Brontekst bekijken van Vestingterminologie

{| style="border-collapse: collapse;" border="1"
|- 
| '''Benaming'''<br>
| '''Omschrijving of uitleg'''<br>
|- 
|
<br>
|
<br>
|- 
| Acces
| Doorgang door een wal of onbegaanbaar terrein.
|- 
| Affuit
| Onderstel voor een vuurwapen.
|- 
| Approche
| Naderingsloopgraaf bij het belegeren van een vesting.
|- 
| April
| Aarden oprit voor transport naar de hoofdwal.
|- 
| Artillerie
| 1. verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet.<br>2. legeronderdeel dat zich van geschut bediend.<br>
|- 
| Banket
| Doorgaande ophoging achter de borstwering van een vestingwal of in een loopgraaf, dienende als opstellingsplaats voor infanterie om over de borstwering te kunnen schieten.
|- 
| Bastion
| Vijfhoekige aarden of stenen uitbouw van een verdedigingswerk naar oorspronkelijk Italiaans ontwerp, voornamelijk voor het bestrijken van de aanliggende courtines; bestaat uit twee facen, twee flanken en een niet-bewalde keel; ookwel bolwerk of dwinger.
|- 
| Beklamping
| Dunne bekleding van metselwerk op muur.
|- 
| Bekledingsmuur
| Muur, aangebracht tegen een talud ten behoeve van de steilte en/of ter verbetering van de stormvrijheid.
|- 
| Bestrijken
| Bestrijken het onder vuur (kunnen) nemen van een terrein-compartiment of wateroppervlak.
|- 
| Bolwerk
| Nederlandse naam voor bastion.
|- 
| Borstwering
| Dekking van aarde (grond), steen of ander materiaal, ter bescherming van erachter opgestelde schutters of geschut; in de middeleeuwen veelal bestaande uit gekanteelde muren, later meestal van aarde.
|- 
| Bres
| Opening in een vestingmuur of -wal, gemaakt met behulp van geschutvuur, mijn of stormram, voor de doorgang of beklimming door de aanvaller.
|- 
| Citadel
| Zelfstandig verdedigbaar vestingwerk binnen een open stad of vesting, met het doel:<br>a. de inwoners van de stad onder bedwang te houden (dan ook wel dwangburcht of dwangkasteel) en/of<br>b. weerstand te bieden na de val van het overige deel van de vesting<br>
|- 
| Coupure
| Doorsnijding of doorgraving in een vestingwal of -muur of van een inundatiekring.
|- 
| Courtine
| Deel van een vestingwal of muur, gelegen tussen twee rondelen of bastions, ook wel gordijn.
|- 
| Demi-lune
| [ Franse benaming voor ravelijn, niet te verwarren met halve maan halve maan.]
|- 
| Enveloppe
| Rond de hoofdgracht gelegen doorlopende beschermingswal, waarvan de aaneen-geschakelde buitenwerken deel kunnen uitmaken, was vaak ook voorzien van een bedekte weg.
|- 
| Escarpe
| Talud van een gracht, soms met muurwerk bekleed, gelegen aan de zijde van het vestingwerk; ook wel binnengrachtsboord.
|- 
| Esplanade
| Open vlakte, gelegen tussen citadel en stedelijke bebouwing.
|- 
| Face
| Naar buiten gerichte schuine zijde van een bastion, ravelijn, flèche, redan of lunet.
|- 
| Gebastioneerd stelsel
| Vestingbouwkundig stelsel, gekenmerkt door de toepassing van bastions.
|- 
| Geschutbank
| Ophoging voor de opstelling van geschut achter een wal, soms voorzien van embrasures.
|- 
| Gracht
| Gegraven doorlopende hindernis rond een vestingwerk; in laag terrein doorgaans breed, ondiep en met water gevuld, in hoog terrein als regel vrij smal, diep en droog.
|- 
| Halve maan
| In de hoofdgracht gelegen buitenwerk van een vesting, dienende tot dekking van de saillant van een bastion of ravelijn; de benaming is ontleend aan de naar binnen gebogen achterzijde (keel), soms ten onrechte gebruikt voor ravelijn, niet te verwarren met demi-lune.
|- 
| Hoofdwacht
| Centraal gelegen hoofdgebouw in een vesting of garnizoen, van waaruit alle wachten worden geregeld.
|- 
| Inundatie
| Doorgaans defensieve onderwaterzetting van een terreingedeelte voor militaire doeleinden; is zo mogelijk zowel onbegaanbaar als onbevaar-baar, wordt ook wel offensief gebruikt om een vijand te verdrijven.
