Brontekst bekijken van Gorinchem

{{Infobox gemeente Nederland
| naam                  = Gorinchem
| bestandsnaam vlag     = Flag of Gorinchem.svg
| vlagartikel           = Vlag van Gorinchem
| bestandsnaam wapen    = Coat_of_arms_of_Gorinchem.svg
| wapenartikel          = Wapen van Gorinchem
| foto0 = {{afbeelding multi
  | total_width              = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
  | border                   = infobox
  | perrow                   = 1/2/1
  | caption_align            = center
  | image1                   = Molen Nooit Volmaakt view (Gorinchem).jpg
  | caption1                 = Molen [[Nooit Volmaakt (molen)|Nooit Volmaakt]], naast de [[Dalempoort]]
  | image2                   = Gorichem, Grote Kerk foto1 2010-06-27 13.37.jpg
  | caption2                 = [[Grote Kerk (Gorinchem)|Grote Kerk]]
  | image3                   = Gorinchem 019.jpg
  | caption3                 = [[Gorcums Museum]]
  | image4                   = Lingehaven in Gorinchem.jpg
  | caption4                 = [[Lingehaven]]
  }}
| locatie               = LocatieGorinchem
| provincie             = {{NL-vlag|Zuid-Holland}}
| burgemeester          = [[Reinie Melissant-Briene]]
| hoofdplaats           = Gorinchem
| naam inwoner          = Gorinchemer / Gorcumer
| bijnaam               = Bliek
| lat_deg               = 51
| lat_min               = 50
| lon_deg               = 4
| lon_min               = 58
| detailkaart           = Gem-Gorinchem-OpenTopo.jpg
| detailkaartbijschrift = Topografisch kaartbeeld van de gemeente Gorinchem,<br />september 2022
| verkeersader          = {{Pictogram weg Nederland A-weg|15}} {{Pictogram weg Nederland A-weg|27}} {{Pictogram weg Nederland N-weg|216}} {{Pictogram weg Nederland N-weg|830}}
| netnummer             = 0183
| CBS                   = 0512
| postcode              = 4200-4208
| website               = [https://www.gorinchem.nl/ www.gorinchem.nl]
| COROP                 = [[Zuidoost-Zuid-Holland]]
}}
[[Bestand:Blaeu 1652 - Gorkum.jpg|thumb|Kaart van de [[Vestingstad]] Gorinchem van [[Joan Blaeu|Blaeu]] uit 1652 met de vier stadspoorten]]
[[Bestand:Gorinchem Dalempoort.jpg|thumb|De [[Dalempoort]] en een deel van de bestaande [[stadswal]]len]]
[[Bestand:Gorinchem - Korenmolen De Hoop.jpg|thumb|Korenmolen [[De Hoop (Gorinchem)|De Hoop]] Gorinchem]]
[[Bestand:Gorinchem 002.jpg|thumb|Toren van de [[Grote Kerk (Gorinchem)|Grote Kerk]]]]
[[Bestand:Gorinchem 011.jpg|thumb|Linge in Gorinchem]]
[[Bestand:Gorinchem - deur van de Korenbrugsluis.jpg|thumb|[[waaiersluis|Waaierdeur]] van de Korenbrugsluis]]
[[Bestand:Gorinchem 026.jpg|thumb|Grote Kerk]]
[[Bestand:Gorichem Panorama 1.jpg|thumb|Veerhaven]]
[[Bestand:Gasthuisstraat 12 2022.jpg|miniatuur|De Gasthuisstraat in Gorinchem]]

'''Gorinchem''' ({{Audio|314_Gorinchem.ogg|<small>uitspraak</small>}}), uitgesproken als ''Gorkum'' en officieus ook wel geschreven als '''Gorcum''' of '''Gorkum''', is een [[Lijst van Nederlandse plaatsen met voormalige stadsrechten|stad]] en gemeente in de Nederlandse provincie [[Zuid-Holland]]. Op een oppervlakte van 22,01&nbsp;km² (waarvan 3,23&nbsp;km² water) wonen {{Statistiek gemeente Nederland inwoners|0512}} mensen ({{Statistiek gemeente Nederland inwoners|TXT=Year}}). Het dorp [[Dalem (Zuid-Holland)|Dalem]] en buurtschap [[De Kooi (Gorinchem)|De Kooi]] behoren ook tot de gemeente Gorinchem. In het centrum van Gorinchem ligt de goed bewaarde [[vestingstad]].

Gorinchem ligt aan de rivieren de [[Linge (rivier)|Linge]] en de [[Boven-Merwede]], met aan de overkant [[Sleeuwijk]] en [[Woudrichem (plaats)|Woudrichem]]. De gemeente heeft een [[station Gorinchem|station]] aan de westelijke [[Spoorlijn Elst - Dordrecht|Betuwelijn]] ([[Dordrecht (hoofdbetekenis)|Dordrecht]]-[[Geldermalsen (plaats)|Geldermalsen]]). Ten noorden van Gorinchem loopt de snelweg [[Rijksweg 15|A15]], die gebundeld is met de [[Betuweroute]]. Ten westen van de stad loopt de [[Rijksweg 27|A27]] met als flessenhals de [[Merwedebrug (Boven-Merwede)|Merwedebrug]].

