Line-crosser (Biesbosch): verschil tussen versies
Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Zie artikel|Voor line-crossers in de Betuwe, zie Line-crosser (Betuwe)}} thumb|De crossingroutes door de Biesbosch'''Line-crosser''' of '''liniecrosser''' is een begrip uit de Tweede Wereldoorlog. Hiermee worden personen bedoeld die vanaf november 1944, tijdens de laatste maanden van de oorlog, een verbinding over de frontlijn tot stand brachten van bezet gebied naar het bevrijde zu…' |
kGeen bewerkingssamenvatting |
||
| Regel 3: | Regel 3: | ||
== Opzet == | == Opzet == | ||
In het najaar van 1944 werd het zuiden van Nederland [[Bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland|bevrijd]] door het [[British Army|Britse]], [[Amerikaanse leger|Amerikaanse]], [[Canadese leger|Canadese]] en [[Poolse strijdkrachten|Poolse]] leger. De rivieren de [[Bergsche Maas]], de [[Amer (rivier)|Amer]] en het [[Hollandsch Diep]] vormden sindsdien een langgerekte frontlijn. <ref>{{Citeer web |url=https://www.canonvannederland.nl/nl/noord-brabant/altena/onschuld-en-verzet |titel=Linecrossers in de Biesbosch |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=Canon van Nederland |taal=nl}}</ref> | In het najaar van 1944 werd het zuiden van Nederland [[Bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland|bevrijd]] door het [[British Army|Britse]], [[Amerikaanse leger|Amerikaanse]], [[Canadese leger|Canadese]] en [[Poolse strijdkrachten|Poolse]] leger. De rivieren de [[Bergsche Maas]], de [[Amer (rivier)|Amer]] en het [[Hollandsch Diep]] vormden sindsdien een langgerekte frontlijn.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.canonvannederland.nl/nl/noord-brabant/altena/onschuld-en-verzet |titel=Linecrossers in de Biesbosch |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=Canon van Nederland |taal=nl}}</ref> Line-crossers waren actief langs het gehele front, van [[Dodewaard]] tot aan de [[Biesbosch]].<ref name="Zwarte kerst">{{Citeer boek |titel=Zwarte kerst |achternaam=Vrij |voornaam=Tjeerd |uitgever=emjee uitgevers |plaats=Varik |datum=oktober 2011 |pagina's=80 |ISBN=978.94.90329.06.8 |NUR= |bezochtdatum=20 december 2021}}</ref> Tot februari 1945 lag het zwaartepunt in de [[Betuwe]].<ref>{{Citeer web |url=https://75jaarvrij.nl/cms/view/481a5bb9-fed5-498a-b9c2-6218355ecd7d/shortread-01-2020-line-crossers |titel=De Line crossers - Het geheime verkeer tussen bevrijd en bezet Nederland 1944-1945 |auteur=Victor Laurentius |bezochtdatum=20 december 2021 |werk=75jaarvrij.nl/ |archiefurl=https://web.archive.org/web/20211215165732/https://75jaarvrij.nl/cms/view/481a5bb9-fed5-498a-b9c2-6218355ecd7d/shortread-01-2020-line-crossers |archiefdatum=15 december 2021 |dodeurl=ja}}</ref> | ||
Vanaf november 1944 werd de Biesbosch door de Duitse bezetter bestempeld als {{Lang|de|[[Sperrgebiet]]|italics=ja}} nadat het tussen de linies van de Duitsers en de geallieerden kwam te liggen. Vanaf dat moment onderhielden de 'line-crossers', leden van [[Groep Albrecht]], de verbinding. <ref><ref>{{Citeer web |url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/het-nederlandse-verzet-in-de-biesbosch-de-crossing-van-de-frontlinie |titel=Het Nederlandse verzet in de Biesbosch: de crossing van de frontlinie |datum=2025-03-10 |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=IsGeschiedenis |taal=nl}}</ref> | Vanaf november 1944 werd de Biesbosch door de Duitse bezetter bestempeld als {{Lang|de|[[Sperrgebiet]]|italics=ja}} nadat het tussen de linies van de Duitsers en de geallieerden kwam te liggen. Vanaf dat moment onderhielden de 'line-crossers', leden van [[Groep Albrecht]], de verbinding.<ref name=":0" /><ref>{{Citeer web |url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/het-nederlandse-verzet-in-de-biesbosch-de-crossing-van-de-frontlinie |titel=Het Nederlandse verzet in de Biesbosch: de crossing van de frontlinie |datum=2025-03-10 |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=IsGeschiedenis |taal=nl}}</ref> | ||
[[Bestand:Vijf_ridders_MWO_op_het_terras_van_'t_Voske. | [[Bestand:Vijf_ridders_MWO_op_het_terras_van_'t_Voske.jpg|miniatuur|Vijf ridders [[Militaire Willems-Orde|MWO]]]] | ||