|- 
| Inundatiekom
| Afzonderlijk deel van een inundatie, ingericht ten behoeve van het overbruggen van hoogtever-schillen, en omsloten door waterkeringen in de vorm van hoger terrein en dijken of steunkaden, met daarin sluizen, duikers e.d. voor het in- en uitlaten van water.
|- 
| Inundatiesluis
| Sluiswerk, dat speciaal is aangelegd voor het stellen en onderhouden van inundaties.
|- 
| Kanteel
| Opstaand deel van een gekartelde vestingmuur; ook wel tinne.
|- 
| Kringenwet
| In het algemeen een wet op grond, waarvan de bouw van opstallen, of het laten groeien van gewas, binnen bepaalde kringen rond verdedigingswerken aan beperkende bepalingen kon worden gebonden; deze militaire erfdienst-baarheden hadden ten doel waarnemings- en schootsvelden zo veel mogelijk vrij te houden of snel te kunnen vrijmaken; meestal gebruikt ter aanduiding van de Wet van 21 december 1853, Staatsblad nr. 28.
|- 
| Kruittoren
| Muurtoren, ingericht als kruitmagazijn.
|- 
| Loopgraaf
| Doorgaande uitgraving als gevechtsopstelling of verbindingsgang voor troepen, of ten behoeve van het vervoer van voorraden, munitie, e.d.
|- 
| Lunet(te)
| Klein verdedigingswerk met twee facen en veelal korte flanken, doorgaans met open keel; soms ravelijn of halve maan genoemd; ook wel bril-schans.
|- 
| Mineren
| Het aanleggen van mijnenstelsels.
|- 
| Mineur
| Specialist in het mineren, meestal een daartoe opgeleid genie-soldaat.
|- 
| Musket
| 16e/17e-eeuws type handwapen, dat werd afge-vuurd door middel van een lont, en bij het richten en afvuren op een vork of gaffel steunde.
|- 
| Mijn
| 1. explosieve lading, ondergronds aangebracht om daarmee bovengrondse of ondergrondse vijandelijke werken te vernielen.<br>2. korte benaming voor landmijn.<br>
|- 
| Ontmantelen
| Het slopen (slechten) van een vestingwerk.
|- 
| Palissade
| Hindernis of afsluiting, gevormd door een rij aangepunte palen, ook wel stormpalen genoemd.
|- 
| Poort
| Meestal afsluitbare doorgang door een muur of wal van een vestingwerk.
|- 
| Pulver
| Vroeger gebruikt woord voor buskruit.
|- 
| Ravelijn
| Midden voor een vestingfront gelegen ongeveer driehoekig of redanvormig buitenwerk, ter dekking van courtine of toegangspoort, alsmede de schouderhoeken der naastliggende bastions tegen vijandelijk vuur; zie ook demi-lune.
|- 
| Rondeel
| Uit de muurtoren ontwikkelde, verzwaarde en verlaagde halfronde uitbouw van een vestingmuur, ten behoeve van de opstelling van flankerend geschut; voorloper van het bastion.
|- 
| Saillant
| Uitspringende punt van een bastion of ander vestingwerk, waar de facen samenkomen.
|- 
| Schans
| Algemene benaming voor een eenvoudig, als regel aarden vestingwerk.
|- 
| Schanskorf
| Gevlochten cilindrische mand zonder bodem, vroeger gebruikt voor de bekleding van borstweringen, vooral in batterijen en loopgraven, waartoe men ze naast elkaar plaatste en met aarde vulde.
|- 
| Schootsveld
| Gedeelte van het terrein dat door een wapen onder voor kan worden genomen.
|- 
| Stadswal
| Doorlopende wal rond een vesting, zonder voor- of buitenwerken.
|- 
| Terreplein
| Open binnenruimte van een vestingwerk; ook wel een brede walgang.
|- 
| Vesting
| Versterkte stad, soms ook een groter verdedi-gingsgebied; zie Vesting Holland.
|- 
| Vestingwet
| Wet van 18 april 1874, waarin werd vastgesteld welke verdedigingslinies, respectievelijk –werken zouden deel uitmaken van de landsverdediging of zouden worden opgeheven.
|- 
| Voorwerk
| Verdedigingswerk, gelegen vóór het glacis van een vesting, maar binnen het bereik van het ondersteunende vuur daarvan.
|- 
| Wachthuis
| Meestal stenen, en soms versterkt bouwwerk in een vesting met de functie van blokhuis of corps de garde.
|- 
| Wal
| Dijkvormige aarden ophoging rond een verdedi-gingswerk, voorzien van een borstwering.
|- 
| Waterlinie
| Aaneengesloten linie of stelling, bestaande uit door inundatiën gedekte verdedigingswerken en troepenopstellingen.
|}
Bron: [[Terry van Erp]]