Brontekst bekijken van Hendrik Merkus de Kock

{{Infobox militair persoon
| naam             = Hendrik Merkus de Kock
| afbeelding       = Hendrik Merkus Baron de Kock in 1854 transparent.png
| onderschrift     = H.M. de Kock, geschilderd door <br />[[Jan Willem Pieneman]]
| geboorteplaats   = [[Heusden (vestingstad)|Heusden]]
| geboortedatum    = 25 mei 1779
| sterfplaats      = [[Den Haag]]
| sterfdatum       = 12 april 1845
| religie          = [[Gereformeerd protestantisme|Gereformeerd]]<ref name="BiografischPortaalvanNederland">{{de}}[http://www.biografischportaal.nl/persoon/40816088 Biografisch Portaal van Nederland, Hendrik Merkus de Kock. Gezien op 9 maart 2016.] [https://web.archive.org/web/20220602122320/http://www.biografischportaal.nl/persoon/40816088 Gearchiveerd] op 2 juni 2022.</ref>
| partij           = [[Bestand:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Koninkrijk der Nederlanden]]
| onderdeel        = 
| dienstjaren      = [[1826]]-[[1826]]
| rang             = [[Gouverneur-generaal van Nederlands-Indië]]
| leiding          = 
| veldslagen       = 
| onderscheidingen = Zie [[#Onderscheidingen|onderscheidingen]]
| overtuiging      = 
| portaal          = 
}}

'''Hendrik Merkus baron de Kock''', ([[Heusden (vestingstad)|Heusden]], [[25 mei]] [[1779]] – [[Den Haag]], [[12 april]] [[1845]]) was een Nederlands [[luitenant-generaal]], onder meer [[gouverneur-generaal]] van [[Nederlands-Indië]], commandant van het [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger|Nederlands Indisch Leger]], [[opperbevelhebber]] der troepen in [[Zeeland (provincie)|Zeeland]], [[minister van Binnenlandse Zaken]], [[minister van staat (Nederland)|minister van staat]] en [[kanselier der Nederlandse Orden]]; hij was onder meer [[Grootkruis|Ridder Grootkruis]] in de [[Militaire Willems-Orde]].

==Loopbaan==
De Kock was lid van de familie [[De Kock (geslacht)|De Kock]] en een zoon van [[Johannes Conradus de Kock]], [[Pensionaris|stadspensionaris]] van [[Wijk bij Duurstede]], die in 1794 in Parijs werd terechtgesteld vanwege vermeende banden met generaal [[Charles-François Dumouriez|Dumouriez]] en de radicale [[Jacques-René Hébert]]. In 1787 was het gezin naar Parijs gevlucht.

De Kock werd op 15-jarige leeftijd, als [[tweede luitenant]], bij generaal [[Herman Willem Daendels|Daendels]] geplaatst, maar ging op 15 oktober 1795 in burgerlijke dienst over als [[Klerk (beroep)|klerk]] bij het Comité van Openbaar Welzijn; op 1 april 1797 werd hij [[commies]] bij het [[Ministerie van Oorlog]] te Den Haag, deed als secretaris dienst bij verschillende buitenlandse missies en werd in maart 1801, aanvankelijk als [[luitenant-ter-zee]], secretaris der [[Bataafse Republiek|Bataafse]] [[Oorlogsschip|vloot]] onder [[Viceadmiraal|vice-admiraal]] [[Jan Willem de Winter|de Winter]]. Op 23 augustus 1803 werd hij benoemd tot [[fiscaal]] en secretaris van de vloot onder vice-admiraal [[Carel Hendrik Ver Huell|Verhuell]]; op 24 mei 1804 werd De Kock benoemd tot [[kapitein-ter-zee]], titulair fungerend als chef van de staf van de vloot en raakte gewond aan zijn been gedurende de tegen de Engelsen gevoerde gevechten. Op 26 januari 1806 volgde zijn benoeming tot opperequipagemeester bij de [[Marine (strijdmacht)|Marine]] ten oosten van [[Kaap de Goede Hoop]]. Hij kwam in februari 1807 te [[Batavia (Nederlands-Indië)|Batavia]] aan en werd op 1 maart daarop volgend benoemd tot militair commandant over de oosthoek van [[Java (eiland)|Java]], [[Madoera (eiland)|Madoera]] en [[Gresik (stad)|Grissee]]. Op 13 januari 1808 werd De Kock benoemd tot [[kolonel]] en adjunct van [[gouverneur-generaal]] [[Albertus Henricus Wiese|Wiese]] en op 11 april 1809 bevorderd tot brigade-generaal en commandant der militaire [[Divisie (landmacht)|divisie]] te [[Semarang (regentschap)|Semarang]]. Op 20 januari 1810 werd hij benoemd tot chef van de [[Generale Staf]] van het leger en moest hij, als gemachtigde van gouverneur-generaal [[Jan Willem Janssens|Janssens]], de [[capitulatie (overgave)|capitulatie]] van overgave van Java en onderhorigheden sluiten, ten gevolge waarvan hij op 17 september 1811 [[krijgsgevangene]] werd en in februari 1812 in Engeland aankwam. De Kock werd op 3 december 1813 uit zijn gevangenschap ontslagen en op 25 januari benoemd tot kolonel titulair bij de [[infanterie]]. Op 29 januari werd hij bevorderd tot commandant van de [[Vesting (verdedigingswerk)|vesting]] 's-Hertogenbosch en op 18 oktober 1814 benoemd tot chef van de generale staf van het voor Java bestemde [[Legerkorps|corps]]; op 21 april 1815 werd hij bevorderd tot [[generaal-majoor]], terwijl hij op 19 juli 1815 optrad als chef van de staf van het commando in de zuidelijke [[Departementen in de Nederlanden|departementen]] onder prins [[Frederik van Oranje-Nassau (1797-1881)|Frederik]].

