Brontekst bekijken van Peter III van Rusland

{{Infobox dynastie
| naam        = Peter III
| leven       = 1728–1762
| afbeelding  = Peter III by A.Antropov (1762, Tretyakov gallery).jpg
| functie1    = [[Lijst van heersers van Rusland|Keizer van Rusland]]
| periode1    = 5 januari 1762 – 9 juli 1762
| voorganger1 = [[Elisabeth van Rusland|Keizerin Elisabeth I]]
| opvolger1   = [[Catharina II van Rusland|Keizerin Catharina II]]
| functie2    = [[Hertogdom Gottorp|Hertog van Sleeswijk-Holstein-Gottorp]]
| periode2    = 18 juni 1739 – 9 juli 1762
| voorganger2 = [[Karel Frederik van Sleeswijk-Holstein-Gottorp|Karel Friedrich I]]
| opvolger2   = [[Paul I van Rusland|Kroonprins Paul van Rusland]]
| partner     = [[Catharina II van Rusland|Prinses Sophie van Anhalt-Zerbst]]
| kinderen    = [[Paul I van Rusland|Keizer Paul I van Rusland]]
| vader       = [[Karel Frederik van Sleeswijk-Holstein-Gottorp|Karl Friedrich I, Hertog van Sleeswijk-Holstein-Gottorp]]
| moeder      = [[Anna Petrovna van Rusland|Groothertogin Anna Petrovna van Rusland]]
| dynastie    = [[Huis Romanov|Romanov-Holstein-Gottorp]]
}}
[[Bestand:Екатерина на балконе.jpg|thumb|260px|Catherina II op het balkon van het [[Winterpaleis]]; op 9 juli 1762 (28 juni, 'oude' [[juliaanse kalender]]), de dag van de [[coup]]]]
'''Peter III Fjodorovitsj''' ([[Russisch]]: Пётр III Фёдорович, ''P<u>jo</u>tr III F<u>jo</u>dorovitsj'' ) (geboren als '''Karel Peter Ulrich''') ([[Kiel (Duitsland)|Kiel]], [[21 februari]] [[1728]] – [[Sint-Petersburg]], [[17 juli]] [[1762]]) was van [[1739]] tot [[1762]] hertog van [[Hertogdom Gottorp|Holstein-Gottorp]] en in [[1762]] tsaar van [[Keizerrijk Rusland|Rusland]].

== Biografie ==
=== Geboorte en jeugd ===
Karel Peter Ulrich was enig kind van hertog [[Karel Frederik van Sleeswijk-Holstein-Gottorp]] en [[Anna Petrovna van Rusland|Anna Petrovna]] (dochter van tsaar [[Peter I van Rusland|Peter de Grote]]). Hij verloor zijn moeder toen hij een paar weken oud was en zijn vader toen hij elf jaar was. In 1742, op zijn veertiende, werd hij heimelijk naar Rusland gebracht en door zijn tante [[Elisabeth van Rusland| Elisabeth]] als Russisch troonopvolger aangewezen. Daartoe nam hij het orthodox geloof aan en kreeg de naam Pjotr (Peter), ter ere van zijn grootvader Peter de Grote.
Elisabeth ging onmiddellijk op zoek naar een echtgenote voor hem. <ref name=grtCathIIH1 >''Catharina de Grootste'', hoofdstuk ''Catharina, een ruwe steen wordt een schitterende diamant''</ref>.

=== Huwelijk === 
In 1744 koos Elisabeth als echtgenote: Sophie Augusta Frederika, dochter van [[Christiaan August van Anhalt-Zerbst| Christiaan August]], hertog van Anhalt-Zerbst, die in dienst was van de Pruisische koning [[Frederik II van Pruisen| Frederik de Grote]].
Sophie legde haar geloofsbelijdenis voor de orthodoxe Kerk af in zuiver Russisch en nam de naam Catharina (''Jekaterina'') Aleksejevna aan ter ere van de moeder van tsarina Elisabeth.
Op 21 augustus 1745 vond het huwelijk plaats hetgeen gedurende tien dagen gevierd werd met luisterrijke bals, maskerades, parades en volksfestijnen.
De infantiele Peter echter speelde vaak met soldaatjes en militaire exercities, was regelmatig dronken en verloor daardoor Catharina's respect volkomen. Het stond voor Catharina vast dat Peter volkomen ongeschikt was om het land te regeren.<ref name=grtCathIIH1 />