De stad zelf ligt gedeeltelijk in de [[Alblasserwaard]] en gedeeltelijk in de [[Tielerwaard]]. De grens ligt ongeveer op de Lingsesdijk in Gorinchem-Oost. Het oosten van de stad (Laag Dalem en Hoog Dalem) ligt in de [[Tielerwaard]] en viel voor 1986 grotendeels op het gebied van [[Dalem (Zuid-Holland)|Dalem]] in de gemeente [[Vuren (dorp)|Vuren]], provincie [[Gelderland (hoofdbetekenis)|Gelderland]]. Vanaf 1986 is dit gebied bij de [[Gemeentelijke herindelingen in Nederland|gemeentelijke herindeling]] als wisselgeld ingedeeld bij Zuid-Holland, waarmee Vuren en [[Herwijnen]] in de kwartetgemeente Gelders konden blijven. Het dorp Dalem ligt eveneens in de Tielerwaard.

== Geschiedenis ==
=== Eerste bewoning ===
Men neemt aan dat Gorinchem is ontstaan doordat vissers en boeren rond het jaar 1000 een [[nederzetting]] stichtten op wat hoger gelegen land nabij een monding van de Linge in de [[Merwede]]. Gorinchem ("Gorinks Heem", dat wil zeggen de woonplaats van de ''Goringa'', de mensen van ''Goro'' (persoonsnaam)) <ref>[[Jan de Vries (taalkundige)|De Vries]], Etymologisch Woordenboek. Waar komen onze woorden en plaatsnamen vandaan</ref>  <ref>Berkel en Samplonius, Het Plaatsnamenboek, Van Holkema & Warendorf, Houten, 1989, {{ISBN|90 269 4321 0}}</ref>  wordt het eerst genoemd in een document uit [[1224]] waarin [[Floris IV]] de Gorcumers de tolvrijdom in het gehele [[graafschap Holland]] bevestigt.

=== Vestingstad ===
In 1273 kocht [[Jan II van Arkel (13e eeuw)|Jan II van Arkel]] de havenplaats Gorinchem van de graaf van [[Graafschap Bentheim|Bentheim]]. Nog vóór 1290 bouwde de familie Van Arkel er een [[Kasteel van de Heren van Arkel|eigen kasteel]].

Aan het eind van de 13e eeuw werden rond de nederzetting wallen opgeworpen die versterkt waren met [[palissade]]n, dit in een poging zich te beschermen tegen overheersing door de buurstaten [[Holland (hoofdbetekenis)|Holland]] en [[Hertogdom Gelre|Gelre]]. Ook werden de eerste openbare gebouwen gesticht, zoals de Heilige-Geestkapel, het Gasthuis en de Kanselarijkapel. <ref>M.J.Waale, Het Arkelse kasteel in het wijdschild bij Gorinchem, oud Gorcum Varia, (1990), p.137-148</ref> 

Halverwege de 14e eeuw werden de wallen verder versterkt met stenen muren waar 7 poorten in zaten en 23 torens, waardoor een echte [[stadswal]] ontstond. [[Otto van Arkel]] verleende Gorinchem op 11 november [[1382]] [[stadsrechten]]. Bij een grote stadsbrand gingen in 1388 vijftienhonderd huizen, bijna de hele stad, in vlammen op ([[stadsbrand van Gorinchem]]). <ref>[http://books.google.nl/books?id=39RFz2oQVq8C&pg=PA302&dq=Gorkum+brandt+haast+helemaal+af#PPA303,M1 Stadsbrand Gorkum - 1388]</ref> 

Gorinchem werd in [[1417]] definitief [[Beleg van Gorinchem (1417)|door de graven van Holland ingelijfd]]. Door de aansluiting bij Holland bloeide de handel op en Gorinchem groeide uit tot de achtste stad van Holland. Het kasteel van de Van Arkels werd in 1412 afgebroken.

Aan het begin van de [[Tachtigjarige Oorlog]] werd Gorinchem uit Spaanse handen bevrijd op 26 juni [[1572]] toen het [[Inname van Gorinchem (1572)|werd ingenomen]] door de [[Watergeuzen]] en [[Willem van Oranje (hoofdbetekenis)|Willem van Oranje]]. In diezelfde periode ging de [[Reformatie]] Gorinchem niet zonder slag of stoot voorbij. In 1566 werd de eerste protestantse kerkdienst gehouden. Op 9 juli [[1572]] namen de [[calvinisme|calvinistische]] Watergeuzen 19 [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke]] priesters en broeders gevangen en voerden hen weg naar Den Briel ([[Brielle]]) waar zij in een turfschuur buiten de stadskern werden opgehangen. Deze geestelijken werden bekend als de [[martelaren van Gorcum]]. In het [[Gorcums Museum]] hangt een schilderij ter nagedachtenis aan deze gebeurtenis.

