Brontekst bekijken van Zelfmoord

[[Bestand:Het leven is groter dan ik zelf ben - Hanspeter Nagtegaal (Apeldoorn).jpg|miniatuur|'Het leven is groter dan ik zelf ben'<ref>[https://www.destentor.nl/apeldoorn/monument-voor-nabestaanden-suicide~a396ae82/ Monument voor nabestaanden suïcide], [[de Stentor]], 11 november 2009</ref> door [[Hanspeter Nagtegaal]], monument waar nabestaanden kunnen stilstaan bij de zelfgekozen dood van een naaste. (Deventerstraat, [[Apeldoorn (stad)|Apeldoorn]].)]]
[[Bestand:Frederick Leighton - The Reconciliation of the Montagues and Capulets over the Dead Bodies of Romeo and Juliet.jpg|miniatuur|De tragisch-romantische zelfmoord van [[Romeo en Julia]] ([[Frederic Leighton]], 1855)]]

'''Zelfmoord''', '''zelfdoding''' of '''suïcide''' ([[Latijn]]: ''suicidium'', van ''sui'' = zelf/zichzelf en ''caedere'' = doden)<ref name="Lewis & Short">Lewis, C.T. & Short, C. (1879). ''A Latin dictionary founded on Andrews' edition of Freund's Latin dictionary.'' Oxford: Clarendon Press.</ref> is de benaming voor het opzettelijk beëindigen van het eigen leven. In juridische zin is in België en Nederland geen sprake van moord omdat zelfdoding daar geen strafbaar feit is. Wel handelt men volgens bepaalde [[Religie|geloofsovertuiging]]<nowiki/>en in tegen normen en waarden. Als iemand door eigen handelen overlijdt zonder dat het de bedoeling was, bijvoorbeeld door inname van een te grote hoeveelheid [[drug]]s, spreekt men niet van zelfmoord maar van een [[ongeval]].<ref group=noot>Als een poging niet tot de dood heeft geleid spreekt men van zelfmoordpoging (Latijn: ''tentamen suicidii'', vaak afgekort tot TS). In sommige situaties is het niet goed mogelijk om onderscheid te maken tussen zelfmoord en ongeval, zoals bij [[Russische roulette]], extreem roekeloos gedrag of bij personen die niet [[Wilsbekwaamheid|wilsbekwaam]] zijn.</ref>

Een variant van zelfmoord is [[zelfeuthanasie]], waarbij men de nabestaanden in het proces betrekt. Dit moet niet verward worden met [[euthanasie]], waarbij het leven door een arts wordt beëindigd, wat in Nederland onder bijzondere omstandigheden is toegestaan. Iemand helpen of aanzetten om zichzelf te doden is strafbaar in vele landen, zo ook in Nederland, België en Suriname.

== Motief, risicofactoren en gedrag ==
[[Bestand:Wat drijft iemand tot zelfmoord.webm|miniatuur|Wat drijft iemand tot zelfmoord? - [[Universiteit van Vlaanderen]]]]
[[File:The Drunkard's Progress 1846.jpg|miniatuur|"The Drunkard's Progress", 1846, prent over alcoholisme en kans op armoede, misdaad en zelfmoord]]
Het motief voor zelfdoding is niet altijd duidelijk. Soms laat de overledene een document (bijvoorbeeld een [[zelfmoordbrief|afscheidsbrief]] of een bericht op sociale media) achter, waaruit blijken kan wat de persoon in kwestie heeft bewogen om tot deze daad over te gaan. Sommige geneesmiddelen kunnen depressies en zelfmoordgevoelens veroorzaken of verergeren.<ref>[http://gebu.artsennet.nl/Archief/Tijdschriftartikel/Geneesmiddelengeinduceerde-depressie-en-suicidaliteit.htm Geneesmiddelengeïnduceerde depressie en suïcidaliteit] Geneesmiddelenbulletin, 30 juni 2015</ref>

[[Émile Durkheim]] deed in ''[[Le Suicide]]'' uit 1897 onderzoek naar zelfmoord en wist met behulp van [[statistiek]] een ogenschijnlijk heel psychologisch onderwerp te beschrijven als een [[sociaal feit]] beïnvloed door de [[sociale cohesie]] van de [[samenleving]]. Hij maakte daarbij onderscheid tussen [[Egoïsme|egoïstische]], [[Altruïsme|altruïstische]], [[Anomie|anomische]] en [[Fatalisme|fatalistische]] zelfmoord.

Risicofactoren die leiden tot een verhoogde kans op zelfmoord zijn [[Psychische aandoening|psychische stoornissen]] (90% van de plegers) zoals [[Depressie (klinisch)|depressie]], [[Dysthyme stoornis|dysthymie]], [[bipolaire stoornis]], of [[schizofrenie]]. [[verslaving|Middelenmisbruik]] zoals [[alcoholisme]] en het gebruik van sommige medicatie zoals [[Sedativum|sedativa]] verhoogt het risico.<ref>[https://psychiatryonline.org/doi/10.1176/appi.ajp-rj.2018.130603 A Closer Look at Substance Use and Suicide, Michael Esang, M.B.B.Ch., M.P.H., Saeed Ahmed, M.D., Published Online:1 Jun 2018]</ref> Meer [[Impulsiviteit|impulsieve]] zelfmoord of zelfmoordpogingen kunnen worden veroorzaakt door hoge [[stress]] naar aanleiding van financiële problemen, problemen met [[Relatie (personen)|relaties]] en werk, een uitzichtloze medische conditie, [[Sociaal isolement|sociale isolatie]], [[Pesten (gedrag)|pesten]], [[seksueel misbruik]] en [[mishandeling]]. Bepaalde [[etniciteit|bevolkingsgroepen]] met verhoogde sociale isolatie hebben een verhoogd risico zoals [[Homoseksualiteit|homoseksuelen]] en [[transgender]]s.<ref>{{Citeer web |url=https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2023-01/Handreiking%20lhbti%2B%20Feiten%20en%20cijfers%20-%202022.pdf |titel=Handreiking LHBTI emancipatie, Feiten en Cijfers op een rij |datum=maart 2021 |website=[[Movisie]] |formaat=pdf |bezochtdatum=2023-07-15}}</ref> Familieachtergrond, jeugd[[Psychotrauma|trauma]], [[posttraumatische stressstoornis]], blootstelling aan zelfmoordgedrag van anderen en beschikbare middelen zijn ook kansverhogend. Degenen die eerder zelfmoord hebben gepoogd, lopen een duidelijk hoger risico op toekomstige pogingen. Volwassenen met meerdere jeugdtrauma's of psychische aandoeningen hebben een sterk verhoogd risico.<ref name="Hawton2009">{{Citeer journal |vauthors=Hawton K, van Heeringen K |title=Suicide |journal=Lancet |volume=373 |issue=9672 |pages=1372–81 |date=April 2009 |pmid=19376453 |doi= 10.1016/S0140-6736(09)60372-X|taal=en}}</ref><ref name="WHO2016">{{Citeer web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|accessdate=3 March 2016|date=April 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archivedate=4 March 2016|taal=en}}</ref><ref name="pmid28257172">{{Citeer journal |vauthors=Dodds TJ |title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature |journal=Prim Care Companion CNS Disord |volume=19 |issue=2 |pages= |year=2017 |pmid=28257172 |doi=10.4088/PCC.16r02037|taal=en}}</ref><ref name="Trimbos">[https://assets.trimbos.nl/docs/e2c42e7c-f0b3-413f-9815-0bead5df589b.pdf Nieuwe gegevens over suïcidaliteit in de bevolking Resultaten van de 'Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study-2' (NEMESIS-2)], Trimbos.nl, 2011, R. de Graaf, M. Tuithof, S. van Dorsselaer, M. ten Have, p 35-41, {{ISBN|978-90-5253-715-3}}</ref>

