Brontekst bekijken van Wapen van Nassau

[[Bestand:Nassau wapen.svg|thumb|120px|[[Graafschap Nassau]]]]
Het '''wapen van Nassau''' wordt gebruikt door leden van de familie [[Huis Nassau|Nassau]]. Het wapen van Nassau wordt als stamwapen gebruikt voor de Nederlandse en de Luxemburgse [[Koninklijke familie van Nederland|koninklijke familie]]. Het wapen is al bekend vanaf de 12e eeuw onder historici.

==Historie van het geslachtswapen==
In 1120 bouwde [[Rupert I van Laurenburg|Rupert I]], graaf van Laurenburg, de [[Kasteel Nassau|burcht Nassau]]. In 1193 werd zijn zoon (mogelijk ook: kleinzoon) [[Walram I van Nassau|Walram I]] graaf van Nassau. Zijn zoon [[Hendrik II van Nassau|Hendrik de Rijke]] was de vader van onder anderen [[Walram II van Nassau|Walram II]] en [[Otto I van Nassau|Otto]]:

* [[Rupert I van Laurenburg|Rupert I]], was de (groot)vader van:
** [[Walram I van Nassau|Walram I]] was de vader van:
*** [[Hendrik II van Nassau|Hendrik de Rijke]] was de vader van onder anderen
**** [[Walram II van Nassau|Walram II]] en
**** [[Otto I van Nassau|Otto]]
{{Zie ook|zie ook de [[lijst van heersers van Nassau]]}}

De graven van Laurenburg voerden al een rechtsgewende gouden leeuw in een (blauw) veld.<ref name="Sieb">Von Hefner, O.T. (1857) ''Siebmacher's Wappenbuch''. Nürnberg: Verlag von Bauer und Raspe. Zie de [http://books.google.de/books?id=xxFHAAAAYAAJ digitale versie op books.google.de]</ref> Het oudst bekende zegel van Nassau is van [[Walram I van Nassau|Walram I]] in 1198.<ref name="Dek">Dek, Dr.A.W.E. (1970) ''Genealogie van het vorstenhuis Nassau''. Zaltbommel: Europese Bibliotheek.</ref> Dit zegel, en ook dat van zijn zoon [[Hendrik II van Nassau|Hendrik]] in 1220 was nog niet door blokken omgeven.<ref name="Dek" />
In 1246 zegelde dezelfde [[Hendrik II van Nassau|Hendrik]] wel met de gouden blokjes,<ref name="Dek" /> waarbij het aantal nog niet vaststond tot 1785<ref name="Sieb" /> (zie hieronder).

{| style="float:right; background:transparent; padding:0px; margin:0px;"
|[[Bestand:Walram Nassau wapen.svg|thumb|Wapen van Walramse linie]]
|[[Bestand:Otto Nassau wapen.svg|thumb|Wapen van Ottoonse linie]]
|}

Zijn twee zoons, [[Walram II van Nassau|Walram II]] en [[Otto I van Nassau|Otto]], verdeelden in 1255 het Nassau eigendom. Walram kreeg het gebied ten zuiden van de Lahn en Otto het gebied ten noorden van de Lahn. Sindsdien zijn zij de stamvaders van de Walramse en respectievelijk Ottoonse linie, die aanvankelijk nog hetzelfde wapen voerden. In 1353 kreeg de Walramse linie van de [[paltsgraaf]] [[Ruprecht I van de Palts|Ruprecht I]] het recht een verschillend [[helmteken]] te voeren.<ref name="Sieb" /><ref name="Dek" /> Dit helmteken bestond uit twee buffel- of ossenhorens van azuur met elk 3 gouden blokjes boven elkaar, met daartussen een aanziend gestelde, zittende en rood gekroonde, gouden leeuw. De Ottoonse linie voerde als helmteken een “vlucht” (= vleugel) van zwart beladen met een gebogen schuinbalk van zilver met drie lindebladeren met de steel omhoog van groen.

In de jaren 1783 en 1785 legden beide linies in een aantal verdragen vast dat de gouden leeuw rode tong, kroon, en nagels kreeg, en dat er gouden blokjes omheen staan in een 2-2-2-1-verdeling.<ref name="Sieb" />

===Walramse linie===
In éen van de zijtakken ([[Johan II van Nassau-Saarbrücken]] en zijn nakomelingen) werd vanaf 1450 (uitgestorven 1574) het Nassau geslachtswapen aangepast gevoerd: de leeuw in het wapenschild droeg een rode kroon.<ref name="Dek" /> Deze rode kroon kwam ook in andere takken voor in de loop der eeuwen.

In 1653 veranderde [[Gustaaf Adolf van Nassau-Saarbrücken]] (de tweede tak Saarbrücken) zijn Nassau geslachtswapen door de leeuw een gouden kroon en rode tong en nagels te geven.

