Brontekst bekijken van Els Borst

{{Infobox politicus Nederland
| naam           = Els Borst
| volledige naam = Else Eilers
| afbeelding     = Els Borst februari 2002.jpg
| onderschrift   = Els Borst in februari 2002.
| geboren        = 22 maart 1932
| overleden      = 8 februari 2014
| huidige functie =
| partij         = [[Democraten 66|D66]] (vanaf 1969)
| titulatuur     = [[dr.]] ([[Doctor of Medicine|M.D.]] [[Doctor of Philosophy|Ph.D.]])
| tijdvak1       = 1994-2002
| functie1       = [[Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport|Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport]]
| tijdvak2       = 1998
| functie2       = Lid [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]] ([[Lijst van fractievoorzitters van D66 in de Tweede Kamer|fractievoorzitter]] [[Democraten 66|D66]])
| tijdvak3       = 1998
| functie3       = [[Lijst van partijleiders van D66|Politiek leider]]
| tijdvak4       = 1998-2002
| functie4       = [[Vicepremier (Nederland)|Vicepremier]]
| website        = http://www.parlement.com/9291000/bio/01615
}}
'''Else (Els) Borst-Eilers''' ([[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]], [[22 maart]] [[1932]] – [[Bilthoven]], [[8 februari]] [[2014]]) was een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederlands]] [[Politicus|politica]] voor [[Democraten 66]] (D66) en [[hoogleraar]]. Borst was [[minister]] van [[Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport|Volksgezondheid]] in de [[Nederlands kabinet|kabinetten]] [[Kabinet-Kok I|Kok I]] en [[Kabinet-Kok II|Kok II]]. In het laatstgenoemde kabinet was ze tevens tweede vicepremier. Sinds 21 december 2012 was Borst [[Minister van staat (Nederland)|minister van staat]].

Na het [[Barlaeus Gymnasium]] te Amsterdam, studeerde ze van 1950 tot 1958 geneeskunde aan de [[Universiteit van Amsterdam]]. In 1972 vond haar [[wetenschappelijke promotie]] plaats. In 2014 werd ze in haar woning door een psychiatrisch patiënt om het leven gebracht.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/geen-verbetering-na-moord-op-els-borst-ggz-nog-altijd-ondermaats~a6075334/ Geen verbetering na moord op Els Borst: 'GGZ nog altijd ondermaats'], ad.nl, 7 oktober 2017. [https://web.archive.org/web/20230405072249/https://www.ad.nl/binnenland/geen-verbetering-na-moord-op-els-borst-ggz-nog-altijd-ondermaats~a6075334/ Gearchiveerd] op 5 april 2023.</ref> 

== Biografie ==
=== Jeugd en afkomst ===
Op 22 maart 1932 werd Els Borst als Else Eilers in de [[Rivierenbuurt (Amsterdam)|Rivierenbuurt]] te Amsterdam geboren als enig kind van de administrateur Dirk Michel (Dick) Eilers en Eskelina Anderina (Lien) Dorfmeijer.<ref>Nele Beyens, ''Els Borst. Medicus in de politiek''. Amsterdam: Wereldbibliotheek, 2021, 16-17</ref> Zij was vernoemd naar de destijds bekende actrice [[Else Mauhs]].<ref>Beyens (2021), 17</ref> Aanvankelijk woonde het gezin in de Scheldestraat, later op driehoog in de Uiterwaardenstraat 332.<ref>Beyens (2021), 16</ref> Bij haar geboorte woonden ook de grootouders van moederskant in de bovenwoning en ook later konden familieleden altijd terecht in het gastvrije gezin. Dick had al jong het plan om eventuele kinderen te laten studeren, omdat hijzelf als telg uit een familie van koetsiers die kans nooit had gehad.<ref>Beyens (2021), 16-17</ref> Borst omschreef het karakter van haar moeder als een "combinatie van nuchterheid en warmte, aanpakken en verzorgen."<ref>Geciteerd bij Beyens (2021), 62</ref>

=== Dongeschool ===
Borst ging naar de Dongeschool, een openbare basisschool in de Rivierenbuurt. Ze leerde makkelijk en speelde graag buiten in de velden die de buurt destijds nog omringden. Ze werd omschreven als een evenwichtig kind, enigszins verlegen, opgewekt maar niet uitgelaten, 'een koppig kind dat het liefst haar eigen weg zocht.'<ref>Beyens (2021), 18</ref>

=== Tweede Wereldoorlog ===
In de [[Nederland in de Tweede Wereldoorlog|Tweede Wereldoorlog]] werd ook de Rivierenbuurt getroffen door bombardementen, maar aan het dagelijks leven veranderde in het begin nog weinig. De school ging door en Borst bleef voor de [[Joden|Joodse]] onderburen, het echtpaar Barends, fungeren als 'sjabbesgoj', een [[goj]] die op vrijdagavond als de [[sjabbat]] begint het licht bij gelovige Joden aandeed.<ref name="p19">Beyens (2021), 19</ref>

In de Rivierenbuurt woonden veel Joden en toen hen in het schooljaar 1941-1942 werd verboden nog openbaar onderwijs te volgen, betekende dat de halvering van de klas van Borst.<ref>Beyens (2021), 20</ref> Zij had toen al afscheid genomen van haar lerares, de eveneens Joodse juffrouw Frank, die in november 1940 al was verboden les  te geven.<ref name="p19"/> Op 6 augustus 1942 kwam de Grüne Polizei de onderburen ophalen, bij welke gelegenheid ze haar vader voor het eerst zag huilen: "Ik keek met mijn ouders langs de trap naar beneden en we zagen het gebeuren," herinnerde ze zich.<ref name="p20">Geciteerd bij Beyens (2021), 20</ref>

In 1945 zat Borst op het [[Barlaeus Gymnasium]] aan de [[Weteringschans]] nabij het [[Leidseplein (Amsterdam)|Leidseplein]]. Op 12 maart 1945 werd ze onderweg door de Duitsers gedwongen getuige te zijn van [[Executies Weteringplantsoen|een executie]] van 30 [[Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog|verzetsstrijders]] in het [[Eerste Weteringplantsoen]]. Hoewel het bevel luidde dat ze moest toekijken, hield ze haar ogen dicht: "Toen ik weer keek, lagen ze daar."<ref name="p20"/>