===Nederlands Indië===
[[Bestand:Sentot, opperbevelhebber der rebellen.jpg|thumb|left|200px|Sentot, opperbevelhebber der rebellen]]

De Kock vertrok op 31 augustus 1816 naar Java, kwam daar op 1 mei 1817 aan en was van 24 februari tot 28 augustus 1818 [[gouverneur]] der [[Molukken]], waar - na de juist gedempte opstand - een krachtig bestuur werd vereist. Op 5 mei 1819 werd hij benoemd tot commandant der troepen in [[Indië (regio)|Oost-Indië]]. Hij voerde in 1821 de [[tweede expeditie naar Palembang]] aan, die met een schitterende uitslag werd bekroond. Op 26 november 1821 werd De Kock benoemd tot luitenant-generaal en op 8 mei 1822 tot luitenant gouverneur-generaal met zitting in de [[Raad van Indië]] en met de bepaling, dat als de [[Godert van der Capellen|huidige gouverneur-generaal]] zou overlijden of vertrekken, hij als zodanig zou optreden. Van 1 januari tot 4 februari 1826, toen commissaris-generaal [[Leonard du Bus de Gisignies|du Bus de Gisignies]] zijn functie aanvaardde, voerde De Kock dan ook als waarnemend gouverneur-generaal het bestuur over Nederlands Indië.

===Java-oorlog===
Toen in juli 1825 de [[Java-oorlog|opstand]] in [[Midden-Java]] onder [[Diponegoro|Diepo Negoro]] was uitgebroken, werd De Kock met uitgebreide [[Machtiging (juridisch)|volmacht]] daarheen gezonden; allereerst begaf hij zich naar de [[Soesoehoenan]] van [[Soerakarta (vorstenstaat)|Soerakarta]] teneinde te voorkomen, dat deze de zijde van de opstandelingen koos. Hierin slaagde hij, zodat diens troepen dan ook met de Nederlandse samenwerkten tot bestrijding van de opstandelingen. Tegen deze kon De Kock pas met kracht optreden, toen in september de troepen uit [[Tweede Boni-expeditie|Celebes]] ter beschikking kwamen; het door de opstandelingen ingesloten [[Jogjakarta|Djokja]] werd ontzet, maar ondanks dat ook in het voorjaar van 1826 verschillende voordelen werden behaald en de [[Kraton (paleis)|Kraton]] te Pleret op 16 april en andermaal op 9 juni werd genomen, was, vooral door het succes op 30 juli behaald door Sentot, na een jaar van strijd de toestand niet verbeterd. Sentot was een der aanvoerders der opstandelingen, die een groot succes behaalde bij Lengkong, waar een aantal Djokja'se prinsen, waaronder de [[Voogd (familierecht)|voogden]] van de jonge [[Sultan (rang)|sultan]], in hun handen viel. Het jaar 1826 eindigde met weinig goede vooruitzichten; zelfs Soerakarta werd nu en dan bedreigd; ernstige ziekten, die talrijke offers vorderden, waren onder de troepen uitgebroken; overal waar de militaire macht van de Nederlanders zich niet vertoonde, staken de opstandelingen het hoofd weer op en daarom besloot De Kock in de onderworpen districten een aantal bentengs, (= forten) bestand tegen de aanval van een inlandse vijand, te doen aanleggen. Zij moesten dienen tot handhaving voor de rust in die districten en als steunpunten voor de mobiele [[Colonne (slagorde)|colonnes]], die de vijand overal bestreden. In mei en juni 1827 kwam een Nederlands expeditionair corps van ruim 3.000 man ter versterking aan; deze troepen leden echter zeer zware verliezen door het klimaat. In de maanden juli en augustus daaropvolgend werd zeer hevig gestreden; Kedoe werd geheel van vijanden gezuiverd en de opstand in de loop van het jaar tot Djokjakarta en [[Bagelen (Bagelen)|Bagelen]] beperkt.