===Ottoonse linie===
De Ottoonse linie bleef lange tijd het originele geslachtswapen voeren met gouden leeuw in een azuur veld met gouden blokjes, en vanaf 1785 de rode tong, kroon, en nagels. In 1815 veranderde [[Willem I der Nederlanden|Koning Willem I]] dit wapen door de leeuw een gouden kroon te geven, en (naar de [[Generaliteitsleeuw]]) een zwaard in zijn rechterhand en een bundel pijlen, met gouden punten en een gouden lint eromheen, in zijn linkerhand. Hij stelde dit wapen gelijk aan het [[wapen van het Koninkrijk der Nederlanden]].<ref name="Dek" />

In 1907 paste [[Wilhelmina der Nederlanden|Koningin Wilhelmina]] dit wapen aan (zowel voor het geslacht als het land): de kroon van de leeuw werd gedefinieerd met 3 bladen en 2 parelpunten, de pijlen werden in aantal 7.<ref name="Dek" />

==Beschrijving van het wapen van Nassau==
Samengevat is de beschrijving van het geslachtswapen van Nassau als volgt:
* ''Een rechtsgewende gouden leeuw in een [[Heraldische kleur|azuur]] (blauw) veld'' — al door het voorgeslacht in de 12e eeuw<ref name="Sieb" />
* ''Het veld is bezaaid met blokjes van goud'' — vanaf 1246<ref name="Dek" />
* ''De blokjes zijn geordend: 2-2-2-1'' — vanaf 1785<ref name="Dek" />
* ''De leeuw heeft een tong, kroon, en nagels van [[Heraldische kleur|keel]] (rood)'' — vanaf 1785<ref name="Dek" />

===Walramse linie===
* ''Als helmteken twee buffel- of ossenhorens van azuur met elk 3 gouden blokjes boven elkaar, met daartussen een aanziend gestelde, zittende en [[Heraldische kleur|keel]] (rood) gekroonde, gouden leeuw'' — vanaf 1353<ref name="Sieb" /><ref name="Dek" />

===Ottoonse linie===
* ''Als helmteken een “vlucht” (= vleugel) van [[Heraldische kleur|sabel]] (zwart) beladen met een gebogen schuinbalk van zilver met 3 lindebladeren met de steel omhoog van [[Heraldische kleur|sinopel]] (groen)''<ref name="Dek" />
* ''De leeuw heeft in zijn rechterhand een zwaard en in zijn linkerhand een bundel pijlen, met gouden punten en een gouden lint eromheen'' — vanaf 1815<ref name="Dek" />
* ''De kroon van de leeuw heeft 3 bladen en 2 parelpunten'' — vanaf 1907<ref name="Dek" />
* ''De leeuw heeft 7 pijlen vast'' (zoals beschreven) — vanaf 1907<ref name="Dek" />

==Tak van Walram==
===Het wapen van de Roomse koning van 1292 tot 1298===
<gallery widths="140" heights="140">
Ingeram Codex 272 Nassau wapen 1459.svg|Stamwapen
Armoiries_empereur_Adolphe_de_Nassau.svg|[[Adolf van Nassau (rooms-koning)|Adolf I van Nassau]] (1250-1298)
</gallery>

===Het wapen van Nassau-Saarbrücken van 1381 tot 1572===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau-Saarbrücken 1381.svg|Nassau-Saarbrücken 1381
Bestand:Saarbrücken wapen.svg|[[Graafschap Saarbrücken]]
Bestand:Mehrenberg_wapen.svg|Graafschap [[Merenberg|Mehrenberg]]
Bestand:Nassau-Saarbrücken wapen.svg|Nassau-Saarbrücken
</gallery>

Na het uitsterven van de graven van Mehrenberg in 1328 werden hun bezittingen verenigd met het graafschap Nassau. In 1381 werd het belangrijke graafschap Saarbrücken door huwelijk verkregen. Dit graafschap was voortaan de belangrijkste bezitting van de graven.

===Het wapen van Nassau-Saarbrücken van 1572 tot 1656===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau-Saarbrücken_1572.svg|Nassau-Saarbrücken 1572
Bestand:Graafschap_Meurs_wapen.svg|[[Vorstendom Meurs|Graafschap Meurs]]
Bestand:Graafschap Saarwerden wapen.svg|[[Graafschap Saarwerden]]
Bestand:Heerlijkheid_Lahr_wapen.svg|Heerlijkheid [[Lahr/Schwarzwald|Lahr]]
Bestand:Heerlijkheid_Mahlberg.svg|Heerlijkheid Mahlberg
</gallery>

De successie van de graven van Meurs-Saarwerden verliep niet soepel. Deze graven waren afkomstig uit een zijtak van de graven van Meurs en waren niet in het bezit van het graafschap. De opname van het wapen van Mörs had dan ook geen staatkundige betekenis. Het graafschap Saarwerden werd aanvankelijk ingelijfd door het het hertogdom Lotharingen, maar uiteindelijk in 1629 aan Nassau-Weilburg overgedragen. De heerlijkheid Lahr-Mahlberg, die ook deel uitmaakten van deze erfenis, kwam slechts gedeeltelijk aan Nassau: Mahlberg kwam aan het markgraafschap Baden en Lahr aan Nassau.

===Het wapen van Nassau-Saarbrücken van 1656 tot 1806===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau-Saarbrücken-Dillingen groot.svg |Nassau-Saarbrücken 1656
Bestand:Graafschap Weilnau wapen.svg|Graafschap Weilnau
</gallery>

De verandering van het wapen werd niet veroorzaakt door nieuwe aanwinsten. Het wapen van Mehrenberg werd voor 1572 al eerder gevoerd en het graafschap Weilnau was al in 1405 gekocht. De graven van Weilnau waren verwant met de [[graafschap Diez|graven van Diez]] en dat komt tot uiting in hun wapens. Weilnau voert het wapen van Diez met verwisselde kleuren.

===Het wapen van de hertog van Dillingen===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau-Saarbrücken-Dillingen wapen.svg|Nassau-Saarbrücken-Dillingen
Bestand:Hertog van Dillingen wapen.svg|Hertog van Dillingen
</gallery>

Vorst [[Lodewijk van Nassau-Saarbrücken]] was na de dood van zijn eerste vrouw getrouwd met een hofdame, [[Katharina Kest]]. Zij voerde sinds 1784 de titel rijksgravin van Ottweiler. In 1789 kocht Lodewijk voor haar de heerlijkheid Dillingen. Lodewijk XVI verhief de heerlijkheid op zijn verzoek tot hertogdom, waarna Margaretha de Franse titel hertogin van Dillingen ging voeren. Ook de kinderen uit deze verbintenis voerden de titel hertog of hertogin van Dillingen.

