Brontekst bekijken van Praalgraf van Engelbrecht I van Nassau

In de [[Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk (Breda)|Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk]] van [[Breda (stad)|Breda]] liet [[Jan IV van Nassau]] een acht meter hoog '''[[praalgraf]]''' aanbrengen tegen een van de wanden van de kooromgang. Het monument herdenkt [[Engelbrecht I van Nassau-Siegen]], zijn vrouw [[Johanna van Polanen]], [[Jan IV van Nassau]] zelf en diens vrouw [[Maria van Loon-Heinsberg]].

== Ontwerp ==
[[Bestand:Praalgraf van Engelbrecht I van Nassau 1743.jpg|thumb|links|Praalgraf van Engelbrecht I van Nassau 1743]]
[[Bestand:Grote Kerk Breda 2017 04.jpg|miniatuur|450x450px|Praalgraf van Engelbrecht I van Nassau]]
Het rond 1475 gebouwde monument is acht meter hoog, vier meter breed en gemaakt van fijne, zachte Franse kalksteen. Het is voor die tijd al ouderwets van vorm. De [[renaissance]] heeft geen invloed op het ontwerp gehad en het doet veeleer denken aan Spaanse grafmonumenten waarbij graven in de [[kathedraal van Burgos]] voor de onbekende kunstenaars model zullen hebben gestaan. Het monument is een driedimensionale [[retabel]] waarin de beide stichters en ook Engelbrecht en Johanna geknield voor een [[Madonna (kunst)|Madonna]] met kind bidden. Achter hen staan hun patroonheiligen [[Hiëronymus van Stridon|Hiëronymus]] (met kardinaalshoed) en [[Johannes de Doper]] rechts en de geharnaste [[Joris (heilige)|Sint-Joris]] en [[Wendelinus|Sint-Wendelinus]] links.
Twee engelen houden een baldakijn vast en daarboven vinden we een gotische boog met het wapenschild van de [[Huis Nassau|Nassaus]], nissen met wapenschilden en helmen en daarboven pinakels.

Er zijn tekeningen van [[Jan Gossaert de Mabuse]] bewaard waarop details van het monument voorkomen. Misschien was hij de maker maar ook [[Jan Mone]] werd in dit verband genoemd. In de 19e eeuw schreef men het monument toe aan [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]]. Dat laatste is gezien de stijl en de kwaliteit van het werk niet plausibel.

In het midden van de 19e eeuw was het monument in zeer slechte staat. Een centraal geplaatst Mariabeeld ontbreekt sinds 1624. Koning [[Willem III der Nederlanden|Willem III]] liet de katholieke schrijver [[Joseph Alberdingk Thijm]], hofbeeldhouwer [[Louis Royer]] en de katholieke architect [[Pierre Cuypers]] het monument in 1860 restaureren. Zij vulden de vele ontbrekende figuren en details aan met de nagenoeg identieke [[Baumberger steen]]. De engelen en de baldakijn kwamen op het origineel niet voor. Ook is het monument bij deze restauraties grondig schoongemaakt; op de [[Blauwe hardsteen|hardstenen]] onderplaat zijn de kringen van de potten met [[zoutzuur]] nog te vinden.

In 1996 is het monument helemaal uiteengehaald en van roestend ijzer ontdaan; met [[roestvast staal|roestvrijstalen]] pennen en krammen is het weer opgebouwd en vastgezet. Het monument is ook bij deze restauratie weer gereinigd, deze maal zachtzinniger.

Cuypers had zeer eigenzinnige opvattingen over de gotiek en de restauraties, het gaat om de centrale Mariafiguur en tientallen aanvullingen, ademen de sfeer van de 19e-eeuwse [[neogotiek]] en het [[katholiek réveil]].

== De grafkelder onder het monument ==
De kelder was de eerste [[grafkelder]] van de Nassaus in Nederland. Zij bezaten in [[Dillenburg (stad)|Dillenburg]] een tweede grafkelder. [[Willem van Oranje|Willem de Zwijger]] zou in deze Bredase kelder of in de andere Bredase kelder (bij zijn vrouw [[Anna van Egmond (1533-1558)|Anna van Egmond]] en dochter Maria) bijgezet worden, maar Breda was in 1584 nog in Spaanse handen. De laatste bijzetting van een Nassau in Breda dateert uit 1521.

In 1873 was de kelder geopend tijdens een restauratie. Men was de precieze ligging daarna weer vergeten.

In de kelder onder het monument werden bij de restauratie in 1996 de resten van zeventien lijken, drie loden kisten en twee houten kisten gevonden.
In de loden kisten lagen de gebalsemde lichamen van:
* [[Engelbrecht II van Nassau]], zoon van Jan IV
* [[Cimburga van Baden]]; 1450-1501, echtgenote van Engelbrecht II
* [[Louise Francisca van Savoye|Françoise van Savoye]]; 1480-1511, eerste vrouw van [[Hendrik III van Nassau-Breda|Hendrik III]]

In de zeer goed bewaarde kisten van eikenhout uit het Oostzeegebied lagen de gebalsemde lichamen van:
* [[Jan IV van Nassau]]; 1410-1475, zoon van Engelbrecht I
* [[Maria van Loon-Heinsberg]]; 1426-1502, echtgenote van Jan IV

Het lichaam van [[Claudia van Chalon]] dat volgens bronnen in deze kelder werd bijgezet, noch haar kist kon worden teruggevonden. Zij werd mogelijk elders herbegraven.


Van de kisten van [[Engelbrecht I van Nassau-Siegen]] en [[Johanna van Polanen]] resteerden alleen schudresten. Hun kisten moeten uiteengevallen zijn en de op de grond gerolde knekels zijn in een nis opgestapeld.
De loden kisten werden geopend waarbij bleek dat het lichaam van de 1501 gestorven Cimburga van Baden zeer goed bewaard was gebleven. Het lichaam was in een linnen lijkzak geplaatst en gewikkeld in een wasdoek. Verder vond men op het lichaam een gezichtsdoek en twee kinbanden met geborduurde "C"'s. Het textiel was met [[balsem]] of [[terpentijn]] doordrenkt. In alle kisten werden geurige kruiden en bij Maria van Loon een strodek aangetroffen.

Veel andere knekels lijken door doodgravers in het gewelf te zijn geworpen en behoren waarschijnlijk niet toe aan leden van de familie Nassau.

Een aantal van de loden kisten had de voor de 16e eeuw typische hoge driehoekige kamvorm, anderen waren vlak. Er was geen spoor van versieringen of beschilderingen op de kisten of op het tongewelf van de kelder te vinden.

== Literatuur ==
* Fons Klinckhamers in "Vorsten" mei 1996
* Cees van Raak, "Funeraire geschiedenis van het huis Oranje-Nassau" Bussum 1995
* Emirentia van Heuven-van Nes, "Monumenten voor Nassau en Oranje", Rotterdam 2004

== Galerij ==
<gallery>
Bestand:P1010764Praalgraf van Engelbrecht I van Nassau.jpg|Detail
Bestand:P1010765Praalgraf van Engelbrecht I van Nassau.jpg
Bestand:P1010766Praalgraf van Engelbrecht I van Nassau.jpg
</gallery>


[[Categorie:Bouwwerk in Breda]]
[[Categorie:Huis Nassau-Dillenburg (II)| Praalgraf van Engelbrecht I van Nassau]]
[[Categorie:Grafkelder in Nederland]]
[[Categorie:Grafkelder van het huis Nassau]]
[[Categorie:Nederlands koningshuis]]