Een van de meest gebruikte theorieën over zelfmoord spreekt van een gevoel tot last te zijn voor de omgeving samen met de gedachte [[Eenzaamheid|er alleen voor te staan]], sociaal geïsoleerd te voelen, de meest gevaarlijke combinatie is waarin het denken aan zelfmoord ontstaat. En zeker wanneer dit gevoel als stabiel en onveranderlijk wordt ervaren. Om vervolgens tot zelfdoding over te gaan, heeft de persoon vaak ook een aangeleerde verminderde doodsangst of een grotere [[pijngrens|tolerantie tegenover pijn]].<ref>{{en}}[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3130348/ The Interpersonal Theory of Suicide; Kimberly A. Van Orden, Tracy K. Witte, Kelly C. Cukrowicz, Scott Braithwaite, Edward A. Selby, and Thomas E. Joiner, Jr.; Psychol Rev; 2011 Jul 6.]</ref>

Acute waarschuwingssignalen voor zelfmoord zijn praten over zelfmoord of praten over geen reden tot leven meer te hebben en zoeken naar middelen en methoden.<ref>{{en}}[https://www.sprc.org/about-suicide/warning-signs About Suicide - Warning Signs for Suicide, Suicide Prevention Resource Center www.sprc.org, bezocht 3 juni 2018]</ref><ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20180721162659/http://www.health.umd.edu/warningsigns Warning Signs of Suicide, Health Center of the University of Maryland, bezocht 21 juli 2018]</ref> Vaak treden ook combinaties van verschillende negatieve gedrags- en [[Gemoedstoestand|gemoedsgesteldheid]]veranderingen op zoals, exteme [[Ontwijkende persoonlijkheidsstoornis|zelfhaat]], [[woede]]-uitbarstingen, verhoogde [[angst]] en paniek, meer drugsgebruik, afzonderen, slechter [[Slaap (rust)|slapen]], [[apathie]], verwaarlozing en signalen van afscheid nemen. Vaak wordt zelfmoord beschreven als een proces: van ''gedachte en wens'', naar ''plan en actie'', gedurende enkele  maanden of jaren.<ref>[https://depressiehulp.be/thema/depressie-zelfmoord Depressie en zelfmoord, depressiehulp.be, bezocht 16 januari 2022]</ref> Naar schatting zocht 30% van de mensen die door zelfdoding omkwamen in Nederland hulp om hun gedachten te bespreken.<ref>{{Citeer web |url=https://www.113.nl/professionals-en-organisaties/ggz-professionals |titel=GGZ-professionals |website=[[113 Zelfmoordpreventie]] |bezochtdatum=2022-10-05}}</ref>

Behandeling voor depressieve zelfmoordgedachten bestaat uit inzicht geven aan patiënten dat uitzichtloosheid, zware wanhoop en zelfmoordgedachten symptomen zijn van een eventuele depressie en dat de meeste depressies tijdelijk zijn; en vervolgens een dergelijke depressie te behandelen met begrip, coaching en gezonde leefregels.<ref>[https://www.psychosenet.nl/achtergrond/hoe-praat-je-over-zelfmoordgedachten/ Hoe praat je over zelfmoordgedachten?, psychosenet.nl, bezocht 6 februari 2022]</ref>

[[Economische crisis]]sen en een dalend [[consumentengedrag|consumentenvertrouwen]] zijn gerelateerd aan een (tijdelijke) stijging van het aantal zelfmoorden.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2021/zelfdoding-in-nederland-een-overzicht-vanaf-1950?onepage=true Zelfdoding in Nederland: een overzicht vanaf 1950; Tanja Traag, Jan Hoogenboezem; www.cbs.nl; 18-8-2021 ]</ref> In landen waar euthanasie verboden is of moeilijk te verkrijgen komt zelfdoding meer voor bij mensen met sommige [[Chronische ziekte|chronische]] en [[terminaal|terminale]] ziekten.<ref>[https://nedkad.nl/nieuws/chronisch-zieke-jongere-pleegt-sneller-suicide/ Chronisch zieke jongere pleegt sneller suïcide, nedkad.nl, 26 augustus 2017 ]</ref><ref>[https://www.dignityindying.org.uk/news/hundreds-of-terminally-ill-brits-take-their-own-lives-in-uk-each-year-latest-estimates-suggest/ Hundreds of terminally ill Brits take their own lives in UK each year, latest estimates suggest, www.dignityindying.org.uk, 17th October 2021]</ref>

== Ethische en culturele aspecten ==
[[Bestand:The Wood of the Self-Murderers.jpg|miniatuur| ''The Wood of the Self-Murderers: The Harpies and the Suicides'' (1824–1827) door [[William Blake]]; illustratie bij het deel ''Inferno'' van de [[Middeleeuwen|middeleeuws]] christelijke ''[[De goddelijke komedie]]'' (1308-1320) van [[Dante Alighieri]]]]
[[Bestand:Bundesarchiv Bild 102-12499, Berlin-Grunewald, Friedhof für Selbstmörder.jpg|miniatuur|Berlin-Grunewald-zelfmoordbegraafplaats 1931]]
[[Bestand:Giotto - Scrovegni - -47- - Desperation.jpg|thumb| De zeven zonden: "Wanhoop" van [[Giotto di Bondone]], 1305]]

Zelfdoding is een verschijnsel dat zich in vrijwel alle samenlevingen manifesteert, maar naargelang van plaats, tijd en levensbeschouwing verschillend beoordeeld werd en wordt.

Het [[boeddhisme]], het [[hindoeïsme]], het [[jodendom]], de [[islam]] en het [[christendom]] wijzen zelfdoding af, het [[shintoïsme]] niet (zie [[seppuku]] en [[kamikaze]]). Van de wereldgodsdiensten hebben het [[jodendom]] en het [[christendom]] zelfdoding het scherpst veroordeeld. Het [[Concilie van Arles (452)|Concilie van Arles]] (452) veroordeelde zelfmoord als een misdaad en de [[Rooms-Katholieke Kerk]] beschouwt zelfmoord als iets dat ernstig in strijd is met de [[rechtvaardigheid]], de [[hoop]] en de [[liefde]] en verboden is door het [[Tien geboden|Vijfde Gebod]]. Zware psychische storingen, angst of ernstige vrees voor beproevingen, lijden of foltering, kunnen de verantwoordelijkheid van degene die zelf zijn leven beëindigt, echter verminderen.<ref>[[Catechismus van de Katholieke Kerk]] (1997), paragrafen 2280-2281 en 2325</ref>

In de Oudheid kwam zelfdoding vrij frequent voor in [[Oude Griekenland|Griekenland]], het [[Romeinse Rijk]] en [[Indië (regio)|Indië]]. Bekend zijn de zelfdodingen van [[Marcus Porcius Cato Uticensis minor|Cato]] in 46 v.C. en van [[Lucius Annaeus Seneca|Seneca]] in 65 n.C.

In culturen waar op zelfdoding een [[taboe]] rust, wordt vaak getracht potentiële zelfdoders op andere gedachten te brengen. Daartoe zijn onder meer praatgroepen en telefonische hulplijnen in het leven geroepen. Nabestaanden en mensen die vermoeden dat iemand in hun familie of kennissenkring met zelfmoordplannen rondloopt, kunnen daar ook terecht.

