=De Morgen |taal=nl-BE |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230611084445/https://www.demorgen.be/snelnieuws/daar-is-de-canon-van-vlaanderen-dan-eindelijk-naast-ros-beiaard-ook-lintbebouwing-en-goesting~b95e6b0f/ |archiefdatum=2023-06-11}}</ref> 

Tegenover de langwerpige lintbebouwing bestaat in België de veel compactere en kernachtiger woonvorm die [[Tuindorp (wijk)#Tuindorpen en -wijken naar land|tuinwoonwijk]] wordt genoemd.

=== Cijfergegevens in België en Vlaanderen ===
Uit het eerste [[Ruimterapport Vlaanderen]] uit 2018 bleek dat anderhalf miljoen Vlamingen in een lint wonen. Alle lintbebouwing bij elkaar was destijds 13.177 kilometer lang. <ref>{{Citeer web |url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20181210_04024091 |titel=Vlaanderen heeft 13.000 km lintbebouwing, en het stopt niet |auteur=Tom Ysebaert |datum=2018-12-11 |bezochtdatum=2023-06-11 |werk=De Standaard |taal=nl-BE |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230611084442/https://www.standaard.be/cnt/dmf20181210_04024091 |archiefdatum=2023-06-11}}</ref>  De driehoek tussen [[Aarschot]], [[Mechelen (stad)|Mechelen]] en [[Lier (België)|Lier]] en de regio rondom [[Keerbergen]] zijn vooral bekend om hun lintwegen. Driekwart van de lintbebouwing dient om te wonen, de rest voor andere doeleinden, zoals recreatie, transport, industrie of landbouw. <ref>{{Citeer web |url=https://vilt.be/nl/nieuws/lintbebouwing-zorgt-voor-versnippering-van-vlaanderen |titel=Lintbebouwing zorgt voor versnippering van Vlaanderen |datum=2018-12-13 |bezochtdatum=2023-06-11 |werk=Vilt |taal=nl-BE |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230611084445/https://vilt.be/nl/nieuws/lintbebouwing-zorgt-voor-versnippering-van-vlaanderen |archiefdatum=2023-06-11}}</ref>  Uit onderzoek van het [[Agentschap voor Geografische Informatie Vlaanderen]], de [[Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek]] en [[Matexi]] uit 2020 bleek dat de lintbebouwing tussen 2015 en 2020 is blijven toenemen. <ref>{{Citeer web |url=https://www.demorgen.be/nieuws/lintbebouwing-laatste-5-jaar-toegenomen-ondanks-betonstop~bc4e8c03/ |titel=Lintbebouwing laatste 5 jaar toegenomen ‘ondanks betonstop’ |datum=2020-10-20 |bezochtdatum=2023-06-11 |werk=De Morgen |taal=nl-BE |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230611084441/https://www.demorgen.be/nieuws/lintbebouwing-laatste-5-jaar-toegenomen-ondanks-betonstop~bc4e8c03/ |archiefdatum=2023-06-11}}</ref>  Zo'n 25 procent van de bebouwing in Vlaanderen in 2020 was lintbebouwing. Tussen 2015 en 2020 was deze met 6,52 procent, ofwel 41.613 gebouwen, toegenomen. [[Milieu]] en [[Vervoer|mobiliteit]] krijgen hier zwaar onder te lijden. De bijkomende bebouwing is nefast voor de [[biodiversiteit]], de [[Opwarming van de Aarde|CO<sub>2</sub>-uitstoot]] en de schaarse open ruimte. Ook voor de economie is lintbebouwing nefast. Zo is er veel meer geld nodig om het rioleringsstelsel aan te leggen om aan de Europese doelstellingen voor waterkwaliteit te voldoen. <ref>{{Citeer web |url=https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/prijskaartje-ruimtelijke-wanorde-miljarden-euro-s-voor-riolering |titel=Prijskaartje ruimtelijke wanorde: miljarden euro’s voor riolering |auteur=Erik Grietens |datum=2018-11-16 |bezochtdatum=2023-06-11 |werk=Bond Beter Leefmilieu |taal=nl-BE |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230611134808/https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/prijskaartje-ruimtelijke-wanorde-miljarden-euro-s-voor-riolering |archiefdatum=2023-06-11}}</ref>  Ook zaken als postbedeling en huisvuilophaling kosten meer. <ref>{{Citeer web |url=https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/lintbebouwing-wordt-nog-langer |titel=Lintbebouwing wordt nog langer |auteur=Erik Grietens |datum=2020-10-23 |bezochtdatum=2023-06-11 |werk=Bond Beter Leefmilieu |taal=nl-BE |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230611084446/https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/lintbebouwing-wordt-nog-langer |archiefdatum=2023-06-11}}</ref>  Enkel in [[Malta (land)|Malta]] is de lintbebouwing erger dan in België. <ref>{{Citeer web |url=https://radio1.be/lees/malta-waar-de-lintbebouwing-erger-is-dan-in-belgie |titel=Malta! Waar de lintbebouwing erger is dan in België |auteur=Kobe Ilsen |datum=2017-07-03 |bezochtdatum=2023-06-11 |werk=Radio 1 |taal=nl-BE |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230611084445/https://radio1.be/lees/malta-waar-de-lintbebouwing-erger-is-dan-in-belgie |archiefdatum=2023-06-11}}</ref> 