In de [[Hongerwinter]] verwarmde het gezin de woning met brandstof uit de leegstaande huizen van Joodse buurtgenoten.<ref name="p21">Beyens (2021), 21</ref> De opgroeiende Borst raakte zodanig [[ondervoeding|ondervoed]] dat de [[huisarts]] een verblijf op het platteland noodzakelijk achtte.<ref name="p21"/> Lien had een familielid in de [[Anna Paulownapolder]] dat bereid was Borst op te nemen. Daar leerde Borst onder meer koeien melken en kleding verstellen.<ref name="p22">Beyens (2021), 22</ref> In [[Anna Paulowna (plaats)|Anna Paulowna]] maakte Borst de [[Bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland|Bevrijding]] mee. In augustus werd ze weer opgehaald.<ref>Beyens (2021), 23</ref> De moeder van het gastgezin viel het vertrek van Borst zwaar: zij had zelf een dochtertje verloren voordat ze drie zonen kreeg en stelde de ouders van Borst tot hun schrik voor om Els te adopteren.<ref>Beyens (2021), 24</ref> De gezinnen bleven corresponderen en in de eerste jaren na de oorlog bracht Borst veel schoolvakanties in Anna Paulowna door.<ref>Beyens (2021), 26</ref>

=== Barlaeus Gymnasium (1944-1950) ===
Op 29 augustus 1944 was Borst begonnen in de eerste klas van het Barlaeus Gymnasium. Haar vader had de [[Hogereburgerschool|HBS]] voor ogen, maar de hoofdmeester van de Dongeschool overtuigde hem ervan dat Borst naar het gymnasium moest.<ref name="p22"/> Ondanks de door het verblijf in Anna Paulowna opgelopen onderwijsachterstand mocht ze over naar de tweede klas; op de school waren dat jaar veel lessen uitgevallen. Op deze school ontstonden twee levenslange vriendschappen met dochters van artsen, afkomstig uit een intellectueel milieu. De ouders van Hieke Borst waren de Amsterdams hoogleraar interne geneeskunde J.G.G. Borst en de voormalige tandarts Alida de Geus. Met een broer van Hieke, Jan, zou Borst later trouwen. Een andere broer van Hieke was de biochemicus [[Piet Borst]]. Haar andere vriendin was [[Lotte Hellinga|Lotte Querido]], dochter van hoogleraar sociale geneeskunde Jan Querido en kleindochter van de uitgever [[Emanuel Querido]].<ref>Beyens (2021), 24-25</ref>

Bij de vriendinnen thuis werd Borst geconfronteerd met een andere wereld. Ze woonden aanzienlijk groter dan in een bovenwoning, ook de moeders hadden gestudeerd en de ouders van Hieke hielden er personeel op na.<ref name="p28">Beyens (2021), 28</ref> De sfeer van acceptatie en waardering hielp het standsverschil overbruggen.<ref name="p29">Beyens (2021), 29</ref>

Borst was leergierig en had een goed geheugen, ook was ze intelligent, ijverig en precies. Ze werd klassevertegenwoordiger en bij meningsverschil over het opgegeven huiswerk beschouwden ook de leraren de agenda van Borst als het gezaghebbende document.<ref>Beyens (2021), 27</ref> Een klas lager zat [[Frits Bolkestein]]<ref name="p28"/>

In de vijfde klas was Borst een van de winnaars van een opstelwedstrijd over jeugdvriendschap die een reis naar [[Engeland]] opleverde; ook de latere [[sociologie|socioloog]] [[Joop Goudsblom]] behoorde tot de uitverkorenen.<ref name="p29"/>

Het eindexamenjaar leverde geen problemen op. Volgens biograaf Nele Beyens was Borst met haar gedachten al bij haar studie [[geneeskunde (studie)|geneeskunde]], want ze was vastbesloten arts te worden. Het huwelijksaanzoek dat ze na haar eindexamen  van een leraar kreeg, vond ze "onaangenaam".<ref>Geciteerd bij Beyens (2021), 32</ref>

=== Studie geneeskunde aan de UvA (1950-1958) ===
In september 1950 begon Borst met de studie geneeskunde aan de [[Universiteit van Amsterdam]]. De gebouwen van de faculteit waren geconcentreerd in de [[Plantage (Amsterdam)|Plantagebuurt]].<ref>Beyens (2021), 34</ref> De colleges in het eerste jaar betroffen, in de opsomming van biograaf Beyens, de vakken '[[natuurkunde]], [[plantkunde]], [[parasitologie]], anorganische en organische [[scheikunde]], [[dierkunde]] en vergelijkende [[anatomie]], [[osteologie]] en [[erfelijkheidsleer]].'<ref>Beyens (2021), 34-35</ref> De hoorcolleges vonden in de ochtend plaats, de practica in de middag.<ref name="p35">Beyens (2021), 35</ref> In het tweede jaar maakte ze kennis met de basisvakken 'anatomie, [[pathologie]], [[fysiologie]], [[embryologie]], [[histologie]], [[antropologie]]' en het in de [[Valeriuskliniek]] gegeven vak [[medische psychologie]]. In de doctoraalfase kwamen daar vakken bij als [[verloskunde]], [[heelkunde]], [[kindergeneeskunde]], [[sociale geneeskunde]], [[kinderpsychiatrie]] en [[anesthesiologie]].<ref name="p35"/>

Ze bleef bij haar ouders wonen maar was weinig thuis vanwege de colleges en haar lidmaatschap van de [[A.S.C./A.V.S.V.|AVSV]],<ref>Beyens (2021), 36-37</ref> waarvoor de ontgroeningsperiode van drie weken begon op 8 september.<ref>Beyens (2021), 38</ref> De vereniging telde 27 disputen en Borst werd lid van IRIS, dat een serieuze aard en een intellectueel karakter had. Bovendien werd ze lid van roeivereniging Thetis, waar ze haar schoolvriendin Lotte weer tegenkwam.<ref>Beyens (2021), 39</ref>

