Brontekst bekijken van Stielhandgranate

{{Distinguish|text = the German cannon-caliber rifle-grenades: [[Stielgranate 41]] and [[Stielgranate 42]]}}
{{Italic title}}
{{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | header = {{big|''Stielhandgranate''}}
| image1 = German troops in Russia - NARA - 540156 (cropped retouched).jpg
| image2 = Steilhandgranate 24 Translated.jpg
| image3 = WW2 Norway 1940 German Army uniform Wehrmacht Heer Gott mit Uns belt buckle Stielhandgranate stick hand grenade Arquebus krigshistorisk museum War History Tysvær 2020-06 08052.jpg
| image4 = Stick hand grenade throw clip.gif
| footer = Top left: German soldier ready to throw a ''Stielhandgranate 24''.<br>Top right: Translated cross-section of the ''Stielhandgranate'' 24.<br>Lower left: Two ''Stielhandgranate'' 24s on a belt.<br>Lower right: Demonstration of a German ''Stielhandgranate'' 24, 1946.
}}
'''Stielhandgranate''' is de [[Duitse taal|Duits]] term voor "[[stokhandgranaat]]" en verwijst in het algemeen naar een prominente reeks van [[Eerste Wereldoorlog] ] en [[Tweede Wereldoorlog]]-tijdperk Duitse stokgranaatontwerpen, die zich onderscheiden door hun lange houten handvatten, [[trekkoord]] bewapening en cilindrische kernkoppen. De eerste modellen werden geïntroduceerd door het [[Keizerlijke Duitse leger]] tijdens de Eerste Wereldoorlog en het definitieve ontwerp werd tijdens de Tweede Wereldoorlog geïntroduceerd door de Duitse [[Wehrmacht]].

Het opvallende uiterlijk van de ''Stielhandgranate''-familie heeft ertoe geleid dat ze in het [[British Army]] [[jargon]] "[[aardappelstamper]]s" worden genoemd, en ze blijven een van de gemakkelijkst te herkennen [[ infanteriewapen]]s uit de 20e eeuw.<ref>Bisschop, Chris - De encyclopedie van wapens uit de Tweede Wereldoorlog - New York - uitgever: Orbis Publishing Ltd. 1998 isbn 0-7607-1022-8.</ref>

{{anchor|Officiële productievarianten van de Stielhandgranate}}

== Modellen uit de Eerste Wereldoorlog: 1915–1917 ==
{{Infobox weapon
|is_explosive=yes
|name= ''Stielhandgranate'': M15, M16, M17
|image= File:MWP Stielhandgranate.jpg
|caption=Two First World War ''Stielhandgranaten'' alongside a vaguely similar Austro-Hungarian ceramic design. The front ''Stielhandgranate'' is the Model 1917, and the back ''Stielhandgranate'' is the Model 1916 with visible belt clips.
|origin=German Empire
|design_date=1915, 1916, 1917 (respectively)
|service=[[German Empire]] (1915–1918)
| wars= [[World War I]]
| used_by= See ''[[Model 24 grenade#Users|Users]]''
|filling=[[Trinitrotoluene]]
|detonation=friction igniter and {{frac|4|1|2}} second delay
|number=
|variants=[[#M15|''Stielhandgranate'' 15]] (M15)<br>[[#M16|''Stielhandgranate'' 16]] (M16)<br>[[#M17|''Stielhandgranate'' 17]] (M17)
}}
Duitsland kwam [[Wereldoorlog I]] binnen met één enkel granaattype: een zware {{convert|750|g|adj=on}} bolvormige fragmentatiegranaat (''[[Kugelhandgranate]]'') die alleen mag worden gebruikt door [[pionier (militair)|pioniers]] bij het aanvallen van vestingwerken. Het was te zwaar voor regulier gebruik op het slagveld door ongetrainde troepen en niet geschikt voor massaproductie. Hierdoor zat Duitsland zonder een standaardgranaat en werden geïmproviseerde ontwerpen gebruikt die vergelijkbaar waren met die van de Britten totdat er een goede granaat kon worden geleverd.<ref>[http://www.bergflak.com/m24hist.html Intro & Geschiedenis] Bergflak's Lounge</ref>

Duitsland introduceerde de "stokgranaat" in 1915, het tweede jaar van het conflict. Naast zijn ongewone uiterlijk maakte de ''Stielhandgranate'' gebruik van een wrijvingsontstekersysteem. Dit was gebruikt in andere Duitse granaten, maar was internationaal ongebruikelijk.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog concurreerde de ''Stielhandgranate'', onder de naam M1915 (Model 1915), technologisch met de Britse standaard [[Mills bomb]]-serie. De eerste Mills-bom – de granaat {{abbr|No.|number}}&nbsp;5 Mk.&nbsp;1&nbsp;– werd in hetzelfde jaar geïntroduceerd als het Duitse model 1915, maar vanwege vertragingen bij de productie werd deze niet wijd verspreid onder algemene dienst tot 1916. Er was dus een korte periode waarin Duitse troepen grote voorraden nieuwe granaten van het model 1915 hadden, terwijl hun Britse tegenstanders slechts een klein aantal hadden.