De Biesbosch was een moeilijk begaanbaar en voor buitenstaanders een lastig te navigeren gebied, waardoor het een ideale schuilplaats werd voor [[Onderduiken (Tweede Wereldoorlog)|onderduikers]]. <ref> Eind 1943 zaten ongeveer 300 personen in het gebied ondergedoken. Het betrof zowel joden, verzetsmensen, mannen die waren opgeroepen voor de {{Lang|de|[[Arbeitseinsatz]]|italics=ja}} als geallieerde piloten.<ref name=":1">{{Citeer web |url=https://www.tracesofwar.nl/articles/7892/Biesbosch-crossings-1944-1945.htm |titel=Biesbosch-crossings 1944-1945 |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=www.tracesofwar.nl |taal=en}}</ref> | De Biesbosch was een moeilijk begaanbaar en voor buitenstaanders een lastig te navigeren gebied, waardoor het een ideale schuilplaats werd voor [[Onderduiken (Tweede Wereldoorlog)|onderduikers]].<ref name=":0" /> Eind 1943 zaten ongeveer 300 personen in het gebied ondergedoken. Het betrof zowel joden, verzetsmensen, mannen die waren opgeroepen voor de {{Lang|de|[[Arbeitseinsatz]]|italics=ja}} als geallieerde piloten.<ref name=":1">{{Citeer web |url=https://www.tracesofwar.nl/articles/7892/Biesbosch-crossings-1944-1945.htm |titel=Biesbosch-crossings 1944-1945 |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=www.tracesofwar.nl |taal=en}}</ref> | ||
Eenentwintig personen waren betrokken bij de crossings; zij maakten 374 oversteken per [[Kano (vaartuig)|kano]], [[roeiboot]] of [[Boomstamkano|korjaal]]. Zij vervoeren zowel materialen, waaronder medicijnen en wapens, als informatie en personen van en naar het bevrijdde deel van Nederland. <ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.omzienengedenken.nl/biesboschcrossings19441945 |titel=Biesbosch-Crossings 1944-1945 |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=Omzienengedenken.nl |taal=nl}}</ref> | Eenentwintig personen waren betrokken bij de crossings; zij maakten 374 oversteken per [[Kano (vaartuig)|kano]], [[roeiboot]] of [[Boomstamkano|korjaal]]. Zij vervoeren zowel materialen, waaronder medicijnen en wapens, als informatie en personen van en naar het bevrijdde deel van Nederland.<ref name=":0" /><ref>{{Citeer web |url=https://www.omzienengedenken.nl/biesboschcrossings19441945 |titel=Biesbosch-Crossings 1944-1945 |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=Omzienengedenken.nl |taal=nl}}</ref> Enkele bekende line-crossers waren: [[Arie van Driel]] en [[Cornelis Pieter van den Hoek|Piet van den Hoek]] uit [[Werkendam (gemeente)|Werkendam]], [[Kees van de Sande]] uit [[Werkendam (gemeente)|Sleeuwijk]] en [[Jan de Landgraaf]] uit [[Sliedrecht]]. Zij werden voor hun verzetsdaden onderscheiden met de [[Militaire Willems-Orde]].<ref>{{Citeer web |url=https://liniecrosser.nl/liniecrossers.htm |titel=21 gedecoreerde liniecrossers |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=liniecrosser.nl}}</ref>[[Bestand:Biesbosch, het mandje was een seinpost.jpg|thumb|Het mandje dat werd gehesen om te waarschuwen dat er crossers aankwamen]] | ||
== Routes == | == Routes == | ||
| Regel 15: | Regel 15: | ||
* van Werkendam naar [[Drimmelen (plaats)|Drimmelen]]: deze ging eerst een stukje over land, dan per kano over het [[Steurgat]], langs de polder [[Pauluszand]] naar het eiland [[Spijkerboor (eiland)|Middelste Jannezand]] en dan langs de Biesboschkant de Amer op. Daar hing tegenover restaurant 't Voske en tegenover de haven van Drimmelen een mand om aan te geven wanneer overgestoken moest worden. De mand werd verder gehesen als er crossers aankwamen. | * van Werkendam naar [[Drimmelen (plaats)|Drimmelen]]: deze ging eerst een stukje over land, dan per kano over het [[Steurgat]], langs de polder [[Pauluszand]] naar het eiland [[Spijkerboor (eiland)|Middelste Jannezand]] en dan langs de Biesboschkant de Amer op. Daar hing tegenover restaurant 't Voske en tegenover de haven van Drimmelen een mand om aan te geven wanneer overgestoken moest worden. De mand werd verder gehesen als er crossers aankwamen. | ||