== Nederland ==
Uit oogpunt van veiligheid waren [[kreekrug]]gen al in [[Prehistorie|prehistorisch]]e tijden gezochte plaatsen voor bewoning. Deze kreek-oorsprong verklaart de soms kronkelige loop van lintdorpen. Later waren ook dijken veilige hogere plaatsen voor bewoning. Dit type lintdorp wordt [[dijkdorp]] genoemd. In [[Polder|op de zee gewonnen gebieden]] en langs rivieren zijn tal van dergelijke dorpen te vinden.

Lint- of streekdorpen in het westen en noorden van Nederland zijn vaak het gevolg van [[veenontginning]]en. Loodrecht vanuit een ontginningsas - een toegankelijk lijnvormig element zoals een weg of een [[oeverwal]] - werden lange, smalle en evenwijdige percelen aangelegd. Ze werden doorgaans gescheiden door kilometerslange ontwateringssloten. Waar diepe sloten ontbraken, werden [[houtwal]]len aangelegd om het vee van de akkers te weren. Het nederzettingslint volgde doorgaans het verloop van de veenontginning, waardoor meerdere linten elkaar opvolgden en er soms zwerm-achtige dorpstypen ontstonden, die zich pas later rond een nieuwe hoofdas concentreerden.

Het bijbehorende landschapstype wordt doorgaans een [[slagenlandschap]] of [[streekdorpenlandschap]] genoemd. De waterrijke variant wordt ook wel als [[veenweidegebied]] gekarakteriseerd. In hoger liggende streken spreekt men van een hoogveen- of woudontginningslandschap. Beide types kenmerken zich door het toponiem ''woud'' of ''[[-wolde|wold]]'', hetgeen voor een (voormalig) hoogveengebied staat.

Middeleeuwse streekdorpen zijn onder andere aanwezig in [[Noord-Holland]], Zuidoost-[[Friesland]], Noordwest-[[Overijssel]] en [[Groningen (provincie)|Groningen]] (met name in het Zuidelijk [[Westerkwartier (landstreek)|Westerkwartier]], Bedum, Ten Boer, Duurswold en het [[Oldambt (landstreek)|Oldambt]]). Een typerend voorbeeld is [[Staphorst (dorp)|Staphorst]]. De streekdorpen [[Roodeschool]] en [[Oosteinde (Groningen)|Oosteinde]] zijn daarentegen pas in de zestiende eeuw ontstaan op buitendijkste kwelders. Ook in Zuidwest-[[Drenthe]] bevinden zich middeleeuwse streekdorpen. Deze dorpen zijn gesticht toen de boeren vanuit [[esdorp]]en als [[Vledder (dorp)|Vledder]], [[Wapse]] of [[Ruinen]] nattere [[beekdal]]en in cultuur brachten. Voorbeelden zijn de dorpen [[Nijensleek]], [[Wapserveen]] en [[Ruinerwold]].

Een ander type streek- of lintdorp vormen de middeleeuwse hoogveenontginningen in [[Zuid-Holland]], [[Utrecht (provincie)|Utrecht]], Noordwest-[[Overijssel]] en in de [[Stellingwerven]], die ook als [[cope (perceel)|cope-nederzettingen]] worden gekarakteriseerd. De boerenkolonisten onder leiding van een adellijke hoofdaannemer of ''locator'' kregen hier een gezamenlijke concessie om het gebied in cultuur te brengen. De bijbehorende nederzetting verhuisde uiteindelijk vaak naar hoger gelegen rivieroevers en dijken. Lintdorpen langs dijken, vaak vele kilometers lang en met meerdere dorpscentra, zijn wijdverspreid in het waardengebied van Zuid-Holland en Utrecht, zoals [[Graafstroom (gemeente)|Graafstroom]] ([[Oud-Alblas]]/[[Bleskensgraaf]]/[[Molenaarsgraaf]]/[[Ottoland]]) in de [[Alblasserwaard]] en [[Cabauw]]/[[Lopik (plaats)|Lopik]]/[[Uitweg]]/[[Lopikerkapel]] in de [[Lopikerwaard]]. Nederlandse kolonisten brachten deze ontginningsvorm naar het mondingsgebied van de [[Wezer]] en de [[Elbe (rivier)|Elbe]].