Naarmate de Eerste Wereldoorlog vorderde, werd Model 1915 ''Stielhandgranate'' verbeterd met verschillende wijzigingen. Deze varianten kregen aanduidingen zoals Model 1916 en Model 1917.

{{Anker|Model 1915|Model 15|M15}}

=== Model 1915 (M15): ''Stielhandgranaat 15'' ===
[[File:Grenade, stick (AM 613018-1).jpg|thumb|left|''Stielhandgranate'' 15]]
In 1915 ontwierpen en begonnen industrieën van het Duitse rijk de originele ''Stielhandgranate'', toepasselijk genaamd "Model 1915" (M15). Het maakte gebruik van een priming-systeem, in tegenstelling tot de [[percussion cap]]-pin die in de meeste granaten uit die periode werd gebruikt. De gemakkelijk herkenbare vorm van de "aardappelstamper" is het resultaat van een aantal verschillende stijlen en keuzes in het ontwerp. De granaat monteerde een laadkop in een cilinder van plaatstaal bovenop een lange holle houten handgreep. Intern vult het explosief&nbsp;– aanvankelijk [[ammonal]] maar later ongeveer {{convert|170|g|oz|abbr=on}} van [[trinitrotolueen]]<ref>Chen, Peter. [http://ww2db.com/weapon.php?q=O153 "Model 24 Stielhandgranate Grenade"]. ww2db. Lava Development LCC. Retrieved 8 March 2017.</ref>– was verbonden met een ontsteker, en een [[trekkoord]] liep van de ontsteker langs de lengte van het holle handvat en kwam uit de basis. Om het te gebruiken, trok een soldaat eenvoudigweg het touwtje naar beneden en sleepte een ruwe stalen staaf door de ontsteker in de lont. Het schurende contact van de staaf zou vonken en een vlam van binnenuit veroorzaken, waardoor de lont zou gaan branden. Het duurde ongeveer vier en een halve seconde voordat deze lont de ontsteker bereikte voordat hij explodeerde.

Het Britse [[War Office]] rapporteerde de gemiddelde geworpen afstand van een Mills-bom als {{convert|30|yard|m||abbr=on|order=flip}} in staande toestand, {{convert|25|yard|m| order=flip|abbr=on}} wanneer gehurkt en {{convert|24|yard|m|order=flip|abbr=on}} op buikligging.<ref>"WO 291/472 Prestaties en bediening van HE-granaten"</ref> Een probleem met handgranaten uit die tijd was het onvoorspelbare rollen na de landing. De ''Stielhandgranate'' had lang niet zoveel te lijden. In plaats van recht van een heuvel af te rollen of over ruw terrein, rolde hij heen en weer. Door het grotere formaat en de onregelmatige algehele vorm konden er echter minder granaten worden vervoerd. Het duurde ook langer om de granaat op gang te brengen dan bij geallieerde tegenhangers, zoals de Mills-bom.

De ''Stielhandgranate'' was voornamelijk afhankelijk van een schokeffect, waarbij de dunne metalen container weinig fragmentatie veroorzaakte vergeleken met veel granaten uit die tijd, zoals de Mills-bom en de Franse [[F1-granaat (Frankrijk)|F1&nbsp;granaat]] , de latere [[Tweede Wereldoorlog]] Amerikaanse [[Mk&nbsp;2 granaat]], en de Russische (later Sovjet) [[F1 granaat (Rusland)|F1&nbsp;granaat]]. Fragmentatiegranaten produceerden granaatscherven die vijandelijke infanterie over een groot gebied konden verwonden, wat deze typen zeer nuttig maakte in open gebieden zoals velden, de vernietigde uitgestrektheid van [[niemandsland]], stranden, ruime loopgraven en brede stadsstraten.

Hersenschuddingsgranaten waren echter in de eerste plaats bedoeld om tegenstanders van dichtbij te verdoven met de explosie van hun explosieve lading, waardoor de weerstand werd verminderd voor de onmiddellijk daaropvolgende infanterie-aanval die het doelwit met geweren en bajonetten sloot. De ''Stielhandgranate'' was uiterst effectief en betrouwbaar bij het opruimen van besloten gebieden, zoals gebouwen, vestingwerken en de gevechtscompartimenten van vijandelijke tanks, hoewel de prestaties in wijd open gebieden niet bepaald bevredigend waren. Het explosie-effect verspreidde zich slechts over een beperkte afstand voordat het uitstierf, terwijl stukken van een gelijkwaardige fragmentatiegranaat honderden meters konden vliegen (het was niet onrealistisch om te verwachten dat metalen granaatscherven [[eigen vuur]] slachtoffers zouden kunnen veroorzaken, vooral in open gebieden).

{{Anker|Model 1916|Model 16|M16}}

=== Model 1916 (M16): ''Stielhandgranaat'' 16 ===
Het trekkoord dat de lont van de M15-granaat activeerde, stak uit de basis en kon verstrikt raken in puin of rommel op de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog, waardoor de lont ontbrandde en de granaat ontplofte op de riem van een onbewuste infanterist. Dit resulteerde in de introductie van het Model 1916 (M16).