Aan het eind van de [[16e eeuw]] waren de stadsmuren zo verzwakt dat zij werden vervangen door een nieuwe vestingwal met elf bastions. De nieuwe wal werd in [[1609]] afgerond en lag een stuk verder uit het centrum waardoor de stad tweemaal zo groot werd. Deze wal is nog bijna volledig intact. De vestingwal had vier stadspoorten: ten noorden de [[Arkelpoort]], ten oosten de [[Dalempoort]], ten zuiden de [[Waterpoort (Gorinchem)|Waterpoort]] (waar men met de pont naar Woudrichem kan) en ten westen de [[Kanselpoort]]. Van de vier stadspoorten is alleen de Dalempoort nog over. De andere drie zijn in de 19e eeuw afgebroken om het toegenomen verkeer doorgang te verlenen. <ref>{{Citeer web|url=https://www.mooigorinchem.nl/nl/locaties/4009429771/dalempoort|titel=Dalempoort|bezochtdatum=2022-05-09|werk=www.mooigorinchem.nl|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220509150151/https://www.mooigorinchem.nl/nl/locaties/4009429771/dalempoort|archiefdatum=2022-05-09}}</ref>  <ref>{{Citeer web|url=http://www.oud-gorcum.nl/ogv/ogv-015.pdf|titel=Wayback Machine|bezochtdatum=2022-05-09|werk=web.archive.org|archiefdatum=2016-05-08|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160508022709/http://www.oud-gorcum.nl/ogv/ogv-015.pdf|dodeurl=unfit}}</ref>  Een gedeelte van de Waterpoort bleef bewaard en is opgebouwd in de tuin van het [[Rijksmuseum Amsterdam]]. In [[1673]] werden de stadswallen en stadspoorten Gorinchem opgenomen in de (oude) [[Oude Hollandse Waterlinie|Hollandse Waterlinie]]. Tegenwoordig behoren de stadswallen met vier [[Coupure (waterbouwkunde)|coupures]] tot de [[Nieuwe Hollandse Waterlinie]], namelijk de coupures in de Dalempoort, op de locatie van de oude Waterpoort, de sluis naar de [[Lingehaven]] en de [[Poterne (Gorinchem)|Poterne]], een smalle doorgang in de Dalemwal. <ref>{{Citeer web|url=https://www.waterschaprivierenland.nl/erfgoed|titel=Erfgoed {{!}} Waterschap Rivierenland|bezochtdatum=2022-06-04|datum=2022-06-04|werk=web.archive.org|archiefdatum=2022-06-04|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220604145927/https://www.waterschaprivierenland.nl/erfgoed|dodeurl=unfit}}</ref> 

Na een bloeiperiode in de [[Gouden Eeuw (Nederland)|Gouden Eeuw]] kwam in de 18e eeuw de teruggang. Aan het eind van de Franse overheersing werd de stad ook nog zwaar beschadigd door beschietingen toen de terugtrekkende Franse troepen zich in de vesting verschansten en de stad zich pas overgaf na drie maanden belegering, het [[Beleg van Gorinchem (1813-1814)]]. De Franse generaal [[Antoine-Guillaume Rampon|Rampon]], commandant van Gorcum, had daarvoor, ter verbetering van het schootsveld, alle houtgewas en bouwwerken zoals schuurtjes, molens en theekoepels laten verbranden of slopen tot een afstand van 450 meter van de vesting. Vervolgens werd het land onder water gezet en gaten in de toegangswegen gemaakt. Over de bastions werden honderden vuurmonden verdeeld. In de eerste weken van december werd de stad geleidelijk aan alle kanten omsingeld door de Russen en de Pruisen onder generaal Zielinsky. Maandenlang doorstond de ingesloten stad een reeks zware bombardementen. Op 4 februari 1814 werd de gehavende vesting overgegeven aan de belegeraars.

Vanaf 1815 ging de vesting Gorinchem deel uitmaken van de [[Nieuwe Hollandse Waterlinie]]. Anders dan de oude waterlinie was dit geen linie van het gewest Holland, maar een belangrijke verdedigingslinie van het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden. Het tracé van de nieuwe linie had zich bij Gorinchem al eerder ontwikkeld. De vestingwerken van de stad zijn tot in de 20e eeuw in gebruik gebleven of aan de eisen van de tijd aangepast.

In de 19e eeuw krabbelde Gorinchem weer uit het dal door de [[Industrialisatie|opkomst van de industrie]]. De ontwikkeling van de [[stoommachine]] gaf de scheepvaart en het treinverkeer een impuls. De bereikbaarheid van de stad werd verbeterd door de aanleg van kanalen en een spoorweg. De rol van de vestingwerken was begin 20e eeuw uitgespeeld.

De dertien oudste foto's van Gorinchem dateren van rond 1860 en bevinden zich in een album van de militaire arts Petrus Jan van der Grijp, dat begin 2020 door het Gemeentearchief Venlo is verworven. <ref>Voor meer informatie zie: https://foundphotography.nl</ref> 

=== De 20e eeuw ===
De eerste stadsuitbreidingen sinds de 17e eeuw vonden begin 20e eeuw plaats. Het aantal inwoners was door de bloei in de 19e eeuw weer toegenomen. De binnenstad raakte hierdoor zo vol dat er buiten de wallen woningen moesten worden gebouwd. De eerste nieuwe wijken waren de Lingewijk en West.

