Brontekst bekijken van Sokollu Mehmet Paşa

{| border="1" cellspacing="0" align="right" cellpadding="2"
|-----
! bgcolor="gold" | [[Ottomaanse Rijk|Osmaans]] [[grootvizier]]
|-----
! style="background:#aacba0;" align="center" | [[Bestand:Mehmed Sokolović (ca 1505-1579).png|200px|Mehmet Sokollu Paşa]]
|-----
! bgcolor="gold" | Mehmet Sokullu<br />[[1506]] - [[1579]]
|-----
! style="background:#aacba0;" align="center" | '''[[Grootvizier]]'''<br />[[1565]] - [[1579]]
|}

'''Mehmet Sokullu''', of '''Sokollu Mehmet Paşa''' ([[Turks]]) of '''Мехмед-паша Соколовић''' (Mehmed-paša Sokolović, [[Servo-Kroatisch]]) (Sokolivići , [[1505]] of [[1506]] - [[Constantinopel]], [[11 oktober]] [[1579]]) was een [[generaal]], [[gouverneur]] en later [[grootvizier]] uit het [[Janitsaren]]korps in het [[Osmaanse Rijk]] tijdens de [[sultan (rang)|sultans]] [[Süleyman I]], [[Selim II]] en [[Murat III]]. Hij was de eerste grootvizier die achter de schermen de macht in handen had.

== Jeugd en begin carrière ==
Mehmet Sokullu werd geboren in Sokolivići, een [[gehucht]] in de buurt van [[Rudo]] (tegenwoordig in oostelijk [[Bosnië en Herzegovina]]), in een [[Servisch-orthodoxe Kerk|Servisch Orthodoxe]] familie van herders. Waarschijnlijk was zijn echte naam Bajica. Servië was kort daarvoor ingelijfd bij het Osmaanse Rijk. In [[1516]], ongeveer 10 jaar oud, werd Mehmet onder het systeem van [[devşirme]] gerekruteerd voor het slavenleger van de sultan.

Mehmet werd naar [[Constantinopel]] gestuurd, waar hij als begaafd kind een goede opleiding in de paleisschool kreeg en tot [[moslim]] werd bekeerd. Vanaf dat moment heette hij Mehmet. Hij bleek een buitengewoon goede leerling, en maakte daarom snel carrière. Als onderofficier nam hij deel aan de [[Slag bij Mohács (1526)|slag bij Mohács]] ([[1526]]) en het [[Beleg van Wenen (1529)|beleg van Wenen]] ([[1529]]). Toen admiraal [[Khair ad Din|Heyraddin Barbarossa]] in [[1546]] stierf werd hij benoemd tot [[admiraal]] van de Osmaanse [[vloot]]. In de daaropvolgende vijf jaar bouwde hij het [[Arsenaal (algemeen)|arsenaal]] van de vloot op.

== Mehmet Sokullu als legeraanvoerder ==
In [[1551]] werd hij gouverneur (''[[beylerbey]]'') van [[Rumelië]], waarbij hij een paleis in [[Sofia (stad)|Sofia]] ter beschikking kreeg. Tijdens een bezoek aan zijn geboortestreek schijnt hij zijn oorspronkelijke familie te hebben terug gevonden. 
Als gouverneur van Rumelië leidde Mehmet Sokullu de Osmaanse legers tegen de [[Heilige Roomse Rijk|Duitse]] [[keizer Karel V]]. Mehmet veroverde een aantal steden in [[Vojvodina]] en westelijk [[Wallachije]], maar kreeg te maken met een opstand in Transsylvanië onder [[Đorđe Utješenović]]. Nadat Mehmet er niet in slaagde [[Timișoara]] te veroveren begon hij onderhandelingen met Utješenović, maar die werd eind 1551 vermoord. Daarna hervatte Mehmet de campagne en veroverde het hele [[Banaat]], waarbij ook Timișoara in Turkse handen viel. Een verdere opmars van de Turken in [[Hongarije]] werd gestopt bij [[Eger (Hongarije)|Eger]], dat in [[1552]] tevergeefs [[belegering|belegerd]] werd.

Ondanks de verliezen die bij deze campagne op de noordelijke [[Balkan (schiereiland)|Balkan]] werden geleden verklaarde sultan Süleyman de oorlog aan [[Safawiden|Safawide Perzië]]. Mehmet Sokullu, door de sultan als zijn beste generaal beschouwd, werd naar Perzië gestuurd. Ook in deze oorlog wist hij zich te onderscheiden, waarna Süleyman hem als persoonlijke adviseur ging beschouwen. In [[1555]] benoemde hij hem tot derde vizier.

Zijn eerste taak als vizier was een opstand in [[Thessaloniki (stad)|Thessaloniki]] neer te slaan, die werd geleid door iemand die beweerde de (eerder ter dood gebrachte) zoon van de sultan, Mustafa, te zijn. De opstand werd neergeslagen en de leider werd opgehangen.

Een andere zoon van de sultan, Bayezid, gouverneur van de provincie [[Karaman (provincie)|Karaman]], kwam in [[1559]] in opstand. De reden was dat Süleyman zijn zoon [[Selim II|Selim]] had aangewezen als opvolger. Ook dit keer was het Mehmet Sokullu die de opstand neersloeg door Bayezid bij [[Konya (stad)|Konya]] te verslaan. Bayezid vluchtte daarop naar Perzië maar Mehmet haalde de [[sjah]] over Bayezid en zijn vier zoons uit te leveren, waarop Mehmet ze in opdracht van de sultan ter dood liet brengen.