Functioneel identiek aan de M15, veranderde de M16 het trekkoord om de veiligheid te verbeteren. Een kleine porseleinen bal werd aan de basis van de granaat geplaatst, rechtstreeks aan het trekkoord bevestigd. Hierdoor werd voorkomen dat de snaar zichtbaar werd. De kleine kraal was gedeeltelijk omhuld door het houten handvat, waardoor er enige kracht nodig was om hem eruit te plukken. De werking was vrijwel identiek, behalve dat een soldaat niet langer zelf aan het touwtje hoefde te trekken.

{{Anker|Model 1917|Model 17|M17}}

=== Model 1917 (M17): ''Stielhandgranaat'' 17 ===
Een andere ontwikkeling van de ''Stielhandgranate'' werd geïmplementeerd tijdens de latere stadia van de Eerste Wereldoorlog, wat gevolgen had voor het priming-systeem. De basis van het handvat van de ''Stielhandgranate''{{'}} werd enigszins opnieuw ontworpen en er werd een metalen afdekkap geïntroduceerd. Deze dop verborg de porseleinen kraal en het trekkoord, waardoor deze eenvoudig vrij in het handvat kon rusten. De operator trok de dop eraf en trok vervolgens aan het koord, net als bij de M16.
<gallery class="center" widths=300px>
Bestand:Ausrüstung im Weltkrieg, BLM, IMG 8854 edit.jpg|M17 granaat tussen een Britse [[Mills bom]] granaat en een [[M1879 Reichsrevolver|M1879 ''Reichsrevolver'']]
Bestand:Stielhandgranate17.jpg|Metalen kapje op M17-granaat verwijderd
Bestand:Stielhandgranate1917.jpg|Blootgestelde [[trekkoord]] op M17-granaat
</gallery>

{{anker|Model 1924|Model 24|M24}}

== Model 1924 (M24): ''Stielhandgranaat'' 24 ==
{{Zie artikel|Zie ook: [[Steelhandgranaat M24]]}}
[[File:Wehrmacht soldier of the Croatian Legion (35405980276).jpg|left|thumb|upright|Soldier in [[369th Croatian Reinforced Infantry Regiment (Wehrmacht)|Croatian volunteer unit of the German army]] with a ''Stielhandgranate'' tucked in his belt (colorized)]]
{{Infobox weapon
| is_explosive = yes
| name = ''Stielhandgranate'' Model 1924
| image = File:M24 1.jpg
| image_size = 250
| caption = Model 1924 ''Stielhandgranate''
| origin = Weimar Republic
| design_date = 1924
| service = [[Weimar Republic]] (1924–1933)<br>[[Nazi Germany]] (1933–1945)
| wars = [[Spanish Civil War]]<br>[[Second Sino-Japanese War]]<br>[[World War II]]
| used_by = See ''[[Model 24 grenade#Users|Users]]''
| filling = [[Trinitrotoluene]]
| detonation = friction igniter and 4¹/₂ second delay
| number = 
| weight = {{convert|595|g|lboz|abbr=on}}
| filling_weight = {{convert|170|g|oz|abbr=on}}
| length = {{convert|365| mm|ftin|abbr=on}}
| diameter = {{convert|70|mm|in|abbr=on}}
| variants = 
}}
Met de nederlaag van het Duitse Rijk aan het einde van de Eerste Wereldoorlog zorgden de ineenstorting van de industriële capaciteit en de militaire kracht van Duitsland ervoor dat veel projecten en ideeën jarenlang in de vergetelheid raakten. Toen de nieuw opgerichte [[Weimarrepubliek]] geleidelijk zowel de fysieke als de economische verwoestingen begon te herstellen, werd een langzame wederopbouw van de strijdkrachten toegestaan onder de [[Verdrag van Versailles|beperkingen opgelegd door de geallieerden]].
<br>
De Weimarrepubliek bracht de ''Stielhandgranate'' nieuw leven in en creëerde in 1924 een nieuwe versie, het "Model 1924" (M24). Terwijl hetzelfde explosief en dezelfde lont behouden blijven, is het belangrijkste verschil tussen de M24 en de originele M15 een iets kortere laadkop en het verwijderen van een riemdraagclip. Tegelijkertijd werd het houten handvat verlengd. De bedoeling van deze ontwerpwijzigingen was simpelweg voor mobiliteit; Duitse soldaten konden de granaat gemakkelijk (en deden dat vaak) achter de riem van hun uniform stoppen, stevig en veilig vastgehouden. Omdat het iets lichter en kleiner van dikte was, verbeterde dit het algehele gebruik.
<br>
De M24 (75,5 miljoen geproduceerd) was naast de meer gebruikelijke [[Model 39 granaat]] (84,2 miljoen geproduceerd) de standaard handgranaat van de Duitse ''[[Wehrmacht]]'' tijdens de Tweede Wereldoorlog.<ref>[ https://www.youtube.com/watch?v=GIBJo5ks-ho&t=37 Aardappelstamper wat iedereen fout heeft, militaire geschiedenis in beeld.</ref> Duitse soldaten zouden zich aanpassen aan het snel veranderende veld van moderne oorlogsvoering en de M24 dragen direct vooraan, waardoor snelle en gemakkelijke toegang mogelijk is. In de latere jaren van de oorlog werd het echter vaak geadviseerd om ze op een andere manier te dragen, omdat het zeer waarschijnlijk was dat elke vorm van explosie of hitte de lont van de granaat op de riem zou kunnen doen ontbranden, met onnodige slachtoffers tot gevolg.
<br>
Het Model 24 ''Stielhandgranate'' werd tijdens transport opgeslagen in speciaal ontworpen kratten, die maximaal 15 individuele granaten konden vervoeren. Uit veiligheidsoverwegingen kregen eenheden van de Wehrmacht het advies om alleen de eigenlijke zekeringen in het toestel te plaatsen als ze op het punt stonden de strijd aan te gaan. Later in de oorlog hadden veel soldaten van de ‘Wehrmacht’ echter altijd hun wapens paraat, vanwege de felheid die werd waargenomen bij het Sovjet-[[Rode Leger]] in het oosten en de progressieve opmars van de geallieerden op de [[Rode Leger]]. [Westelijk Front (Tweede Wereldoorlog)|Westelijk Front]]. Op elke explosieve lading was een herinnering gestencild: ''Vor Gebrauch Sprengkapsel einsetzen'' ("plaats detonator vóór gebruik").
{{clr}}
{{anker|Varianten van de Stielhandgranaat 1924}}

