Kapittel: verschil tussen versies

Uit Wiki Raamsdonks Erfgoed
k (1 versie geïmporteerd)
Geen bewerkingssamenvatting
Regel 3: Regel 3:


== Etymologie ==
== Etymologie ==
Kapittel komt van het [[latijn]] ''capitulum'' of ''capitellum'', ''hoofdstuk'' of ''hoofd''. Hoofd in de betekenis van belangrijk, ''aan het hoofd van'' of waar de belangrijkste gebeurtenis of beslissing plaatsvindt.<ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Chapter" . Encyclopædia Britannica. 5 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 855.</ref>
Kapittel komt van het [[latijn]] ''capitulum'' of ''capitellum'', ''hoofdstuk'' of ''hoofd''. Hoofd in de betekenis van belangrijk, ''aan het hoofd van'' of waar de belangrijkste gebeurtenis of beslissing plaatsvindt.<ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Chapter" . Encyclopædia Britannica. 5 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 855.</ref> ''Capitulum'' was oorspronkelijk het verkleinwoord van ''caput'', ''hoofd''; in het [[Vulgair Latijn|Laatlatijn]] kregen beide (verklein-)woorden de oude betekenis van ''hoofd''<ref>[https://www.etymologie.nl/ 'Kapittel'], op '' etymologie.nl''.</ref>


== Regulier kapittel ==
== Regulier kapittel ==
Regel 18: Regel 18:
** De oude [[ridderlijke orde]]n, zoals de [[Maltezer Orde|Johannieterorde]] en de [[Duitse Orde]], komen eveneens in een kapittel bijeen om de zaken van hun orde te regelen.
** De oude [[ridderlijke orde]]n, zoals de [[Maltezer Orde|Johannieterorde]] en de [[Duitse Orde]], komen eveneens in een kapittel bijeen om de zaken van hun orde te regelen.
** Ook modernere orden als de [[Orde van Maria Theresia]] kennen een kapittel. Bij de Nederlandse ridderorden is het kapittel van de [[Militaire Willems-Orde]] belast met het bestuur van de orde. Sinds 1994 is er ook een [[Kapittel voor de Civiele Orden]], dat adviseert over benoemingen in de [[Orde van de Nederlandse Leeuw]], de [[Orde van Oranje-Nassau]] en de [[Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon]].
** Ook modernere orden als de [[Orde van Maria Theresia]] kennen een kapittel. Bij de Nederlandse ridderorden is het kapittel van de [[Militaire Willems-Orde]] belast met het bestuur van de orde. Sinds 1994 is er ook een [[Kapittel voor de Civiele Orden]], dat adviseert over benoemingen in de [[Orde van de Nederlandse Leeuw]], de [[Orde van Oranje-Nassau]] en de [[Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon]].
* Tijdens een [[bedevaart]] worden vaak groepen [[pelgrims]] ingedeeld in bedevaartkapittels, meestal met dezelfde [[nationaliteit]], leeftijdscathegorie of doelgroep.
* Binnen de [[Orde van Vrijmetselaren onder het Hoofdkapittel der Hoge Graden in Nederland|Orde van Vrijmetselaren onder het Hoofdkapittel der Hoge Graden]] is een kapittel het equivalent van een [[vrijmetselaarsloge]].
* Binnen de [[Orde van Vrijmetselaren onder het Hoofdkapittel der Hoge Graden in Nederland|Orde van Vrijmetselaren onder het Hoofdkapittel der Hoge Graden]] is een kapittel het equivalent van een [[vrijmetselaarsloge]].


Regel 53: Regel 54:
* {{aut|[[Pierre Ubachs|Ubachs, Pierre J.H.]], en [[Ingrid Evers|Ingrid M.H. Evers]]}} (2005): ''[[Historische Encyclopedie Maastricht]]''. Walburg Pers, Zutphen / [[Regionaal Historisch Centrum Limburg|RHCL]], Maastricht. {{ISBN|90-5730-399-X}}
* {{aut|[[Pierre Ubachs|Ubachs, Pierre J.H.]], en [[Ingrid Evers|Ingrid M.H. Evers]]}} (2005): ''[[Historische Encyclopedie Maastricht]]''. Walburg Pers, Zutphen / [[Regionaal Historisch Centrum Limburg|RHCL]], Maastricht. {{ISBN|90-5730-399-X}}
* {{aut|Vliet, K. van}}, ''In kringen van kanunniken''. Zutphen, 2002
* {{aut|Vliet, K. van}}, ''In kringen van kanunniken''. Zutphen, 2002
* [https://corpusgysseling.ivdnt.org/corpus-frontend/Gysseling/search/hits?first=0&number=20&patt=%5Bword_or_lemma%3D%22kapittel%22%5D&interface=%7B%22form%22%3A%22search%22%2C%22patternMode%22%3A%22simple%22%7D Lemma 'Kapittel'], in: ''[[Corpus Gysseling]]''
----
----
{{References}}
{{References}}

Versie van 17 jul 2023 22:11

Zie Kapittel (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Kapittel.