== Servisch-orthodoxe kerk en familie ==
Na zijn hereniging met zijn familie zette Mehmet zich in voor de [[Servisch-orthodoxe Kerk]]. In [[1557]] haalde hij sultan Süleyman over het eerder officieel ontbonden [[patriarchaat van Peć]] weer in te stellen (de Turken hadden de Servisch-orthodoxe kerk proberen samen te voegen met de [[Grieks-orthodoxe Kerk|Grieks-orthodoxe kerk]]). De eerste [[patriarch]] was [[Makarije Sokolović]], waarschijnlijk een broer of neef van Mehmet.

Meer van Mehmets familieleden zouden profiteren van diens positie: [[Antonije Sokolović]], een neef, werd de Servisch-orthodoxe [[bisschop]] van Hum ([[Herzegovina]]), een ander neef, [[Mustafa-beg Sokolović]], werd gouverneur van [[Bosnië (Ottomaanse provincie)|Bosnië]].

== Mehmet Sokullu als Grootvizier ==
De ouder wordende sultan Süleyman en diens zoon Selim gingen Mehmet steeds meer vertrouwen. Op [[17 augustus]] [[1562]] trouwde hij met Selims dochter [[Ismihan]]. Inmiddels was Mehmet tweede vizier, in [[1565]] werd hij grootvizier.

Hij kreeg onder Süleyman steeds meer macht doordat de sultan hem blindelings vertrouwde. Süleyman paste zelfs de wet aan om de macht van de grootvizier te vergroten.

In [[1565]] en [[1566]] vergezelde Mehmet Süleyman tijdens de oorlog met [[keizer Maximiliaan II]]. De strijd verliep gunstig voor de Turken, maar tijdens het [[beleg van Szigetvár]] stierf Süleyman aan een [[hartaanval]]. Mehmet wist de dood van de sultan geheim te houden tot hij prins Selim kon inlichten. Selim verscheen voor de troepen te [[Belgrado]] en werd officieel tot sultan Selim II gekroond. De oorlog werd afgesloten in [[1568]], toen Maximiliaan opnieuw toestemde met het jaarlijks betalen van 30 000 [[goudstuk]]ken aan de sultan.

Minder succesvol verliep een oorlog met de [[Rusland|Russen]]. In [[1569]] mislukte een poging [[Astrachan]] te veroveren en de Osmaanse vloot werd vernietigd in een storm op de [[Zwarte Zee]]. In [[1570]] werd de vrede tussen de sultan en de Russische [[tsaar]] [[Ivan IV van Rusland|Ivan de Verschrikkelijke]] getekend.

Sultan Selim II liet de regering helemaal over aan zijn grootvizier, zodat Mehmet Sokullu tussen 1565 en 1579 de feitelijke machthebber van het Osmaanse Rijk was. Hij liet de [[Hidjaz]] en [[Jemen]] veroveren. In de [[Middellandse Zee]] werd tevergeefs geprobeerd [[Malta (eiland)|Malta]] te veroveren (het [[Beleg van Malta (1565)|Beleg van Malta]] in 1565), maar [[Cyprus]] werd in [[1571]] op de [[Republiek Venetië|Venetiërs]] veroverd. In hetzelfde jaar zou een internationale vloot onder [[Juan I van Oostenrijk|Don Juan van Oostenrijk]] in de [[Slag bij Lepanto]] de Osmaanse vloot vernietigen. Hoewel Mehmet Sokullu de vloot snel liet herbouwen, zou dit op de lange termijn het einde van de Osmaanse overheersing ter zee betekenen. Hij sloot vredesverdragen met [[Spanje]] en Venetië en onderhield goede verhoudingen met [[Frankrijk]] en [[Polen]].

Nadat Selim II eind [[1574]] stierf, bleef Mehmet Sokullu grootvizier onder de nieuwe sultan [[Murat III]]. Murat was echter een stuk minder blij met de macht van de grootvizier dan zijn vader, en begon Mehmets familieleden en vrienden een voor een uit de weg te ruimen en door zijn eigen mensen te vervangen. De grootvizier werd op [[11 oktober]] [[1579]] onder geheimzinnige omstandigheden vermoord door een gestoorde [[derwisj]].

== Nalatenschap ==
Mehmet Sokullu/Sokolović is in [[legende (volksverhaal)|legende]]s en volksverhalen [[mythologie|gemythologiseerd]] op de Balkan. De Serviërs herinneren hem als de man die de Servisch-orthodoxe Kerk herstelde. Nog steeds staan veel gebouwen en bruggen die hij heeft laten aanleggen, zowel op de Balkan als in het [[Midden-Oosten]] en Constantinopel (tegenwoordig Istanbul).

De brug die hij in [[Višegrad]] liet bouwen is het onderwerp van het boek ''[[De brug over de Drina]]'' van [[Ivo Andrić]].

{{DEFAULTSORT:Sokollu Mehmet Pasa}}
[[Categorie:Persoon in het Ottomaanse Rijk]]
[[Categorie:Vizier]]
[[Categorie:16e-eeuws militair]]