===Het wapen van het hertogdom Nassau (1806-1866)===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Hertogdom_Nassau_wapen.svg|[[Hertogdom Nassau]]
Bestand:Hertogdom_Nassau_hartschild.svg|Hartschild
Bestand:Trier wapen.svg|[[Keurvorstendom Trier]]
Bestand:Keurvorstendom_Palts_wapen.svg|[[Paltsgraafschap aan de Rijn|Keurvorstendom van de Palts]]
Bestand:Graafschap Sayn wapen.svg|[[Graafschap Sayn]]
Bestand:Duitse_Orde_wapen.svg|[[Keurvorstendom Keulen]]
Bestand:Graafschap Königstein wapen.svg|[[Graafschap Königstein]]
Bestand:Dietz wapen.svg|[[Graafschap Diez]]
Bestand:Graafschap Weilnau wapen.svg|[[Graafschap Weilnau]]
Bestand:Katzenelnbogen wapen klein.svg|[[Graafschap Katzenelnbogen]]
Bestand:Hertogdom Hammerstein wapen.svg|Burggraafschap Hammerstein
Bestand:Mehrenberg_wapen.svg|[[Graafschap Merenberg]]
Bestand:Heerlijkheid Limburg wapen.svg|[[Heerlijkheid Limburg]]
Bestand:Heerlijkheid Idstein.svg|[[Heerlijkheid Idstein]]
Bestand:Graafschap Wittgenstein wapen.svg|[[Graafschap Wittgenstein]]
Bestand:Heerlijkheid Homburg wapen.svg|[[Heerlijkheid Homburg]]
Bestand:Heerlijkheid Freusberg wapen.svg|[[Heerlijkheid Freusberg]]
</gallery>

In 1797 werd de linker Rijnoever bij Frankrijk ingelijfd, waardoor de graafschappen Saarbrücken en Saarwerden verloren gingen. Deze velden verdwenen dus uit het wapen. In 1799 werd het graafschap [[Sayn-Hachenburg]] geërfd, waarna de bijbehorende titels en wapens werden ingevoerd: graaf van Sayn, graaf van Wittgenstein, heer van Homburg en heer van Freusberg. Wittgenstein en Homburg bleven echter in het bezit van de graven van Sayn-Witgenstein. In 1803 veranderde de samenstelling van het gebied door de [[Reichsdeputationshauptschluss]] ingrijpend. De heerlijkheid Lahr werd afgestaan aan het keurvorstendom Baden en het gebied werd uitgebreid met delen van de voormalige keurvorstendommen Trier, Palts en Keulen. Er werden titels en wapens bij bedacht: heer van Limburg en burggraaf van Hammerstein voor gebieden die van het keurvorstendom Trier afkomstig waren. Het graafschap Königstein was afkomstig van het keurvorstendom Mainz. Bij de vorming van de Rijnbond in 1806 werd de vorst van Nassau tot hertog verheven en de gebieden en wapens van de verdreven prins van Oranje werden toegevoegd: de graafschappen Katzenelnbogen en Diez. Het Congres van Wenen veranderde weinig aan de samenstelling. De gebieden van de prins van Oranje werden teruggegeven, maar later toch weer voor een deel bij Nassau gevoegd in ruil voor het groothertogdom Luxemburg. Na de oorlog van 1866 werd het hertogdom Nassau bij het koninkrijk Pruisen ingelijfd.

===Groothertogdom Luxemburg van 1815 tot 1890===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Greater-Coat-of-Arms-of-Luxembourg.svg|Willem I (1815-1840)<br />Willem II (1840-1849)<br />Willem III (1849-1890)
</gallery>

===Groothertogdom Luxemburg van 1890 tot 1898===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:CoA Grand Duke of Luxembourg 1890-1898.svg|[[Adolf van Luxemburg]] (1890-1898)
</gallery>

===Groothertogdom Luxemburg vanaf 1898===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Middle coat of arms of the Grand Dukes of Luxembourg prior to 2000.svg|Middelste wapen (1898-2000)
Bestand:Groothertogelijk_wapen_Luxemburg.svg|Groot wapen (1898-2000)
Bestand:Luxemburg groot wapen 1898.svg|Groot wapen (vol) (1898-2000)
Bestand:Lesser coat of arms of the grand-duke of Luxembourg (since 2000).svg|Klein wapen (2001-heden)
Bestand:Middle coat of arms of the grand-duke of Luxembourg (since 2000).svg|Middelste wapen (2001-heden)
Bestand:Greater coat of arms of the grand-duke of Luxembourg (since 2000).svg|Groot wapen (2001-heden)
Bestand:CoA Jean de Luxembourg (1939-1953).svg|[[Jan van Luxemburg (1921)|Jan van Luxemburg (1921-2000)]]
Bestand:Blason Jean de Luxembourg (1953).svg|[[Jan van Luxemburg (1921)|Jan van Luxemburg]] vanaf 1953
Bestand:CoA_Jean_de_Luxembourg_(1953-1964).svg|[[Josephine Charlotte van België]] (1927-2005)
</gallery>

