Brontekst bekijken van Staten-Generaal (Nederland)

{{Infobox parlement
| naam              = Staten-Generaal
| gebied            = {{NL}}
| afbeelding        = Coat of arms of the Staten Generaal.svg
| afbeeldingbreedte = 150
| oprichting        = 1814
| leden             = 225<br />75 ([[Eerste Kamer der Staten-Generaal|Eerste Kamer]]) +<br />150 ([[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]])
| plaats            = [[Binnenhof (Den Haag)|Binnenhof]], [[Den Haag]]
| periode           = 
| vorige_verkiezing = [[Eerste Kamerverkiezingen 2023|30 mei 2023]] ([[Eerste Kamer der Staten-Generaal|EK]])<br />[[Tweede Kamerverkiezingen 2023|22 november 2023]] ([[Tweede Kamer der Staten-Generaal|TK]])
| leider1_functie   = [[Voorzitter van de Eerste Kamer|Voorzitter Eerste Kamer]]
| leider1_naam      = [[Jan Anthonie Bruijn]] ([[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]])
| leider2_functie   = [[Voorzitter van de Tweede Kamer|Voorzitter Tweede Kamer]]
| leider2_naam      = [[Martin Bosma]] ([[Partij voor de Vrijheid|PVV]])
| website           = https://www.staten-generaal.nl/
}}
{{Zijbalk politiek Nederland}}

De '''Staten-Generaal''', bestaande uit de [[Eerste Kamer der Staten-Generaal|Eerste Kamer]] en de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]], vormen het [[parlement]] van [[Nederland]] en zijn het hoogste bestuursorgaan. De Staten-Generaal hebben, tezamen met de [[regering]], de [[wetgevende macht]] in Nederland. Het is een overheidsorgaan dat zijn bevoegdheden heeft gekregen op basis van de [[Grondwet]].<ref name=":0">Prof. mr. Janneke Gerards (Universiteit Utrecht), [https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=2023D00791 Rechterlijke grondwetstoetsing: voorwaarden voor succes] (position paper)</ref>

Het parlement bestaat uit volksvertegenwoordigers, verkozen in [[Verkiezingen in Nederland|verkiezingen]] met het principe van [[evenredige vertegenwoordiging]]. Het parlement heeft twee functies binnen het Nederlands stelsel: het (mede-)creëren van [[wet]]geving en het controleren van de regering. Nederland is een [[parlementaire democratie]]. Dat houdt onder andere in dat de regering het [[Vertrouwensregel|vertrouwen]] van het parlement nodig heeft om te regeren. Het parlement maakt wetten en controleert of de regering ze juist uitvoert. Als de regering dit niet doet, kan het vertrouwen worden opgezegd. Een wetsvoorstel moet door beide kamers worden goedgekeurd: eerst door de Tweede Kamer en vervolgens door de Eerste Kamer. De machten van de kamers zijn in uiterste mate niet gelijk; de Tweede Kamer heeft meer macht dan de Eerste Kamer. De Tweede Kamer heeft het recht van [[amendement]] en het [[recht van initiatief]], de Eerste Kamer kan een wetsvoorstel enkel goed- of afkeuren.

Elk van de kamers van de Staten-Generaal heeft een zelfgekozen [[voorzitter]]. Op sommige momenten moeten beide kamers van de Staten-Generaal samenkomen in een [[verenigde vergadering]]. In dit geval is de voorzitter van de Eerste Kamer de voorzitter van de verenigde vergadering.

<gallery mode="packed" heights="170px">
Algemene Politieke Beschouwingen in Eerste Kamer (10553669036).jpg|De [[Eerste Kamer]] der Staten-Generaal
Tweede Kamer 2.jpg|De [[Tweede Kamer]] der Staten-Generaal
</gallery>

== Geschiedenis ==
=== Staten-Generaal onder het leenstelsel ===
{{Zie hoofdartikel|Staten-Generaal van de Nederlanden}}
In de Lage Landen werd de eerste vergadering van de 'Staten-Generaal' binnen de structuur van het [[Leenstelsel (bestuursvorm)|leenstelsel]] georganiseerd, in 1464 door [[Filips de Goede|Filips III van Bourgondië]], ''Filips de Goede''. Hij riep vertegenwoordigers van de 17 lenen onder Bourgondische heerschappij op samen te komen om onderwerpen te bespreken die alle lenen aangingen. Van 1588 tot 1795 waren de Staten-Generaal de bestuurlijke vergadering van de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der zeven Verenigde Provincies]], vergelijkbaar met een confederale regering. De Statenleden voerden ook het bewind over de [[Generaliteitslanden]] en hielden toezicht over de [[Vereenigde Oostindische Compagnie|Verenigde Oost-Indische Compagnie]] en de [[West-Indische Compagnie]].