=== Varianten van de ''Stielhandgranaat'' 24 ===
Model 1924 was op zichzelf nogal ineffectief bij het beschadigen of uitschakelen van een vijandelijk pantservoertuig of het vernietigen van vestingwerken. Het miste ook het granaatscherfeffect van de meeste andere granaten uit die tijd. Om deze fouten te overwinnen, produceerden verschillende Duitse industrieën tijdens de Tweede Wereldoorlog een aantal varianten die de bruikbaarheid en mogelijkheden van de M24 vergrootten.

{{anker|'K'-variant|K|K-variant}}

==== Wintervariant (K-variant): ''Stielhandgranaat 24 Kalt'' ====
Tijdens talrijke operaties tijdens de [[invasie van de Sovjet-Unie]] ontdekte het ''[[Duitse leger (1935–1945)|Heer]]'' dat onder vriesomstandigheden de lont van de M24 niet zou kunnen ontsteken. Als reactie daarop werd een variant met een koudebestendig explosief ontwikkeld en geleverd aan de meeste eenheden die aan het oostfront werden ingezet (vooral in het huidige Rusland). Tijdens de productie werd de metalen laadkop gemarkeerd met een letter ''K'', voor het Duitse woord ''Kalt'' (Engels: koud).<ref name="m24">{{cite web |title=Stielhandgranate 24 |url=https://www.bergflak.com/m24.html |website=bergflak.com |access-date=2022-07-13}}</ref>

==== Rookvariant: ''Nebelhandgranate'' 39 ====
[[File:Obergefreiter with a Nebelhandgranate Stielhandgranate M-24 (37073699142).jpg|thumb|German soldier with ''Nebelhandgranate'' 39 (colorized)]]
De ''Wehrmacht'' ontbeerde een goede [[rookgranaat]] om de infanterie in staat te stellen opmars of terugtrekking te dekken, of om een positie aan te vallen. Er werd een rookversie van de M24 geproduceerd, de ''Nebelhandgranate'' 39 (Engels: Fog handgranate 39).<ref name="m24nb">{{cite web |title=Nebelhandgranate 39 en rook in het algemeen |url= https://www.bergflak.com/m24nb.html |website=bergflak.com |access-date=2022-07-13}}</ref> Het had een vernieuwd zekeringsmechanisme en een rooklading in plaats van explosief; de rook die wordt uitgestoten door kleine ventilatieopeningen aan de onderkant van de laadkop. Om hem gemakkelijk te kunnen onderscheiden van een M4, had hij grote markeringen op de kop en een witte band op het handvat. Later werd het handvat getextureerd zodat ze door aanraking uit elkaar konden worden gehouden.<ref name="m24nb"/>

==== Oefenvariant: ''Übungs-Stielhandgranate'' 24 ====
Zoals de meeste strijdkrachten die deelnamen aan de Tweede Wereldoorlog, produceerde de Wehrmacht inerte (niet in staat om te exploderen) oefenversies van de standaardgranaat, ontworpen om rekruten te helpen bij het correct gooien en bedienen van het wapen tijdens de training. Er werd een oefenversie geïntroduceerd genaamd ''Übungs-Stielhandgranate'' 24 (Engels: Exercise-stick handgranaat 24) die werd gekenmerkt door zijn felrode kernkop met grote [[geperforeerde]] gaten die er doorheen gingen.<ref name="m24ub ">{{Cite web |url=https://www.bergflak.com/m24ub.html |title=De Übungs-Stielhandgranate 24 |access-date=2022-07-13 }}</ref><ref>{ {Cite web |title=Originele Duitse WWII Training M24 Stick Grenade door Richard Rinker - Gedateerd 1936 |url=https://www.ima-usa.com/products/original-german-wwii-training-m24-stick-grenade- by-richard-rinker-dated-1936 |access-date=2021-01-13 |website=[[International Military Antiques]] }}</ref> De ''Übungs-Stielhandgranate'' 24 zou kunnen worden uitgerust met een oefening lading en een lont met een trekkoord dat een knal en rookwolk maakte om een explosie aan te geven bij gebruik.<ref name="m24ub"/><ref name="hgr & rökfacklor 60">{{cite book |title=Beskrivning av handgranater och rökfacklor |date=1960 |publisher=[[Kungliga Arméförvaltningen]] |location=Zweden |page=10 }}</ref>