Nadat de tak van Otto in 1890 met koning Willem III in mannelijke lijn was uitgestorven, werd de voormalige hertog van Nassau groothertog van Luxemburg. Het wapen dat ze gingen voeren greep terug op de wapens van voor 1789. Volledig nieuw is het wapen van het graafschap Vianden, dat gedurende lange tijd door de tak van Otto was gevoerd. Vanaf 29 juli 1898 tot 2000 waren wapens in gebruik waarin het eerste kwartier Nassau was. Op 23 februari 2001 werd een wijziging ingevoerd. Het eerste kwartier nu met Luxemburg, de rechtse schildhouder kreeg een extra staart en Luxemburgse vlaggen, het grote wapen geheel nieuw, zonder de kwartieren van Sayn, Diez, Weilnau enz.<ref>''Armoiries'', via: [http://www.monarchie.lu/fr/monarchie/symboles/armoiries/ monarchie.lu]</ref>

==Tak van Otto==
Verwijzingen naar de armen hieronder kan gevonden worden op de verwijzing in de voetnoot.<ref>{{Citeer boek |title=Armorial général, contenant la description des armoiries des familles nobles et patriciennes de l'Europe: précédé d'un dictionnaire des termes du blason|first=Johannes Baptist|last =Rietstap|publisher=G.B. van Goor|date=1861|pagina's=p.746}}</ref>

===Wapen van Nassau-Dillenburg van 1420===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau-Dillenburg 1420.svg|Nassau-Dillenburg (1420)
Bestand:Graafschap Vianden.svg|[[Graafschap Vianden]]
</gallery>

In 1420 erfde de graven van Nassau het graafschap Vianden. Hoewel dit graafschap niet zelfstandig was, maar deel uitmaakte van het hertogdom Luxemburg, waren titel en wapen van belang. Het wapen was gelijk aan dat van het hertogdom [[Neder-Lotharingen]], dat door de hertogen van Brabant werd gevoerd.

===Wapen van Nassau-Dillenburg van 1493===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau-Dillenburg 1493.svg|Nassau-Dillenburg (1493)
Bestand:Dietz wapen.svg|Graafschap [[Diez|Dietz]]
</gallery>

Na het uitsterven van de graven van Diez trad er een langdurige erfstrijd op, waarin Nassau een deel van het graafschap wist te verwerven. Ook de [[wapen van Hessen|landgraven van Hessen]] namen Diez in hun wapen op. Uiteindelijk blijft Nassau in het bezit van een deel van het graafschap, terwijl het andere deel aan het keurvorstendom Trier valt.

===Wapen van Nassau-Dillenburg van 1559===
<gallery widths="140" heights="140">
Nassau-Dillenburg 1559-1739 groot.svg |Nassau-Dillenburg (1559-1739)
Katzenelnbogen wapen klein.svg|[[Graafschap Katzenelnbogen]]
Henrica Adriana Ludovica Flora (Henriette) des H.R.Rijksgravin d'Oultremont de Wégimont wapen.svg|[[Henriette d'Oultremont de Wégimont]]
</gallery>

In de [[Katzenelnbogische Successieoorlog]] die uitbreekt na het uitsterven van de graven van Katzenelnbogen in 1479 en die decennialang voortduurt leed Nassau een gevoelig verlies. Het graafschap kwam geheel toe aan het landgraafschap Hessen. Nassau kreeg slechts het recht om de titel en het wapen te voeren.

===Wapen van Oranje-Nassau van 1530===
<gallery widths="140" heights="140">
René van Chalon wapen.svg|Nassau-Chalon
Oranje-Chalons wapen.svg|Oranje-Chalon
Oranje wapen.svg|[[Oranje (land)|Prinsdom Oranje]]
Graafschap Chalons wapen.svg|[[Vorstendom Chalon|Graafschap Chalon]]
Graafschap Geneve wapen.svg|[[Graafschap Genève]]
Hertogdom Bretagne wapen.svg|[[Hertogdom Bretagne]]
Graafschap Luxemburg.svg|[[Graafschap Luxemburg]]
</gallery>

[[René van Chalon|René van Nassau-Breda]] erfde in 1530 van zijn moeder [[Claudia van Chalon]] het prinsdom Oranje. Het wapen dat de prinsen van Oranje hebben gevoerd bestond uit de velden voor Oranje, Chalon en Genève. Het wapen van René bevatte ook de wapens van Bretagne en Luxemburg.

===Wapen van Oranje-Nassau van 1581===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Willem I van Oranje wapen.svg|Oranje-Nassau (vóór 1582)
Bestand:Oranje-Nassau wapen na 1582.svg|Oranje-Nassau (1582-1584)
Bestand:Markizaat Veere wapen.svg|Markizaat [[Veere (stad)|Veere]]
Bestand:Buren wapen klein.svg|[[Graafschap Buren]]
</gallery>

[[Willem van Oranje]] volgde zijn neef in 1544 op. Het wapen van Oranje-Nassau veranderde tijdens zijn regering enkele malen.
In 1548 huwde hij Anna van Buren, die haar vader in 1548 was opgevolgd als gravin. Door dit huwelijk werd Willem ook graaf van Buren. In 1581 verkreeg Willem het markizaat Veere en Vlissingen. Voor deze twee aanwinsten werd het wapen uitgebreid met kleine veldjes.