[[Bestand:Hendrik Merkus Baron de Kock (1779-1845). Legercommandant en na 1826 luitenant-gouverneur-generaal Rijksmuseum SK-A-3796.jpg|thumb|Baron de Kock, geschilderd door [[Cornelis Kruseman]]]]

Aangeknoopte onderhandelingen leidden tot niets. Een opstand in [[Rembang (stad)|Rembang]], in november 1827 uitgebroken, werd in januari van het jaar daarop gedempt. In 1828 hielden de muitelingen zich nog staande in Ledok en het zuiden van Djokjakarta; in augustus werd Diepo Negoro uit de streek tussen Opak en Progo verdreven. Nieuwe onderhandelingen, door de opstandelingen aangeknoopt, liepen andermaal op niets uit. In november werd de oorlog hervat; na de gevangenneming van Kjai Medjo, een der voornaamste aanvoerders der muiters, werd door diens tussenkomst opnieuw onderhandeld, maar de eisen, door Diepo Negoro gesteld, bleven onaannemelijk en zo werd in april 1829 andermaal de oorlog hervat. De Kock, die reeds andermaal in 1827 voorwaardelijk teruggeroepen was, ontving nu bevel om, nadat hij het bevel aan generaal [[Benjamin Bischoff|Bischoff]] zou hebben overgegeven, naar Nederland terugkeren, maar door het overlijden van de generaal zag hij zich verplicht zijn taak voort te zetten.

===Overgave van Diepo Negoro===
Hardnekkig werd nu gestreden; Geger werd in juli, na hevig gevecht, genomen en op 6 augustus een overwinning bij Tangkilan behaald. Diepo Negoro was genoodzaakt zich naar Bagelen te begeven en op 17 september ontkwam hij bij Seloek ternauwernood aan zijn gevangenneming. Gedurende deze maanden verminderde zijn aanhang zeer; op 16 oktober ging zelfs Sentot met zijn manschappen in Nederlandse dienst over en aan het einde van 1829 was hij een zwerveling geworden, aan wie slechts weinig getrouwen waren overgebleven. Van alle kanten vervolgd vroeg Diepo Negoro in februari 1830 om een onderhoud met generaal de Kock. Omdat deze tijdelijk te Batavia was (gouverneur-generaal [[Johannes van den Bosch|van den Bosch]] had op 16 januari het bestuur aanvaard) werd hij door kolonel [[Johannes Baptista Cleerens|Cleerens]] op 16 maart ontvangen. Toen De Kock op 28 maart te [[Magelang (stad)|Magelang]] aankwam, vertrok Diepo Negoro daarheen met groot gevolg. Vanwege de [[vasten]] weigerde hij aanvankelijk over zaken te spreken; intussen verzamelde hij steeds volk om zich heen en liet hij zich ook "sultan" noemen. Toen bleek welke hoge eisen hij bleef stellen, deed De Kock hem op 28 maart gevangennemen. Men maakte daarvan De Kock verwijten en de kwestie werd uitvoerig besproken, maar van een man met het karakter van De Kock moet aangenomen worden, dat hij handelde als hij meende te moeten doen. Het was De Kock een grief, dat zijn verhouding tot de commissaris-generaal du Bus de Gisignies niet aangenamer was; dat hij de indruk had, dat deze hem geen volledig vertrouwen schonk. Niet alleen bestond tussen hen verschil van gevoelen omtrent het bedrag der militaire uitgaven, maar ook deed Du Bus aan De Kock blijken, dat hij met diens leiding der operaties niet ingenomen was. Door de oorlogstoestand op Java was De Kock uit de aard van de zaak veelal afwezig van de zetel der bestuur en nam hij daardoor ook aan de werkzaamheden der Indische regering slechts weinig deel. Op dringend verzoek van de nieuwe gouverneur-generaal, Van den Bosch, bleef De Kock, na de gevangenneming van Diepo Negoro, zijn medewerking verlenen tot regeling van de toestand in de [[Vorstenlanden]].