Van 1939 tot 1971 werd Gorinchem bestuurlijk geleid door de als conservatief bekendstaande burgemeester [[Louis Rudolph Jules van Rappard|ridder van Rappard]]. Beatgroepen waren er niet echt welkom en een optreden van [[The Outsiders (band)|The Outsiders]] eindigde voortijdig door hardhandig optreden van de politie.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de stad uitgebreid in noordwestelijke richting. In de jaren zeventig werd de stad in oostelijke richting uitgebreid met de wijk Wijdschild en in de jaren tachtig met het stadsdeel Laag Dalem. In 1986 werd [[Dalem (Zuid-Holland)|Dalem]] als gevolg van gemeentelijke herindeling aan Gorinchem toegevoegd. Inmiddels is er in de oostelijke richting verder gebouwd. Op de Dalemse Donken werden 225 luxe huizen gebouwd in een waterrijke en parkachtige omgeving. Verder zijn er circa 1400 woningen gebouwd ten oosten van de Spijksesteeg, tussen de Evenementenhal van [[Hennie van der Most|Van der Most]] Beheer en Dalem, die tussen 2009 en 2016 zijn opgeleverd. Dit stadsdeel is nog altijd in ontwikkeling en staat bekend als Hoog Dalem <ref>http://www.hoogdalem.nl</ref> .

== Wapen, vlag en logo ==
=== Wapen ===
{{Zie hoofdartikel|Wapen van Gorinchem}}
Het wapen van Gorinchem wordt als volgt omschreven: "In goud een gekanteelde poort van keel, gedekt met 3 daken van azuur, waarop 4 naar links waaiende vanen van keel, in de poort een opgetrokken valhek van sabel en in de schildpunt een schildje van zilver, beladen met 2 beurtelings gekanteelde dwarsbalken van keel. Het schild gedekt met een gouden kroon van 3 bladeren en 2×3 parels en gehouden door 2 gouden leeuwen, getongd en genageld van keel. Wapenspreuk: Fortes Creantur Fortibus in Latijnse letters van keel op een lint van goud".

De heraldische termen keel, azuur en sabel staan voor de kleuren rood, blauw en zwart. De in de heraldiek aangegeven richting is voor de beschouwer juist andersom, hierdoor wijzen de vanen op de daken van het poortgebouw in werkelijkheid naar rechts.

De wapenspreuk van Gorinchem, ''Fortes creantur fortibus'' ("Sterken brengen sterken voort"), verschijnt voor het eerst in 1749 in een door de stad gedrukt boek. De woorden zijn waarschijnlijk ontleend aan Horatius' Carmina "Fortes creantur fortibus ac bonis" dat vrij vertaald betekent: sterken kunnen slechts worden voortgebracht door sterken en goeden.

Het stadsbestuur verzocht in het begin van de 19e eeuw officiële erkenning en zond een tekening van het wapen mét de wapenspreuk naar de Hoge Raad van Adel. De beschrijving op het wapendiploma was echter niet volledig: er stond niks vermeld over de richting van de vanen op het poortgebouw, de kleur van de nagels van de schildhouders, het valhek in de poort noch de wapenspreuk. Dit is de reden dat de Hoge Raad op 24 juli 1816 een gedeeltelijke bevestiging gaf waardoor Gorinchem het lange tijd met een uitgekleed wapen moest doen. Het gemeentebestuur heeft dit later rechtgezet en kreeg bij Koninklijk Besluit van 24 maart 1982 alsnog erkenning van het te voeren wapen.

=== Vlag ===
{{Zie hoofdartikel|Vlag van Gorinchem}}
Halverwege de 19e eeuw voerden sommige Gorcumse schepen een vlag met vier rode en drie witte banen. In de brede (witte) middelste baan stond een afbeelding van het stadswapen omgeven door een krans met daaronder de plaatsnaam Gorinchem. Die vlag werd opgetekend in 1857, maar werd nooit tot officiële vlag uitgeroepen. <ref>''Gorcumse courant'' 17-8-1988.</ref> 

Bij het 40-jarig regeringsjubileum van [[Wilhelmina der Nederlanden|koningin Wilhelmina]] vond op 6 september 1938 een nationale jeugdhulde plaats. Bij deze hulde werd elke Nederlandse gemeente geacht hiervoor enkele jongeren met een gemeentevlag af te vaardigen. Bij gebrek aan een officiële gemeentevlag stelde het college van burgemeester en wethouders op 9 augustus 1938 een vlag vast die als volgt beschreven wordt: negen banen van wit en rood, waarvan de middelste baan twee keer zo hoog is als de andere.

=== Logo ===
Het logo toont het gemeentewapen omgeven door een vierkant kader (wat verwijst naar de oude stadswallen). Rechts daarnaast staan de woorden "Gemeente Gorinchem". Boven dit geheel lopen twee parallel aan elkaar lopende rode lijnen in golfbeweging (die verwijzen naar het voor Gorinchem zo belangrijke water). Het logo is in gebruik sinds 25 april 1994, de dag waarop ook het nieuwe stadhuis in gebruik werd genomen. Het ontwerp is van de Gorcumse reclametekenaar H.K. Brik.

