Brontekst bekijken van Pijler (bouwkunde)

[[Bestand:Maastricht, St-Servaasbasiliek, zuiderzijbeuk, pijler 2.jpg|thumb|11e-eeuwse pijler van de [[Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)|Sint-Servaasbasiliek]] in Maastricht. De [[colonnet]]ten zijn later toegevoegd om het gotische gewelf te ondersteunen. Waarschijnlijk zijn toen ook de hoeken afgeschuind om de vierkante pijlers een "modernere" uitstraling te geven]]
Een '''pijler''' ([[Latijn]]: ''pilare'', afgeleid van ''pila'' of 'paal')<ref>Zie [http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/pijler pijler (steunzuil)] op ''etymologiebank.nl''.</ref> is een kolom of steun[[pilaar]] met traditioneel een vierkante of rechthoekige doorsnede, die een constructieve, dragende functie heeft in een bouwwerk, bijvoorbeeld bij het ondersteunen van een [[Balk (bouwkunde)|balk]], [[Boog (bouwkunde)|boog]] of [[gewelf]]. In tegenstelling tot een [[Zuil (bouwkunde)|zuil]], die meestal een ronde doorsnede heeft, is bij een pijler het [[basement (architectuur)|basement]] of [[kapiteel]] afwezig of slecht ontwikkeld. Ook de bij zuilen gebruikelijke verjonging, het naar boven toe smaller worden, komt bij pijlers vrijwel niet voor.

== Historische ontwikkeling ==
Pijlers werden onder andere toegepast in de [[romaanse architectuur]], waarbij ze de [[rondboog|rondbogen]] uit verschillende richtingen ondersteunden. De dikte van de pijler werd afgestemd op het aantal bouwkundige elementen ([[scheibogen]], [[gordelboog|gordelbogen]] en [[gewelfrib]]ben) dat erop steunde. Een samengestelde pijler bestaat uit een hoofdpijler met twee of vier tegen de rechte vlakken geplaatste [[pilaster]]s of [[colonnet]]ten, soms met vier zuilen op de hoeken. Bij het [[alternerend stelsel]] wisselen pijlers en zuilen elkaar af, waarbij de pijlers de meeste draaglast ontvangen. Een romaanse [[basiliek]] met pijlers wordt aangeduid als pijlerbasiliek, hoewel in Duitstalige landen deze benaming (''Pfeilerbasilika'') ook voor later gebouwde kerken met samengestelde pijlers of zuilen wordt gebruikt.

In de [[Gotiek (bouwkunst)|gotische bouwkunst]] raakte de zware, vierkante pijler uit de mode en werd over het algemeen gebruik gemaakt van zuilen en samengestelde pijlers, evenals in de daarop volgende [[Renaissancearchitectuur|renaissance-]] en [[barokarchitectuur|barokperiode]]. De doorsnede van de pijlers laat soms een ingewikkeld patroon zien. Pijlers en zuilen uit deze periodes zijn meestal van [[natuursteen]], maar kunnen ook in [[baksteen]] zijn uitgevoerd. Bij modernere gebouwen worden pijlers van [[gewapend beton]] of [[Staal (legering)|staal]] toegepast, waarbij de doorsnede van de pijler afwijkende vormen kan hebben. Een voorbeeld zijn de typerende ''[[pi (letter)|pi]]-frames'' van architect [[Santiago Calatrava]].

== Galerij ==
<gallery widths="200" heights="150">
Bestand:St Aegidius Mittelheim Mittelschiff.jpg|Eenvoudige pijlerbasiliek, [[Sint-Egidiuskerk (Mittelheim)|Sint-Egidiuskerk]], Mittelheim
Bestand:Hildesheim Michaeliskirche 10.jpg|Alternerend stelsel, [[Michaeliskirche]], Hildesheim
Bestand:Cathedrale Autun 149.jpg|Gotische pijlers, [[Kathedraal van Autun]]
Bestand:Namur Belgium Cathédrale-Saint-Aubain-04.jpg|Barokke pijlers, [[Sint-Aubankathedraal]], Namen
Bestand:Achmea in Leiden.jpg|[[Achmea]]gebouw op pijlers, Leiden
Bestand:Incastri - panoramio.jpg|[[Ciutat de les Arts i les Ciències]], Valencia
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Zuil (bouwkunde)]]
* [[Alternerend stelsel]]
* [[Steunbeer]]
* [[Kruispijler]]
* [[Bundelpijler]]
* [[Pilaster]]
* [[Brugpijler]]
* [[Pijler (steenkoolmijn)]]

{{Appendix|2=
* [http://www.joostdevree.nl/shtmls/pijler.shtml Pijler] op website ''joostdevree.nl''
{{References}}
}}

{{Navigatie onderdelen kruiskerk}}

[[Categorie:Zuil]][[Categorie:Bouwkunde]]