Brontekst bekijken van Rudolf de Mepsche

'''Rudolf de Mepsche''' (ook genoemd: ''De Mepsche van Faan'') (gedoopt [[15 maart]] [[1695]] - [[Wedderborg]], december [[1754]]) was een [[Groningen (provincie)|Groninger]] [[Jonker (persoon)|jonker]]. Hij was heer van [[Faan (dorp)|Faan]] en later ook [[Landdrost|drost]] van [[Westerwolde (streek)|Westerwolde]]. Hij is vooral bekend geworden vanwege de aanklachten wegens [[sodomie]] tegen een grote groep mannen in zijn rechtsgebied.

==Achtergrond==
De Mepsche stamde uit een geslacht dat zowel in [[Groningen (provincie)|Groningen]] als in [[Drenthe]] tot de aanzienlijkste families behoorde. Oorspronkelijk kwam de familie uit [[Borger (Nederland)|Borger]], maar zij had zich in de vijftiende eeuw in Groningen gevestigd. Een van de voorvaderen van Rudolf, [[Johan de Mepsche]], had in de beginjaren van de [[Tachtigjarige Oorlog]] een bedenkelijke faam verworven als [[ketter]]jager.

Rudolf de Mepsche trouwde in 1718 met Susanna Elijsabeth Alberda, een dochter van jonker Onno Tamminga van Alberda en [[Josina Petronella Clant]].

Groningen kende geen adel. In de [[Ommelanden (Groningen)|Ommelanden]] ontwikkelde zich wel een klasse van jonkers: de elite die onderling de ambten en de daaraan verbonden revenuen verdeelde. Om tot een bepaald ambt verkozen te worden, diende men de stemmen te krijgen van de [[eigenerfde]]n. Oorspronkelijk waren dat ook daadwerkelijk boeren met een eigen stee, maar in de loop van de tijd was dat systeem ernstig gecorrumpeerd. Om stemmen te verwerven kon een heer door middel van leningen een keuterboer de mogelijkheid bieden om formeel een 'vrije' boer te worden en zo een extra stem verwerven. In de zeventiende en achttiende eeuw was dat een gangbare praktijk.

Rudolf de Mepsche verkreeg door erfenis de borgen [[Bijma]] en [[Bloemersma]] in het [[Westerkwartier (landstreek)|Westerkwartier]]. De 'macht' in die streek lag tot dan toe voornamelijk bij het geslacht [[Clant]], gevestigd op de [[Hanckemaborg]] bij [[Zuidhorn (plaats)|Zuidhorn]]. Door de familie Clant werd Rudolf gezien als een ongewenste indringer.

==Sodomie==
[[Bestand:Helsche Boosheit of Grouwelyke Zonde van Sodomie.jpg|thumb|Het pamflet 'Helsche Boosheit of grouwelyke zonde van Sodomie' van dominee Bijler]]
In 1730 vonden in [[Utrecht (stad)|Utrecht]] een aantal arrestaties plaats wegens [[Utrechtse homoseksuelenaffaire|sodomie]]. Dit was aanleiding tot veel rumoer, waarbij aangemerkt moet worden dat sodomie in de [[Calvinisme|Calvinistische leer]] van die tijd als zeer verwerpelijk werd gezien. Overigens bestond er geen eenduidige definitie van wat als sodomie betiteld moest worden.

De [[dominee]] van [[Faan (dorp)|Faan]], [[Niekerk (Grootegast)|Niekerk]] en [[Oldekerk]] in die tijd, [[Henricus Carolinus van Bijler]], liet zich niet onbetuigd in het debat. Hij schreef een [[pamflet]]: 'Helsche Boosheit of grouwelyke zonde van Sodomie' dat door De Mepsche nauwgezet werd gelezen.

Het is niet zeker of De Mepsche handelde uit overtuiging dan wel uit berekening; feit is wel dat hij vervolgens overging tot het arresteren van een grote groep mannen die hij verdacht van sodomie. Daaronder bevonden zich enkele mannen die bekendstonden als aanhangers van Clant.