===Na terugkeer in Nederland===
Op 15 mei 1830 ging De Kock scheep naar Batavia om op 8 juni daarop volgend terug te keren naar Nederland, waar hij op 21 oktober aankwam. Enkele dagen later werd hij bevorderd tot ridder Grootkruis in de Militaire Willems-Orde en op 22 maart 1831 benoemd tot opperbevelhebber der troepen in Zeeland. Hij bleef deze functies tot 1836 bekleden, gedurende welke tijd hij het Nederlandse gebied tegen elke onderneming der [[Belgische Revolutie|Belgen]] wist te beveiligen. Op 1 december 1836 werd De Kock benoemd tot Minister van Binnenlandse Zaken (tot 1 juni 1841); op 12 mei was hij al benoemd tot minister van staat en Kanselier der beide Orden; op 8 januari volgde zijn benoeming tot lid van de [[Eerste Kamer der Staten-Generaal|Eerste Kamer]] (tot zijn overlijden in 1845). De Kock was op 10 januari 1835 verheven in de [[Nederlandse adel]]stand met de titel van [[Baron (titel)|baron]], overgaande op zijn wettige mannelijke afstammelingen bij [[Eerstgeboorterecht|recht van eerstgeboorte]]. In 1844 werd hij voorzitter van het [[Ridderschap (instituut)|ridderschap]] van [[Noord-Brabant]]. Hij overleed op 12 april 1845 te Den Haag. [[Fort de Kock]] werd naar hem genoemd.

==Huwelijk en nageslacht==
Hendrik Merkus de Kock trad in 1807 in het huwelijk met Louisa Frederika Wilhelmina Geertruida von Bilfinger (1788-1828). Het echtpaar kreeg elf kinderen, waarvan er vijf de volwassenheid bereikten. Twee van zijn zonen, [[Frits de Kock|Frederik Lodewijk Willem]] (1818-1881) en Karel Wendelin (1822-1886), waren gehuwd met dochters van luitenant-generaal [[Andries Jan Jacob des Tombe|Andries Jan Jacob baron des Tombe]]. Eerstgenoemde zoon was onder meer directeur van het [[Kabinet van de Koning (Nederland)|Kabinet van de Koning]].

== Militaire loopbaan ==
* [[Kapitein-ter-zee]]: 12 maart 1801<ref name="ParlementairDocumentatieCentrum">{{nl}}[https://www.parlementairdocumentatiecentrum.nl/id/vg09llsb8mzu Parlementair Documentatie Centrum, H.M. baron de Kock. Gezien op 9 maart 2016.]</ref>
* [[Kolonel]]: 24 mei 1804<ref name="ParlementairDocumentatieCentrum" />
* [[Kapitein-ter-zee]] (titulair): 25 april 1804<ref name="ParlementairDocumentatieCentrum" />
* [[Luitenant-kolonel]] met de rang van een [[Kolonel]]: 25 januari 1814 tot 21 april 1815<ref name="ParlementairDocumentatieCentrum" />
* [[Generaal-majoor]]: 21 april 1815 tot 26 november 1821<ref name="ParlementairDocumentatieCentrum" />
* [[Luitenant-generaal]]: 26 november 1821<ref name="ParlementairDocumentatieCentrum" />