Zij hadden een zoon, de latere tsaar [[Paul I van Rusland|Paul I]] en een dochter, Anna Petrovna (1757-1759). Later beweerde Catharina dat Paul niet de zoon was van Peter, maar van [[Sergei Saltykov]] en dat zij zelfs hun huwelijk nooit hadden '[[Consummatie|geconsummeerd]]'. Tijdens hun zestien jaar verblijf in [[Paleizencomplex Oranienbaum|Oranienbaum]] in [[Lomonosov (stad)|Lomonosov]] had Catharina veel minnaars en haar echtgenoot deed in het begin hetzelfde als zij. Het historische beeld van Peter is vooral gebaseerd op de [[memoire]]s van zijn vrouw en opvolger.

=== Kroning ===
Na de dood van zijn tante tsarina [[Elisabeth van Rusland]] (5 januari 1762-[[gregoriaanse kalender]]), werd hij uitgeroepen tot de nieuwe Russische tsaar. Hij regeerde slechts zeven maanden.

=== Zevenjarige oorlog ===
In de laatste fase van de [[Zevenjarige Oorlog (1756-1763)|Zevenjarige Oorlog]] (1756-1763) was het Russische leger succesvol. Russische soldaten rukten op in Oost-Pruisen en in [[Silezië]], de weg naar Berlijn lag open en de ondergang van [[Frederik II van Pruisen|Frederik de Grote]] leek alleen een kwestie van tijd. Peter III liet echter, toen hij het stokje van Elisabeth overnam, zijn troepen halt houden en begon vredesonderhandelingen. Hij sloot de [[Vrede van Sint-Petersburg (1762)|Vrede van Sint-Petersburg]] met Frederik de Grote. De laatste was nog bereid Oost-Pruisen aan de Russen over te dragen maar Peter III weigerde tot grote verbazing van zijn leger. Rusland was veranderd van een bondgenoot van [[Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780)|Maria Theresia]] van het [[Heilige Roomse Rijk]], in de sterke bondgenoot van haar vijand [[Pruisen]].

=== Hervormingen ===
Peter III voerde binnenlandse hervormingen door, 220 nieuwe wetten in zijn regeringsperiode van 186 dagen, zoals: 
* de afschaffing van foltering, landbezitters mochten hun [[horige]]n ook niet langer zonder rechtszaak doden. 
* de [[nationalisatie]] van kloosterbezit 
* een tolerantiewet. Hij kondigde [[godsdienstvrijheid]] af.
* het aanmoedigen van onderwijs
* de afschaffing van de [[geheime politie]] 
* Hij moderniseerde het Russische leger. In zijn blinde verering voor Frederik de Grote en Pruisen besloot hij de garderegimenten in Pruisische uniformen te steken en Pruisische vormen van exercitie op te leggen. Peter III leende aan Frederik de Grote het legerkorps dat met de Oostenrijkers in Silezië tegen de Pruisen had gevochten.

Catherina draaide sommige hervormingen terug en zette andere door, waaronder de nationalisatie van kerkbezit.

=== Oorlog met Denemarken ===
In mei verklaarde hij [[Denemarken]] de oorlog. Russische belangen waren hier niet mee gediend, maar wel die van Holstein. Peter III besloot zelf zijn soldaten in de strijd aan te voeren.

=== Overlijden ===
[[File:Дворец в Ропше.jpg|thumb|300px|right|Het Ropsha paleis rond 1980]]
In zijn korte regeerperiode had hij veel vijanden gemaakt. Vlak voor zijn vertrek naar Denemarken werd hij op 9 juli 1762 ([[gregoriaanse kalender]]) door zijn vrouw ten val gebracht. Een paar weken voor zijn onttroning had Peter III de door Elisabeth gevangen gezette [[Ivan VI van Rusland]] in het fort [[Sjlisselburg]] bezocht. Ivan VI werd op 16 juli 1764 op 23-jarige leeftijd vermoord, zodat hij geen gevaar zou opleveren voor de troon van Catharina. 