Nieuwere lintdorpen zijn te vinden in de [[veenkolonie|veenkoloniën]] van [[Groningen (provincie)|Groningen]], [[Friesland]] en [[Drenthe]]. Ze ontstonden vanaf de zestiende eeuw langs de vaarten waarlangs [[turf (brandstof)|turf]] werd afgevoerd. Een kleiner aantal is ontstaan langs wegen. Een voorbeeld van een lintdorp in de provincie Groningen is [[Stadskanaal (plaats)|Stadskanaal]], een [[dorp]] langs het gelijknamige kanaal. Een voorbeeld aaneenschakeling van lintdorpen langs een weg is te vinden ten oosten van de [[Hunze (rivier)|Hunze]] zoals de wegen door [[Zuidlaarderveen]], [[Eexterveen]], [[Gieterveen]], [[Drouwenerveen]], [[Buinerveen]] en [[Exloërveen]]. Een ander voorbeeld is [[Smilde]].

In Noordwest-Brabant en Zeeland zijn de lintdorpen ontstaan op de dijken van de inpoldering. Hoog en droog wonen met vruchtbare kleigrond voor de landbouw. Deze kleigrond kon regelmatig overstromen, maar vanwege de ligging van de huizen op de dijken hadden de bewoners hier nauwelijks last van. Voorbeelden hiervan zijn De Heen en Stampersgat. Een Fries voorbeeld is [[Oudebildtdijk]]. In Groningen vinden we dergelijke streekdorpen rond de [[Dollard]].

== Duitsland ==
Het middeleeuwse streekdorpenlandschap van Noord-Nederland is ook aanwezig langs de Duitse Waddenkust. Men spreekt hier doorgaans van ''Aufstrecksiedlungen''. Voorbeelden daarvan zijn vooral te vinden in [[Oost-Friesland]], [[Landkreis Friesland]] (Oldenburg) en [[Kreis Nordfriesland|Noord-Friesland]]. Langs de [[Nederrijn (Duitse regio)|Nederrijn]] en rond de monding van de [[Wezer]] en [[Elbe (rivier)|Elbe]] zijn daarentegen vooral de typen van de ''Marschhufendorfer'' in polderland en de ''Moorhufendörfer'' in veengebieden te vinden. Ze zijn vergelijkbaar met de [[cope (perceel)|cope-nederzettingen]] in [[Zuid-Holland]] en [[Utrecht (provincie)|Utrecht]]. De kolonisten in deze gebieden kwamen vaak uit Nederland of Vlaanderen. Een ander veel voorkomend Duits dorpstype is het ''Hagenhufendorf'', doorgaans aan een beekoever, een voorbeeld daarvan is [[Obershagen]]. In bosrijke ontginningsgebieden ontstond het type van het ''Waldhufendorf'' of 'boshoevenederzetting'.

Ook het veenkoloniaal lintdorp bestaat in Duitsland, met name in [[Oost-Friesland]] en bij [[Papenburg]].

[[Bestand:Photo aérienne de Diane Capelle.jpg|thumb|[[Diane-Capelle]], een tyisch [[Lotharingen (regio)|Lotharingse]] ''village-rue'' in [[Frankrijk]]]]

== Zie ook ==
* [[Canon van Vlaanderen]]

== Externe link ==
* {{Citeer web |url=https://www.canonvanvlaanderen.be/events/lintbebouwing/ |titel=Lintbebouwing (Ruimtelijke ordening in Vlaanderen)|werk=Canon van Vlaanderen |archiefurl=https://web.archive.org/web/20231202011709/https://www.canonvanvlaanderen.be/events/lintbebouwing/ |archiefdatum=2023-12-02}}
{{Appendix}}
{{Navigatie landschapselementen}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Historische geografie]]
[[Categorie:Landschap van Nederland]]
[[Categorie:Nederzettingstype]]
[[Categorie:Canon van Vlaanderen]]