* van de [[Sliedrecht|Sliedrechtse haven]] via de Helsluis over de [[Nieuwe Merwede]], dan langs de Brabantse Biesbosch om de Amer over te steken naar [[Lage Zwaluwe]]. | * van de [[Sliedrecht|Sliedrechtse haven]] via de Helsluis over de [[Nieuwe Merwede]], dan langs de Brabantse Biesbosch om de Amer over te steken naar [[Lage Zwaluwe]]. | ||
De routes waren 13 tot 18 kilometer lang. <ref>{{Citeer web |url=https://www.biesbosch.nu/historiepagina.php?code=19 |titel=Tweede Wereldoorlog |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=Biesbosch.nu}}</ref> | |||
De routes waren 13 tot 18 kilometer lang.<ref>{{Citeer web |url=https://www.biesbosch.nu/historiepagina.php?code=19 |titel=Tweede Wereldoorlog |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=Biesbosch.nu}}</ref><ref name=":1" /> | |||
== Monumenten en eerbetonen == | == Monumenten en eerbetonen == | ||
[[Bestand:Line Crosser in Werkendam. | [[Bestand:Line Crosser in Werkendam.jpg|thumb|Monument in Werkendam]] | ||
[[Bestand:Line Crosser in Lage Zwaluwe. | [[Bestand:Line Crosser in Lage Zwaluwe.jpg|thumb|Monument in Lage Zwaluwe]] | ||
=== De line-crosser in Werkendam === | === De line-crosser in Werkendam === | ||
In Werkendam is een monument opgericht ter nagedachtenis van Arie van Driel (1918-1945) en Kees van de Sande (1905-1945). Beide mannen staan in brons op een natuurstenen sokkel. Het meer dan levensgrote beeld is gemaakt door beeldhouwer [[Niek van Leest]]. Op de plaquette staat: | In Werkendam is een monument opgericht ter nagedachtenis van Arie van Driel (1918-1945) en Kees van de Sande (1905-1945). Beide mannen staan in brons op een natuurstenen sokkel. Het meer dan levensgrote beeld is gemaakt door beeldhouwer [[Niek van Leest]]. Op de plaquette staat: | ||
| Regel 54: | Regel 55: | ||
=== Monumenten voor de boeren === | === Monumenten voor de boeren === | ||
In 2017 werden in Werkendam en Drimmelen monumenten onthuld als eerbetoon aan de boeren uit de Biesbosch, die onderduikers, gestrande Engelse piloten en Joden hebben opgevangen en Duitse krijgsgevangenen te eten gaven.<ref>{{Citeer web|url=https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/2487487/biesboschboeren-krijgen-als-eerbetoon-een-eigen-vergeten-verzetshelden-monument|titel=Biesboschboeren krijgen als eerbetoon een eigen 'Vergeten Verzetshelden'-monument|darum=25 april 2017|werk=Omroep Brabant|auteur=Rob Bartol|bezochtdatum=26 december 2021}}</ref> | In 2017 werden in Werkendam en Drimmelen monumenten onthuld als eerbetoon aan de boeren uit de Biesbosch, die onderduikers, gestrande Engelse piloten en Joden hebben opgevangen en Duitse krijgsgevangenen te eten gaven.<ref>{{Citeer web|url=https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/2487487/biesboschboeren-krijgen-als-eerbetoon-een-eigen-vergeten-verzetshelden-monument|titel=Biesboschboeren krijgen als eerbetoon een eigen 'Vergeten Verzetshelden'-monument|darum=25 april 2017|werk=Omroep Brabant|auteur=Rob Bartol|bezochtdatum=26 december 2021}}</ref> | ||
=== Canon van Altena === | === Canon van Altena === | ||
In 2024 werd het verhaal van de line-crossers in de Biesbosch opgenomen in het Canon van Altena. <ref>{{Citeer web |url=https://www.hetkontakt.nl/altena/nieuws/406785/linecrossers-in-de-biesbosch-opgenomen-in-canon-van-altena |titel=‘Linecrossers in de Biesbosch’ opgenomen in Canon van Altena |datum=2024-11-19 |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=www.hetkontakt.nl |taal=nl}}</ref> | In 2024 werd het verhaal van de line-crossers in de Biesbosch opgenomen in het Canon van Altena.<ref>{{Citeer web |url=https://www.hetkontakt.nl/altena/nieuws/406785/linecrossers-in-de-biesbosch-opgenomen-in-canon-van-altena |titel=‘Linecrossers in de Biesbosch’ opgenomen in Canon van Altena |datum=2024-11-19 |bezochtdatum=2026-02-13 |werk=www.hetkontakt.nl |taal=nl}}</ref> | ||
== Media == | == Media == | ||
Versie van 5 aug 2026 13:13
Voor line-crossers in de Betuwe, zie Line-crosser (Betuwe)
Line-crosser of liniecrosser is een begrip uit de Tweede Wereldoorlog. Hiermee worden personen bedoeld die vanaf november 1944, tijdens de laatste maanden van de oorlog, een verbinding over de frontlijn tot stand brachten van bezet gebied naar het bevrijde zuiden van Nederland en terug.