=== Alternatief gebruik van de ''Stielhandgranaat'' 24 ===
==== Geïmproviseerde "bundellading": ''Geballte Ladung'' ====
[[Bestand:Stielhandgranate Bundle.png|thumb|''Stielhandgranate 24'' bundel]]
De M24 was niet effectief tegen harde doelen zoals tanks en gebouwen. Een veel voorkomende oplossing was een geïmproviseerde "bundellading", officieel bekend als ''Geballte Ladung'' (Engels: "geconcentreerde lading").<ref name="m24explo">{{cite web |title=Alternatief gebruik van de Stielhandgranate 24 : Geballte und gestreckte Ladung |url=https://www.bergflak.com/m24explo.html |website=bergflak.com |access-date=2022-07-13}}</ref> De hoofden van een aantal M24 granaten - de handvatten en lonten verwijderd - zouden rond een complete granaat worden vastgebonden, meestal met eenvoudig touw, stof of metaaldraad, een oplossing die aanvankelijk werd uitgevonden tijdens [[Eerste Wereldoorlog]] met behulp van M15-, M16- en M17-granaten.< ref name="m24explo"/> Deze "bundelladingen" kunnen worden gemaakt met maximaal zes extra koppen rondom de volledige granaat, waarbij de meest voorkomende stijl de toevoeging van vier of zes M24-koppen is.{{citation nodig|date=juli 2022 }}

Als resultaat van deze kosteneffectieve en betrouwbare oplossing kon de standaard infanterist van de Wehrmacht snel een granaat improviseren met een tot zeven maal grotere explosieve kracht. Het extra gewicht maakte het echter moeilijker om te gooien, en door het grotere formaat was het niet praktisch om met één hand te dragen en konden er veel minder worden gedragen. Deze factoren betekenden dat infanterie-squadrons, als ze geconfronteerd werden met een gepantserde vijand, een kleiner bereik moesten naderen als ze de bundelladingen wilden gebruiken. Tijdens de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog was er weinig echt effectief Duits handwapen dat was ontworpen om harde doelen zoals gepantserde voertuigen en constructies te bestrijden, en zelfs later in de oorlog bleef deze stijl van bundelgranaat nuttig voor het gewone volk. 'Heer'' infanterist.<ref name="m24explo"/>

==== Geïmproviseerde "Bangalore torpedo": ''Gestreckte Ladung'' ====
Een andere versie van een geïmproviseerd wapen dat gebruik maakte van M24-granaten was de ''Gestreckte Ladung'' (Engels: Elongated Charge), een type [[bangalore torpedo]] gemaakt uit een aantal M24-granaten - hun handvatten en lonten verwijderd en vervangen met ontstekers– gemonteerd op een lange stok of plank achter elkaar met een complete granaat aan het ene uiteinde om de explosie te initiëren.<ref name="m24explo"/>

{{anker|Buitenlandse ontwerpen van het model 1924}}

=== Buitenlands gebruik en ontwerpen van ''Stielhandgranate'' 24 ===
Los van [[nazi-Duitsland]] werd de ''Stielhandgranate'' 24 wereldwijd gebruikt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een aantal landen verwierven of kochten rechtstreeks voorraden van de granaat, of creëerden soortgelijke versies met zeer kleine aanpassingen.
==== Spanje (Spaanse versie M24, ''granaat ferrobellum'')====
{{anker|Type 67}}

==== China (M24-klonen, Type 67) ====
{{zie ook | Chinees-Duitse samenwerking (1926-1941)}}
China begon de M24 ''Stielhandgranate'' te gebruiken als resultaat van de Duitse betrokkenheid bij de modernisering van het Chinese leger tijdens de [[Sino-Duitse samenwerking 1926–1941#Duitse hulp aan de modernisering van het Chinese leger|Sino-Duitse samenwerking 1926– 1941]]. Gedurende deze periode zou het Chinese leger Duitse uniformen en uitrusting adopteren, zoals de ''Stielhandgranate''24.