De Besluiten van de Staten-Generaal uit de periode 1626-1630 zijn ontsloten voor onderzoek, hieruit blijkt een grote verscheidenheid aan behandelde onderwerpen.<ref>{{Citeer web |url=https://resources.huygens.knaw.nl/besluitenstatengeneraal1576-1630/BesluitenStaten-generaal1626-1651 |titel=De Staten-Generaal 1626-1630 |auteur=Ida J.A. Nijenhuis |werk=https://resources.huygens.knaw.nl/besluitenstatengeneraal1576-1630/ |uitgever=Huijgens Instituut}}</ref> Het eerste besluit van het jaar 1626 betrof bijvoorbeeld de zorg voor de kustbewaking en de uitrusting van de schepen die met de Engelse vloot opnieuw in actie zouden komen tegen Spanje. Op 18 april behandelden zij een verzoek om terugbetaling van tijdens het beleg van Breda voorgeschoten geld, een klacht van twee Kleefse kooplieden over diefstal van negen wagens met wijn en een rapport over de bekoelde verhouding met bondgenoot Frankrijk.<ref>{{Citeer web |url=https://resources.huygens.knaw.nl/BesluitenStaten-generaal1626-1651/BesluitenStaten-generaal1626-1651/Webartikel/Introductie |titel=Geweld, gewin en geweten - Besluiten van de Staten-Generaal (1626-1630) |auteur=Wilma Gijsbers, Maarten Hell, Judith Schooneveld |werk=https://resources.huygens.knaw.nl/BesluitenStaten-generaal1626-1651/ |uitgever=Huijgens Instituut}}</ref> Op 16 november 1628 bracht schipper Salomon Willemsz. de boodschap over dat [[Piet Hein (zeevaarder)|admiraal Heyn]] de Spaanse [[zilvervloot]] had veroverd met een buit van naar schatting 12 miljoen gulden.

=== Vorstendom der Verenigde Nederlanden ===
In het [[Soeverein Vorstendom der Verenigde Nederlanden]] van 1814-1815 bestonden de [[Staten-Generaal der Verenigde Nederlanden]] uit één Kamer met 55 leden. Leden van de Staten-Generaal werden per provincie door de [[Provinciale Staten (Nederland)|Provinciale Staten]] gekozen.

Sinds 1815 zijn er twee Kamers. Vanaf dat jaar had de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]], gekozen door de Provinciale Staten, 110 leden en stemde deze over wetsvoorstellen en mocht die ook zelf indienen. De [[Eerste Kamer der Staten-Generaal|Eerste Kamer]], benoemd door de koning, had 40 - 60 leden, en mocht alleen 'ja' of 'nee' tegen wetsvoorstellen zeggen.

Van 1840 tot 1848 had de Tweede Kamer 58 leden. De Eerste Kamer had 20 tot 30 leden.

Vanaf 1848 had de Tweede Kamer één lid per 45.000 inwoners, gekozen volgens het [[censuskiesrecht]] door de inwoners die voldoende belasting betaalden. De Eerste Kamer had 39 leden, gekozen door de Provinciale Staten.

Na de grondwetswijziging van 1887 telde de Tweede Kamer 100 leden die via honderd kiesdistricten werden verkozen. Het aantal Eerste Kamerleden werd verhoogd naar 50.

Vanaf 1917, voor het eerst bij de verkiezingen van 1918, werd de Tweede Kamer volgens het algemeen mannenkiesrecht gekozen door
{{Citaat|… de mannelijke ingezetenen, tevens Nederlanders of door de wet als Nederlandsche onderdanen erkend, die den door de wet te bepalen leeftijd, welke niet beneden drie en twintig jaren mag zijn, hebben bereikt en door de vrouwelijke ingezetenen, die aan gelijke voorwaarden voldoen, indien en voor zoover de wet haar, niet uit hoofde van aan het bezit van maatschappelijken welstand ontleende redenen, kiesbevoegd verklaart.}}

Vrouwen kregen passief kiesrecht. Tevens werd het [[districtenstelsel]] vervangen door een stelsel van [[evenredige vertegenwoordiging]].

Na een lange strijd voor [[vrouwenkiesrecht]] kregen vrouwen in 1919 het actief kiesrecht en kreeg Nederland dus [[algemeen kiesrecht]]. Vrouwen konden daar - voor wat betreft de Tweede Kamer - voor het eerst in 1922 gebruik van maken.

Van 1940 - 1945 waren er geen functionerende Staten-Generaal. Van 1945 - 1946 was er een [[noodparlement]].

Sinds 1956 heeft de Tweede Kamer 150 leden, de Eerste Kamer 75.

Sinds 1983 wordt de Eerste Kamer in zijn geheel tegelijk gekozen voor een zittingsperiode van vier jaar.

Bij de [[Nederlandse Grondwet#2017|grondwetswijziging van 2017]] werd bepaald dat de leden van de Eerste Kamer mede gekozen zullen worden door de gekozen leden van een nieuw orgaan, het [[Kiescollege voor de Eerste Kamer]] in [[Caribisch Nederland]]. Dit had voor het eerst effect bij de [[Eerste Kamerverkiezingen]] van 2019.

== Externe links ==

* [https://www.staten-generaal.nl/ www.staten-generaal.nl], website van de Staten-Generaal
* [https://www.parlement.com/ www.parlement.com], website van [[Parlement.com]]
* [https://www.denederlandsegrondwet.nl/ Nederlandse Grondwet], website van de [[Nederlandse Grondwet]]
* [https://www.zetelverdeling.nl/ www.zetelverdeling.nl], overzicht zetelverdeling Staten-Generaal

== Referenties ==
{{References}}
{{Navigatie nationale parlementen Europa}}

[[Categorie:Hoog College van Staat]]
[[Categorie:Wetgevende macht in Nederland]]
[[Categorie:Eerste Kamer]]
[[Categorie:Tweede Kamer]]