Borst nam actief deel aan het corpsleven en behoorde volgens Beyens tot 'de actieve kern' van IRIS. Diverse malen fungeerde ze als praeses: in het jaar 1952-1953 van de roeivereniging Thetis, in 1953-1954 van het dispuut IRIS en in 1954 van het ASVA-commissie van Toezicht op het Novitiaat.<ref>Beyens (2021), 40</ref> Achteraf typeerde ze de functie van het dispuutsleven als het aanleren van "een stijlvolle en zelfverzekerde wijze van optreden" dat gestalte gaf aan "een krachtige en originele persoonlijkheid" zonder welke men "geen student en überhaupt geen denkend mens kan zijn."<ref>Geciteerd bij Beyens (2021), 40-41</ref>

In november 1952 ging ze met Jan Borst, die twee jaar verder in zijn studie was, naar het lustrumbal van de AVSV, waarna hun relatie opbloeide.<ref>Beyens (2021), 41-42</ref>

In het najaar van 1953 begon ze aan de doctoraalfase, waarvoor de colleges vooral in het Binnengasthuis en het Wilhelmina Gasthuis in Amsterdam-West werden gegeven.<ref>Beyens (2021), 43-44</ref> In 1954 liep ze stage in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis. De hiërarchische verhoudingen, die onder meer inhielden dat studenten voor patiëntonderzoek hun handen moesten wassen maar de artsen niet, irriteerden haar.<ref>Beyens (2021), 45</ref>

In 1954 werd ze lid van het in 1948 opgerichte Medisch Sexuologisch Dispuut (MSD), dat seksuologische kwesties besprak die niet in colleges werden behandeld.<ref>Beyens (2021), 45-46</ref>

Op 21 april 1955 trouwde ze met Jan Borst, waarna ze enkele dagen naar België gingen op huwelijksreis.<ref>Beyens (2021), 49</ref> Hoewel een huwelijk voor een vrouw vaak het einde van haar studie inhield, drong haar vader erop aan dat ze haar studie afmaakte. In 1955 legde ze de laatste doctoraalexamens af en begon aan twee jaar [[coassistent|coschappen]]. Na het eerste jaar vond het semiartsexamen plaats, dat bestond uit de vakken interne geneeskunde, kindergeneeskunde, neurologie en psychiatrie. Het jaar daarna was het artsexamen, met vakken als chirurgie, huidziekten, keel-, neus- en oorheelkunde, oogziekten, verloskunde en gynaecologie.<ref>Beyens (2021), 53</ref>

De periode van het lopen van coschappen vond Borst erg zwaar, niet alleen fysiek maar ook door de verantwoordelijkheid voor de patiënten. Bovendien openbaarde zich de [[ziekte van Graves]], een auto-immuunziekte waarvan ze na lange tijd herstelde.<ref>Beyens (2021), 53-54</ref> In oktober 1958 rondde Borst haar studie af met het afleggen van het artsexamen.<ref>Beyens (2021), 54</ref>

=== Werk en gezin (1960-1965) ===
Na een miskraam werd op 13 mei 1960 een dochter geboren.<ref name="Beyens 2021, 55-56">Beyens (2021), 55-56</ref> Borst besefte dat een jong gezin niet te combineren viel met een baan als medisch specialist: "In het ziekenhuis was je alleen welkom als je je op geen enkele manier anders gedroeg dan de mannelijke collega's."<ref>Geciteerd bij Beyens (2021), 55</ref> Haar opleiding tot kinderarts werd afgebroken en ze ging werken bij het Amsterdamse [[Centraal Laboratorium van de Bloedtransfusiedienst]] (CLB) van het [[Rode Kruis]]. Daar mocht ze de baby meenemen. Hier begon ze met haar onderzoek aan [[resusantagonisme]]<ref name="Beyens 2021, 55-56"/>

In 1960 werd concentratie op werk bemoeilijkt omdat zich bij Jan een [[bipolaire stoornis]] aandiende, waarvoor in 1968 met [[lithiumtherapie]] verlichting werd gevonden.<ref>Beyens (2021), 559-61</ref> Jan kon tijdelijk niet werken en om de financiële nood te lenigen nam Borst vanaf 1961 naast het CLB ook werk bij het consultatiebureau voor zuigelingen aan.<ref>Beyens (2021), 61</ref> In februari 1963 overleed haar schoonmoeder, waarop Borst als [[mantelzorg]]er met haar gezin tijdelijk - en gedeeltelijk - introk bij haar schoonvader, die niet op een zelfstandig leven was voorbereid.<ref>Beyens (2021), 62</ref>

Op 24 mei 1963 werd een zoon geboren. Kort daarop verhuisde het gezin van Amsterdam naar de Groenekanseweg 86 in [[De Bilt (gemeente)|De Bilt]], omdat Jan een vaste aanstelling als bacterioloog bij het [[Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu|Rijksinstituut voor de Volksgezondheid]] (RIV) had gekregen.<ref>Beyens (2021), 61-63</ref> De ambitie voor een medische loopbaan was in deze tijd klein, aldus biograaf Beyens. "Wij leefden helemaal niet met het begrip 'carrière'," deelde Borst in 2011 mee, "ik wilde gewoon arts worden."<ref>Geciteerd bij Beyens (2021), 63-64</ref>

Kort na de verhuizing werd een derde kind drie maanden te vroeg geboren. Het dochtertje werd vernoemd naar Jans promotor [[Anna Charlotte Ruys]], maar overleefde de premature geboorte niet. Haar twee eerdere miskramen had Borst verwerkt met de nuchterheid van een arts, maar het verlies van dit levend geboren kind had een veel grotere betekenis.<ref>Beyens (2021), 64</ref> Op 18 juni 1965 werd een jongen geboren, een maand te vroeg maar levensvatbaar. Hij werd vernoemd naar de eerste Nederlandse activist tegen tabaksgebruik, Remmert Korteweg.<ref>Beyens (2021), 65</ref>

=== Loopbaan (1966-1994) ===
In 1966 vond het echte begin van haar loopbaan plaats, aldus biograaf Beyens.<ref>Beyens (2021), 66</ref>