Opzet
In het najaar van 1944 werd het zuiden van Nederland bevrijd door het Britse, Amerikaanse, Canadese en Poolse leger. De rivieren de Bergsche Maas, de Amer en het Hollandsch Diep vormden sindsdien een langgerekte frontlijn.[1] Line-crossers waren actief langs het gehele front, van Dodewaard tot aan de Biesbosch.[2] Tot februari 1945 lag het zwaartepunt in de Betuwe.[3]
Vanaf november 1944 werd de Biesbosch door de Duitse bezetter bestempeld als Luafout in Module:Unicode_data op regel 297: attempt to index local 'data_module' (a boolean value) nadat het tussen de linies van de Duitsers en de geallieerden kwam te liggen. Vanaf dat moment onderhielden de 'line-crossers', leden van Groep Albrecht, de verbinding.[1][4]
De Biesbosch was een moeilijk begaanbaar en voor buitenstaanders een lastig te navigeren gebied, waardoor het een ideale schuilplaats werd voor onderduikers.[1] Eind 1943 zaten ongeveer 300 personen in het gebied ondergedoken. Het betrof zowel joden, verzetsmensen, mannen die waren opgeroepen voor de Luafout in Module:Unicode_data op regel 297: attempt to index local 'data_module' (a boolean value) als geallieerde piloten.[5]
Eenentwintig personen waren betrokken bij de crossings; zij maakten 374 oversteken per kano, roeiboot of korjaal. Zij vervoeren zowel materialen, waaronder medicijnen en wapens, als informatie en personen van en naar het bevrijdde deel van Nederland.[1][6] Enkele bekende line-crossers waren: Arie van Driel en Piet van den Hoek uit Werkendam, Kees van de Sande uit Sleeuwijk en Jan de Landgraaf uit Sliedrecht. Zij werden voor hun verzetsdaden onderscheiden met de Militaire Willems-Orde.[7]
Routes
Er waren twee routes:
- van Werkendam naar Drimmelen: deze ging eerst een stukje over land, dan per kano over het Steurgat, langs de polder Pauluszand naar het eiland Middelste Jannezand en dan langs de Biesboschkant de Amer op. Daar hing tegenover restaurant 't Voske en tegenover de haven van Drimmelen een mand om aan te geven wanneer overgestoken moest worden. De mand werd verder gehesen als er crossers aankwamen.
- van de Sliedrechtse haven via de Helsluis over de Nieuwe Merwede, dan langs de Brabantse Biesbosch om de Amer over te steken naar Lage Zwaluwe.
De routes waren 13 tot 18 kilometer lang.[8][5]
Monumenten en eerbetonen
De line-crosser in Werkendam
In Werkendam is een monument opgericht ter nagedachtenis van Arie van Driel (1918-1945) en Kees van de Sande (1905-1945). Beide mannen staan in brons op een natuurstenen sokkel. Het meer dan levensgrote beeld is gemaakt door beeldhouwer Niek van Leest. Op de plaquette staat:
"DE LINE-CROSSER"
Ter herinnering aan de verzetsstrijders
die via de Biesbosch en Merwede
van 6 november 1944 tot 5 mei 1945
ter boot de verbinding onderhielden
tussen bezet en bevrijd Nederland.
