Brontekst bekijken van Paleis Soestdijk

{{Infobox gebouw
| naam = Paleis Soestdijk
| afbeelding = Palace Soestdijk.jpg
| onderschrift = 
| locatie = [[Baarn]]
| oorspronkelijke functie = [[buitenplaats|Buitenhuis]]
| gebruik = Museum
| start = 1650
| gereed = 
| opening = 
| sluiting = 
| verbouwing = 
| antenne/spits = 
| hoogte top = 
| status = 
| bouwstijl = [[Classicisme]] (oorspronkelijk)<br />[[Empirestijl]]
| bouwkosten = 
| hoogte dak = 
| monumentstatus= [[Rijksmonument]]
| monumentnummer= 531286
| verdiepingen = 
| liften = 
| architect = [[Maurits Post]] (oorspronkelijk)
| eigenaar = MeyerBergman Erfgoed Groep
| ingenieur = 
| aannemer = 
| ontwikkelaar = 
| afbeelding2 = Front side of Soestdijk Palace.jpg
| onderschrift2 = Voorzijde Paleis Soestdijk
| mapname = 
| lat_deg = 
| lat_min = 
| lat_dir = N
| lon_deg = 
| lon_min = 
| lon_dir = E
}}
[[Bestand:Cornelis de Graeff te Soestdijk.jpg|thumb|[[Cornelis de Graeff (1599-1664)|Cornelis de Graeff]] te Soestdijk<ref>Cornelis de Graeff, zijn echtgenote [[Catharina Hooft]] en hun zonen [[Pieter de Graeff|Pieter]] en [[Jacob de Graeff|Jacob]]. De staande figuren zijn v.l.n.r. Willem Schrijver, [[Trip (familie)|Pieter Trip]] en [[Andries de Graeff]].) Het landschap wordt aan [[Jacob van Ruisdael]] toegeschreven en de portretten aan [[Thomas de Keyser]]. Tussen 1656 en 1660, ([[National Gallery of Ireland]]</ref>]]

'''Paleis Soestdijk''' is een voormalig [[paleis]] aan de Amsterdamsestraatweg 1 in [[Baarn]]. Het oorspronkelijk [[17e eeuw|17e-eeuwse]] gebouw is genoemd naar de Soestdijk waarlangs ook de buurtschap [[Soestdijk]] is ontstaan. Van 1937 tot 2004 was het de residentie van kroonprinses en later koningin [[Juliana der Nederlanden]] (1909-2004) en haar echtgenoot prins [[Bernhard van Lippe-Biesterfeld]] (1911-2004). Vanaf eind 1970 tot 2017 was het eigendom van de [[Staat der Nederlanden|Nederlandse Staat]].

== Geschiedenis ==
Rond 1650 liet [[Cornelis de Graeff (1599-1664)|Cornelis de Graeff]], een van de [[Lijst van burgemeesters van Amsterdam|burgemeesters van Amsterdam]], aan de weg tussen Baarn en Soest (de ''Zoesdijc'') een buitenverblijf bouwen: ''de Hofstede aen Zoestdijck''. De Graeff was in die jaren 1655-1660 druk bezig met de opvoeding van [[Willem III van Oranje]] (1650-1702), zo blijkt uit zijn te Soestdijk geschreven brieven aan de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]] en [[Johan de Witt]].

In 1674 verkocht zijn zoon [[Jacob de Graeff|Jacob]] de hofstede Soestdijk met de omringende landerijen aan Willem III van Oranje, toen inmiddels [[stadhouder]] Willem III. De hofstede werd vermoedelijk tussen 1674 en 1678 in opdracht van Willem III uitgebouwd tot een [[jachtslot]] naar ontwerpen van [[Maurits Post]], zoon van [[Pieter Post (architect)|Pieter Post]].

Toen Willem III en koningin [[Maria II van Engeland]] in 1684 het jachtslot [[Kasteel Het Oude Loo|Het (oude) Loo]] verwierven, liet het paar daarnaast een nieuw jachtverblijf bouwen, het latere [[Paleis Het Loo]]. Soestdijk werd daardoor niet meer zo vaak gebruikt.