Peter III werd naar [[Ropsha]] gebracht en is daar op de 17e onder niet volledig opgehelderde omstandigheden om het leven gebracht, vermoedelijk door [[Aleksej Grigorjevitsj Orlov]], de broer van Catharina's minnaar [[Grigori Orlov]]. Met Aleksej had ze ook een verhouding, want hetzelfde jaar beviel ze van hun zoon, [[Aleksej Bobrinski]].

Mogelijk waren het priesters die het plan de tsaar ten val te brengen beraamden, omdat de tsaar grondbezit van de geestelijkheid in beslag had genomen.<ref>Gooch, G.P. (1947), ''Frederick the Great'', 1962, p.57: 'His misfortune arose from the attempt to take some of the property of the clergy; the priests enigineered the plot.'</ref> Frederik de Grote zag de revolutie in Rusland aankomen en had zijn grote vriend de tsaar gewaarschuwd en geadviseerd voorzorgsmaatregelen te nemen, maar de tsaar had dat advies in de wind geslagen.

Peter III werd begraven in het [[Alexander Nevski-klooster]] in St. Petersburg. Zijn zoon liet zijn stoffelijke resten later overbrengen naar Sint Petrus en Paulus Kathedraal.

=== Poegatsjov ===
Een tijd na zijn dood gaf de Don[[kozak]] [[Jemeljan Poegatsjov]] zich voor hem uit en leidde een opstand tegen Catharina de Grote in de Wolga- en Oeralregio's in 1773 en 1774.

== Voorvaderen ==
{| class="wikitable" style="background:#FFDEAD; font-size:85%; text-align:center"
|- bgcolor="#FF8800"
!colspan="9"|Peter III van Rusland
|-

|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"|[[Christiaan Albrecht van Sleeswijk-Holstein-Gottorp]] (1641–1695)<br />∞1667 <br />[[Frederika Amalia van Denemarken]](1649-1704) (–)<br />
|colspan="2"|[[Karel XI van Zweden]] (1655–1697)<br />∞ 1680<br />[[Ulrika Eleonora van Denemarken]] (1656–1693)<br />
|colspan="2"|[[Alexis van Rusland]] (1629–1676)<br />∞1671 <br />[[Natalja Narysjkina]] (1651-1694)<br />
|colspan="2"|[[Samuil Skavronski]] (–)<br />∞ <br />[[Elisabeth Moritz]] (-)<br />
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"|[[Frederik IV van Sleeswijk-Holstein-Gottorp]] (1671–1702)<br />∞ 1698<br />[[Hedwig Sophia van Zweden]] (–)<br />
|colspan="4"|[[Peter I van Rusland]] (1672–1725)<br />∞ 1712<br />[[Catharina I van Rusland]] (1684–1727)<br />
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"|[[Karel Frederik van Sleeswijk-Holstein-Gottorp]] (1700–1739)<br />∞ 1725<br />[[Anna Petrovna van Rusland]] (1708–1728)<br />
|- bgcolor="#FFAA00"
|colspan="9"|
'''Peter III van Rusland (1728–1762)'''
|}


{{Appendix|1=alles|2=
;Bronnen
*{{Citeer boek
| achternaam = 
| voornaam = 
| auteurlink = 
| medeauteurs = 
| datum = 2016
| titel = Catharina de Grootste, Zelfgeslepen diamant van de Hermitage
| hoofdstuk =
| uitgever = Museumshop Hermitage Amsterdam
| plaats = Amsterdam
| ISBN = 978-90-78653-60-8
| NUR = 
| pagina's = 216
| taal = NL
| URL = 
| bezochtdatum =
}}
;Noten
{{References}}
}}

{{Navigatie tsaren Rusland}}

[[Categorie:Tsaar van Rusland]]
[[Categorie:Huis Romanov]]
[[Categorie:Persoon in de Zevenjarige Oorlog (1756-1763)|Rusland, P]]
[[Categorie:Vermoord heerser]]
[[Categorie:Persoon in de 18<sup>e</sup> eeuw|Rusland, P]]