Twee van hen gaven hun leven:
A.v.Driel en K.P.v.d.Sande, gefusilleerd 30 april 1945.
Monument voor de line-crossers bij Hank
Nabij Hank (aan de A27) heeft Prins Bernhard op 5 oktober 1960 een monument onthuld waarop een beeltenis staat van de twee verzetshelden Arie van Driel en Kees van de Sande. De gedenkplaat is gemaakt door kunstenaar Jacques van Poppel.
De line-crosser in Lage Zwaluwe
Het monument in Lage Zwaluwe is gemaakt door Niek van Leest. Het bronzen beeld werd in 1977 onthuld door prins Bernhard. Niet ver van dit monument staat een zuil (in 1977 verplaatst naar de huidige locatie aan de oever van de Amer), afkomstig van de kloosterkapel van de Zusters van het Allerheiligste Hart van Jezus te Moerdijk die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd verwoest.
Deze zuil uit een door de vijand verwoeste kerk in onze gemeente,
getuigt thans hier van de onverwoestbare liefde voor vrijheid,
vorstenhuis en vaderland van de Line Crossers
die over deze haven tussen november 1944 en mei 1945
driehonderd-vierenzeventig maal de frontlijn doorbraken.
Het "Crossline"-monument in Sliedrecht
Het "Crossline"-monument in Sliedrecht werd gemaakt door Hans Bayens (1924-2003) en in 1966 onthuld door prins Bernhard.
- Ter herinnering aan de Crossline
De Crossline heeft een belangrijke rol gespeeld in de Tweede Wereldoorlog. Er was in de jaren '44-'45 een route tussen Sliedrecht en Lage Zwaluwe, waarlangs mensen, medicijnen en informatie werden vervoerd. De Crossers voeren met kano's en roeiboten onder het oog van de Duitsers en waagden hun leven voor de vrijheid van ons land. We hopen dat die vrijheid nooit meer in gevaar zal komen.
Monumenten voor de boeren
In 2017 werden in Werkendam en Drimmelen monumenten onthuld als eerbetoon aan de boeren uit de Biesbosch, die onderduikers, gestrande Engelse piloten en Joden hebben opgevangen en Duitse krijgsgevangenen te eten gaven.[9]
Canon van Altena
In 2024 werd het verhaal van de line-crossers in de Biesbosch opgenomen in het Canon van Altena.[10]
Media
In 2015 is er een film en in 2019 een theatervoorstelling gemaakt over de crossings door de Biesbosch. Beiden hebben de titel Biesbosch onder vuur gekregen. De première van de film is gedaan op locaties rond de Biesbosch, de theatervoorstelling werd gespeeld in de Biesbosch op de Hofmansplaat.
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Linecrossers in de Biesbosch. Canon van Nederland. Geraadpleegd op 13 februari 2026.
- ↑ Vrij, Tjeerd (oktober 2011). Zwarte kerst. emjee uitgevers, Varik, pp. 80. ISBN 978.94.90329.06.8. Geraadpleegd op 20 december 2021.
- ↑ Victor Laurentius, De Line crossers - Het geheime verkeer tussen bevrijd en bezet Nederland 1944-1945. 75jaarvrij.nl/. Gearchiveerd op 15 december 2021. Geraadpleegd op 20 december 2021.
- ↑ Het Nederlandse verzet in de Biesbosch: de crossing van de frontlinie. IsGeschiedenis (10 maart 2025). Geraadpleegd op 13 februari 2026.
- ↑ 5,0 5,1 (en) Biesbosch-crossings 1944-1945. www.tracesofwar.nl. Geraadpleegd op 13 februari 2026.
- ↑ Biesbosch-Crossings 1944-1945. Omzienengedenken.nl. Geraadpleegd op 13 februari 2026.
- ↑ 21 gedecoreerde liniecrossers. liniecrosser.nl. Geraadpleegd op 13 februari 2026.
- ↑ Tweede Wereldoorlog. Biesbosch.nu. Geraadpleegd op 13 februari 2026.
- ↑ Rob Bartol, Biesboschboeren krijgen als eerbetoon een eigen 'Vergeten Verzetshelden'-monument. Omroep Brabant. Geraadpleegd op 26 december 2021.
- ↑ ‘Linecrossers in de Biesbosch’ opgenomen in Canon van Altena. www.hetkontakt.nl (19 november 2024). Geraadpleegd op 13 februari 2026.