== Bezienswaardigheden ==
* [[Grote Kerk (Gorinchem)|Grote Kerk]]
* [[Grote Toren (Gorinchem)|Grote Toren]]
* [[Gorcums Museum]]
* [[Grote Markt Gorinchem|Grote Markt]]
* [[Lingehaven]]
* [[Haven van Gorinchem]]
* [[Vestingwallen]]
* [[Kruitmagazijnen]]

=== Historische gebouwen ===
* [[Dit is in Bethlehem]]
* [[Dalempoort]]
* [[De Oude Doelen]]
* [[Huize Matthijs-Marijke]]
* [[Hugo de Grootpoortje]]
* [[Kapeltoren]]
* [[De Hoop (Gorinchem)|Molen De Hoop]]
* [[Nooit Volmaakt (molen)|Molen Nooit Volmaakt]]
* [[Oostmolen (Gorinchem)|Oostmolen]] en de [[Westmolen (Gorinchem)|Westmolen]], twee [[wipmolen]]s
* [[Rotonde (gebouw)|Rotonde]]
* [[Tolhuis (Gorinchem)|Tolhuis]]
* [[Watertoren (Gorinchem)]]

=== Monumenten ===
Een deel van Gorinchem is een [[Rijksbeschermd gezicht Gorinchem|beschermd stadsgezicht]]. In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en oorlogsmonumenten, zie:
* [[Lijst van rijksmonumenten in Gorinchem (plaats)]]
* [[Lijst van rijksmonumenten in Gorinchem (gemeente)]]
* [[Lijst van gemeentelijke monumenten in Gorinchem]]
* [[Lijst van oorlogsmonumenten in Gorinchem]]
* [[Lijst van Stolpersteine in Gorinchem]]

== Wijken ==
Gorinchem is bestuurlijk ingedeeld in de volgende wijken en buurten:
* Binnenstad
:: Bovenstad
:: Benedenstad
: Wijdschild
: Laag Dalem
::: Laag Dalem l
::: Laag Dalem ll
::: Laag Dalem-Oost
::: Laag Dalem-Zuid
:: Hoog Dalem
:::: Centrum
:::: De Eilanden
:::: Het Lint
:::: De Donken
::: Lingewijk
::: Haarwijk
::: Stalkaarsen
::: Gildenwijk

=== Bedrijventerreinen ===
:::* Avelingen-Oost
:::* Avelingen-West
:::* Oost I
:::* Oost II
:::* Papland
:::* Arkelsedijk I
:::* Arkelsedijk II
:::* Handelskade
:::* Schelluinsestraat
:::* Zuiderlingedijk
:::* Groote Haar
:::* Schelluinen-West
 <ref>https://atlas.zuid-holland.nl/Geoweb56/index.html?viewer=Monitor_Bedrijventerreinen</ref> 

== Cultuur ==
=== Musea ===
:::*Het [[Gorcums museum]]
:::*Het Hendrick Hamel Museum, naar [[Hendrik Hamel]]

=== Theater ===
Gorinchem heeft drie theaters:
:::* [[De Nieuwe Doelen]]
:::* [[Theater Peeriscoop]]
:::* [[Theater 't Pand]]

=== Film en tv ===
In Gorinchem zijn verschillende films en televisieprogramma's opgenomen. In de jaren zeventig werd er de televisieserie ''[[Waaldrecht]]'' opgenomen. De kinderfilm ''[[De Tasjesdief]]'' is grotendeels op de Grote Markt en in verschillende kleine steegjes gefilmd. In 2023 is Gorinchem voor de tweede keer (na 1989) gastheer voor de [[landelijke intocht van Sinterklaas]]. In dat kader worden er ook verschillende afleveringen van het ''[[Sinterklaasjournaal]]'' in de stad opgenomen.

=== Kunst in de openbare ruimte ===
In de gemeente Gorinchem zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie [[Lijst van beelden in Gorinchem]].

== Economie ==
=== De Vries Robbé ===
{{Zie ook|Zie ook [[De Vries Robbé]] voor meer informatie}}
De Vries Robbé was een Nederlands staalconstructiebedrijf dat zijn hoofdvestiging had in Gorinchem. Het heeft bestaan van 1881 tot en met 1976. Bij het faillissement in 1976 (door toedoen van 3R, bedrijf van de latere minister president [[Ruud Lubbers]]) verloor Gorinchem zijn belangrijkste werkgever en liep de werkloosheid in de stad op tot 20%.{{Bron?||2018|02|25}}