Tijdens de [[Tweede Chinees-Japanse Oorlog]] (1937-1945) ontwierpen en produceerden de Chinezen een granaat gebaseerd op model 1924, die werd gebruikt door het [[Nationale Revolutionaire Leger]]. Dergelijke granaten waren het belangrijkste type granaat dat tijdens de hele oorlog door Chinese troepen werd gebruikt. De op de M24 geïnspireerde kloon had een eenvoudig ontwerp en werd in grote aantallen in massa geproduceerd, niet alleen in arsenalen (voornamelijk in de 1e, 11e, 21e, 24e, 25e en 30e), maar ook met de hand met de hulp van burgers.<ref name=Shih>{{cite book|last=Shih|first=Bin|title=China's handvuurwapens van de Tweede Chinees-Japanse Oorlog (1937-1945)|year=2018|pages=232–235}}</ref> Elke maand werden honderdduizenden granaten geproduceerd.<ref name=Shih/> Er waren enkele variaties in het ontwerp, maar de meeste volgden hetzelfde basispatroon: een houten handvat met een ronde of cilindrische kernkop en een langzaam brandende lont. De lading was een mengsel van [[TNT]] en [[kaliumnitraat]], en ze waren over het algemeen iets zwakker dan hun Duitse tegenhanger.<ref name=Shih/><ref name="Hallowed">{{cite book | last1=McWilliams |first1=Bill |title=Op heilige grond: het laatste gevecht om Pork Chop Hill |date=2015 |publisher=Open Road Media |isbn=9781504021517 |page=390 |url=https://books.google. com/books?id=jvB3CgAAQBAJ&q=bunker+firing+port&pg=PT390 |lingual=en}}</ref> In 1939 werd begonnen met proeven met een nieuw ontwerp met een kleiner handvat en een veel meer gecomprimeerde explosieve lading. Het resulterende model was lichter en krachtiger en het munitiebureau besloot dat dit het nieuwe standaardtype in alle arsenalen zou zijn.<ref>Shih, Bin (2018). China's Small Arms of the Second Sino-Japanese War (1937-1945). pp. 232–235.</ref><ref>Rottman, Gordon (2009), World War II Axis Booby Traps and Sabotage Tactics, New York: Bloomsbury Publishing plc, p. 23, [[ISBN]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-8460-3450-3 978-1-8460-3450-3].</ref>

Net als Duitse troepen bundelden Chinese soldaten vaak granaten om vestingwerken, voertuigen en dergelijke open te blazen. Een andere tactiek was om een granaat aan een lange bamboestok te binden, bijvoorbeeld om over een muur of in een raam te steken.<ref name=Shih/>

Na de Tweede Wereldoorlog standaardiseerde het [[Volksbevrijdingsleger]] een variant van de granaat, genaamd "Type 67". Het werd de standaardgranaat voor de PLA en werd ook in grote aantallen geleverd aan het [[Nationaal Front voor de Bevrijding van Zuid-Vietnam|Vietcong]] en het [[Volksleger van Vietnam]] tijdens de [[Vietnamoorlog]] .<ref>{{cite web|last1=Peverelli|first1=Lex|title=Stokgranaat Type 67|url=http://www.lexpev.nl/grenades/middleeastasia/china/stickgrenadetype67.html|website=lexpev. nl|publisher=Lex Peverelli|access-date=2 april 2017|archive-date=23 juni 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130623080446/http://www.lexpev.nl /granades/middleeastasia/china/stickgrenadetype67.html|url-status=dead}}</ref>
<gallery mode="packed" heights="170" style="text-align:left">
File:Front cover of War supplement of China pictorial.jpg|A Chinese infantryman wielding an M24 in German uniform
File:A Cinese soldier with a Model 24 grenade.jpg|Chinese soldier wearing a German helmet holding an M24-style grenade
File:Ba lu bing gong chang.jpg|Chinese workers producing copies of the M24 by hand.
Lot 11614-10 (24247037560) (cropped).jpg|Chinese combat vest circa 1942 outfitted with four Chinese made stick grenades
File:Chinese infantry soldier preparing a suicide vest of Model 24 hand grenades at the Battle of Taierzhuang against Japanese Tanks.jpg|Chinese [[suicide bomber]] putting on an [[Suicide weapon|explosive vest]] of M24 style hand grenades to use against Japanese tanks at the [[Battle of Taierzhuang]]
</gallery>

==== Japan (type 98) ====
{{Hoofd|Type 98 granaat}}
In 1938 kopieerde het [[Keizerlijke Japanse leger]] de Chinese ''Stielhandgranate'' 24 en produceerde deze in een Japanse fabriek in [[Mantsjoerije]] (toen nog Japanse [[Manchukuo]]). Deze werden de "Type 98" genoemd. In tegenstelling tot zowel de originele Duitse M24 als zijn Chinese tegenhanger, was de Type 98 een fragmentatiegranaat. De lading was echter zwak en bevatte slechts {{convert|3|oz|g|abbr=on|order=flip}} [[picrinezuur]] (krachtiger maar minder veilig dan TNT). Het wapen had een trekring aan het ontstekingskoord en de vertraging van de ontsteking bedroeg 4 tot 5 seconden (variërend van granaat tot granaat). Net als de Chinese granaten was het een ruwe kopie van Model 1924 en een aantal problemen plaagden de effectiviteit ervan.<ref>Rottman, Gordon (2009), World War II Axis Booby Traps and Sabotage Tactics, New York: Bloomsbury Publishing plc, p. 23, ISBN [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-8460-3450-3 978-1-8460-3450-3].</ref>

