Brontekst bekijken van Riet

{{Zie artikel|Dit artikel gaat over de plant; zie [[Rietblazer]] voor het onderdeel van houten blaasinstrumenten.}}
{{Taxobox
| type = plant
| naam = Riet
| afbeelding = Phragmites australis1.jpg
| afbeeldingtekst = Pluim
| rijk = [[Planten|Plantae]] (Planten)
| stam = [[Embryophyta]] (Landplanten)
| klasse = [[Spermatopsida]] (Zaadplanten)
| clade1 = [[Bedektzadigen]]
| clade2 = [[Eenzaadlobbigen]]
| clade4 = [[Commeliniden]]
| orde = [[Poales]]
| familie = ''[[Poaceae]]'' (Grassenfamilie)
| onderfamilie = ''[[Arundinoideae]]''
| geslacht = ''[[Phragmites]]''
| w-naam = ''Phragmites australis''
| auteur = ([[Antonio José Cavanilles|Cav.]]) [[Carl Bernhard von Trinius|Trin.]] ex [[ Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]
| datum = 1840
| afbeeldingII = rietklein.jpg
| afbeeldingIItekst = Riet, geoogst ongesorteerd tijdelijk gebundeld
| afbeeldingIII = Riet.jpg
| afbeeldingIIItekst = Riet
| afbeeldingIV = Riet februari2023.jpg
| afbeeldingIVtekst = Riet in de winter
}}

'''Riet''' (''Phragmites australis'', [[synoniem (plantkunde)|synoniem]]: ''Phragmites communis''), ook '''echt riet''' of '''gewoon riet''', is een plantensoort uit de [[grassenfamilie]] (''Poaceae''). De plant is een prominent aan waterkanten aanwezige [[helofyt]]. Riet breidt zich op drie manieren uit: door [[zaad (plant)|zaad]], door [[wortelstok]]ken en door [[Stengel#Uitloper|uitlopers]], dat wil zeggen bovengrondse, horizontale [[stengel]]s waarbij op de [[knoop (plant)|knopen]] een nieuwe plant ontstaat. De plant komt als [[exoot]] in [[Noord-Amerika]] voor. Daar wordt de plant als [[invasieve soort]] of [[onkruid]] gezien.

[[Rietgras]] (''Phalaris arundinacea'') lijkt in het [[vegetatieve vermeerdering|vegatieve stadium]] op riet, maar heeft een vliezig tongetje in plaats van [[haar (plant)|haartjes]].

[[Bestand:Phragmites australis rhizome kz.jpg|thumb|left|Wortelstok met uitlopers]]

Riet kan 1–3 m hoog worden. De stengel staat stijf rechtop en het 1–3&nbsp;cm brede [[blad]] met spits toelopende top is grijsgroen. Op de grens van de [[bladschede]] en de bladschijf zit een tongetje ([[ligula]]) dat bestaat uit een krans van haren.

[[Bestand:Riet ligula Phragmites australis.jpg|left|thumb|tongetje]]
[[Bestand:Kalenbergerriet korte stengels.jpg|thumb|Bos Kalenberger riet]]

De plant bloeit van juli tot oktober met een 15–40&nbsp;cm lange, sterk vertakte, purperkleurige of bruinachtige [[pluim (bloeiwijze)|pluim]], die rechtop staat of later aan de top kan gaan overhangen. De [[aartje]]s zijn tot 1,5&nbsp;cm lang, bevatten twee tot zes [[bloem (plant)|bloempjes]] en zijn erg harig. De vrucht is een [[graanvrucht]].

De plant groeit in het water of aan de waterkant op natte, zoete tot [[brakwater|brakke]] bodem, maar komt ook voor langs spoorwegen en in akkerranden of [[onkruid]] in bouwland. Na de drooglegging van de [[IJsselmeerpolders]] werd eerst riet ingezaaid, dat na enkele jaren de grond geschikt maakte voor de landbouw.

