Brontekst bekijken van Slot Zeist

{{Infobox kasteel
| naam           = Slot Zeist
| afbeelding     = Zeist, slot Zeist voorkant foto2 2007-06-02 13.37.jpg
| onderschrift   = Zeist, slot Zeist (voorzijde)
| plaats         = Zinzendorflaan 1, [[Zeist]]
| land           = Nederland
| monumentnummer = 529904
| monumentstatus = Rijksmonument
| kasteeltype    = [[Buitenplaats]]
| stijl          = [[Hollands classicisme]]
| bouwmateriaal  = 
| eigenaar       = Gemeente Zeist
| huidigefunctie = 
| bouwjaar       = 1677-1686
| bouwer         = 
| sloopjaar      = 
| herbouwjaar    = 
| bijzonder      = [[Ridderhofstad]]
| website        = [http://www.slotzeist.nl/ Website Slot Zeist]
| afbeelding2    = Gravure, overzicht richting Zeist, gezien vanaf Het Slot, in vogelvlucht - Zeist - 20529819 - RCE.jpg
| onderschrift2  = Tuinen van slot Zeist (ca. 1702) met de [[zichtas]] richting Amersfoort, de latere Slotlaan
}}

'''Slot Zeist''' is een zeventiende-eeuws [[burcht (kasteel)|slot]] in de [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederlandse]] gemeente [[Zeist]] dat gebouwd was als lustoord van [[Willem Adriaan van Nassau]]. Het slot is ontworpen door architect [[Jacobus Roman]]. Het slot is omgeven door een [[Engelse tuin|Engels landschapspark]] en het Broeder- en Zusterplein.

Het grondgebied waarop het slot is gebouwd werd in 1165 vermeld als eigendom van ene Godefridus van Seyst, zonder vermelding van een huis. In 1536 wordt wel melding gemaakt van bebouwing wanneer ''"dat huys te Seyst, vry eigen goed"'' door de [[Staten van Utrecht]] erkend wordt als [[ridderhofstad]]. <ref>Lijst van ridderhofsteden, 1536, Archief van de Staten van Utrecht in de landsheerlijke tijd 1375-1581, inv.nr. 441.</ref> 

[[Willem Adriaan van Nassau]] ''heer van Odijk, Kortgene, Zeist en Driebergen'', een kleinzoon van [[Maurits van Oranje]], kocht in 1677 de [[Heerlijkheid (bestuursvorm)|heerlijkheid]] van de Staten van Utrecht en liet het huidige slot bouwen. Architect van het huis was [[Jacobus Roman]], die ook [[Paleis Het Loo]] ontwierp. Het interieur is voornamelijk ontworpen door de [[Hugenoten|hugenoot]] [[Daniël Marot (1661-1752)|Daniël Marot]]. Zijn grotendeels bewaard gebleven muur- en plafondschilderingen doen denken aan de Franse [[barok (stijlperiode)|barok]]. De bouw duurde van 1677 tot 1686. De Antwerpse beeldhouwer [[Albert Xavery]] maakte voor de tuin twee [[Allegorie (beeldende kunst)|allegorische]] beeldengroepen van de werelddelen Europa, Afrika, Azië en Amerika, die werden geplaatst langs de gracht aan weerszijden van het slot. Van Nassau en zijn huis werden daarmee als het ware het centrum van de wereld. Alleen de groep [[Europa en Afrika]] is bewaard gebleven.

In 1745 werd Slot Zeist aangekocht door de koopman Cornelis Schellinger. In 1746 schonk hij een gedeelte aan de [[Evangelische Broedergemeente|hernhutters]] dat zou dienen als hun hoofdkwartier in Nederland. <ref>{{aut|J. Exalto, J.K. Karels}}, ''Waakzame wachters en kleine vossen. Gereformeerden en herrnhutters in de Nederlanden, 1734-1754''. Groen, 2001. {{ISBN|9058292436}}.</ref>  De hernhutters lieten voor het slot een Broeder- en Zusterplein aanleggen.

In 1830 werd [[Jan Elias Huydecoper (1798-1865)|Jan Elias Huydecoper]] de nieuwe eigenaar. Hij gaf aan [[Jan David Zocher]] de opdracht om de achtertuin te ontwikkelen tot een landschapspark. Het [[Barok (stijlperiode)|barokke]] interieur werd aangepast aan de [[empirestijl]] die toen de mode was. De grote barokke muurschildering in het trappenhuis overleefde deze ingreep omdat die rechtstreeks op de muur was geschilderd.