Alles bij elkaar is het wapen van Willem van Oranje als volgt opgebouwd.
* De vier grote kwarten, van linksboven met de klok mee:
** [[graafschap Nassau]]
** [[graafschap Katzenelnbogen]]
** [[Diez|graafschap Diez]]
** [[graafschap Vianden]]
* In het hartschild:
** Linksboven en rechtsonder: [[Vorstendom Chalon|graafschap Chalon]]
** Rechtsboven en linksonder: [[Oranje (land)|prinsdom Oranje]]
** In het midden: [[graafschap Genève]]
* Boven het hartschild: [[Veere (stad)|markizaat Veere]]
* Onder het hartschild: [[graafschap Buren]]

===Wapen van Oranje-Nassau van 1584===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Oranje-Nassau_wapen_voor_1582.svg|Wapen van [[Filips Willem van Oranje|Philips Willem]]
</gallery>

Na de dood van Willem I in 1584 werd hij opgevolgd in het prinsdom door zijn zoon Philips Willem. Deze voerde het wapen zonder de schilden voor Buren en Veere.

===Wapen van Oranje-Nassau van 1618===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Maurits van Oranje wapen.svg|Wapen van [[Maurits van Oranje|Maurits]]
Bestand:Graafschap Meurs wapen.svg|[[Vorstendom Meurs|Graafschap Meurs]]
Bestand:Saksen wapen.svg|Hertogdom [[Saksen (deelstaat)|Saksen]]
Bestand:Edam wapen 1 2012.jpg|Variant als gevelsteen in [[Edam]]
</gallery>

Philips Willem werd opgevolgd door zijn halfbroer Maurits. Deze voerde een wapen met dezelfde opzet als dat van Rene van Nassau-Breda. Hij voerde als nieuw veld het wapen van het graafschap Mörs, dat hij in 1600 had verworven. In het hart plaatste hij het wapen van zijn moeder: hertogdom Saksen. Als eerste Oranje was Maurits Ridder in de [[Orde van de Kousenband]], hij legde de [[Orde van de Kousenband|kousenband]] dan ook rond zijn wapenschild.

===Wapen van Oranje-Nassau van 1625===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Frederik Hendrik wapen voor 1625.svg|Persoonlijk wapen van [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]] vóór 1625
Bestand:Frederik Hendrik alt wapen.svg|Persoonlijk wapen van [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]] vóór 1625 alternatieve versie
Bestand:Wapen Frederik Hendrik.svg|Wapen van [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]]
Bestand:|Ander wapen van [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]]
Bestand:Coligny wapen.svg|[[Coligny (Ain)|Familie Coligny]]
</gallery>

Dit is een van de vormen die prins Frederik-Hendrik voerde. De volgorde van Maurits kwam ook voor. Ook deze prins voerde in het hart van zijn wapen het schild van zijn moeder: familie Coligny.

===Wapen van Oranje-Nassau van 1647===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Oranje-Nassau_wapen_na_1582.svg|Wapen van [[Willem II van Oranje|Willem II]]
Bestand:Oranje Nassau wapen 1647.svg|Ander wapen van [[Willem II van Oranje|Willem II]]
</gallery>

Willem II voerde een wapen dat sterk leek op dat van zijn grootvader Willem I. Het schildje van Veere was echter vervangen door dat van het graafschap Mörs.

===Wapen van Oranje-Nassau van 1689 tot 1702===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Oranje-Nassau_wapen_na_1582.svg|Wapen van [[Willem III van Oranje|Willem III]] als prins van Oranje
Bestand:Royal arms Nassau.svg|Wapen van [[Willem III van Oranje|Willem III]] als koning van Engeland
Bestand:Coat of Arms of England (1694-1702).svg|Het hoogtepunt van de macht van het Huis Oranje: wapen van Willem III, als koning van Engeland, Schotland, Ierland en Frankrijk.
</gallery>
Stadhouder Willem III voerde nadat hij koning van Engeland en Schotland was geworden een combinatie van de Engelse wapens en de wapens van Oranje-Nassau.

===Wapen van Oranje-Nassau van 1702 tot 1806===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Oranje-Nassau_wapen_voor_1582.svg|Oranje-Nassau 1702-1806
</gallery>

Met de dood van Willem III was het huis Oranje-Nassau uitgestorven. De erfenis ging deels naar de koning van Pruisen en deels naar de vorsten van Nassau-Diez. Het wapen wat zij gingen voeren was een vereenvoudiging van het wapen van 1647.

===Wapen van Nassau-Siegen (1646)===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau Siegen et.svg|Nassau-Siegen (evangelische lijn)
Bestand:Limburg Stirum klein.svg|[[Huis Limburg Stirum|Limburg-Styrum]]
Bestand:Graafschap Limburg klein wapen.svg|[[Graafschap Limburg (Lenne)|Graafschap Limburg]]
Bestand:Bronckhorst klein wapen.svg|Heerlijkheid [[Bronckhorst]]
Bestand:Wisch wapen klein.svg|[[Heerlijkheid Wisch]]
Bestand:Borculo wapen klein.svg|[[Heerlijkheid Borculo]]
Nassau Siegen Dillenburg Diez wapen.svg|Nassau Siegen Dillenburg Diez
</gallery>

Door het huwelijk in 1646 van [[Hendrik van Nassau-Siegen (1611-1652)|Hendrik van Nassau-Siegen]] met [[Maria Magdalena van Limburg-Stirum]] kwam de heerlijkheid Wisch binnen de evangelische tak van het huis Nassau-Siegen. Vervolgens werd het complete wapen van Limburg-Stirum opgenomen in het wapen van Nassau-Siegen. Wisch vererfde al via hun dochter weer uit de familie. Nassau-Siegen stierf uit in 1734.

===Wapen van Nassau-Siegen (1664)===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Wapen George-Frederik-Lodewijk-van-Nassau 1606-1674.svg|Nassau-Siegen (evangelische lijn)
</gallery>
[[George Frederik van Nassau-Siegen]], een oudere broer van Hendrik, was sinds 1664 [[prins]] van Nassau-Siegen, graaf van [[Graafschap Katzenelnbogen|Katzenelnbogen]], [[Graafschap Vianden|Vianden]] en [[Graafschap Diez|Diez]] en [[baron (titel)|baron]] van [[Beilstein (Westerwald)|Beilstein]].