Een kapittel, ook kathedraal kapittel, collegiaal kapittel of stift,[1] is een geestelijke gemeenschap of bestuurscollege. Meestal betreft het een gemeenschap van katholieke of anglicaanse geestelijken, verbonden aan een kathedraal, kapittelkerk of klooster. De naam kapittel werd aan dit college gegeven omdat tijdens bijeenkomsten in de kapittelzaal een kapittel of hoofdstuk uit de Bijbel werd voorgelezen.[1] De leden van een dergelijk kapittel heten seculiere kanunniken. Ook aan bepaalde kloosters en ridderorden zijn kapittels verbonden; in dat geval wordt gesproken van een regulier kapittel en reguliere kanunniken. Daarnaast kan een kapittel diverse andere betekenissen hebben.

Etymologie

Kapittel komt van het latijn capitulum of capitellum, hoofdstuk of hoofd. Hoofd in de betekenis van belangrijk, aan het hoofd van of waar de belangrijkste gebeurtenis of beslissing plaatsvindt.[2] Capitulum was oorspronkelijk het verkleinwoord van caput, hoofd; in het Laatlatijn kregen beide (verklein-)woorden de oude betekenis van hoofd[3]

Regulier kapittel

Onder reguliere kapittels verstaat men kapittels die een kloosterregel volgen. Leden van een dergelijke kloosterorde worden niet aangeduid als monniken maar kanunniken of koorheren. Voorbeelden zijn de Augustijner koorheren, de antonieters en de kruisheren.

Seculier kapittel

Zie Seculier kapittel en Seculiere kanunnik voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Ter onderscheiding van kapittels verbonden aan kloosters, worden andere kerkelijke kapittels aangeduid als seculiere kapittels. 'Seculier' of 'wereldlijk' geeft aan dat deze kanunniken geen kloosterregel volgen. Collegiale (of seculiere) kapittels komen tegenwoordig nog maar weinig voor. Tot de Franse tijd (in de Noordelijke Nederlanden tot de reformatie) waren dit vaak machtige feodale instellingen, waar veelal niet-ervende zonen uit adellijke families onderdak vonden.

Andere betekenissen

Afgeleide termen

  • Domkapittel of kathedraalkapittel: het bestuurscollege van een kathedraal(kerk) of domkerk.
  • Kapittelheer: priester die in een kapittel zetelt, dus kanunnik (bij een domkapittel: domheer)
  • Kapittelbank: koorbank
  • Kapittelbankje: bankje in de kapittelzaal waar een monnik zijn zonden belijdt en zijn straf hoort uitspreken
  • Kapittelen: iemand ernstig de les lezen, iemand streng berispen
  • Kapitteldag
  • Kapittelvergadering
  • Kapittelzaal
  • Kapittelkerk
  • Kapittelschool, vergelijk kathedraalschool
  • Kapittelstok(je)
    • een aan het eind van een lint of dun kettinkje bevestigd metalen staafje, ten dele glad, ten dele gekarteld, dat men tussen de bladen van een bijbel legde, ter aanwijzing van het kapittel waar men bij het lezen gebleven was
    • gouden staafje om een halssnoer te bevestigen

Zie ook

Literatuur

  • Joseph Evermode JANSEN, Het kapittel van de Sint-Pieterskerk te Turnhout en zijne statuten van het jaar 1634, Antwerpen, 1914
  • P. J. GOETSCHALCKX, Geschiedenis der kanunniken van het O. L. V. Kapittel te Antwerpen (1585-1700), Antwerpen, 1926
  • J. BRUGGEMAN, Inventaris van de archieven bij het Metropolitaan kapittel van Utrecht van de Roomsch Katholieke Kerk der Oudbisschoppelijke Clerezie, Den Haag, 1928
  • Jan PAQUAY, Kerkelijke privilegiën verleend aan het kapittel van Windesheim der Reguliere Kanunniken van den H. Augustinus, Lummen, 1934
  • Sigismund TAGAGE, Rond de opheffing van het kapittel van St. Servaas en de verkoop van zijn goederen, Hasselt, 1962
Zie de categorie [[commons:#mw-subcategories|]] van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.