== Rituele of gedwongen zelfmoord ==
[[File:A Hindoo Widow Burning Herself with the Corpse of her Husband.jpg|miniatuur|Hindoe [[weduweverbranding]] (1820)]] 
[[Bestand:David - The Death of Socrates.jpg|miniatuur|''De dood van [[Socrates (filosoof)|Socrates]]'' (1787) door [[Jacques-Louis David]]]]
[[Bestand:La mort de seneque.jpg|miniatuur|''Dood van [[Lucius Annaeus Seneca|Seneca]]'' (1684) door [[Luca Giordano]] (1634-1705)]]
[[Bestand:Rembrandt van Rijn - Lucretia - Google Art Project (nAHoI2KdSaLshA).jpg|miniatuur| ''[[Lucretia (Romeinse geschiedenis)|Lucretia]]'' (1666) door [[Rembrandt van Rijn]]]]

[[Bestand:Akashi Gidayu writing his death poem before committing Seppuku.jpg|miniatuur|Generaal Akashi Gidayu, seppuku (1582)]]
[[Bestand:Domenico Beccafumi 042.jpg|miniatuur|Zelfmoord van [[Marcus Porcius Cato Uticensis minor|Cato de Jongere]] (1524) door [[Domenico Beccafumi]]]]
In sommige culturen was gedwongen zelfmoord een methode van [[doodstraf|executie]], meestal voorbehouden aan aanzienlijke personen. In andere culturen wordt zelfmoord gezien als een manier om schande uit te wissen en [[gezichtsverlies]] te vermijden. In beide gevallen geldt het dus als een vrij [[eer]]volle dood.

In het oude [[Griekenland]] werd dit vonnis voltrokken door het drinken van een beker met [[vergif]] (welk gif is niet precies bekend; mogelijk was het [[gevlekte scheerling]]). De bekendste persoon die dit lot onderging was de filosoof [[Socrates (filosoof)|Socrates]].

In het [[Romeinse Rijk]] is de dood van [[Lucius Annaeus Seneca|Seneca]] een andere bekende gedwongen zelfmoord. Seneca sneed zijn aderen door gedwongen door [[Nero (keizer)|keizer Nero]] op beschuldiging van deelname aan een moordaanslag tegen Nero.

De [[Oude Egypte|Egyptische]] koningin [[Cleopatra VII|Cleopatra]] liet zich opzettelijk bijten door slangen, na verslagen te zijn door de [[Augustus (keizer)|Romeinse keizer Octavianus]].

In de [[samoerai]]periode in [[Japan]] waren ''[[seppuku]]'', ''harakiri'' en Jigai geritualiseerde vormen van zelfmoord om bijvoorbeeld schande en gezichtsverlies te ontgaan middels een "eervolle dood".

In sommige streken in [[India]] was het gebruikelijk voor [[weduwschap|weduwen]] om, vaak onder sociale of religeuze druk en dus niet vrijwillig, zelfmoord te plegen door op de [[brandstapel]] van hun overleden man te springen. Deze vorm van [[weduweverbranding]] (sati/suttee), is sinds 1829 verboden.<ref>Sharma, Ramashraya (1971) - A socio-political study of the Vālmīki Rāmāyaṇa  (pagina 7 t/m 8).</ref> Wie een mislukte poging doet of op een andere manier goedkeuring aan de sati geeft kan tot zeven jaar gevangenisstraf opgelegd krijgen.<ref>https://indianexpress.com/article/india/she-ceased-to-be-a-woman-was-a-goddess-6016915/</ref>

De [[hindoe]]ïstische vorsten van [[Bali (eiland)|Bali]] en [[Lombok (eiland)|Lombok]] stierven liever dan dat zij zich door de Nederlanders lieten overwinnen. Deze rituele zelfdoding van vorst en hofhouding, soms ging het om 3500 gedode mannen, vrouwen en kinderen, wordt [[Perang Poepoetan]] genoemd.

In moderne samenlevingen is gedwongen zelfmoord ook een methode om een moord te camoufleren. Vaak is de reden dat men bang is voor tegenmaatregelen van de aanhangers van de persoon die men uit de weg wil ruimen. [[Nazi]]leider [[Ernst Röhm]] kreeg de opdracht zichzelf dood te schieten, maar deed dit niet, waarna hij door iemand anders werd doodgeschoten. Het nog maar pas aan de macht zijnde en daardoor nog kwetsbare nazi-regime was namelijk bang voor een opstand van zijn [[Sturmabteilung|SA]]-mannen. Een ander voorbeeld is de Duitse generaal [[Erwin Rommel|Rommel]], die deel zou hebben genomen aan de samenzwering tegen Hitler in 1944. Een openlijk proces met executie achtte Hitler te schadelijk wegens Rommels populariteit. Daarom werd Rommel overgehaald een gifpil te slikken met behoud van een volledig pensioen voor zijn weduwe en met het dreigement dat anders zijn gezin naar een concentratiekamp gestuurd zou worden. Het Duitse volk werd wijsgemaakt dat Rommel was overleden aan verwondingen die hij bij een bombardement had opgelopen.

=== Aanzetten tot zelfmoord ===
Wanneer iemand ‘gezelfmoord’ is, betekent dit dat deze is aangezet tot zelfmoord. Dit kan bijvoorbeeld in extreme gevallen van [[Pesten (gedrag)|pesten]] of [[chantage]] waarbij het slachtoffer het leven dermate moeilijk wordt gemaakt zodat de een persoon ervoor kiest om de hand aan zichzelf te slaan. Bijgevolg is er geen sprake van een echte moord, omdat het hier zelfmoord betreft. De ‘dader’ kan er dus bewust voor gaan om het slachtoffer zover te drijven dat deze laatstgenoemde uit het leven stapt. Gevallen zijn onder andere [[Meinoud Rost van Tonningen]] (vermoedelijk),<ref>https://www.trouw.nl/nieuws/rost-van-tonningen-tot-zelfmoord-gedreven~b638a4a8/</ref> [[Patrick Haemers]] (vermoedelijk) of de "[[Blue Whale Challenge]]".

== Statistische gegevens ==
Zelfmoord komt voor als een [[doodsoorzaak]] in de overlijdensstatistiek van België en Nederland.<ref>[http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/bevolking/publicaties/artikelen/archief/2005/2005-1737-wm.htm CBS Webmagazine]</ref><ref>[http://statline.cbs.nl/StatWeb/table.asp?TT=2&LA=nl&DM=SLNL&PA=7022GZA&D1=0,5-11&HDR=&STB=G3:D,T&LYR=G1:0,G2:0 CBS Statline]</ref> Mannen doden zichzelf bijna twee keer zo vaak als vrouwen,<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/27/1-811-zelfdodingen-in-2019 1 811 zelfdodingen in 2019] CBS 2018</ref> maar de zelfmoordpoging komt meer voor bij vrouwen.<ref name="Winklerprins7">Winkler Prins, 7e druk, 1975</ref>