=== Wetenschappelijke promotie (1972) ===
Op 16 maart 1972 verdedigde Borst in de [[Oude Lutherse Kerk|Lutherse Kerk]] haar proefschrift ''Rhesusimmunisatie: ontstaan en preventie'' waarop zij in Amsterdam [[wetenschappelijke promotie|promoveerde]].<ref>Beyens (2021), 73</ref> Midden in de [[tweede feministische golf]] luidde stelling 13 van haar dissertatie:

:Een vrouw die zo weinig "baas in eigen buik" is dat zij tegen haar wil zwanger wordt dient niet het alleenbeslissingsrecht over het afbreken van die zwangerschap op te eisen.<ref name="p74">Geciteerd bij Beyens (2021), 74</ref>

Stelling 18, die poneerde dat het 'in onze samenleving een voorrecht is om vrouw te zijn',<ref name="p74"/> leverde haar ruzie op met haar vriendinnen Lotte en Hieke. De laatste had zich tot een radicale feministe ontwikkeld met een fel pro-abortusstandpunt. Borst kreeg over de stellingen ook boze brieven van feministische organisaties, maar zij veranderde niet van mening.<ref>Beyens (2021), 75</ref>

=== Bestuursfuncties ===
Van 1969 tot 1976 was ze hoofd Bloedbank aan het Academisch Ziekenhuis te Utrecht. Van 1976 tot 1985 was ze aan dit ziekenhuis verbonden als medisch-directeur. Van 1986 tot 1994 was ze vicevoorzitter van de [[Gezondheidsraad]]. Van 1 juli 1992 tot haar benoeming als minister was Borst aan de Universiteit van Amsterdam [[bijzonder hoogleraar]] met als leeropdracht ''evaluatieonderzoek van het klinisch handelen''.

===Lid D'66===
In 1966 werd D'66 opgericht met een brochure over "de ernstige devaluatie van onze democratie"<ref name="Geciteerd bij Beyens 2021, 79">Geciteerd bij Beyens (2021), 79</ref> en een vernieuwende campagne met een filmpje waarin [[Hans van Mierlo (D66)|Hans van Mierlo]] over de grachten liep. Het initiatief sprak aanvankelijk vooral Jan aan; in het voorjaar van 1967 richtte hij de afdeling De Bilt/Bilthoven op. Borst zelf werd in 1969 lid.<ref>Beyens (2021), 79</ref> Op de uitvaartdienst voor Van Mierlo zette Borst uiteen hoe hun engagement werd aangesproken:

:[E]erlijk gezegd hadden mijn man en ik ons nooit gerealiseerd dat we daar ongerust over waren, maar nadat we de brochure hadden gelezen en later Hans op TV over de gracht hadden zien lopen, toen wisten wij het opeens heel zeker: wij zijn erg ongerust en wij gaan daar iets aan doen.<ref name="Geciteerd bij Beyens 2021, 79"/>

Aanvankelijk was vooral Jan actief. Hij trad toe tot het hoofdbestuur en maakte daar tot 1976 deel van uit. Hierdoor klom ook Els Borst hoger in de partij op: in 1973 werd ze regiosecretaris van Utrecht en was ze een van de twee voorzitters van de nationale ledenvergadering.<ref>Beyens (2021), 82</ref>

In de periode dat D'66 in de peilingen vrijwel niet meer voorkwam (1976), ging Borst - evenals honderden andere leden - handtekeningen ophalen voor [[Jan Terlouw]]. Die had aangegeven alleen lijsttrekker van zijn partij te willen worden als er voor zijn kandidatuur voldoende steun was in het land, ook onder niet-leden van D'66. De actie betekende een opleving van de partij in de peilingen en uiteindelijk ook bij de [[Tweede Kamerverkiezingen 1977|Tweede Kamerverkiezingen van 1977]], toen de partij een bescheiden winst boekte.

=== Ziekte en overlijden echtgenoot (1981-1988) ===
Op 15 juni 1988 overleed Jan Borst op 58-jarige leeftijd.<ref>Beyens (2021), 154</ref> Ze waren 33 jaar getrouwd. In 1981 werd bij hem de [[multipel myeloom|ziekte van Kahler]] gediagnosticeerd, een zeldzame vorm van beenmergkanker. Samen met zijn vrouw meldde hij zich aan bij de Contactgroep Kahler Patiënten en schreef in het kwartaalblad ''Merg en been''. De eerste jaren probeerden ze nog veel te reizen en zagen Rome, Venetië en Florence.<ref>Beyens (2021), 125-126</ref>

De verwerking van het overlijden werd vergemakkelijkt door het lange ziekbed, waardoor ze voorbereid waren op het einde. "Vanaf het begin wisten we dat het verkeerd zou gaan," zei Els Borst, "we konden er steeds goed over praten. Een deel van het rouwproces had ik voor zijn dood al gehad."<ref>Geciteerd bij Beyens (2021), 155</ref> Borst ging twee weken na het overlijden van Jan weer aan het werk. Ook zette ze bij wijze van nagedachtenis zijn werk voor de Contactgroep voort. Tot aan haar ministerschap assisteerde ze de redactie van ''Merg en been''.<ref>Beyens (2021), 155</ref>

=== Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ===
Op 22 augustus 1994 werd ze voor D66 (sinds half juni 1985 zonder apostrof) minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in het eerste paarse (PvdA-VVD-D66) kabinet-Kok I. Borst was de eerste arts in de functie van minister van Volksgezondheid sinds [[Louis Stuyt]] in 1971-1972.

Tijdens haar periode als bewindsvrouw kreeg ze te maken met een groot aantal medisch-[[ethiek|ethische]] kwesties. Ze werd vooral bekend als voorvechtster om [[euthanasie]] niet meer strafbaar te stellen. Op 9 augustus 1999 diende ze hiervoor met [[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]]-minister [[Benk Korthals]] een wetsvoorstel in. De wet 'Toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding' trad op 1 april 2002 in werking. De arts dient zich bij de uitvoering van euthanasie wel aan wettelijk vastgelegde zorgvuldigheidseisen te houden en achteraf dienen evaluatiecommissies aan te geven of de juiste regelingen in acht genomen zijn.