===Wapen van Nassau-Dillenburg-Schaumburg (1653-1676)<ref>{{Aut|Hermann Adrian Guenther von Goeckingk}} [https://books.google.nl/books?id=cIVDAAAAYAAJ&q=Grafschaft+Holzappel+wappen&dq=Grafschaft+Holzappel+wappen&hl=nl&sa=X&redir_esc=y "Geschichte des Nassauischen Wappens"] Pagina 19: ''Gevierendeeld: I en IV; in rood een gouden leeuw, in de rechterklauw een gouden staf vasthoudend; II en III: in zilver een rode griffioen, in zijn rechterklauw een gouden kogel vasthoudend; hartschild: in blauw twee appeltwijgen in natuurlijke kleur met gouden vruchten, geplaatst onder een gouden kroon.''</ref>===
<gallery widths="140" heights="140">
Graafschap Holzappel wapen.svg|Nassau-Dillenburg-Schaumburg
Holzapfel-Schaumburg wapen.svg|Graafschap Holzapfel-Schaumburg
Holzapfel-Schaumburg wapen 1.svg|Veld voor Holzapfel
Holzapfel-Schaumburg wapen 2.svg|Veld voor Holzapfel
Holzapfel-Schaumburg wapen 3.svg|Veld voor Holzapfel
</gallery>

Door het huwelijk van Adolf van Nassau-Dillenburg met Elizabeth Charlotte Melander, de dochter van de veldmaarschalk, ontstond er een zijtak van Nassau-Dillenburg. Het graafschap was gecreëerd voor de veldmaarschalk en de wapens waren nieuw ontworpen. In een van de velden houdt de leeuw een maarschalksstaf. De tak stierf direct weer uit, het graafschap kwam door hun dochter aan een zijtak van Anhalt-Bernburg: Anhalt-Bernburg-Schaumburg.

===Wapen van Nassau-Diez van 1636===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau-Diez 1636 wapen.svg|Nassau-Diez (1636)
Bestand:Graafschap Spiegelberg wapen.svg|Graafschap Spiegelberg
Bestand:Baronie Liesveld wapen.svg|Baronie Liesveld
</gallery>

De graaf van Nassau-Diez erfde in 1631 het [[rijksgraafschap Spiegelberg]] en kocht in 1636 de [[baronie Liesveld]]. De toevoeging van deze wapens onderscheidde de graven van Nassau-Diez van die van Nassau-Siegen, Nassau-Dillenburg en Nassau-Hadamar en Nassau-Beilstein.

===Wapen van Nassau-Diez van 1640===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau-Diez 1640 wapen.svg|Nassau-Diez (1640)
Bestand:Duitse Orde wapen.svg|Duitse Orde
</gallery>

Na 1640 werd als hartschild het wapen van de Duitse Orde gevoerd.

===Wapen van Nassau-Fulda (1803-1806)===
<gallery widths="140" heights="140">
Nassau-Fulda wapen groot.svg|Nassau-Oranje-Fulda
Duitse Orde wapen.svg|Vorstendom Fulda
Heerlijkheid Corvey.svg|Heerlijkheid Corvey
Heerlijkheid Dortmund wapen.svg|Heerlijkheid Dortmund
Graafschap Weingarten.svg|Graafschap Weingarten
Willem van Oranje wapen oud.svg|Oranje-Nassau
</gallery>

In de Reichsdeputationshauptschluss van 1803 kreeg de prins van Oranje als schadeloosstelling voor de verloren gebieden in de Nederlanden de voormalige prinsbisdommen Fulda en Corvey, de voormalige rijksstad Dortmund en het voormalige [[abdijvorstendom]] Weingarten. De prins van Oranje wenste ze uit principiële redenen niet te accepteren, maar zijn zoon de erfprins wel. Hierdoor ontstond de situatie dat Willem V het vorstendom Nassau regeerde en zijn zoon, de latere koning Willem I, het vorstendom Fulda. Na de dood van Willem V in april 1806 zouden in principe de vorstendommen Fulda en Nassau onder één vorst komen, maar reeds in juli 1806 wordt Nassau door Franse troepen bezet, waarna zowel Nassau als Fulda verloren gaan. Na de Franse nederlagen van 1813 vindt er een restauratie plaats van het vorstendom Nassau-Oranje. Omdat de Oranjes in Nederland worden hersteld, wordt het vorstendom Fulda niet hersteld.

===Wapen van Nassau 1559-1631===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Justinus_van_Nassau_wapen.svg|[[Justinus van Nassau]] (1559-1631)<br />''Luitenant Admiraal van Zeeland''
</gallery>
[[Justinus van Nassau]] ([[1559]] - [[Leiden]], [[1631]]) was het enige buitenechtelijke kind van [[Willem van Oranje]]; zijn moeder was Willems vriendin [[Eva Elincx]].

