Brontekst bekijken van Hilda Bongertman

{{Infobox persoon
| naam           = Hilda Bongertman
| afbeelding     = 
| onderschrift   = 
| volledigenaam  = 
| bijnaam        = 
| geboorteplaats = [[Den Haag]]
| geboortedatum  = 3 april 1913
| sterfplaats    = [[Amsterdam]]
| sterfdatum     = 18 mei 2004
| nationaliteit  = Nederlands
| beroep         = [[Stewardess]], auteur
| bekendvan      = Eerste stewardess van de KLM
| religie        = 
| politiek       = [[Nationaal-Socialistische Beweging|NSB]]
| zieook         = 
| website        = 
| handtekening   = 
| portaal        = 
}}
'''Hilda Bongertman''' ([[Den Haag]], [[3 april]] [[1913]] - [[Amsterdam]], [[18 mei]] [[2004]]) was een Nederlandse [[stewardess]] en [[auteur|schrijfster]]. Ze was de eerste stewardess van de KLM, en was een nationale bekendheid. Ze was voor en tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] actief in de [[Nationaal-Socialistische Beweging|NSB]] en de [[Schutzstaffel|SS]], hetgeen tot gevolg had dat ze als ''[[Goed en fout in de Tweede Wereldoorlog|fout]]'' persoon al snel in de vergetelheid raakte na de oorlog.

== Loopbaan ==
Bongertman, dochter van een sigarenwinkelier uit [[Bussum]],  volgde na de [[huishoudschool]] de opleiding tot leerling-verpleegster en was vervolgens werkzaam in het Larense verpleegtehuis Fjedo en in particuliere dienst. Zij streefde een betrekking als vliegenierster na, maar dat was een veel te dure opleiding en het was bovendien niet weggelegd voor een vrouw in de jaren '20. Vanaf 1935 begon de KLM naar Amerikaans voorbeeld stewardessen aan te nemen. Bongertman solliciteerde en werd aangenomen. Zo werd zij uiteindelijk de eerste [[stewardess]] van de [[KLM]]. Op 9 december [[1936]] overleefde zij een vliegtuigcrash van de KLM toen het vliegtuig ''De Lijster'' [[Crash van de "Lijster"|neerstortte]] op [[Croydon Airport]] in [[Engeland]]. Hierna werd zij benoemd tot de chef stewardess der KLM. Vlak voor het ongeluk had zij haar eerste boek gepubliceerd over haar ervaringen als stewardess onder de titel ''Schiphol! Uitstappen!'' met een voorwoord van [[Albert Plesman]]. Het werd uitgegeven door Scheltens & Giltay te Amsterdam.

Reeds in [[1935]] werd zij lid van de [[Nationaal-Socialistische Beweging|NSB]] maar door haar huwelijk met een Duitser kon ze voor de oorlog volgens de ''Wet Goseling'' niet langer lid blijven. Na mei [[1940]] werd dit verbod opgeheven en was zij wederom tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] lid van de [[Nationaal-Socialistische Beweging]]. Op verzoek van de [[Nenasu]] schreef zij in 1941-1942 een jeugdboek (''Jeugd in de branding, een roman voor jonge menschen'') in [[nationaalsocialisme|nationaalsocialistische]] geest. Zij was daarmee een der weinigen die nationaalsocialistische jeugdliteratuur vervaardigde. In het boek besluiten twee Amsterdamse NSB'ers dienst te nemen bij de [[Waffen-SS]]. De bedoeling van haar boek was om bij de Nederlandse jongeren een beter begrip te kweken voor de NSB-jeugd.

Een saillant detail is, dat het NSB-hoofdkwartier haar tekst te weinig [[antisemitisme|antisemitisch]] en anti-Engels vond. Zij kreeg van secretaris-generaal [[C.J. Huygen]] de opdracht het boek in die zin te herschrijven, hetgeen zij weigerde. Daarop verscheen het boek weliswaar in de oorspronkelijke vorm, maar Bongertman werd van het NSB-lidmaatschap vervallen verklaard. In juni 1943 liet ze weten aan een nieuwe roman te werken, ''De band die eeuwig bindt'' geheten. Dit boek is echter niet meer verschenen.

Tijdens de oorlog was ze tevens redactrice van het blad van het Nederlands Arbeidsfront ''Arbeid'' en in de ''Winterswijksche Courant'' schreef ze zonderlinge artikelen waaruit een fel pro-Duitse gezindheid sprak. Ook trad ze in [[Winterswijk (gemeente)|Winterswijk]] als secretaresse in dienst van de NSB-burgemeester van Winterswijk.

Na de oorlog werd ze gedagvaard voor het oorlogstribunaal, en stond terecht tijdens de zitting van de 8ste Kamer van het Goois Tribunaal onder presidium van Mr. W. van Loon te [[Bussum]]. Hoewel haar raadsman verstek had laten gaan verzocht zij de rechtbank de zitting toch te laten doorgaan en voerde haar eigen verdediging. Haar werden vooral de publicaties in boeken en kranten verweten. Haar repliek was een mengeling van spijtbetuiging (zij verklaarde schuldig te zijn aan het haar ten laste gelegde) en verdediging waarin ze verklaarde "Ik zal het goed maken wat ik verknoeide." Zij werd, mede omdat zij al enige tijd in interneringskampen (o.a. in [[Naarden]] en [[Weesp]]) had vastgezeten, in mei 1947 veroordeeld tot een boete van ƒ 7.000 en tijdelijk verlies van kiesrecht, maar niet meer tot een vrijheidsstraf.

Zij wilde na haar vrijlating weer bij de KLM terugkeren, maar daar was ze als ex-NSB'er niet meer welkom. Om niet met haar verleden geconfronteerd te hoeven worden gebruikte ze vaak de achternaam van haar ex-man, Heuser. Ze werkte onder andere als directiesecretaresse bij de [[Amstel (bier)|Amstelbrouwerij]].

== Meer informatie ==
* Ingrid van der Chijs. ''Luchtmeisjes: verzet en collaboratie van twee stewardessen'', 2012, {{ISBN|9789038894348}}
* [http://www.npo.nl/luchtmeisjes/26-04-2012/POMS_VPRO_178893 Radio-documentaire Luchtmeisjes]{{Dode link}}

{{Appendix|2=
* [https://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/Bongertman Biografie] op Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland
* ''Hilde Bongertman voor het Gooise Tribunaal'' - artikel in dagblad Gooi en Eemlander over de rechtszaak in 1946 te Bussum, 11 september 1946
* [http://www.aviacrash.nl/paginas/lijster.htm Artikel over crash ''De Lijster'' op site Aviacrash]
* Schiphol! Uitstappen! - boek Bongertman in te zien in de archiefdienst voor Kennemerland, Haarlem
* Z. Matthee - ''Voor Volk en Vaderland - vrouwen in de NSB'', uitgeverij Balans, 320 p, 2007, {{ISBN|9789050188173}}
}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Navigatie fascisme en nationaalsocialisme in Nederland}}

{{DEFAULTSORT:Bongertman, Hilda}}
[[Categorie:Nederlands schrijver]]
[[Categorie:20e-eeuws schrijver]]
[[Categorie:NSB-lid]]
[[Categorie:SS-lid]]
[[Categorie:Nederlands collaborateur in de Tweede Wereldoorlog]]