Borst voerde in 1996 met minister [[Winnie Sorgdrager]] het stelsel van [[Donor (geneeskunde)|donor]]verklaringen in, waarbij burgers vanaf achttien jaar wordt gevraagd of ze na hun overlijden organen en weefsels willen afstaan aan zieken. Het wetsvoorstel daartoe was in 1991 ingediend door staatssecretaris [[Hans Simons]] en minister [[Ernst Hirsch Ballin]].

In 2001 bracht ze de [[Wet foetaal weefsel]] tot stand, die de voorwaarden aangeeft voor het afstaan van foetaal weefsel voor wetenschappelijke en geneeskundige doeleinden. Zo moet de betrokkene toestemming verlenen en mag het weefsel alleen afkomstig zijn van [[abortus]]sen en [[Miskraam|miskramen]]. Dankzij haar kwam er in 2002 een wijziging tot stand van de [[Wet bijzondere medische verrichtingen]], waardoor [[xenotransplantatie]] (medische verrichtingen met levende bestanddelen van dieren) werd verboden zolang er onzekerheid is over de risico's voor mensen.

Borst realiseerde een wijziging van de Tabakswet voor het verbod van de verkoop van [[tabak (hoofdbetekenis)|tabak]] aan kinderen jonger dan zestien jaar. Verder werden onder meer maatregelen genomen om niet-rokers beter te beschermen en om tabaksreclame te beperken. Vanaf 1 januari 2004 kregen werknemers recht op een rookvrije werkplek en ging er een rookverbod gelden in het openbaar vervoer. Verkopers van [[Alcoholische drank|alcohol]] werden op haar initiatief verplicht de leeftijd van de aspirant-koper vooraf te controleren en de verkoop van zwak-alcoholische dranken in benzinestations werd verboden.

Maar bovenal werd haar ministerschap bepaald door de financiële problemen van de [[vergrijzing]] en de toenemende medisch-technische mogelijkheden. Keer op keer moest ze vechten voor verhoging van haar financiële middelen. Om de kosten van de gezondheidszorg te beheersen, voerde ze een regeling in waarbij aan veelvoorkomende medische ingrepen een budget werd toegewezen. Dit leidde ertoe dat operatiekamers leegstonden, terwijl er wachtlijsten ontstonden.

Meer succes had Borst met het ontwerpen van een nieuw verzekeringsstelsel voor de gezondheidszorg. In 2006 werd een [[Zorgverzekering (Nederland)|basisverzekering]] ingevoerd voor alle ingezetenen. Voor allerlei extra's moest men zich bijverzekeren. De splitsing tussen particulier en ziekenfondsverzekerden verdween. De verzekeringspremies werden nominaal. Iedereen ging een gelijke premie betalen. Afhankelijk van het inkomen betaalde men een extra bijdrage of ontving men bij een klein inkomen subsidie. De blauwdruk voor het nieuwe stelsel was neergelegd in haar nota ''Vraag aan bod'' die in 2001 verscheen.

Bij de [[Tweede Kamerverkiezingen 1998|verkiezingen voor de Tweede Kamer in 1998]] was Borst lijsttrekker voor D66. Door partijleider [[Hans van Mierlo (D66)|Hans van Mierlo]] werd ze op 31 mei 1997 als kandidaat-lijsttrekker aangekondigd met de woorden: "Het is een meisje geworden en we noemen haar Els". Bij deze verkiezingen ging D66 terug van 24 (een historisch hoogtepunt) naar 14 zetels. Tijdens de formatie voor een nieuw kabinet zat Borst korte tijd in de Tweede Kamer, waarvan een week (7-14 mei 1998) als fractievoorzitter. Ook trad ze in die periode op als [[informateur]], samen met [[Wim Kok]] en [[Gerrit Zalm]]. In het kabinet-Kok II werd ze opnieuw minister van Volksgezondheid. Tevens werd ze tweede vicepremier.

Tijdens haar periode als bewindsvrouw kwam Borst enkele malen in de problemen. Tweemaal werd er een [[motie van wantrouwen]] tegen haar ingediend. Beide werden verworpen. De eerste was naar aanleiding van het rapport van de [[Parlementaire enquête in Nederland|parlementaire enquête]]commissie naar de [[Bijlmerramp]]. De commissie concludeerde dat minister Borst niet goed was omgegaan met de gezondheidsklachten van overlevenden en hulpverleners.

De tweede kwam naar aanleiding van een interview dat Borst had gegeven in ''[[NRC Handelsblad]]'' van 14 april 2001, twee dagen nadat de euthanasiewet was aangenomen. Hierin sprak ze de woorden "Het is volbracht". Deze uitspraak geldt bij christenen als een van de '[[kruiswoorden]]' van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]], die hij zou hebben gesproken voordat hij aan het kruis stierf. De christelijke partijen in de Tweede Kamer namen het de minister kwalijk dat ze bij een voor veel christenen gevoelig onderwerp als euthanasie in een interview op [[Goede Vrijdag]] de kruiswoorden van Jezus citeerde. Borst bood in de Tweede Kamer haar verontschuldigingen aan en benadrukte dat ze geen associatie had willen oproepen met de godsdienstige betekenis,<ref>[[Jannetje Koelewijn]]; [https://www.nrc.nl/nieuws/2014/02/11/we-weten-niet-waaraan-en-we-weten-niet-wanneer-maar-het-gaat-gebeuren "We weten niet waaraan en we weten niet wanneer, maar het gaat gebeuren"] ''NRC Handelsblad'', 11 februari 2014 (herpublicatie interview met Els Borst uit december 2012)</ref> waarna de motie van wantrouwen werd verworpen.

Borst heeft als minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een wetgevingsoeuvre van meer dan honderd wetten op haar naam staan.<ref>Medewerkers ministerie van VWS, ''Wetgever Borst, Overzicht van het wetgevingsoeuvre van dr. E. Borst-Eilers als minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport'', Ministerie van VWS, 2002.</ref>

=== Na de politiek ===
Borst werd op 8 februari 2003 erelid van D66. Op 21 december 2012 werd ze benoemd tot minister van Staat.<ref name=":0">{{Citeer web|url = https://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/21/els-borst-en-herman-tjeenk-willink-worden-minister-van-staat/|titel = Els Borst en Herman Tjeenk Willink worden minister van Staat|bezochtdatum = |auteur = Marije Willems|datum = 21 december 2012|uitgever = ''NRC Handelsblad''}}</ref> Borst had tot haar dood in 2014 zitting in verschillende besturen en [[Raad van toezicht|raden van toezicht]]. Zo was zij voorzitter van de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties en van het [[Nivel]]. Ook was zij lid van het [[Nationaal Comité 4 en 5 mei]].