In 1924 werd het slot door de gemeente Zeist gekocht.

Het slot werd in 1969 gerenoveerd onder leiding van architect [[Johannes Bernardus van Asbeck]], die bracht het terug naar de oorspronkelijke barokstijl waarbij hij onder andere gebruik maakte van authentiek sloopmateriaal uit andere barokgebouwen.

De gemeente heeft de exploitatie van het slot in handen gegeven van horeca-ondernemer Nico Bakker. Begin december 2023 werd bekend dat [[Fletcher Hotels]] de exploitatie van het slot van Bakker gaat overnemen. <ref>RTV Utrecht [https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3667208/fletcher-gaat-slot-zeist-exploiteren-en-neemt-horecazaken-over Fletcher gaat slot Zeist exploiteren en neemt horecazaken over, 3 december 2023], geraadpleegd op 24 december 2023</ref> 

== Eigenaren/bewoners van Slot Zeist ==
* 1165 - Godefridus van Seyst
* 1279 - 1297 - Godefridus van Zeyst
* ± 1297 - 1310 - [[Johan van Zeyst]]
* 1445 - Johan van Renesse van Rijnauwen, heer van Zeyst
* Frederik van Renesse tot Zeyst
* - 1521 Johan van Renesse van Zeyst Fredrikszoon
* Maria van Renesse van Zeyst, getrouwd met Dirk van Zuylen van Harmelen
* ± 1550 Johanna van Zuylen van Harmelen, vrouwe van Zeyst
* 1677 - 1705 - [[Willem Adriaan van Nassau]], heer van Odijk en Kortgene
* 1705 - 1742 - [[Lodewijk Adriaan van Nassau-Odijk]], vrijheer van Zeist en Driebergen
* 1742 - 1745 -[[Willem Adriaan van Nassau-LaLecq (1704-1759)|Willem Adriaan II van Nassau]], vrijheer van Zeist en Driebergen
* 1745 - 1767 - [[Cornelis Schellinger]]
* 1767- 1784 - Maria Agnes van Zinzendorf, vrijvrouwe van Zeist
* 1784 - 1792 - Johannes Renatus van Laer
* 1792 - 1816 - Johannes van Laer, ambachtsheer van Zeist
* 1816 - 1818 - Cornelus Renatus en Jacob van Laer
* 1818 - 1822 - Coenraad Willem Wijborch
* 1822 - 1830 - Evangelisch-Lutersche Gemeente te Berbice (Brits Guyana)
* 1830 - 1864 - jonkheer [[Jan Elias Huydecoper (1798-1865)|Jan Elias Huydecoper]]
* 1867 - 1908 - Henriëtte Maria Jacoba Labouchere-Voombergh
* 1908 - 1924 - mr René Labouchère
* 1924 - gemeente Zeist
<gallery widths="180" heights="180">
slotZeist1.jpg|Achterzijde van Slot Zeist
TheehuisCastleZeist.jpg|[[Theekoepel]]
SlotZeist.jpg|Achterzijde
Interieur, trappenhuis, muurschildering - Zeist - 20369225 - RCE.jpg|Trappenhuis met muurschildering van Daniël Marot
Nassau-den Lek arms from Zeist Castle.jpg|Wapen van Nassau-Lalecq op Slot Zeist
</gallery>

== Literatuur ==
{{aut|[[Kitty van Groningen|Catharina L. van Groningen]]}}, ''Slot Zeist: Een Vorstelyk stuk Goet'' (2009). {{ISBN|9789078568117}}

== Zie ook ==
* [[Lijst van rijksmonumenten in Zeist (gemeente)|Lijst van rijksmonumenten in Zeist]]
{{Appendix|1=bronnoot|2=
* [http://www.slotzeist.nl/ Website Slot Zeist]
* {{Link kasteleninnederland.nl|id=1216}}
* [http://www.kasteleninutrecht.eu/Zeist.htm Slot Zeist] op [http://www.kasteleninutrecht.eu/ Kastelen in Utrecht]
{{References}}
}}

[[Categorie:Hollands-classicistisch bouwwerk]][[Categorie:Architectuur in Nederland uit de 17e eeuw]][[Categorie:Kasteel in Utrecht (provincie)|Zeist]][[Categorie:Landgoed in Utrecht|Zeist]][[Categorie:Ridderhofstad|Zeist]][[Categorie:Rijksmonument in Zeist]][[Categorie:Bouwwerk in Zeist]]