===Wapen van Nassau-Zuylestein 1624-1830===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau Zuijlestein stamwapen.svg|Stamwapen van Nassau-Zuylestein
Bestand:Blason Nassau-Zuylestein.svg|[[Frederik van Nassau-Zuylestein]]<br /> (1624-1672)
</gallery>

===Wapen van Nassau-LaLecq 1632-1759===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Nassau laLecq.svg|[[Willem Adriaan I van Nassau-LaLecq|Willem Adriaan I van Nassau-Odijk]]<br /> (1632-1705)
Bestand:Heerlijkheid Van de Lek.svg|[[Heerlijkheid van de Lek]]
</gallery>
[[Willem Adriaan I van Nassau-LaLecq|Willem Adriaan I van Nassau-Odijk]] ''Graaf van Nassau en heer van Odijk (in naam, nooit mee beleend) en van Kortgene 1670-1705, heer van Zeist 1677-1705, heer van Blikkenburg 1687-1705'' ook wel genoemd ''Spillebeen'' ([[Den Haag]], ca. 1632 - Den Haag, 21 september 1705) was de zoon van [[Lodewijk van Nassau-Beverweerd]] en Isabella ''gravin van Hornes''.

===Wapen van het koninkrijk Engeland, Ierland en Schotland (1689-1694)===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Royal Arms of England (1689-1694).svg|Koning van Ierland en Schotland (1689-1694)
</gallery>

===Wapen van het koninkrijk Engeland en Ierland (1694-1702)===
<gallery widths="140" heights="140">
Royal arms Nassau.svg|Wapen van [[Willem III van Oranje|Willem III]] als koning van Engeland en Ierland (1694-1702)
Coat of Arms of England (1694-1702).svg|Het hoogtepunt van de macht van het Huis Oranje: wapen van Willem III, als koning van Engeland, Schotland, Ierland en Frankrijk.
</gallery>

===Wapen van het soeverein vorstendom der Nederlanden (1813-1815)===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Soevereine vorst wapen 1814-1815.svg|Nederlanden (1814-1815)
Bestand:Statenleeuw wapen.svg|Staten-Generaal
Bestand:Oranje-Chalons wapen.svg|Oranje-Chalon
Bestand:Nassau wapen.svg|Nassau
Soevereine vorst der Verenigde Nederlanden wapen.svg|Soevereine vorst der Verenigde Nederlanden
</gallery>

Toen Willem van Oranje in 1813 tot soeverein vorst der Nederlanden werd uitgeroepen, ging hij een wapen voeren dat gebaseerd was op het wapen van de oude republiek der Nederlanden: de leeuw met de pijlenbundel. Nadat het Congres van Wenen in 1815 het nieuwe vorstendom had verenigd met België tot een verenigd koninkrijk, werd ook het huidige [[Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden|Nederlandse wapen]] ingevoerd.

===Wapen van de koning der Nederlanden (1815-1907)===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Rijkswapen 1815 - 1907.svg|Wapen van 1815 tot 1907
Bestand:Koninklijk wapen Nederland 1815.svg|Wapen van 1815 tot 1907
Wapen mannelijke leden koninklijk huis KB 1815 klein.svg|Wapen mannelijke leden koninklijk huis 1815
</gallery>

===Wapen van de Prins van Oranje een Erfprins van Oranje (1815-1907)===
<gallery widths="140" heights="140">
Prins van Oranje wapen 1815 - 1907.svg|Prins van Oranje<ref>{{Citeer boek |title=Handboek der Wapenkunde|first=Johannes Baptist|last=Rietstap|publisher=Theod. Bom|location=the Netherlands|date=1875|pagina's=pp.347-348|quote="De PRINS VAN ORANJE Gevierendeeld: 1 en 4 het koninklijke wapen; 2 en 3 nogmaals gevierendeeld van rood met een gouden schuinbalk, en van goud met een blaauwen, rood-gesnoerden en beslagen jagthoorn, benevens een hartschildje op het snijpunt, beladen met vijf gouden vakken grenzende aan vier blaauewe. Overigens geheel als het koninklijke wapen."}}</ref><ref>{{Citeer boek |title=Heraldiek|first=J.H.|last=Junius|publisher=Frederik Muller|location=the Netherlands|date=1894|pagina's=p.151|quote="In Nederland voert de PRINS VAN ORANJE het koninklijk wapen gekwartileerd met dat van ORANJE-CHALONS."}}</ref>
Erfprins wapen 1815 - 1907.svg |Erfprins van Oranje<ref>{{Citeer boek |title=Handboek der Wapenkunde|first=Johannes Baptist|last=Rietstap|publisher=Theod. Bom|location=the Netherlands|date=1875|pagina's=p.348|quote="De ERFPRINS VAN ORANJE, casu quo: Gelijk de Prins van Oranje, met een rooden barensteel over de beide eerste kwartieren heen."}}</ref><ref>{{Citeer boek |title=Heraldiek|first=J.H.|last=Junius|publisher=Frederik Muller|location=the Netherlands|date=1894|pagina's=p.151|quote="...behalve de erfprins die 's vaders wapen met een barensteel breekt. Bij ons vorstenhuis is die barenstell altijk van keel."}}</ref>
Wapen van de erfprins 1815-1907.svg|Wapen van de erfprins 1815-1907 (vol)
Prinses Marianne 1815-1883.svg|[[Marianne van Oranje-Nassau]]
</gallery>

===Wapen van de koning(in) der Nederlanden (1907-)===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Wapen van Nederland klein.svg|Wapen vanaf 1907
Bestand:Koninklijk wapen van het koninkrijk der Nederlanden.svg|Wapen vanaf 1907
</gallery>

===Koningin-Regentes Emma Prinses van Waldeck en Pyrmont===
<gallery>
Koningin-Regentes Emma Prinses van Waldeck en Pyrmont wapen.svg|[[Emma van Waldeck-Pyrmont]]
Coat of Arms of the Principality of Waldeck and Pyrmont.svg|[[Vorstendom Waldeck-Pyrmont]]
</gallery>