=== Nederland ===
In de jaren 1890 bedroeg de zelfmoordincidentie 56 per miljoen inwoners<ref name="kerkelijkhandwoordenboek">Beknopt Kerkelijk Handwoordenboek, M.C. Nieuwbaarn, 1910</ref> en in 1971 waren er 1216 zelfmoorden (94 per miljoen inwoners).<ref name="Winklerprins7" />
* 1891-1900: 273 (56 per miljoen inwoners)
* 1971: 1216 (94 per miljoen inwoners)
* 1998: ca. 100 per miljoen inwoners<ref>Encarta Encyclopedie</ref>
* 2017: ca. 117 per miljoen inwoners
* 2020: 105 per miljoen inwoners<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/16/1-825-mensen-maakten-een-einde-aan-hun-leven-in-2020#:~:text=Met%2010%2C5%20zelfdodingen,4%20per%20100%20duizend%20inwoners. CBS.nl 21-4-2021: 2020 - 1.825 zelfdodingen, 4% per 100.000]</ref>
8% van de Nederlandse bevolking heeft ooit serieus aan zelfmoord gedacht als oplossing voor de situatie waarin ze verkeren, 3% heeft ooit een plan gemaakt en 2% heeft ooit een poging ondernomen. De helft van de mensen die ooit een poging heeft ondernomen, onderneemt meer dan één poging. Ongeveer 1% van alle sterfgevallen is een suïcide. Een derde van de (eerste) pogingen was niet de bedoeling om dood te gaan. 75% van de pogingen vindt plaats binnen het jaar van het ontstaan van de suïcidale gedachte. Elk jaar overweegt 1% van de bevolking in Nederland zelfdoding; 0,4% maakt een plan en 0,1% doet een zelfmoordpoging. 40% van de mensen die dachten aan suïcide zochten geen hulp voor hun problemen.<ref name="Trimbos" /> Jaarlijks krijgen ongeveer 14.000 mensen bij de spoedeisende hulp behandeling en worden ongeveer 8000 personen opgenomen in het ziekenhuis voor zelf toegebracht letsel.<ref>[https://web.archive.org/web/20181219044215/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/geestelijke-gezondheidszorg/documenten/kamerstukken/2016/03/30/kamerbrief-over-jaarrapportage-landelijke-suicidecijfers-en-voortgang-landelijke-agenda-suicidepreventie Kamerbrief over jaarrapportage landelijke suïcidecijfers en voortgang Landelijke agenda suïcidepreventie, 30 maart 2016]</ref> Onder jonge vrouwen tussen 15 en 25 jaar is zelfmoord de grootste doodsoorzaak. In Groningen werd in 2007 het hoogste aantal zelfmoorden per 100&nbsp;000 inwoners geregistreerd en in Amsterdam waren het er niet veel minder.<ref>[http://grootgroningen.com/blog/2017/09/21/groningen-koploper-aantal-zelfdodingen/ Groningen koploper in aantal zelfdodingen, Groot Groningen, 21-09-2017]</ref> De meeste zelfdodingen komen voor bij vijftigers.<ref>[https://www.vandaagenmorgen.nl/nieuws/8499/meeste-zelfdodingen-onder-vijftigers-2022-05-07 Meeste zelfdodingen onder vijftigers www.vandaagenmorgen.nl, 23 mei 2022 ]</ref>

{| class="wikitable"
! || Totaal aantal suïcides || mannen|| vrouwen
|-
| 1950<ref>{{Citeer web |url=http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=7052_95&D1=88&D2=a&D3=a&D4=0,10,20,30,40,50,(l-6)-l&HDR=G2&STB=T,G1,G3&VW=T|titel=Overledenen; belangrijke doodsoorzaken (korte lijst), leeftijd, geslacht|uitgever=Centraal Bureau voor de Statistiek|bezochtdatum=19 april 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20181008153428/http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=7052_95&D1=88&D2=a&D3=a&D4=0,10,20,30,40,50,(l-6)-l&HDR=G2&STB=T,G1,G3&VW=T|archiefdatum=2018-10-08|dodeurl=nee}}</ref> || 559 || 373 || 186
|-
| 1960 || 762 || 468 || 294
|-
| 1970 || 1049 || 647 || 402
|-
| 1980 || 1430 || 901 || 529
|-
| 1990 || 1450 || 909 || 541
|-
| 2000 || 1500 || 999 || 501
|-
| 2010 || 1600 || 1124 || 476
|-
| 2016 || 1893 || 1279 || 614
|-
| 2017 || 1917 || 1304 || 613
|-
| 2018 || 1829 || 1176 || 653
|-
| 2019 || 1811 || 1232 || 579
|-
| 2020 || 1825 || 1229 || 596<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5226486/zelfdoding-suicide-2020-cbs-113-corona-pandemie-coronacrisis CBS: niet méér zelfmoorden in coronajaar 2020, RTLNieuws, 21 april 2021]</ref>
|-
| 2021 || 1859 || 1295 || 564<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/17/1-859-zelfdodingen-in-2021-36-meer-dan-in-2020#:~:text=In%202021%20maakten%20304%20mannen,leeftijd%20is%20het%20stabiel%20gebleven. 1859 zelfdodingen in 2021, 36 meer dan in 2020; 26-4-2022, cbs.nl]</ref> 
|-
|2022
|1916
|1315
|601<ref>{{Citeer web |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/19/1-916-zelfdodingen-in-2022-54-meer-dan-in-2021 |titel=1 916 zelfdodingen in 2022, 54 meer dan in 2021 |achternaam=Statistiek |voornaam=Centraal Bureau voor de |bezochtdatum=2023-05-12 |werk=Centraal Bureau voor de Statistiek |taal=nl-NL}}</ref>
|}

=== België ===
In [[België (hoofdbetekenis)|België]] is zelfmoord de op een na meest voorkomende doodsoorzaak bij jonge mannen van 20 tot 24 jaar en de derde doodsoorzaak bij jonge vrouwen van die leeftijd. In de leeftijdsgroep van 25 tot 34 jaar is zelfmoord de eerste doodsoorzaak. Elke dag ontnemen gemiddeld zeven Belgen zich het leven, wat neerkomt op 248 zelfmoorden per miljoen inwoners. In de jaren 1890 bedroeg dit 124 per miljoen inwoners.<ref name="kerkelijkhandwoordenboek" /> In de tabel hieronder staan de zelfmoordcijfers van het [[Vlaams Gewest]], die gepubliceerd zijn door het [[Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.zorg-en-gezondheid.be/evolutie-van-sterfte-door-zelfdoding-2017|titel=Cijfers: Evolutie van sterfte door zelfdoding|bezochtdatum=2022-01-26|werk=www.zorg-en-gezondheid.be}}</ref>
{| class="wikitable"
|+
!Jaar
!Totaal aantal suïcides
!Mannen
!Vrouwen
!
!Jaar
!Totaal aantal suïcides
!Mannen
!Vrouwen
|-
|2000
|1174
|843
|331
|
|2012
|1115
|815
|300
|-
|2001
|1140
|837
|303
|
|2013
|1052
|771
|281
|-
|2002
|1102
|804
|298
|
|2014
|1066
|733
|333
|-
|2003
|1074
|785
|289
|
|2015
|1051
|752
|299
|-
|2004
|1086
|784
|302
|
|2016
|1057
|761
|296
|-
|2005
|1116
|818
|298
|
|2017
|978
|701
|277
|-
|2006
|980
|700
|280
|
|2018<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211119_94471680?&articlehash=br5PIfOZbZuA8kOZwVen34qrBUHp5U2F1W6S3ltgx4QLqhoRhanFatAlcas26oNZsHtB4PJ7WjAVCzA1hQRDnEhQG%2FAtzgC2DoqiSB6G9dzNKa%2BlloVDm5hMIPjD6bevsJxBhRllKPVFWLHDsjkN0Qj1TaHxqMRwAhzp%2F3boIAg9Znk%2Fj14FuO%2FI%2B4uVlvTetobw1pBn1znHO7OHK12n%2FDdHU%2FBFHGxGDmgQ%2FCit1nUDca72G6hsVgfC%2F0AnBVBfQ4rERPA5UkkXYEKCiO5sTlzvgAwQM97hUDYDLsE50axP7Is8hbLnRv2WAYEqRi4H9q1CXx%2FIcB%2BNg1fFC5b3bg%3D%3D Suïcide afgelopen 15 jaar met een kwart gedaald, 19 november 2021, Standaard]</ref>
|984
|725
|259
|-
|2007
|985
|682
|303
|
|2019<ref>[https://www.zelfmoord1813.be/feiten-en-cijfers/cijfers-over-su%C3%AFcide-en-su%C3%AFcidepogingen/su%C3%AFcides-in-vlaanderen Suïcidecijfers, bezocht 26 mei 2022, zelfmoord1813.be]</ref>
|960
|702
|258
|-
|2008
|1028
|729
|299
|
|2020
|970
|703
|267
|-
|2009
|1102
|792
|310
|
|2021
|913
|641
|272
|-
|2010
|1069
|773
|296

