Brontekst bekijken van Spoorwegstaking van 1944

{{Infobox opstand
| naam          = 
| afbeelding    = Spoorwegstaking september 1944.jpg
| onderschrift  = 
| plaats        = {{NL}}
| periode       = september [[1944]] - mei [[1945]]
| aanleiding    = 
| protestpartij = 
| doel          = hinderen Duitse transporten
| kenmerken     = 
| resultaat     = 
| doden         = 
| gewonden      = 
| arrestaties   = 
| deelnemers    = 30.000
}}
{{luister2|Radio_Oranje_12-sep.-1944_Nieuwsberichten_en_toespraak_van_minister_van_oorlog.wav|start=3:43|Regeringsverklaring bij het begin van de staking}}
{{luister2|Radio Oranje 6-okt.-1944 Minister-president Gerbrandy over de betekenis van de spoorwegstaking voor.wav|Radiotoespraak op 8 oktober door minister-president Gerbrandy over de spoorwegstaking}}
[[Bestand:Spoorwegstaking 1944.jpg|thumb|Oorkonde voor deelname aan spoorwegstaking]]

De '''spoorwegstaking van 1944''' was een nationale staking van het Nederlandse spoorwegpersoneel, die duurde van september [[1944]] tot de [[Bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland|bevrijding]] in mei 1945.

==Medewerking==
Het personeel van de [[Nederlandse Spoorwegen]] heeft het grootste deel van de [[Tweede Wereldoorlog]] meegewerkt aan de belangen van de Duitse bezetter, zoals het vervoeren van [[Joden]] naar de [[concentratiekamp]] en het wegvoeren van Nederlandse arbeidskrachten en kapitaalgoederen naar de Duitse industrie, en Duitse troepen en wapens door Nederland. Aan een dringende oproep om zich aan te sluiten bij de [[April-meistaking]] in 1943 gaf het NS-personeel geen gehoor. NS-directeur [[Willem Hupkes (Nederlandse Spoorwegen)|Willem Hupkes]] verklaarde na de oorlog dat een staking gedoemd was te mislukken omdat deze niet breed gedragen werd door het personeel en niet was afgeroepen door de Nederlandse regering in [[Londen]].

==Staking==
Na een oproep van [[Radio Oranje]] op 17 september 1944, met codebericht: ''"De kinderen van Versteeg moeten onder de wol"'', legden 30.000 personeelsleden van de NS het werk neer. De staking viel samen met het begin van [[Operatie Market Garden]]. Via het [[Nationaal Steun Fonds]] heeft de Nederlandse regering in Londen een belangrijk deel van deze staking kunnen financieren. In Noord-Nederland werd de financiering van de staking door de NS aanvankelijk georganiseerd via de [[Groep-De Groot]] totdat deze in januari 1945 vrijwel geheel werd opgerold.<ref>Rüter, 1960, pp. 309-317</ref>

==Gevolgen==
De Duitsers hadden gewaarschuwd dat een staking de voedselvoorziening in gevaar zou brengen. Ze maakten dat dreigement gedeeltelijk waar door het transport per schip te verbieden. Deze maatregel werd in twee etappes eind oktober 1944 weer opgeheven. Onderhandelingen met de regering in Londen leverden niets op, waarbij moet worden opgemerkt dat de Nederlandse regering elk voorstel afkeurde. Zo werd de [[Hongerwinter]], die vooral het westen van Nederland trof, veroorzaakt door een transportprobleem en niet door een gebrek aan voedsel. Veel van het Nederlandse spoorwegmaterieel werd door de Duitsers afgevoerd naar het oosten. Het meeste materieel dat in de Russische bezettingszone stond ten tijde van de Duitse capitulatie zou nooit meer in Nederland terugkeren, waardoor de NS na de oorlog met grote tekorten kampte. Het lang gestelde adagium dat de staking de Duitse oorlogsmachine heeft gehinderd en een stimulans betekende voor het Nederlandse verzet is aantoonbaar onjuist: door de lege sporen kon de bezetter sneller dan tevoren manschappen en materieel aanvoeren{{Bron?||2022|05|01}}, zoals na de [[Slag om Arnhem]] in oktober 1944. Door de staking stond het Nederlandse spoorwegpersoneel niet langer meer bloot aan luchtaanvallen door geallieerde vliegtuigen.

<gallery>
Bestand:Den-Dolder, NS-monument 1.jpg|Herdenkingsmonument in [[Den Dolder]]
Bestand:Plaquette voor de gevallenen Deventer.jpg|Plaquette op [[station Deventer]] ter herinnering aan daar omgekomen spoorwegmensen
Bestand:WAT VAN DE KONINKLIJKE TREIN OVERBLEEF-PGM4011950.webm|[[Polygoonjournaal|Bioscoopjournaal]] uit 1947. Op het [[spoorwegemplacement]] bij [[Kesteren (Neder-Betuwe)|Kesteren]] staan vier verwoeste [[Spoorwegrijtuig|rijtuigen]] van de [[Koninklijke trein]]. Ze werden door de Duitsers tijdens de spoorwegstaking van 1944 weggevoerd en zijn volkomen vernield.
</gallery>

==Literatuur==
* [[Adolf Johann Cord Rüter|A.J.C. Rüter]]: ''Rijden en staken: de Nederlandse Spoorwegen in oorlogstijd''. M. Nijhoff, Den Haag, 1960.

==Externe links==
* [http://archief.ntr.nl/deoorlog/page/dossiers/781426/Spoorwegstaking.html NPS-serie de Oorlog - Spoorwegstaking]

{{Appendix}}
{{Commonscat|Dutch Railway strike 1944}}

[[Categorie:Staking in Nederland]]
[[Categorie:Gebeurtenis in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
[[Categorie:Hongerwinter]]
[[Categorie:1944]]