Brontekst bekijken van Twaalftallig stelsel

{{Zijbalk getalsystemen}}
Het '''twaalftallig stelsel''' of '''duodecimaal stelsel''', ook wel '''patalig stelsel''' (verouderde term), is een [[talstelsel]], gebaseerd op het [[grondtal]] [[twaalf|12]]. Het stamt waarschijnlijk uit [[Mesopotamië]], maar wordt ook nog in sommige streken van [[Oost-Afrika]] gebruikt, door met de duim de twaalf [[vingerkootje]]s van de overige [[Vingertellen|vingers op een hand te tellen]].

De getallen 0 t/m 9 worden net zo geschreven als in het [[Decimaal|decimale stelsel]]. In Westerse schriften wordt voor het getal 10 de letter ''T'' (voor ''tien''), een omgekeerde 2 (ᘔ) of een hoofdletter X (zoals het Romeinse cijfer) gebruikt, voor 11 de letter ''E'' (voor ''elf''), een omgekeerde 3 (Ɛ) of een script E (ℰ). Uiteraard wordt het grondtal 12 zelf geschreven als ''10'': ''één'' dozijn plus ''nul'' eenheden.

In het [[Verenigd Koninkrijk]], met inbegrip van de koloniën, werd tot aan de munthervorming van 1971 gewerkt met een twaalftallig stelsel voor de onderverdeling van de [[shilling]] in 12 [[penny (munt)|pence]].<ref>Een shilling was 1/20 van een [[pond sterling|pond]].</ref>
Zo was een halve shilling 6 pence. Vandaar de muntstukjes van 3 en van 6 pence.

Ook vandaag bestaan nog bewegingen die ijveren voor een breder, zelfs algemeen, gebruik van het twaalftallig stelsel in de samenleving: ''The Dozenal Society of America''<ref>{{en}} [http://www.dozenal.org/ The Dozenal Society of America]</ref> en ''The Dozenal Society of Great Britain''.<ref>{{en}} [http://www.dozenalsociety.org.uk/ The Dozenal Society of Great Britain]</ref>

== Overblijfselen ==
In het dagelijks leven zien we nog overblijfselen van het gebruik van dit talstelsel:
* een [[dag]] of [[nacht]] bestaat uit 12 [[uur|uren]]
* een [[jaar]] heeft 12 [[maand]]en
* de [[dierenriem]] kent 12 tekens
* het woord [[dozijn]] (dat ''twaalf'' betekent) wordt met name in de handel veel gebruikt als eenheid, zo ook het woord [[Gros (hoeveelheid)|gros]] (twaalf dozijn)
* in het Nederlands hebben alle getallen tot en met 12 'eigen namen', vanaf 13 zijn de namen samengesteld (bijvoorbeeld 15: vijf-tien)
* de twaalf [[punt (maat)|punten]] in een [[Augustijn (maat)|augustijn]], een [[typografische eenheid]]
* bestek, borden, kop-en-schotels worden nog steeds per 12 (of per 6) aangeschaft

== Goed deelbaar ==
Voor hoofdrekenaars en voor het verpakken van materialen is het twaalftallig stelsel ideaal, doordat het [[hogelijk samengesteld getal]] 12 [[deelbaar]] is door 2, 3, 4 en 6. Merk op dat 10 slechts deelbaar is door twee getallen, namelijk 2 en 5.

==Zie ook==
* [[Dozijn]]
* [[Gros (hoeveelheid)|Gros]]
* [[Pond sterling]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Getalsysteem]]