== Politiek ==
=== Gemeenteraad ===
{{Zetelverdeling
| bijschrift = zetels
| land  = NL
| float = right
| koptekst = Zetelverdeling raad 2022-2026
|Stadsbelang|DG|PvdA|VVD|CU|Actief|D66|CDA|SP
| Stadsbelang = 5 | Stadsbelang link = [[Stadsbelang Gorinchem|Stadsbelang]] | Stadsbelang kleur = c5212c
| DG = 4 | DG link = [[Democraten Gorinchem]] | DG kleur = fed330
| PvdA = 3
| VVD = 3
| CU = 2 | CU link = [[ChristenUnie-SGP|CU-SGP]]
| Actief = 2 | Actief link = [[Gorcum Actief]] | Actief kleur = 003da8
| D66 = 2
| CDA = 2
| SP = 2
}}
De [[gemeenteraad]] van Gorinchem bestaat uit 25 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen|gemeenteraadsverkiezingen]] sinds 1994:{| class="wikitable"
|+ Gemeenteraadszetels
|- 
! Partij !! [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 1994|1994]] !! [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 1998|1998]] !! [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2002|2002]] !! [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2006|2006]] !! [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2010|2010]] !! [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2014|2014]] !! [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2018|2018]] !! [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2022|2022]]
|- 
| [[Stadsbelang Gorinchem]]
| 3 || 2 || 4 || 2 || 1 || 4 || 5 || 5
|- 
| [[Democraten Gorinchem]]
| - || - || - || - || - || - || 4 || 4
|- 
| [[Partij van de Arbeid (Nederland)|PvdA]]
| 7 || 7 || 6 || 8 || 6 || 5 || 3 || 3
|- 
| [[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]]
| 3 || 5 || 5 || 3 || 5 || 3 || 3 || 3
|- 
| [[ChristenUnie]]**-[[Staatkundig Gereformeerde Partij|SGP]]
| 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 3 || 2 || 2
|- 
| [[Gorcum Actief]]
| - || - || - || - || - || 1 || 1 || 2
|- 
| [[Democraten 66|D66]]
| 3 || 1 || 1 || - || 2 || 2 || 2 || 2
|- 
| [[Christen-Democratisch Appèl|CDA]]
| 4 || 4 || 4 || 3 || 3* || 2 || 2 || 2
|- 
| [[Socialistische Partij (Nederland)|SP]]
| - || - || - || 4 || 2 || 3 || 2 || 2
|- 
| [[GroenLinks]]
| 1 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 1 || -
|- 
| [[Algemeen Ouderen Verbond|AOV]]/[[Unie 55+|Unie55+]]
| - || 1 || - || - || - || - || - || -
|- 
! Totaal !! 23 !! 23 !! 23 !! 23 !! 23 !! 25 !! 25 !! 25
|}
'''*''' Gedurende de periode 2010-2014 splitste de Groep Van der Roest/Elmaci zich af van het CDA, waardoor het CDA één zetel overhield

'''**''' De ChristenUnie werd in 1994 en 1998 vertegenwoordigd door haar voorgangers het [[Gereformeerd Politiek Verbond|GPV]] en de [[Reformatorische Politieke Federatie|RPF]]

=== College van burgemeester en wethouders ===
Het [[college van burgemeester en wethouders]] steunt op een coalitie van de volgende partijen:
:::* Stadsbelang
:::* VVD
:::* ChristenUnie/SGP
:::* Gorcum Actief
:::* SP
Het college wordt gevormd door:
:::* [[Burgemeester]]:
:::** [[Reinie Melissant-Briene]]
:::* [[Wethouder]]s:
:::** F. Polatli (Stadsbelang)
:::** A. Mager (VVD)
:::** M.J. Molengraaf (ChristenUnie/SGP)
:::** M. de Boer (Gorcum Actief)
:::** E.L. Dansen (SP)
Gorinchem maakt deel uit van de [[Veiligheidsregio Zuid-Holland-Zuid]].

== Verkeer en vervoer ==
[[Bestand:Gorinchem-centrum-OpenTopo.jpg|rechts|600x600px]]
[[Bestand:Naambord Overnachtingshaven Gorinchem.jpg|thumb|220px|left]]
Gorinchem heeft een aantal havens aan de [[Merwede]]. De grootste is de Overnachtingshaven Gorinchem, die door de branche van oudsher meestal ''vluchthaven Gorinchem'' wordt genoemd. De haven geeft ook toegang tot de [[Grote Merwedesluis Gorinchem|Grote Merwedesluis]] naar het [[Merwedekanaal]]. 

In de oostelijke hoek van de haven is een jachthaven. 

Door het centrum loopt in het verlengde van de Linge de [[Lingehaven]], met op de kop de [[Lingesluis]] waar geschut kan worden naar de Merwede, mits de vastgezette bruggen kunnen worden gepasseerd. 

Aan de Ondervloed liggen een aantal historische schepen, waarvan er enkele [[varend monument]] zijn. 

=== Wegverkeer ===
Bij het [[knooppunt Gorinchem]] aan de noord-westzijde van de stad kruisen elkaar twee [[rijksweg]]en, de [[Rijksweg 15|A15]] en de [[Rijksweg 27|A27]]. De laatstgenoemde maakt gebruik van de [[Merwedebrug (Boven-Merwede)|Merwedebrug]].