=== Dood door geweld ===
Borst werd op 10 februari 2014 dood aangetroffen in de garage van haar woning in Bilthoven.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/oud-minister-els-borst-dood-gevonden-in-woning~a768de74/ Oud-minister Els Borst dood gevonden in woning]. [https://web.archive.org/web/20230405012412/https://www.ad.nl/binnenland/oud-minister-els-borst-dood-gevonden-in-woning~a768de74/ Gearchiveerd] op 5 april 2023.</ref> Ze bleek twee dagen eerder met 41 steekverwondingen om het leven te zijn gebracht, maar dit laatste feit werd pas anderhalf jaar later publiekelijk vrijgegeven in een [[dagvaarding]] van het [[Openbaar Ministerie (Nederland)|Openbaar Ministerie]] (OM).<ref>[https://nos.nl/artikel/622053-els-borst-al-op-8-februari-gedood.html Els Borst al op 8 februari gedood], ''NOS.nl'', 13 februari 2014. [https://web.archive.org/web/20230404162505/https://nos.nl/artikel/622053-els-borst-al-op-8-februari-gedood.html Gearchiveerd] op 4 april 2023.</ref><ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2015/09/01/els-borst-kwam-door-messteken-om-het-leven/ Els Borst kwam door messteken om het leven] ''NRC Handelsblad'', 1 september 2015</ref> Zeven dagen na haar overlijden vond er in de [[Dom van Utrecht (hoofdbetekenis)|Dom van Utrecht]] een herdenkingsbijeenkomst plaats, waar onder anderen premier [[Mark Rutte]] en de oud-premiers [[Ruud Lubbers]] en [[Wim Kok]] aanwezig waren.<ref>{{Citeer web|url = https://nos.nl/artikel/611409-els-borst-herdacht-in-volle-domkerk.html|titel = Els Borst herdacht in volle Domkerk|bezochtdatum = |auteur = |datum = 15 februari 2014|uitgever = NOS|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230405012412/https://nos.nl/artikel/611409-els-borst-herdacht-in-volle-domkerk.html|archiefdatum=2023-04-05}}</ref> Ze werd op 15 februari begraven op de [[natuurbegraafplaats]] Den en Rust in Bilthoven. Drie dagen later werd ze herdacht in [[Staten-Generaal van het Koninkrijk der Nederlanden|beide Kamers]].<ref>{{Citeer web|url = https://www.eerstekamer.nl/nieuws/20140218/minister_van_staat_els_borst|titel = Minister van Staat Els Borst herdacht|bezochtdatum = |auteur = |datum = 18 februari 2014|uitgever = ''eerstekamer.nl''|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230405072249/https://www.eerstekamer.nl/nieuws/20140218/minister_van_staat_els_borst|archiefdatum=2023-04-05}}</ref><ref>[https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail.jsp?id=2014D06198&did=2014D06198 Herdenking naar aanleiding van het overlijden van mw. Borst-Eilers], ''tweedekamer.nl'', 18 februari 2014</ref>

In augustus 2014 leek het onderzoek naar het overlijden van Borst op een dood spoor, al waren er op dat moment nog circa 15 rechercheurs bij de zaak betrokken.<ref>[https://www.gelderlander.nl/algemeen/binnenland/onderzoek-moord-els-borst-nog-in-volle-gang-1.4490686 Onderzoek moord Els Borst nog in volle gang], ''de Gelderlander'', 16 augustus 2014</ref> In oktober 2014 werd via het televisieprogramma [[Opsporing Verzocht]] het publiek om nadere informatie gevraagd.<ref>[https://web.archive.org/web/20141130165533/http://www.nieuws.nl/algemeen/20141008/Ruim-150-tips-na-uitzending-Els-Borst Ruim 150 tips na uitzending Els Borst], ''Nieuws.nl'', 8 oktober 2014</ref>