==== Zweden (''Shgr m/39'') ====
Om de wapenwedloop die tot de Tweede Wereldoorlog leidde in te halen, slaagde [[Zweden]] erin om in 1939 een grote hoeveelheid in Duitsland geproduceerde M24's aan te schaffen en deze aan te nemen als de ''spränghandgranat m/39'' (afgekort ''shgr m/39''). ''), wat betekent: "explosieve handgranaat m/39".<ref name="amreg A42">{{cite book |title=Amregister, Munitieregister voor armen |publisher=Munitionsavdelningen vid tygdepartementets 1. materialbyrå |location=Stockholm, Zweden |edition=1942 |lingual=sv |chapter=VI: S-, övnhgr.}}</ref> Latere zendingen omvatten veranderingen aan de granaten in oorlogstijd, zoals een metalen trekkoord en goedkopere explosieven zoals [[nitrolite]] , wat uiteindelijk leidde tot vier ontwerpen die in gebruik waren: ''m/39'', ''m/39A'', ''m/39B'' en ''m/39C''.<ref name="amreg A44"> {{cite book |title=Amregister, Munitieregister voor armen |publisher=Munitionsavdelningen vid tygdepartementets 1. materialbyrå |location=Stockholm, Zweden |editie=1942 (1944 wijzigingen) |taal=sv |chapter=VI: S-, övnhgr.} </ref> Deze zouden in gebruik blijven totdat ze werden verbruikt tijdens de [[Koude Oorlog]].<ref name="hgr & rökfacklor 60"/>

Langs de M24's werd ook de variant "Übungs-Stielhandgranate 24" aangeschaft, die werd aangenomen als de ''övningshandgranat m/39'' (afgekort ''övnhgr m/39''), wat betekent: "oefen handgranaat m/ 39".<ref name="amreg A42"/> Ze waren geschilderd volgens de Zweedse kleurcode met een blauwe streep om de oefenlading aan te geven. Duitse exemplaren waren rood geverfd.<ref name="m24ub"/> Later werden de övnhgr m/39's aangepast om modernere oefenkosten te gebruiken, waarbij ze [[suffix]] letters per upgrade ontvingen,<ref>Beskrivning av handgranater och rökfacklor. Sweden: [https://en.wikipedia.org/wiki/Kungliga_Arm%C3%A9f%C3%B6rvaltningen Kungliga Arméförvaltningen]. 1960. p. 10.</ref> uiteindelijk resulterend in de ''övnhgr m/39C''.<ref>Beskrivning av handgranater och rökfacklor. Sweden: [https://en.wikipedia.org/wiki/Kungliga_Arm%C3%A9f%C3%B6rvaltningen Kungliga Arméförvaltningen]. 1960. p. 10.</ref>

Zweden produceerde ook een inheems ontwerp dat leek op de M24, met een [[trekkoord]] door het handvat om de tijdontsteker in te schakelen, maar dat ook op een groot aantal gebieden verschilde, zoals het hebben van een volledig metalen buis voor het handvat, een meer afgeronde kernkop en andere toevoegingen aan de levenskwaliteit aan het algehele ontwerp. Het werd ''spränghandgranat m/43'' genoemd.<ref>"VI: S-, övnhgr.". Amregister, Ammunitionsregister för armén (in Swedish) (1942 (1944 changes) ed.). Stockholm, Sweden: Ammunitionsavdelningen vid tygdepartementets 1. materialbyrå.</ref>
<gallery mode="packed" heights="80" style="text-align:left">
File:Spränghandgranat m39.png|Swedish ''spränghandgranat m/39'' (''shgr m/39'')
File:Övningshandgranat m39.png|Swedish ''övningshandgranat m/39'' (''övnhgr m/39'')
</gallery>

{{anker|Model 1943|Model 43|M43}}

== Model 1943 (M43): ''Stielhandgranaat 43'' en ''Eihandgranaat 43'' ==
[[File:Stielhandgranate 43 MHM noBG.png|thumb|''Stielhandgranate'' 43 with a ''[[splitterring]]'' fragmentation sleeve]]
Naarmate de oorlog vorderde en de Wehrmacht kracht en momentum begon te verliezen tegen de Sovjet-Unie, begon nazi-Duitsland maatregelen te nemen om de veiligheid en betrouwbaarheid van zijn wapens te garanderen. De ‘Wehrmacht’ moest het risico op letsel of overlijden als gevolg van gebreken aan haar militaire uitrusting, munitie en wapens minimaliseren.

De industriële capaciteiten van Duitsland namen af naarmate de oorlog vorderde. Als gevolg hiervan moest de productie van munitie, uitrusting en wapens eenvoudiger en kostenefficiënter worden. Sommige hiervan, zoals de [[MG42|''Maschinengewehr'' 42]], waren meer dan een succes op het gebied van hulpbronnen, maar vele waren slechts eenvoudiger en goedkopere versies van een bestaand item. De granaat van model 1924 werd technisch gezien "opgevolgd" door het model 1943 (M43). Dit was een kopie waarbij een paar dure onderdelen waren verwijderd of vervangen voor een eenvoudigere productie. Hierdoor bleef het origineel tot het einde van de oorlog in dienst bij de Wehrmacht-infanterie.