=== Openbaar vervoer ===
:::;Water
"Buiten de Waterpoort" is de aanlegplaats van de reguliere bootdiensten van Riveer op de Merwede, in het gebied rond Gorinchem. De pont naar [[Woudrichem (plaats)|Woudrichem]], [[Boven-Hardinxveld]] en [[Werkendam (plaats)|Werkendam]]. Er is ook een aanlegplaats voor de [[Cruiseschip|riviercruiseschepen]]. Bij het autoafzetsteiger, het [[Calamiteitensteiger]], kan door de langsvarende schepen ook van bemanning worden gewisseld. 

:::;Trein
De treinen in de richtingen [[Station Dordrecht|Dordrecht]] en [[Station Geldermalsen|Geldermalsen]] van de [[MerwedeLingelijn]], onderdeel van de [[spoorlijn Elst - Dordrecht]], stoppen op het [[station Gorinchem]]. Deze spoorverbinding wordt sinds december 2018 onder de noemer [[R-net]] geëxploiteerd door [[Qbuzz]]. Het stationsgebouw van architect [[Cees Douma]] dateert uit 1971 en verving een gebouw van het "[[standaardtype Sneek]]" dat vanaf 1883 in Gorinchem heeft gestaan.
:::;Bus
[[Qbuzz]] verzorgt een aantal stadsbuslijnen in Gorinchem. De streekbusdiensten worden geëxploiteerd door zowel Qbuzz als [[Arriva Personenvervoer Nederland|Arriva]].

De streekbussen rijden in de richting van [[Werkendam (plaats)|Werkendam,]] [[Geldermalsen (plaats)|Geldermalsen]], [[Leerdam]], [['s-Hertogenbosch]], [[Breda]], [[Utrecht (stad)|Utrecht]]

{{Clearboth}}

== Sport ==
:::* Turnvereniging OKK
:::* Voetbalvereniging [[GVV Raptim]]
:::* Voetbalvereniging [[SVW]]
:::* Voetbalvereniging [[GVV Unitas]]
:::* Voetbalvereniging [[GJS]] Jonge Spartanen
:::* Tennisclub Overwaard
:::* Hockeyclub [[GHC Rapid]]
:::* Korfbalvereniging [[GKV (korfbal)]]
:::* Atletiek en Triathlonvereniging Typhoon
:::* Bowling en Squash de Molenvliet
:::* Jou de Boules Vereniging Les Boulistes
:::* Biljartcentrum Midget-Gilde
:::* Duikvereniging OSCG
:::* Caribabad (zwembad)
:::* Sporthal De Hoefslag
:::* [[SC Gorkum|Sportclub Gorkum]]

== Onderwijs ==
Gorinchem heeft twaalf middelbare scholen:
:::* De Noordhoek
:::* Fortes Lyceum
:::* Gilde Vakcollege Techniek
:::* [[Gomarus Scholengemeenschap|Gomarus Gorinchem]]
:::* [[Gymnasium Camphusianum]]
:::* [[Eersteopvangschool|ISK]] De Toekomst
:::* Lyceum Oudehoven
:::* Omnia College
:::* Tiener College
:::* Uilenhof MAVO HAVO Junior
:::* Vita College
:::* Windroos

== Bekende personen uit Gorinchem ==
Dit is een lijst van personen met een artikel op Wikipedia die geboren zijn, gewoond hebben en/of gestorven zijn in Gorinchem.
&lt;span class="mwt-editable mwt-comment" id="R1739125327736" " draggable="false" contenteditable="true"&gt;Alleen personen toevoegen die op Wikipedia een eigen artikel hebben
=== Geboren in Gorinchem ===
:::* [[Kenny Anderson]] (voetballer)
:::* [[Elroy Asmus]] (voetballer)
:::* [[Sjoerd Bax]] (wielrenner)
:::* [[Jan Beekmans]] (kno-arts en politicus)
:::* [[Abraham Bloemaert]] (schilder)
:::* [[Evan Bogerd]] (organist)
:::* [[Aegidius van Braam]] (vice-admiraal)
:::* [[Ruud Brood]] (profvoetballer en trainer)
:::* [[Raïsa Schoon]] (beachvollybalster)
:::* [[Dirk Rafaelsz. Camphuysen]] (dichter, denker, dominee)
:::* [[Gert van Engelen]] (journalist en publicist)
:::* [[Willem Hessels van Est]] (theoloog)
:::* [[Ida Gerhardt]] (1905-1997), dichteres
:::* [[Agnieta Gijswijt]] (schilder en tekenaar)
:::* [[Diederik Gommers]] (intensivist en anesthesioloog)
:::* [[Gerard den Haan]] (voormalig profvoetballer)
:::* [[Hendrik Hamel]] (zeevaarder, tevens overleden in Gorinchem)
:::* [[Jan van der Heyden]] (kunstenaar en uitvinder)
:::* [[Marco van Hoogdalem]] (profvoetballer)
:::* [[Marius Cornelis van Houten]] (militair en museumdirecteur)
:::* [[Frenkie de Jong]] (voetballer)
:::* [[Geertje Kuijntjes]] (ooit de oudste inwoner van Nederland, tevens overleden in Gorinchem)
:::* [[Puck Louwes]] (voetbalster)
:::* [[Mien Marchant]] (schilder)
:::* [[Jan van Mersbergen]] (schrijver)
:::* [[Naaz|Naaz Mohammad]] (zangeres)
:::* [[Jan van Munster]] (kunstenaar)
:::* [[Nanne Nauta]] ([[dichter]])
:::* [[Aert van der Neer]] (1603-1677), schilder
:::* [[Hadriaan van Nes]] (1942- 2024), roeier
:::* [[Max Nord]] (dichter, journalist)
:::* [[Nicolaas Pieck]] (geestelijke en heilige)
:::* [[Corien Prins]] (hoogleraar Recht en Informatisering)
:::* [[Chantal Quak]] (presentatrice radio en tv)
:::* [[H.M. van Randwijk|Henk van Randwijk]] (onderwijzer, journalist, verzetsstrijder)
:::* [[Marcus Ravenswaaij]] (beeldhouwer)
:::* [[Arie Romijn]] (voetballer)
:::* [[Mien van 't Sant]] (schrijfster)
:::* [[Jari Schuurman]] (voetballer)
:::* [[Alexander Sizoo]] (Nederlands classicus)
:::* [[Ardy Stemerding]] (verslaggever NOS- journaal)
:::* [[Daniël Jan Steyn Parvé]] (onderwijsinspecteur, medegrondlegger HBS)
:::* [[Arius van Tienhoven]] (arts)
:::* [[Anthonie Verstraelen]] (schilder)
:::* [[Nikos Vertis]] (zanger)
:::* [[Hanna van Vliet]] (actrice)
:::* [[Piet Vroon]] (psycholoog en hoogleraar)
:::* [[Lieke de With]] (voetbalster)
:::* [[Dinand Woesthoff]] (zanger)
:::* [[Laura de Zwart]] (volleybalster)