== Vervening ==
Dood riet kan zich ophopen en later tot [[veen (grondsoort)|rietveen]] verworden. Dit mechanisme wordt in kleimoerassen tegengegaan wanneer het moeras droog valt. Het organisch materiaal breekt dan zeer snel af.

== Toepassingen ==
=== Dakbedekking ===
Wanneer riet jaarlijks gemaaid wordt, kan een deel na sortering als [[rieten dak|dakbedekking]] of voor het maken van [[rietmat]]ten en rietschermen gebruikt worden. Overjarig riet is hiervoor minder geschikt. [[Kalenberg (Steenwijkerland)|Kalenberger]] riet wordt onder meer gebruikt als bedekking op de [[kap (bovenkruier)|kap]] en [[houten achtkant]] van molens. Het is dun riet met een spitse top en daardoor zeer geschikt voor steile vlakken.

=== Muziekinstrumenten ===
Een riet wordt gebruikt bij bepaalde [[muziekinstrument]]en, [[rietblazer]]s zoals de [[hobo (muziekinstrument)|hobo]], [[klarinet]], [[fagot]] en [[saxofoon]]. De plant waarvan het riet gesneden wordt is echter [[pijlriet]] (''Arundo donax'', het bamboeachtige Spaanse riet). Het [[rietblazer|blazen]] over (een klein stukje van) het riet zorgt ervoor dat het gaat trillen, waardoor er geluid ontstaat.

=== Helofytenfilter ===
Wanneer [[watervervuiling|verontreinigd water]] door een [[rietland]] geleid wordt, dan wordt dit gereinigd. Dit noemt men een [[helofytenfilter]]. Er zijn [[zwembad]]en die in plaats van allerlei mechanische en chemische middelen water zuiveren in een rietveld. Ook zie je bij verkeerspleinen vaak dat een rietveld aanwezig is. Het gemaaide riet is weliswaar verontreinigd, maar het water is meestal dusdanig gereinigd dat het op het [[oppervlaktewater]] geloosd kan worden. In proefopstellingen werd ook getest of [[verticale tuin]]muren kunnen ingeschakeld worden voor de waterzuivering, volgens het principe van het [[Riet#Helofytenfilter|rietveld]]. <ref>{{Citeer web |url= https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20191120_04727557 |titel=School zuivert afvalwater met verticale tuin: “Ecologie in elke les aan bod krijgen” |auteur=Chris Van Rompaey |uitgever=[[Het Nieuwsblad]] |datum=21 november 2019 |bezochtdatum= }}</ref> 

== Trivia ==
[[Vincent van Gogh]] gebruikte voor een aantal van zijn pentekeningen rietstengels, waaraan hij een scherpe punt sneed. Ook maakte hij tekeningen en schilderijen over rietgedekte huizen in Normandië met hun typische bloemenvorsten (uit klei met dakplanten).

== Externe links ==
* {{Link soortenbank.nl|id=740|label=Riet (''Phragmites australis'')}}
* [[:s:nl:Plantenschat/158|Riet (''Phragmites australis'')]] in: {{Aut|[[Frederike van Uildriks|van Uildriks, F.]] & [[Vitus Bruinsma|V. Bruinsma]]}} (1898) - ''[[Plantenschat]]''; op de [[Bestand:Wikisource-logo.svg|16px|alt=klein Wikisource logootje]] [[Wikisource|(Nederlandstalige) Wikisource]].
* [http://www.verspreidingsatlas.nl/0933 Riet (''Phragmites australis'')], verspreiding in Nederland, volgens de atlas van [[Floron]].
* [https://wilde-planten.nl/riet.htm Riet op Wilde planten]
* {{fr}}[http://www.tela-botanica.org/bdtfx-nn-49047-synthese Tele Botanica]
{{Appendix}}

[[Categorie:Grassenfamilie]][[Categorie:Plant uit het Palearctisch gebied|Riet]]