|-
|2011
|1154
|821
|333

|}
Uit de tabel kan men concluderen dat er meer mannen zichzelf doden dan vrouwen. Gemiddeld gezien over de periode van 2000 tot 2017 doden er 2,56 meer mannen zichzelf dan vrouwen. Mannen doden zichzelf ook vaker op meer gewelddadige manier dan vrouwen. Mannen ouder dan 80 jaar zijn oververtegenwoordigd.<ref>[https://sociaal.net/achtergrond/suicidepreventie-bij-ouderen/ Suïcidepreventie bij ouderen: ‘Praten over leven en dood; 21 maart 2019, Sociaal.net; Anke Bonnewyn, Saskia Aerts, Eva Dumon]</ref>

14% van de bevolking ouder dan 15 jaar in België heeft serieus nagedacht over zelfdoding, 5% de afgelopen 12 maanden, 4% zou ooit een poging hebben ondernomen.<ref>[https://www.vlesp.be/assets/pdf/epidemiologisch-rapport-2017-nl-114457.pdf Epidemiologisch rapport 2017 Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP)]</ref> Ongeveer 2% van alle overlijdens is het gevolg van zelfmoord, bijna 3% van alle mannelijke overlijdens en iets meer dan 1% van de vrouwelijke overlijdens.
In [[Wallonië]] stierven in 2014 721 mensen, [[Brussels gewest]] 121, Vlaanderen 1054.

[[Vlaanderen (hoofdbetekenis)|Vlaanderen]] noteerde in 2007 met 161 zelfmoorden per miljoen inwoners het tweede hoogste cijfer binnen de [[Europese Unie]]. Het jaarlijks aantal suïcidepogingen wordt op 10.000 pogingen geschat.<ref>{{Citeer web |url=http://www.dewereldmorgen.be/blog/lorevonck/2016/03/11/de-cijfers-inzake-suicide-dieper-bekeken |titel=De cijfers inzake suïcide dieper bekeken, www.dewereldvanmorgen.be, Lore Vonck, 11 maart 2016 |bezochtdatum=14 december 2018 |archiefdatum=14 december 2018 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20181214164241/http://www.dewereldmorgen.be/blog/lorevonck/2016/03/11/de-cijfers-inzake-suicide-dieper-bekeken |dodeurl=ja }}</ref>

Sociologen trachten de verschillen in zelfmoordcijfers tussen landen met een vergelijkbaar sociaaleconomisch profiel zoals Nederland en Vlaanderen te verklaren. [[Religie]]uze en [[Etniciteit|socioculturele]] verschillen en verschillen in de kwaliteit van de [[geestelijke gezondheidszorg]] zijn factoren die hierbij van belang zijn.

=== Wereldwijd ===
Volgens een publicatie in februari 2019 door het medische tijdschrift [[BMJ]] is het aantal zelfmoorden wereldwijd van 1990 tot 2016 toegenomen met 6,7%.

Echter, de [[Global Burden of Disease Study]] houdt rekening met de toename van de wereldbevolking over deze periode van bijna 30 jaar en concludeert dat het aantal zelfmoorden is gedaald van 16,6 naar 11,2 per 100.000 inwoners.

Zelfmoord komt opvallend vaker voor bij mannen dan vrouwen: 15,6 tegen 7,0 per 100.000 inwoners.<ref>[https://www.theguardian.com/society/2019/feb/07/suicide-rates-falling-around-the-world-study-says Suicide rates falling around the world, study says], Agence-France Press, The Guardian, 7 februari 2019</ref>

Wereldwijd zijn ook opmerkelijke grote verschillen per land. De redenen hiervoor zijn niet goed onderzocht, wel wordt er gespeculeerd over mogelijke factoren die verschillen per gemeenschap, zoals verschillen in volksaard, drugs en alcoholverslaving, regio, individueel geweld, islamitische achtergrond, [[Stigma (schandvlek)|stigma]]tisering en [[schaamte]], mate van hulp zoeken bij problemen, stress en wapenbezit.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nederland/artikel/520141/waarom-plegen-mannen-vaker-zelfmoord-dan-vrouwen "Waarom plegen mannen vaker zelfmoord dan vrouwen?", RTLnieuws.nl, 30 juni 2016]</ref><ref>{{en}}[https://slate.com/news-and-politics/2009/10/why-do-so-many-greenlanders-kill-themselves.html The Suicide Capital of the World Why do so many Greenlanders kill themselves?, slate.com, 9 oktober 2009]</ref><ref>{{en}}[https://www.livemint.com/Politics/YCw8vC0qZUzAYkWSEVXS9N/Suicides-in-India-What-data-shows.html Suicides in India: What data shows, livemint.com, 17 oktober 2018]</ref>

Volgens het [[Wereldgezondheidsorganisatie|WHO]] sterven er elk jaar meer dan 700 000 mensen aan zelfmoord, dit betekent dat er elke 40 seconden iemand zich het leven neemt. Ook volgens data van het WHO zijn er voor elke zelfmoord meer dan 20 zelfmoordpogingen. 77% van de zelfmoorden vond plaats in lage- en middeninkomenslanden in 2019. Zelfmoord was verantwoordelijk voor 1,3% van alle sterfgevallen wereldwijd, waarmee het de 17e voornaamste doodoorzaak was in 2019.<ref>{{Citeer web|url=https://www.who.int/teams/control-of-neglected-tropical-diseases/lymphatic-filariasis/morbidity-management-and-disability-prevention/mental-health-and-substances-use|titel=Suicide data|bezochtdatum=2022-01-26|werk=www.who.int|taal=en}}</ref>