Op 21 januari 2015 werd een overeenkomst aangetoond tussen het op de plaats van het delict aangetroffen [[Desoxyribonucleïnezuur|DNA]] en dat van de 38-jarige Bart van U. Deze was eerder die maand in Rotterdam gearresteerd in verband met een levensdelict.<ref>[https://www.ad.nl/ad/nl/30180/Overlijden-Els-Borst/article/detail/3837827/2015/01/26/Moordverdachte-38-Bart-van-U-ook-verdacht-in-zaak-Borst.dhtml Moordverdachte (38) Bart van U. ook verdacht in zaak Borst], ''AD.nl'', 26 januari 2015</ref> Op 4 februari 2016 legde de verdachte voor de rechtbank een verklaring af waarin hij zei Borst te hebben gedood vanwege haar inzet voor de totstandkoming van de Nederlandse euthanasiewet.<ref>Het misdrijf vond plaats 41 jaar na het geruchtmakende euthanasieproces tegen [[Truus Postma]] in Leeuwarden; zie ook Beyens, 2021, p.82,113.</ref> Hij noemde zijn daad een "goddelijke opdracht". Naar eigen zeggen had hij Borst thuis drie keer opgezocht.<ref>{{Cite news |url=https://nos.nl/artikel/2084873-bart-van-u-ik-heb-els-borst-vermoord-om-euthanasiewet.html |title=Bart van U: ik heb Els Borst vermoord om euthanasiewet |work=NOS.nl |date=4 februari 2016 |accessdate=4 februari 2016}}</ref> Pas toen werden er nog meer details over de moord publiekelijk vrijgegeven, onder meer dat Van U. Borst doelbewust in de ogen had gestoken. Tijdens het proces tegen Van U. was deze informatie uit piëteit met Borsts nabestaanden door het OM achtergehouden.<ref>{{Citeer web |url= https://www.ad.nl/ad/nl/1012/Nederland/article/detail/4274610/2016/04/02/Gruwelijk-detail-in-zaak-Els-Borst-verzwegen.dhtml|titel= Gruwelijk detail in zaak Els Borst 'verzwegen'|auteur= |uitgever= Algemeen Dagblad|datum=2016-04-03|bezochtdatum=2016-04-03}}</ref> De Rechtbank Rotterdam veroordeelde hem op 13 april 2016 tot [[Terbeschikkingstelling (Nederlands strafrecht)|tbs]] met dwangverpleging, niet alleen voor de [[Doodslag (levensbeëindiging)|doodslag]] op Borst maar ook voor die op een van zijn zussen. Ook zijn zus werd met tientallen messteken om het leven gebracht. Volgens de rechtbank is hij wegens een geestelijke stoornis volledig [[Ontoerekeningsvatbaarheid|ontoerekeningsvatbaar]]. Het OM had acht jaar cel en tbs geëist, omdat justitie hem slechts verminderd toerekeningsvatbaar achtte. Deskundigen van het [[Pieter Baan Centrum]] hadden hem eerder  "sterk verminderd toerekeningsvatbaar" bevonden.<ref>[https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Rechtbanken/Rechtbank-Rotterdam/Nieuws/Paginas/Rechtbank-Rotterdam-veroordeelt-Bart-van-U.-tot-TBS-met-dwangverpleging.aspx Rechtbank Rotterdam veroordeelt Bart van U. tot TBS met dwangverpleging], rechtspraak.nl, 13 april 2016</ref> Op 16 maart 2017 werd hij in hoger beroep door het gerechtshof in Den Haag veroordeeld tot acht jaar celstraf, waarna tbs met dwangverpleging volgt. Het hof achtte hem niet volledig ontoerekeningsvatbaar.<ref>[https://www.volkskrant.nl/binnenland/hof-moordenaar-els-borst-is-niet-volledig-ontoerekeningsvatbaar-8-jaar-cel~a4475195/ Hof: moordenaar Els Borst is niet volledig ontoerekeningsvatbaar], de Volkskrant, 17 maart 2017. [https://web.archive.org/web/20171223052136/https://www.volkskrant.nl/binnenland/hof-moordenaar-els-borst-is-niet-volledig-ontoerekeningsvatbaar-8-jaar-cel~a4475195/ Gearchiveerd] op 23 december 2017.</ref>
Over het falend justitiële opsporingsapparaat verscheen in 2015 het rapport van de commissie Hoekstra ''De zaak Bart van U.''

== Nagedachtenis ==
Borst stond bij de [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2014|gemeenteraadsverkiezingen van 2014]] als [[lijstduwer]] op de lijst van D66 in de gemeente De Bilt. Er was na haar overlijden geen wettelijke mogelijkheid om haar naam te verwijderen. Ze behaalde 391 [[voorkeurstem]]men.<ref>{{Citeer web|url = https://nos.nl/artikel/626193-300-mensen-stemden-op-els-borst.html|titel = 391 mensen stemden op Els Borst|bezochtdatum = |auteur = |datum = 21 maart 2014|uitgever = NOS|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230405012422/https://nos.nl/artikel/626193-300-mensen-stemden-op-els-borst.html|archiefdatum=2023-04-05}}</ref>

Op 6 juni 2015 werd binnen D66 het [[Els Borst Netwerk]] opgericht. Het netwerk begeleidt actieve en zelfbewuste vrouwen met als doel dat ze hun inbreng in de partij en politiek duurzaam vergroten. De oprichting vond plaats tijdens de eerste Els Borst Netwerk Event, dat sindsdien jaarlijks plaatsvindt.<ref name="prijzen">[https://d66.nl/elsborstnetwerk/ Els Borst Netwerk], d66.nl. [https://web.archive.org/web/20230519205349/https://d66.nl/elsborstnetwerk/ Gearchiveerd] op 19 mei 2023.</ref>

In het najaar van 2016 werd een plein voor het Hagaziekenhuis aan de Leyweg in Den Haag vernoemd naar Borst, het Els Borst-Eilersplein.<ref>{{Citeer web |url= https://www.denhaagfm.nl/dhfm/4309974/familie-els-borst-bij-onthulling-straatnaambord-els-borst-eilersplein|titel= Familie Els Borst bij onthulling straatnaambord Els Borst-Eilersplein|auteur= |uitgever= Den Haag FM|datum=2016-10-02|bezochtdatum=2016-11-07|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230408103330/https://www.denhaagfm.nl/dhfm/4309974/familie-els-borst-bij-onthulling-straatnaambord-els-borst-eilersplein|archiefdatum=2023-04-08}}</ref>

Haar schoonzoon, Sjaak Neefjes, probeert met de erfenis van zijn schoonmoeder een kankermedicijn terug te halen dat van de markt is verdwenen. Het medicijn [[Aclarubicine]] zou het leven van patiënten met leukemie kunnen verlengen, en wellicht genezen.<ref>{{Citeer web|url=https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2019/hoe-de-erfenis-van-els-borst-mogelijk-kankerpatienten-kan-helpen/|titel=Hoe de erfenis van Els Borst mogelijk kankerpatiënten kan helpen|bezochtdatum=2 maart 2019|auteur=Ellen de Visser|achternaam=|voornaam=|datum=2 maart 2019|uitgever=[[de Volkskrant]]|taal=|citaat=‘Maar wij willen niet dat ze wordt herinnerd om haar dood. Ze moet worden herdacht om wat ze in haar leven heeft gedaan, niet om hoe ze is geëindigd. Daarom gebruiken we haar geld om een medicijn terug te brengen naar de patiënt. Dat vinden wij een mooie nagedachtenis.’|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190303133907/https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2019/hoe-de-erfenis-van-els-borst-mogelijk-kankerpatienten-kan-helpen/|archiefdatum=2019-03-03}}</ref><ref>[https://www.kwf.nl/onderzoek/onderzoeksdatabase/nieuwe-impuls-aan-een-oud-geneesmiddel Nieuwe impuls aan een oud geneesmiddel], KWF, 7 mei 2019. [https://web.archive.org/web/20220628082139/https://www.kwf.nl/onderzoek/onderzoeksdatabase/nieuwe-impuls-aan-een-oud-geneesmiddel Gearchiveerd] op 28 juni 2022.</ref>