De enige belangrijke wijzigingen in het ontwerp van de M43 waren de toevoeging van een op zichzelf staande ontsteker, wat betekende dat de lont en het explosief rechtstreeks met elkaar verbonden waren. De M43 maakte ook gebruik van een geheel andere zekeringeenheid, die sterk leek op die van de [[Model 39 granaat]], een andere Duitse handgranaat uit die tijd. Niet alleen hoefde de stok niet langer te worden uitgehold voor een trekkoord, zoals bij de M24, waardoor de hoeveelheid houtbewerking die nodig was om elke granaat te vervaardigen tot een minimum werd beperkt, het maakte de stok ook optioneel, zodat hij het Model 39 kon vervangen zoals de werper kon kiezen. in welke configuratie de granaat moet worden gebruikt. Of het de bedoeling was om de productie van twee typen samen te voegen tot één lijn, of dat dat een gunstig neveneffect was, is onbekend.<ref>{{cite web |url=http://www.inert-ord.net/ger03a/gerhgr/m39/index.html |title=German M.43 "Egg" Grenade}}</ref>

== Gebruikers ==
De Duitse ''Stielhandgranate''-serie is in veel conflicten gebruikt, waaronder beide wereldoorlogen.


{| class="wikitable" 
|+Officiële en niet-officiële gebruikers van alle versies van de ''Stielhandgranate''
! rowspan=2|User||rowspan=2|Type of service||rowspan=2|Self-manufactured||colspan=5| Type of model in use
|-
! Model 1915
! Model 1916
! Model 1917
! Model 1924
! Model 1943
|-
!colspan=8| Official users
|-
|{{flag|German Empire}}
|style="text-align:center"| Full military service
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|-
|{{flag|Weimar Republic}}
|style="text-align:center"| Full military service
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| X
|-
|{{flag|Nazi Germany}}
|style="text-align:center"| Full military service
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|-
|{{flag|Sweden}}<ref name="amreg A42"/>
|style="text-align:center"| Full military service
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| ✓<ref name="amreg A42"/>
|style="text-align:center"| X
|-
!colspan=10| Unofficial users
|-
|{{flag|Austria-Hungary}}
|style="text-align:center"| Leased/purchased
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|-
|{{flag|Kingdom of Hungary (1920–46)|name=Kingdom of Hungary}}<ref>{{cite book|last1=Tibor|first1=Rada|title=A Magyar Királyi Honvéd Ludovika Akadémia és a Testvérintézetek Összefoglalt Története (1830-1945)|volume=II|date=2001|chapter=Német gyalogsági fegyverek magyar kézben|trans-chapter=German infantry weapons in Hungarian hands|publisher=Gálos Nyomdász Kft.|location=Budapest|isbn=963-85764-3-X|language=hu|page=1114}}</ref>
|style="text-align:center"| Leased/purchased
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|-
|{{flag|Independent State of Croatia}} {{Citation needed|reason=examples of use?|date=April 2017}}
|style="text-align:center"| ?
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| ?
|style="text-align:center"| ?
|style="text-align:center"| ?
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓?
|-
|{{flag|Finland}}
|style="text-align:center"| Leased/purchased
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| X
|-
|{{flag|Soviet Union}}
|style="text-align:center"| Captured/scavenged
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|-
|{{flag|Latvia}}
|style="text-align:center"| Captured/scavenged
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| X
|-
|{{flag|France}}
|style="text-align:center"| Captured/scavenged
|style="text-align:center"| X
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|style="text-align:center"| ✓
|}

{|class="wikitable"
|-
|+Foreign designs
|-
! rowspan=2|User||rowspan=2|Type of service||colspan=3| Version
|-
! Chinese copies
! Type 98
! Type 67
|-
|style="text-align:left"|{{flag|Empire of Japan}}
|style="text-align:center"| Captured/local design produced
| ✓
| ✓
| X
|-
|style="text-align:left"|{{Flagcountry|Republic of China (1912-49)|name=Republic of China}}
|style="text-align:center"| Local design produced
| ✓
| X
| X
|-
|style="text-align:left"|{{PRC}}
|style="text-align:center"| Local design produced
| ✓
| X
| ✓
|-

|style="text-align:left"|{{flag|North Vietnam}}
|style="text-align:center"| Leased/purchased
| X
| X
| ✓
|}

== See also ==

*[[List of World War II firearms of Germany]]
* [[List of German military equipment of World War II]]
*[[Model 39 grenade]] – German "egg" type hand grenade
*[[RGD-33 grenade]] – Early WWII Soviet stick grenade
*''[[Splitterring]]'' – A fragmentation sleeve for the M24 and M43

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://www.inert-ord.net/ger03a/gerhgr/stck/ German Mod.24 - Mod.43 ''Stielhandgranate'']
* [https://web.archive.org/web/20060509165311/http://www.efour4ever.com/grenade_german.htm German Grenades World War II]
* [http://www.lonesentry.com/manuals/german-grenades/index.html German Hand & Rifle Grenades Bulletin No. 59, March 7, 1944] wartime intelligence briefing
* [http://ww2db.com/weapon.php?q=O153 Model 24 Stielhandgranate Grenade]—World War II Database
* [http://www.bergflak.com/m24m43.html Stielhandgranate 43]

{{WWIGermanInfWeaponsNav}}
{{WWIIGermanInfWeapons}}
[[Category:1915 establishments in Germany]][[Category:1945 disestablishments in Germany]][[Category:Hand grenades of Germany]][[Category:World War I German infantry weapons]][[Category:World War II infantry weapons of China]][[Category:World War II infantry weapons of Germany]]