== Onderscheidingen ==
* [[Orde van de Unie|Ridder in de Orde van de Unie]] op 16 februari 1807
* [[Orde van de Unie|Commandeur in de Orde van de Unie]] op 25 augustus 1808
* [[Orde van de Reünie|Commandeur in de Orde van de Reünie]] in februari 1812
* [[Militaire Willems-Orde|Ridder der derde klasse in de Militaire Willems-Orde]] op 14 oktober 1815 als generaal-majoor<ref name="Militaire Willems-Orde: Kock, H.M. baron de, niveau 3">{{nl}}[https://www.defensie.nl/onderwerpen/onderscheidingen/inhoud/dapperheidsonderscheidingen/databank-dapperheidsonderscheidingen/1815/10/14/kock-h-m-baron-de Militaire Willems-Orde: Kock, H.M. baron de. Gezien op 9 maart 2016.] [https://web.archive.org/web/20160309203116/https://www.defensie.nl/onderwerpen/onderscheidingen/inhoud/dapperheidsonderscheidingen/databank-dapperheidsonderscheidingen/1815/10/14/kock-h-m-baron-de Gearchiveerd] op 9 maart 2016.</ref>
* [[Militaire Willems-Orde|Commandeur in de Militaire Willems-Orde]] op 14 november 1821 als generaal-majoor<ref name="Militaire Willems-Orde: Kock, H.M. baron de, niveau 2">{{nl}}[https://www.defensie.nl/onderwerpen/onderscheidingen/inhoud/dapperheidsonderscheidingen/databank-dapperheidsonderscheidingen/1821/11/14/kock-h-m-baron-de Militaire Willems-Orde: Kock, H.M. baron de. Gezien op 9 maart 2016.] [https://web.archive.org/web/20160310004816/https://www.defensie.nl/onderwerpen/onderscheidingen/inhoud/dapperheidsonderscheidingen/databank-dapperheidsonderscheidingen/1821/11/14/kock-h-m-baron-de Gearchiveerd] op 10 maart 2016.</ref>
* [[Militaire Willems-Orde|Grootkruis in de Militaire Willems-Orde]] op 23 oktober 1830 als luitenant-gouverneur-generaal<ref name="Militaire Willems-Orde: Kock, H.M. baron de, niveau 1">{{nl}}[https://www.defensie.nl/onderwerpen/onderscheidingen/inhoud/dapperheidsonderscheidingen/databank-dapperheidsonderscheidingen/1830/10/25/kock-h-m-baron-de Militaire Willems-Orde: Kock, H.M. baron de. Gezien op 9 maart 2016.] [https://web.archive.org/web/20160309201332/https://www.defensie.nl/onderwerpen/onderscheidingen/inhoud/dapperheidsonderscheidingen/databank-dapperheidsonderscheidingen/1830/10/25/kock-h-m-baron-de Gearchiveerd] op 9 maart 2016.</ref>
* [[Orde van de Nederlandse Leeuw|Grootkruis in de Orde van de Nederlandse Leeuw]] op 11 mei 1841
* [[Onderscheidingsteken voor Langdurige Dienst als officier]] op 6 december 1844<ref name="ParlementairDocumentatieCentrum" />
* [[Baron (titel)|Baron]] op 10 januari 1835<ref name="ParlementairDocumentatieCentrum" />
* [[Medaille van den Oorlog op Java 1825-1830]]
* [[Metalen Kruis 1830-1831]]

{{Appendix|1=alles|2=
* 1912. [[Philipp Christiaan Molhuysen|P.C. Molhuysen]] en [[Petrus Johannes Blok|P.J. Blok]]. ''Nieuw Nederlands Biografisch Woordenboek''. Deel 2. Bladzijde 692-695.
----
{{References}}
}}

{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Lijst van Nederlandse ministers van Binnenlandse Zaken|Minister van Binnenlandse Zaken]]<br />1836-1841
| vorige = [[Hendrik Jacob baron van Doorn van Westcapelle]]
| volgende = [[Willem Anne Schimmelpenninck van der Oye]]
}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Kanselier van de Militaire Willems-Orde]]<br /> en<br /> [[Kanselier van de Orde van de Nederlandse Leeuw]]<br />1838-1841
| vorige = [[Jan Willem Janssens]]
| volgende = [[Willem Anne Schimmelpenninck van der Oye]] als [[Kanselier van de Militaire Willems-Orde en de Orde van de Nederlandse Leeuw]]
}}
{{EindOpvolging}}
{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Lijst van commandanten van het KNIL|Commandant van het KNIL]] <br />1819 - 1825
| vorige = [[Godert van der Capellen]]
| volgende = [[Josephus Jacobus van Geen]]
}}
{{EindOpvolging}}
{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Lijst van commandanten van het KNIL|Commandant van het KNIL]] <br />1828 - 1828
| vorige = [[Josephus Jacobus van Geen]]
| volgende = [[Benjamin Bischoff]]
}}
{{EindOpvolging}}
{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Lijst van commandanten van het KNIL|Commandant van het KNIL]] <br />1829 - 1830
| vorige = [[Benjamin Bischoff]]
| volgende = [[Johannes van den Bosch]]
}}
{{EindOpvolging}}
{{Navigatie gouverneurs-generaal Nederlands-Indië}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Kock, Hendrik Merkus de}}
[[Categorie:Militair van Napoleon]]
[[Categorie:Gouverneur-generaal van Nederlands-Indië]]
[[Categorie:Commandant van het KNIL]]
[[Categorie:Nederlands minister van Binnenlandse Zaken]]
[[Categorie:Nederlands minister van staat]]
[[Categorie:Eerste Kamerlid]]
[[Categorie:Politicus in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden]]
[[Categorie:Nederlands minister in de 19e eeuw]]
[[Categorie:Commandeur in de Militaire Willems-Orde]]
[[Categorie:Grootkruis in de Militaire Willems-Orde]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 18<sup>e</sup> eeuw]]
[[Categorie:Nederlandse adel in de 19e eeuw]]