== Onderscheidingen en prijzen ==
* [[Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw]] (1989)
* [[Officier in de Orde van Oranje-Nassau]] (10 december 2002)
* Erelid [[Democraten 66]] (10 februari 2003)
* [[Piet Muntendam#De Prof. dr. P. Muntendamprijs|Prof. dr. P. Muntendamprijs]] (2009)<ref>{{citeer web |url=https://www.nhnieuws.nl/nieuws/8979/kwf-muntendamprijs-voor-els-borst |titel=KWF-Muntendamprijs voor Els Borst |datum=17 april 2009 |website=[[NH (omroep)]] |bezochtdatum=2021-08-29|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210829103515/https://www.nhnieuws.nl/nieuws/8979/kwf-muntendamprijs-voor-els-borst|archiefdatum=2021-08-29}}</ref>
* [[Aletta Jacobsprijs]] (2012)<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/268311-els-borst-krijgt-aletta-jacobsprijs.html|titel=Els Borst krijgt Aletta Jacobsprijs|bezochtdatum=|auteur=|datum=29 augustus 2011|uitgever=NOS|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230404144321/https://nos.nl/artikel/268311-els-borst-krijgt-aletta-jacobsprijs.html|archiefdatum=2023-04-04}}</ref>
* [[Minister van staat (Nederland)|Minister van Staat]] (21 december 2012)<ref name=":0" />

== Prijzen die naar Borst zijn vernoemd ==
* D66 heeft een prijs ingesteld voor vrouwen die veel betekenen voor D66, de [[Els Borst Netwerk Inspiratieprijs]]. Tevens werd in 2015 de Els Borst Netwerk Oeuvreprijs ingesteld.<ref name="prijzen"/>
* De afdeling Verpleegkundig specialisten van de Vereniging [[Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland]] reikt jaarlijks de [[Els Borst Award]] uit bedoeld voor personen met bijzondere verdiensten voor het beroep van verpleegkundig specialist.<ref>{{Citeer web|url=https://venvnvs.nl/venvnvs/els-borst-prijs/|titel=Els Borst Prijs {{!}} V&VN VS|bezochtdatum=2016-11-07|website=venvnvs.nl}}</ref> 
* De [[Vereniging van Nederlandse Vrouwelijke Artsen]] (VNVA) heeft de [[VNVA Els Borst Oeuvreprijs]] ingesteld.<ref>{{Citeer web|url=http://www.vnva.nl/els-borst/item/697-instellen-vnva-els-borst-oeuvreprijs|titel=Instellen VNVA Els Borst Oeuvreprijs - datum en locatie|bezochtdatum=2016-11-07}}</ref> 
* Voor het overlijden van Els Borst bestond reeds de Els Borst-prijs voor [[palliatieve zorg]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.ongeneeslijk.nl/Nieuws/Archief/ctl/Details/ArticleID/3489/mid/20157/Meer-dan-iemands-hand-vasthouden-Een-gesprek-met-Els-Borst|titel=Ongeneeslijk Ziek - Nieuws archief > Meer dan iemands hand vasthouden - Een gesprek met Els Borst|bezochtdatum=2016-11-07|website=ongeneeslijk.nl}}</ref>

== Persoonlijk ==
Borst was getrouwd met bacterioloog Jan Borst, die in 1988 overleed.<ref>[https://www.ntvg.nl/artikelen/memoriam-drjborst/volledig In memoriam dr. J.Borst.], ''NTvG.nl'', geraadpleegd op 21 februari 2015. [https://web.archive.org/web/20150221222226/https://www.ntvg.nl/artikelen/memoriam-drjborst/volledig Gearchiveerd] op 21 februari 2015.</ref> Samen hadden ze drie kinderen. Haar echtgenoot was een broer van hoogleraar [[Piet Borst]].

== Biografie ==
* Nele Beyens: ''Els Borst. Medicus in de politiek''. Amsterdam, Wereldbibliotheek, 2021. ISBN 9789028451483

{{Appendix||2=
== Bronvermeldingen ==
{{References||2}}
== Literatuur ==
* {{Bronvermelding parlement.com}}
{{References||2}}
* 
}}

{{Bibliografische informatie}}
{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Lijst van Nederlandse ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport|Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport]]<br />1994-2002
| vorige = [[Hedy d'Ancona|H. d'Ancona]]
| volgende = [[Eduard Bomhoff|E.J. Bomhoff]]
}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Lijst van partijleiders van D66|Partijleider D66]]<br />1998
| vorige = [[Hans van Mierlo (D66)|H.A.F.M.O. van Mierlo]]
| volgende = [[Thom de Graaf|Th.C. de Graaf]]
}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Vicepremier (Nederland)|Tweede vicepremier]]<br />1998-2002
| vorige = [[Hans van Mierlo (D66)|H.A.F.M.O. van Mierlo]]
| volgende = [[Johan Remkes|J.W. Remkes]]
}}
{{EindOpvolging}}
{{Navigatie bewindspersonen kabinet-Kok I}}
{{Navigatie bewindspersonen kabinet-Kok II}}
{{Zusterproject 
| commons     = 
| commonscat  = Els Borst
| wikiatlas   = 
| wikispecies = 
| wiktionary  = 
| wikibooks   = 
| wikisource  = 
| wikiquote   = Els Borst
| wikinews    = Bart van U. moet toch de gevangenis in
| wikinewscat = 
| wikivoyage  = 
}}

{{Bibliografische informatie}}
{{DEFAULTSORT:Borst, Els}}
[[Categorie:D66-politicus]]
[[Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam]]
[[Categorie:Nederlands medicus]]
[[Categorie:Nederlands minister van Sport]]
[[Categorie:Nederlands minister van Staat]]
[[Categorie:Nederlands minister van Volksgezondheid]]
[[Categorie:Nederlands zorgbestuurder]]
[[Categorie:Tweede Kamerlid]]
[[Categorie:Vermoord Nederlands politicus]]
[[Categorie:Lid van Amsterdamsch Studenten Corps]]