===Wapen van Hendrik van Mecklenburg-Schwerin en Wilhelmina===
<gallery widths="140" heights="140">
Wapen_van_Nederland_klein.svg|Wapen Nassau
Mecklenburg_wapen.svg|Wapen van [[Mecklenburg]]<br />Stierkop
Schwerin wapen.svg|Wapen van [[Lijst van heersers van Schwerin|graafschap Schwerin]]
Rostock wapen.svg|Wapen van Rostock<br />Griffoen
Hendrik van Mecklenburg-Schwerin vol wapen.svg|Wapen van prins [[Hendrik van Mecklenburg-Schwerin|Hendrik]] (1901-1907)
Hendrik van Mecklenburg-Schwerin 1907-1934.svg|Wapen van prins Hendrik (1907-1934) 
Prinses Wilhelmina wapen.svg|[[Wilhelmina der Nederlanden]]
</gallery>

===Wapen van Juliana der Nederlanden===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:|Juliana der Nederlanden<br />(voor 1948)
Bestand:Wapen_van_Nederland_klein.svg|Wapen Nassau
Bestand:Oranje wapen.svg|Prinsdom Oranje
Bestand:Mecklenburg_wapen.svg|Mecklenburg
Bestand:Juliana der Nederlanden vol wapen.svg|Wapen prinses [[Juliana der Nederlanden|Juliana]]
</gallery>

===Wapen van Bernhard van Lippe-Biesterfeld===
<gallery widths="140" heights="140">
Wapen_van_Nederland_klein.svg|Wapen Nassau
Lippe_wapen.svg|Wapen Lippe
Schwalenberg wapen.svg|Wapen Schwalenberg
Bernard wapen 1937 - 2004.svg|Wapen prins [[Bernhard van Lippe-Biesterfeld|Bernhard]]
Bernhard der Nederlanden, prins van Lippe-Biesterfeld wapen.svg|Vol wapen prins Bernhard
</gallery>

===Wapen van Beatrix der Nederlanden===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:|Prinses Beatrix<br />voor 1980
Bestand:Wapen_van_Nederland_klein.svg|Wapen Nassau
Bestand:Oranje wapen.svg|Prinsdom Oranje
Bestand:Lippe wapen.svg|Lippe
Bestand:Beatrix der Nederlanden 1938-1980 en vanaf 2013 wapen.svg|Wapen van prinses Beatrix en haar zusters<br />1938-1980, 2013-heden
Bestand:Willem-Alexander 1966 - 2013 Johan Friso 1966 - 2004 Constantijn wapen.svg|Willem-Alexander tot 2013<br />Johan-Friso tot 2005, en Constantijn
</gallery>
Na zijn huwelijk in 2005 is Prins Friso geen lid meer van het Koninklijk Huis en geen Prins der Nederlanden meer. Hiervoor zijn ook zijn wapen en zijn familienaam aangepast. Zie voor beiden de pagina [[Van Oranje-Nassau van Amsberg]].

===Wapen van Claus van Amsberg===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Wapen_van_Nederland_klein.svg|Wapen Nassau
Bestand:Amsberg wapen.svg|Wapen Amsberg
Bestand:Claus wapen 1966 - 2002.svg|Wapen prins [[Claus van Amsberg|Claus]]
Claus van Amsberg wapen.svg|Groot wapen
</gallery>

===Wapen van Irene van Lippe-Biesterfeld===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:|Prinses [[Irene van Lippe-Biesterfeld|Irene]]
Bestand:Wapen_van_Nederland_klein.svg|Wapen Nassau
Bestand:Oranje wapen.svg|Prinsdom Oranje
Bestand:Lippe wapen.svg|Lippe
Bestand:Beatrix 1938-1980 en vanaf 2013 wapen.svg|Wapen prinses [[Irene der Nederlanden|Irene]]
</gallery>

===Wapen van Margriet der Nederlanden===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:|Prinses [[Margriet der Nederlanden|Margriet]]
Bestand:|Prins Maurits, Bernard,<br />Pieter-Christiaan en Floris van Vollenhove
Bestand:|Prins Maurits, Bernard,<br />Pieter-Christiaan en Floris van Vollenhove
Bestand:Beatrix 1938-1980 en vanaf 2013 wapen.svg|Wapen van [[Margriet der Nederlanden|Margriet]]
Bestand:Pieter van Vollenhoven wapen.svg|Wapen van [[Pieter van Vollenhoven]]
Bestand:|Wapen van Maurits, Bernhard, Pieter-Christiaan en Floris van Oranje-Nassau van Vollenhoven
Oranje Nassau Van Vollenhoven wapen.svg|Groot wapen van Oranje-Nassau van Vollenhoven
</gallery>

===Wapen van Willem-Alexander der Nederlanden===
<gallery>
Bestand:Van Oranje Nassau Van Amsberg wapen.svg|Willem-Alexander ''(tot opvolging als koning, 2013)''
Bestand:Máxima wapen, prinses 2002.svg|Máxima
Bestand:Prinses Cathatrina-Amalia en zusters wapen 2003.svg|[[Catharina-Amalia der Nederlanden]], prinses van Oranje, en haar zussen
</gallery>

===Wapenbord===
<gallery widths="140" heights="140">
Bestand:Amsterdam wapenbord.jpg|Wapenbord Amsterdam
</gallery>

Wapenschilden welke de [[titels van de Nederlandse koninklijke familie|titels]] toont van het Staatshoofd, Huis van Oranje Nassau. In de Nieuwe Kerk te Amsterdam.

==Noten==
{{References}}

[[Categorie:Huis Nassau| Wapen]]
[[Categorie:Geschiedenis van Hessen]]
[[Categorie:Wapen binnen het Heilige Roomse Rijk|Nassau]]