Omdat De Mepsche [[grietman]] was voor de streek, stond Clant echter machteloos. Hij moest lijdzaam toezien hoe De Mepsche op barbaarse wijze de mannen vervolgde en via afgedwongen bekentenissen ook tot zeer veel veroordelingen kwam. Tegen die veroordelingen stond geen [[hoger beroep]] open. Uiteindelijk werden 22 mensen [[doodstraf|ter dood veroordeeld]]. Een van deze 22 was al tijdens de verhoren op de [[pijnbank]] bezweken, maar werd nog wel postuum veroordeeld en net als de anderen door [[wurging]] om het leven gebracht tijdens een openbare executie in [[Zuidhorn (gemeente)|Zuidhorn]]. Alle 22 lijken werden vervolgens opgehangen en oneervol verbrand in plaats van begraven. De jongste gewurgde jongen was slechts vijftien jaar oud. Daarnaast werden twee veertienjarige jongens als minderjarig beschouwd, maar wel schuldig bevonden; ze moesten de executies aanzien en verdwenen voor de rest van hun leven in tuchthuizen.

De vraag in hoeverre er sprake was van een wijdverbreide praktijk van sodomie of [[homoseksualiteit]] valt aan de hand van het proces niet te beantwoorden. De waarde van de bekentenissen is gezien de toegepaste [[dwangmiddel]]en uiteraard gering.

==Nasleep==
Het was in de achttiende eeuw gebruikelijk dat de kosten van een [[strafproces|procedure]] voor rekening van de veroordeelden kwamen; bij een doodvonnis voor rekening van de erfgenamen. Het optreden van De Mepsche had echter tot zeer veel protest geleid. Zijn politieke tegenstanders maakten daarvan gebruik door bezwaren in te dienen bij de [[Landdag]] in Groningen. Zij wisten die procedure dusdanig te rekken dat De Mepsche financieel in de problemen kwam en uiteindelijk [[faillissement|failliet]] ging.

De Mepsche werd van de ondergang gered door [[Willem IV van Oranje-Nassau|Willem IV]]. Rudolf had als een van de weinigen in Groningen uitdrukkelijk de [[Oranjepartij]] gekozen. Toen Willem IV in 1748 tot [[stadhouder]] werd verheven, werd De Mepsche beloond met het drostambt van [[Westerwolde (streek)|Westerwolde]]. De Mepsche stierf op de [[Wedderborg]] in 1754 en werd begraven in de [[Martinikerk (Groningen)|Martinikerk]] in Groningen.

De sodomieaffaire heeft een diepe indruk achtergelaten op de bevolking van het Westerkwartier. De verhalen rond de wandaden doen nog tot vandaag de ronde.

==Literatuur==
*W. de Blécourt, R.A. Koman [et al.] (2010), 'Rudolf de Mepsche', in: ''Verhalen van stad en streek: Sagen en legenden in Nederland''. Bert Bakker 2010, pp.&nbsp;25–26.
*Poort, H.F. (1925), ''Rudolph de Mepsche, of de Faansche gruwelen (1731)''. Noordhorn: Poort.
*Veen, Koert ter (2002), ''Protestants fundamentalisme in het Groningse Faan''. Soesterberg: Aspekt.
*[[Ab Visser|Visser, Ab]] (1945), ''Rudolf de Mepsche, het monsterproces van Faan''. Rotterdam: Nijgh & Van Ditmar. - Bevat een uitvoerige beschrijving van het leven van Rudolf de Mepsche, met name de periode rond het proces (2e druk 1959).
*Vleer, Wigholt Tjerk (1972), '' 'Sterf Sodomieten!' : Rudolf de Mepsche, de homofielenvervolging, het Faanse zedenproces en de massamoord te Zuidhorn''. Norg: Veja.
*S.l. (1731), ''Namen der persoonen, die door ordres van ... grietman van Oosterdeel Langewoldt, op Maandag den 24. September, 1731. te Faan by Zuithorn, in Groningerland gelegen, over het plegen van de verfoeyelyke misdaad van zodomie geëxecuteert zyn''. In bezit van Universiteitsbibliotheek Utrecht.
*Cohen Tervaert, G.M., ''De grietman Rudolf de Mepsche. Historische-juridische beschouwingen over een reeks processen, gevoerd in 1731 in den rechtstoel'' ''Oosterdeel-Langewold.'' Proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor in de rechtswetenschap aan de Rijksuniversiteit te Leiden. ‘s Gravenhage, drukkerij Mouton & Co., 1921.

{{DEFAULTSORT:Mepsche, Rudolf de}}
[[Categorie:Voorman in het gewest Stad en Lande]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 18<sup>e</sup> eeuw]]
[[Categorie:Geschiedenis van Westerkwartier]]
[[Categorie:Landdrost]]