{| class="wikitable sortable"x
|+Evolutie van het aantal zelfmoorden per honderdduizend inwoners per jaar van verscheidene landen volgens de [[Wereldgezondheidsorganisatie|WHO]]<ref>{{en}}[http://apps.who.int/gho/data/node.main.MHSUICIDEASDR?lang=en Suicide rate estimates, age-standardized Estimates by country, WHO.int, bezocht 2 februari 2020]</ref>
<small>(jaar 2010 en 2016)</small>
! Land
! totaal 2019
! totaal 2010
! totaal 2000
! man 2019
! man 2010
! man 2000
! vrouw 2019
! vrouw 2010
! vrouw 2000
|-
| Lesotho || 88 || 87 || 43 || 147 || 153 || 74 || 35 || 31 ||| 16
|-
| Guyana || 41 || 36 || 36|| 65 ||58 || 58 || 17 || 16 || 15
|-
| Suriname ||26 || 27 || 25 || 41 || 44 || 39 || 12 || 12 || 12
|-
| Zimbabwe || 24 || 35 || 20 || 38 || 52 || 28 || 14 ||24 || 14
|-
| Zuid-Afrika || 24 || 27 || 27 || 38 ||42 || 43 || 10 || 13 || 12
|-
| Rusland || 22 || 33 || 49 || 38 || 59 || 89 ||  7 || 10 || 13
|-
| Korea<ref>Niet duidelijk is hier of het Noord- of Zuid-Korea betreft, of beide samen.</ref> || 21 || ||14 || 30 || ||21 || 13 || || 9 ||
|-
|Litouwen || 20 ||  31 || 46 || 36 || 56|| 81 || 6 || 10 || 15
|- 
| Uruguay || 19 || 14 || 15 || 31 || 23 || 26 || 8 || 6 || 5
|-
| Verenigde Staten || 15 || 12|| 10 || 22 || 19 || 16 || 7 || 5 || 4
|-
| België || 14 || 17 || 18 || 20 || 24 || 27 || 8 ||   9 || 10
|-
| Japan || 13 || 19 || 18 ||  18 || 27 || 27 || 7 || 10 || 10
|-
| India || 13 || 16 || 19 || 15 || 18 || 21 || 11 || 13 || 17
|-
| Zweden || 12 || 12 || 12 || 17 || 17 || 17 || 8 ||  7 || 8
|-
| Kenia || 11 || 12 || 16 || 18 || 19 || 25 || 5 || 6 || 8
|-
| Australië || 11 || 10 || 12 || 17 || 16 ||19 || 6 || 5 || 5
|-
| Oeganda ||10 || 15 || 22 || 19 || 27 || 39 || 4 || 5 || 9
|-
|Frankrijk || 10 || 14 || 16 || 15 || 21 || 24 || 5 || 7 || 8
|-
| Oostenrijk || 10 || 12|| 16 || 17 || 20 || 25 || 5 || 6 || 8
|-
| Tsjechië || 10 || 12 || 13 || 15 || 20 ||23 || 4 || 4 || 5
|-
| Noorwegen || 10 || 11|| 13 || 13 || 15 || 20 || 6 || 7 || 6
|-
| Polen || 9 || 16 || 15 || 17 || 28 || 27 || 2 ||  4 || 5
|-
| Nederland || 9 || 8 || 8 || 13 || 12 || 11 || 6 || 5 || 5
|-
| Thailand || 8 || 7 || 12 || 14 || 12 || 16 || 2 || 3 || 7
|-
| Duitsland || 8 || 10 || 11 || 13 || 15 || 18 || 4 || 5 || 5
|-
| Argentinië || 8 || 8 || 9 || 14 || 14 || 16 || 3 || 3 || 3
|-
| Portugal || 7 || 9 || 6 || 12 || 14 || 10 || 4 || 4  || 2
|-
| China || 7 || 10 || 15 || 9 || 12 || 16 || 5 || 8  || 15
|-
| Verenigd Koninkrijk || 7 || 7 || 8 || 10 || 11 || 12 || 3 ||  3 || 4
|-
| Brazilië || 6 || 5 || 5 || 10 || 8 || 7 || 3 ||  2 || 2
|-
| Arabische Emiraten || 5 || 6 || 8 || 6 || 8 || 9 || 3 || 3  || 5
|-
| Iran || 5 ||  6 ||8 || 8 || 8 || 10 || 3 || 4 || 6
|-
| Spanje || 5 || 5 || 7 || 8 || 8 || 11 || 3 || 2 || 3
|-
| Mexico || 5 ||  5 || 4 || 9 || 8 ||  7 || 2 || 2 || 1
|-
| Italië || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 2 ||  2 || 3
|-
| Griekenland || 4 || || 3 || 6 ||  || 5 || 2 || || 1
|-
| Algerije || 3 ||  || 5 || 3 || ||  7 || 2 || || 3
|- 
| Indonesië || 3 || 3 || 4 || 4 || 4 || 6 || 1 || 2 || 2  
|-
| Turkije || 2 ||  3 || 4 || 4 || 4 || 7 || 1 || 1 || 2
|-
| Jamaica || 2 || 2 || 2 || 4 || 3 || 3|| 1 || 1 || 1
|-
| Barbados || 0,3 || 1 || 3 || 0,5 || 2 || 5 || 0,2 || 0,2 || 0,5
|}

== Juridische en religieuze aspecten ==
In de [[Middeleeuwen]] werd zelfmoord in Europa door de invloedrijke [[Rooms-Katholieke Kerk|Rooms-Katholieke kerk]] beschouwd als een zware zonde en ook volgens wereldlijk recht moesten na zelfdoding vaak maatregelen volgen. In het [[graafschap Vlaanderen]] tijdens de Bourgondische periode werd bijvoorbeeld na een zelfmoord het lijk van een zelfmoordenaar onteerd door het door de straten te slepen, of het aan een staak te spiesen; bezittingen konden in beslag worden genomen en begrafenis op een kerkhof kon geweigerd worden.<ref name=":0">[https://historiek.net/zelfmoord-in-de-middeleeuwen-een-grote-schande/18034/ Historiek: Zelfmoord in de middeleeuwen: een grote schande]</ref> Soms werd het lijk van een zelfmoordenaar met het hoofd omlaag aan een galg opgehangen om opgegeten te worden door de raven, of op een mesthoop gegooid.<ref>[https://historianet.nl/misdaad/zelfmoord-werd-na-de-dood-bestraft Historia: Zelfmoord werd na de dood bestraft]</ref> Er konden omstandigheden zijn die tot een mildere bestraffing van de nabestaanden konden voeren, bijvoorbeeld wanneer de persoon ernstig ziek of waanzinnig was, dit is bekend uit [[Akte (document)|traktaten]] van [[Filips Wielant]] en [[Joos de Damhouder]] <ref name=":0" />

Zoals in de meeste landen, is tegenwoordig in België, Nederland en Suriname zelfdoding of een poging daartoe niet strafbaar.<ref name=":1">https://www.theguardian.com/global-development/2021/sep/09/suicide-still-treated-as-a-in-at-least-20-countries-report-finds</ref> Het kan overigens wel strafbaar zijn als door een dergelijke poging anderen in gevaar worden gebracht.<ref>{{Citeer web |url=https://www.113.nl/i/zelfmoordpoging-strafbaar |titel= Is een zelfmoordpoging strafbaar? |bezochtdatum=2022-10-05 |website=[[113 Zelfmoordpreventie]]}}</ref> In 2018 gaf het Belgisch hof van beroep te Gent aan dat ook ''dreigen'' met zelfdoding niet strafbaar is.<ref>[https://www.rw.be/archief/8111 Dreigen met zelfdoding is niet strafbaar], Rechtskundig weekblad, geraadpleegd op 20 oktober 2022</ref>

In 2021 bestonden in minstens 20 landen wel regels die zelfmoord of een poging daartoe als een strafbaar feit zien, of als reden om na de dood straffende maatregelen te treffen zoals het ongeldig verklaren van een testament.<ref name=":1" />

In de wetgeving van vele landen zijn bepalingen opgenomen tegen levensberoving op verzoek en het aanzetten tot of het helpen bij zelfmoord.

In Nederland zijn levensberoving op verzoek (art 293 [[Wetboek van Strafrecht (Nederland)|Sr]])<ref group=noot>1. Hij die opzettelijk het leven van een ander op diens uitdrukkelijk en ernstig verlangen beëindigt, wordt gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of geldboete van de vijfde categorie.<br>2. Het in het eerste lid bedoelde feit is niet strafbaar, indien het is begaan door een arts die daarbij voldoet aan de zorgvuldigheidseisen, bedoeld in artikel 2 van de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding en hiervan mededeling doet aan de gemeentelijke [[lijkschouwer]] overeenkomstig artikel 7, tweede lid, van de Wet op de lijkbezorging.</ref> en aanzetten tot of hulp bij zelfdoding (294 Sr)<ref group=noot>1. Hij die opzettelijk een ander tot zelfdoding aanzet, wordt, indien de zelfdoding volgt, gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de vierde categorie.<br>2. Hij die opzettelijk een ander bij zelfdoding behulpzaam is of hem de middelen daartoe verschaft, wordt, indien de zelfdoding volgt, gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de vierde categorie. Artikel 293, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing.</ref> strafbaar gesteld. Beide strafrechtartikelen werden in 2001 aangepast naar aanleiding van de [[euthanasie in Nederland|legalisering van euthanasie]], waarbij de regels voor levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding gelijk zijn.