=== Woonachtig geweest in Gorinchem ===
&lt;span class="mwt-editable mwt-comment" id="R1739184431364" " draggable="false" contenteditable="true"&gt;In deze rubriek alleen personen die overleden zijn vermelden, zie [[WP:BLP]] en [[Algemene verordening gegevensbescherming]], geen woonplaatsgegevens van levende personen plaatsen 
:::* [[Adriaen Anthonisz|Adriaan Anthoniszoon]] (vestingbouwer)
:::* [[Hugo de Groot (rechtsgeleerde)|Hugo de Groot]] (rechtsgeleerde)
:::* [[Cornelis Johannes Kneppelhout]] (rechtsgeleerde en schrijver)
:::* [[Adrianus Johannes Kroef]] (zeeofficier)
:::* [[Anton Mussert]] (NSB-leider)
:::* [[Louis Rudolph Jules van Rappard]] (politicus, van 1939 tot 1971 burgemeester van Gorinchem)
:::* [[Marinus Spronk]] (lid verzet)
:::* [[Paulus van der Veen]] (gouverneur van Suriname)
:::* [[Mattheus Wijtmans]] (schilder)
:::* [[Karel de Stoute]] (hertog en graaf)  <ref> van Loo, Bart. De Bourgondiërs {{ISBN| 9789403118819}}</ref> 

=== Overleden in Gorinchem ===
:::* [[Ludo Bleys]] (geestelijke en verzetsstrijder)
:::* [[Jan Bonefaas]] (organist, componist)
:::* [[Ad Dekkers (beeldhouwer)|Ad Dekkers]] (beeldhouwer)
:::* [[Jan Kamman]] (fotograaf, schilder)
:::* [[Irma von Maubeuge]], (Duits Nederlands beeldhouwer)
:::* [[Anna Muggen]], († 1608), heks
:::* [[Grietje Post]], bekend persoon uit [[Man bijt hond]]
:::* [[Maarten Schakel sr.]] (politicus en verzetsstrijder)
:::* [[Nathan Schöyer]] (arts)
:::* [[Frank Wels]] (voetbalinternational)

== Stedenbanden ==
:::* {{KR-VLAG}} [[Kangjin]] ([[Zuid-Korea]], 1998)
:::* {{BE-VLAG}} [[Sint-Niklaas]] ([[België (hoofdbetekenis)|België]])
:::* {{IT-VLAG}} [[Lucca (stad)|Lucca]] ([[Italië]])

== Aangrenzende gemeenten ==
{{Tabel windroos
| NW= {{NL-vlag|Molenlanden}}
| N= 
| NO= 
| W= {{NL-vlag|Hardinxveld-Giessendam}}
| O= {{NL-vlag|West Betuwe}} (Gld)
| ZW= 
| Z= {{NL-vlag|Altena}} (NB)
| ZO={{NL-vlag|Zaltbommel}} (Gld)
}}

== Externe links ==
:::* [http://www.gorinchem.nl Gemeente Gorinchem]
:::* [https://www.archeologiegorinchem.com Archeologie in de gemeente Gorinchem]
{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Navigatie gemeente Gorinchem}}
{{Navigatie Plaatsen met historische stadsrechten in Zuid-Holland}}
{{Navigatie provincie Zuid-Holland}}
{{Coor title dms|51|49|50|N|4|58|27|E|type:city_scale:127000_region:NL}}
[[Categorie:Gorinchem| ]][[Categorie:Plaats in Zuid-Holland]]