In België zijn de juristen het oneens over de vraag of hulp bij zelfdoding strafbaar is.<ref>[https://web.archive.org/web/20140806193810/http://www.tertio.be/sitepages/index.php?page=archief&id=633 ''Euthanasie veeleer inperken dan uitbreiden''], Fernand Keuleneer, [[Tertio]], april 2009</ref> Iemand die niet heeft geholpen om de zelfdoding te voorkomen, kan in België in bepaalde omstandigheden worden vervolgd voor [[schuldig verzuim]].<ref>A. de Cramer, ''Strafbaarstelling tot het aanzetten van zelfdoding'', Gent, 2018, 58 e.v.</ref>

In [[Suriname]] geldt artikel 354 van het [[Wetboek van Strafrecht (Suriname)|Wetboek van Strafrecht]]: 'Hij die opzettelijk een ander tot zelfmoord aanzet, hem daarbij behulpzaam is of hem de middelen daartoe verschaft, wordt, indien de zelfmoord volgt, gestraft met [[gevangenisstraf]] van ten hoogste drie jaren.'

In Zwitserland is hulp bij zelfdoding wettelijk mogelijk, hoofdzakelijk baserend op het zelfbeschikkingsrecht van mensen. Er mag geen eigenbelang van de helper bestaan en de wens tot zelfdoding moet tot op het laatst duidelijk zijn.<ref>{{de}}[https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/171920/1/ZORA_NL_171920.pdf Strafrecht am Ende des Lebens - Sterbehilfe und Hilfe zum Suizid in der Schweiz]</ref>

== Hulp bij zelfdoding ==
In Nederland is het geven van hulp bij zelfdoding strafbaar, maar het geven van adviezen niet. Er zijn meerdere organisaties actief die adviezen geven voor een pijnloze zelfdoding, zoals [[Stichting De Einder]] en [[Coöperatie Laatste Wil]]. Een andere uitzondering is hulp bij zelfdoding door een arts volgens [[Euthanasie in Nederland|de betreffende regels]].

In Zwitserland is hulp bij zelfdoding wettelijk toegestaan. Verenigingen zoals [[Dignitas (organisatie)|Dignitas]] en [[Exit (vereniging)|Exit]] bieden in Zwitserland onder voorwaarden ook hulp aan niet-Zwitsers aan.

== Poging tot zelfmoord en parasuïcide ==
Met de uitdrukking 'poging tot zelfmoord' (''tentamen suicidii'' of ''TS'') bedoelt men een aanslag op zichzelf die niet tot de dood ''heeft'' geleid, inclusief die handelingen waarvan de persoon in kwestie ''vooraf'' vermoedt dat hij er niet aan zal overlijden. Deze beide vormen van poging tot zelfmoord – namelijk onbewust of bewust niet dodelijk – waartussen de grens niet scherp is, komen vele malen vaker voor dan een werkelijke zelfmoord. Mensen met deze neiging noemt men in de [[psychiatrie]] ook wel ''parasuïcidaal''. ''Parasuïcide'' slaat dus op de niet-dodelijke handeling(en) van een persoon die zich opzettelijk verwondt ([[automutilatie]]) of zeer riskant gedrag vertoont. Deze handelwijze komt veel voor bij personen met een [[borderline-persoonlijkheidsstoornis]]. Veel mensen die door zelfmoord overlijden, hebben eerder een of meer pogingen tot zelfmoord ondernomen.

== Methoden ==
{{Zie ook|Zie ook [[Euthanasie#Gebruikte methoden en euthanatica|methoden bij euthanasie]]}}
[[Bestand:The Death of Cleopatra arthur.jpg|miniatuur|[[Cleopatra VII|Cleopatra]] liet zich opzettelijk bijten door een giftige [[Slangen|slang]] (Reginald Arthur, 1892)]]
[[Bestand:Chatterton.jpg|miniatuur| ''The Death of [[Thomas Chatterton|Chatterton]]'' (1856), [[Henry Wallis]]]]
[[Bestand:Edouard Manet 059.jpg|miniatuur|''De zelfmoordenaar'' (1877) door [[Édouard Manet]] (1832-1883)]]

Van de geslaagde zelfmoordpogingen koos in Nederland in 2010 onder mannen ruim de helft (50,6%) voor zelfmoord middels [[Ophanging (levensbeëindiging)|ophanging]] of verwurging, gevolgd door het gebruik van medicijnen en alcohol (11,9%) en treinsuïcide (11,5%). Ook onder vrouwen is de verhanging/verwurging de meest voorkomende methode, zij het in mindere mate (36,8%). De tweede meest gehanteerde methode onder vrouwen is medicijnen/alcohol (26,1%). Vrouwen kiezen daarnaast ook relatief vaker voor het springen van gebouwen: 11,3% tegenover 7,6% bij mannen.<ref>{{Citeer web |url=http://sargasso.nl/archief/2012/02/15/zelfmoord-door-de-jaren-heen-verdrinken-is-zo-1960/ |publisher=Sargasso.nl |title=Zelfmoord door de jaren heen: Verdrinken is zó 1960 |bezochtdatum=17 februari 2012 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20120218001919/http://sargasso.nl/archief/2012/02/15/zelfmoord-door-de-jaren-heen-verdrinken-is-zo-1960/ |archiefdatum=18 februari 2012 |dodeurl=ja}}</ref> In landen met een hoge vuurwapenbeschikbaarheid, zoals [[Zwitserland]] of de [[Verenigde Staten]] wordt vaker een vuurwapen gebruikt.<ref>{{de}}[https://www.swissinfo.ch/ger/trauriger-rekord--suizid-mit-schusswaffen/8246446 swissinfo.ch 8 februari 2010: Trauriger Rekord: Suizid mit Schusswaffen]</ref>

Pijnloze methodes maken gebruik van giftige gassen zoals [[koolstofmonoxide]] of gassen die de zuurstof verdrijven, zoals [[Distikstof|stikstof]]. Bij alle pijnloze methodes kan het een probleem zijn, dat er een zekere tijd ligt tussen bewusteloosheid en het stoppen van de hartslag. Als het proces onderbroken wordt is ernstige (hersen)schade mogelijk. Een andere manier is het bewust stoppen met eten en drinken, een proces dat [[Versterving (dood)|versterving]] wordt genoemd.<ref>{{Citeer web |url=https://www.medischcontact.nl/actueel/laatste-nieuws/nieuwsartikel/brochure-bewust-stoppen-met-eten-en-drinken-voor-patienten-gelanceerd |titel=Brochure ‘Bewust stoppen met eten en drinken’ voor patiënten gelanceerd |datum=2022-09-06 |bezochtdatum=2023-09-28 |werk=www.medischcontact.nl |taal=nl}}</ref> Over pijnloze methodes werd lange tijd geen informatie verstrekt uit angst dat het aantal zelfmoorden daardoor zou toenemen. Deze angst is niet gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, integendeel. Zo blijkt bij terminaal zieken de geruststelling dat een pijnloze dood mogelijk is, voor velen genoeg om een natuurlijke dood te sterven.<ref>[https://sterinzorg.nl/wat-is-de-levenseindekliniek-euthanasie-versus-natuurlijk-sterven/ Ster in de zorg: Wat is de levenseindekliniek? Euthanasie versus natuurlijk sterven]</ref>

== Zelfmoordaanslag ==
{{Zie hoofdartikel|Zelfmoordaanslag}}
Het komt ook voor dat mensen anderen opzettelijk schade toebrengen met verlies van eigen leven. Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] gebruikte [[Japan]] [[kamikaze]]piloten die zichzelf op een vijandelijk schip lieten neerstorten.

Er worden ook zelfmoordaanslagen gepleegd met religieuze en politieke doelen. Een voorbeeld zijn de terroristische [[aanslagen op 11 september 2001]]. Het aan [[moslimextremisme]] ontsproten zelfmoordterrorisme heeft veel bekendheid gekregen, maar het verschijnsel komt ook voor bij andere conflicten. De [[Tamiltijgers]] maakten er gebruik van en sinds 1994 wordt deze 'strategie' onder andere geassocieerd met de strijd in de [[Palestijnse gebieden]], waar zij zou zijn bedacht door de leiding van [[Hamas]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070311202248/http://www.hbvl.be/dossiers/-p/palestina/dossier.asp hbvl.be: Palestina dossier]</ref>

== Zelfmoord in oorlogssituaties ==
* Gedurende de Tweede Wereldoorlog voorkwamen verschillende gearresteerde verzetsmensen dat ze, bijvoorbeeld na marteling, hun kameraden zouden verraden door zichzelf te doden.
* Toen de Russische troepen in 1945 [[Berlijn]] innamen en het einde van de Tweede Wereldoorlog nabij was, schoot [[Adolf Hitler]] zichzelf dood en zou zijn vrouw Eva Braun [[kaliumcyanide]] hebben ingenomen. In dezelfde bunker vermoordden [[Joseph Goebbels]] en zijn vrouw [[Magda Goebbels]] hun zes kinderen, waarna ze zichzelf van het leven beroofden. Ook [[Heinrich Himmler]] en [[Hermann Göring]] ontsnapten op deze manier aan een veroordeling.

== Collectieve zelfmoord ==
Wanneer een groep mensen samen kiest voor zelfdoding spreekt men van collectieve zelfmoord. Voorbeelden hiervan zijn:

* [[Peoples Temple]]
* [[Orde van de Zonnetempel]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,19970327:newsml_8bb5e0afe8a61d2c3725ccd6b95c436bca9bda198c53bbe32329ab4e |titel=Sekte pleegt collectief zelfmoord in Californië |datum=1997-03-27 |bezochtdatum=2023-07-17 |website=Digibron.nl |taal=nl}}</ref>
* [[Branch Davidians]]<ref>{{Citeer web |url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/brand-in-texas-waco-in-1993 |titel=Brand in Texas: Waco in 1993 |datum=2013-04-18 |bezochtdatum=2023-07-17 |werk=IsGeschiedenis |taal=nl}}</ref>

== Preventie ==
=== Nederland ===
Na een Algemeen Overleg Suïcidepreventie tussen meerdere ministeries en debatten in 2016 van de overheid, hebben de ministeries plannen van aanpakken gemaakt ter preventie van suïcide. Er is gestart met landelijke campagnes om het aantal suïcides en pogingen daartoe te proberen te verminderen en mensen bewuster te maken omdat er nog een taboe op rust. Er is onder andere een samenwerking tot stand gekomen tussen de overheid en [[113 Zelfmoordpreventie]],<ref>{{Citeer web |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/geestelijke-gezondheidszorg/zelfdoding-voorkomen |titel=Zelfdoding voorkomen - Geestelijke gezondheidszorg (GGZ) - Rijksoverheid.nl |bezochtdatum=2022-09-21 |auteur=Ministerie van Algemene Zaken |datum=2013-09-02 |werk=www.rijksoverheid.nl}}</ref> een organisatie die zich 24 uur per dag inzet om hulp te bieden aan iedereen die hiermee te maken heeft. Dit kan een persoon zijn die aan zelfdoding denkt maar kan ook iemand uit de directe omgeving zijn die zich zorgen maakt.<ref>{{Citeer web |url=https://www.113.nl/maak-je-je-zorgen-om-iemand |titel=Maak je je zorgen om iemand? |bezochtdatum=2022-10-05 |website=[[113 Zelfmoordpreventie]]}}</ref>

=== Internationaal ===
In augustus 2021 startte de [[FIFA]] met de campagne #REACHOUT, waarmee de organisatie sporters en mensen buiten de sport ertoe wil aanzetten te praten over eventuele psychische moeilijkheden die zij ervaren. Teresa Enke, de weduwe van de Duitse voetballer [[Robert Enke]], die in 2009 als gevolg van depressies door zelfdoding om het leven kwam, was bij deze campagne betrokken.<ref>{{Citeer web |url=https://www.113.nl/actueel/wereldvoetbalbond-fifa-start-campagne-reachout |titel=Wereldvoetbalbond FIFA start campagne #Reachout |bezochtdatum=2022-10-05 |website=[[113 Zelfmoordpreventie]]}}</ref>
{{Citaat|"Als ze het gesprek willen aangaan, kan dat wellicht levens redden", Gianni Infantino, voorzitter van de wereldvoetbalbond.}}

== Zelfmoord in de muziek ==
{{Zie hoofdartikel|Lijst van muziek over zelfmoord}}

== Literatuur ==
* Al Alvarez, ''The Savage God: A Study of Suicide'', 1972 {{ISBN|0393306577}}
* [[Jeroen Brouwers]], ''De laatste deur. Essays over zelfmoord in de Nederlandtalige letteren'', Amsterdam, 1983. 
* [[Anton van Hooff]], ''Zelfdoding in de antieke wereld. Van autothanasia tot suicide'', SUN 1990
* [[Bart Schols]], ''Zelfmoord in Vlaanderen. Feiten en getuigenissen over verdriet, schuld en schaamte'', 2011. ISBN 9089312242
* Marzio Barbagli, ''Farewell to the World. A History of Suicide'', 2015. ISBN 0745662455
* John Weaver & David Wright: Histories of Suicide: International Perspectives on Self-destruction in the Modern World, University of Toronto Press Inc., 2009. 
* Heidrun Hannusch: Todesstrafe für die Selbstmörderin – Ein historischer Kriminalfall, Ch. Links Verlag, 2011.

== Zie ook ==
{{infobox}}
| '''een luisterend oor ...'''
* Nederland
** [https://www.113.nl 113.nl] - Telnr. 0800-0113
** [https://www.deluisterlijn.nl de luisterlijn.nl] - Telnr. 0900-0767
* Vlaanderen
** [https://www.zelfmoord1813.be zelfmoord.be] - Telnr. 1813
** [http://www.tele-onthaal.be Tele-onthaal] - Telnr.106
** [https://www.awel.be  Kinder- en jongerentelefoon] - Telnr.102
|}
{{Zusterproject klein
| commonscat  = Suicide
| wiktionary  = zelfmoord
| wikibooks   = 
| wikisource  = 
| wikiquote   = 
| wikinewscat = Zelfdoding
}}
* [[Centrum ter preventie van zelfdoding]], hulplijn in België, telefoon 1813
* [[113 Zelfmoordpreventie]], hulplijn in Nederland, telefoon 0800-0113
* [[Stichting De Einder]]
* [[Coöperatie Laatste Wil]]
* [[Pil van Drion]]
* [[Zelfeuthanasie]]
* [[Zelfverbranding]]
* [[Lijst van personen die zichzelf gedood hebben]]
* [[Zelfmoord in de literatuur]]

{{Appendix|1=|2=
'''Noten'''
{{References|group=noot}}
----
'''Referenties'''
{{References}}
}}

[[Categorie:Zelfmoord| ]]