Nadat Willem III in 1702 kinderloos overleed, erfde de stadhouder van Friesland, [[Johan Willem Friso van Nassau-Dietz|Johan Willem Friso]], Soestdijk. Na diens overlijden in 1711 woonden zijn vrouw en zijn zoon, de latere [[Willem IV van Oranje-Nassau|stadhouder Willem IV]], in de zomer op Soestdijk. Willem IV overleed in 1751 en zijn vrouw en zoon bleven 's zomers op Soestdijk wonen. Vermoedelijk door zijn plotselinge overlijden bleef het ontwerp voor vergroting dat [[David van Stolk]] een jaar eerder had gemaakt onuitgevoerd.<ref>M.D.Ozinga, 'Een vergrootingsplan voor het Huis Soestdijk van den Rotterdamschen architect David van Stolk', ''Oudheidkundig Jaarboek'', 7 (1938), p.88-91.</ref>

In 1787 kwam het bij Soestdijk tot een handgemeen tussen [[patriotten]] en [[Orangisme (Republiek)|Oranjegezinden]], waarbij een dode ([[Christoffel Pullmann]]) en enkele gewonden vielen. De [[Staten van Utrecht]] beloonden de officieren van de wacht met een bijzondere gouden of zilveren [[Beloningspenning voor de Officieren van het Regiment Hessen-Darmstadt wegens de Verdediging van Soestdijk|beloningspenning]].

Tijdens de [[Bataafse Revolutie]] en de daaropvolgende Franse inval werd Paleis Soestdijk in 1795 door de [[Eerste Franse Republiek|Franse Republiek]] als oorlogsbuit in beslag genomen en vervolgens aan het Nederlandse volk geschonken. De [[Bataafse Republiek]] bevestigde deze schenking in 1796. In 1799 werd het verhuurd en bestemd tot logement.

===Koninklijk paleis===
Koning [[Lodewijk Napoleon]], de broer van de Franse keizer [[Napoleon Bonaparte]], nam het paleis in 1806 in gebruik en liet een kleine uitbreiding aan het paleis bouwen. Verder werd het uitgewoonde gebouw op bescheiden schaal heringericht. Ook liet hij de gevels pleisteren en de vensters vergroten. In diezelfde tijd liet hij ook het omringende park herinrichten. Hij gebruikte het tot 1810, daarna werd het een van de paleizen van Napoleon, die Nederland dat jaar deel van het [[Eerste Franse Keizerrijk|Franse Keizerrijk]] maakte.

Na het herstel van de Nederlandse [[onafhankelijkheid (staatkunde)|onafhankelijkheid]] in 1813 bleef het paleis enige tijd marginaal beheerd. Het werd na de oprichting van het [[Verenigd Koninkrijk der Nederlanden]] in 1815 op voorstel van de Staten-Generaal uit naam van het Nederlandse volk cadeau gedaan aan kroonprins Willem, de latere koning [[Willem II der Nederlanden|Willem II]] (1792-1849).<ref>{{Citeer web |url=https://repository.overheid.nl/frbr/sgd/18141815/0000454995/1/pdf/SGD_18141815_0000131.pdf |titel=Handelingen 29 junij 1815; Voorstel om aan den Prins van Oranje het domein van Soestdijk in eigendom te geven. |bezochtdatum=9 januari 2023}}</ref> Het was bedoeld als huldeblijk voor zijn inspanningen in de veldslagen bij [[Slag bij Quatre-Bras|Quatre Bras]] en [[Slag bij Waterloo|Waterloo]] in juni 1815 waarbij hij aan zijn schouder gewond raakte.

[[Bestand:Pavlovsk old800 03619625910252d3cbf0b297465e082b.jpg|thumb|Tsarenpaleis in Pavlovsk bij [[Sint-Petersburg]] waarop de vleugels geïnspireerd zijn.]]
Het paleis werd door [[Jan de Greef]] en [[Zeger Reyers]] tussen 1816 en 1822 uitgebreid met twee vleugels aan weerszijden van het hoofdgebouw met kenmerkende halfronde [[colonnade]]s geïnspireerd op het tsarenpaleis in [[Pavlovsk (Sint-Petersburg)|Pavlovsk]] in [[Rusland]], het geboorteland van zijn echtgenote [[Anna Paulowna van Rusland|Anna Paulowna]] (1795-1865).<ref>[https://web.archive.org/web/20171107005453/https://www.paleissoestdijk.nl/agenda/dag-van-de-architectuur-.html Dag van de architectuur], Paleis Soestdijk</ref> De vleugels werden bekend onder naam Soester vleugel aan de linkerkant gezien vanaf de voorkant, en de Baarnse vleugel aan de rechterzijde. Het paleis werd 's zomers vaak bewoond door Willem II en zijn echtgenote, die het opnieuw inrichtte.

Na haar dood in 1865 ging het paleis over naar prins [[Hendrik van Oranje-Nassau|Hendrik]], broer van koning [[Willem III der Nederlanden|Willem III]]. Deze was stadhouder van [[Luxemburg (land)|Luxemburg]], maar gebruikte zijn [[Paleis Lange Voorhout|stadspaleis Lange Voorhout]] in [[Den Haag]] als Nederlands ''pied-à-terre'' en Soestdijk als zomerresidentie. Na zijn overlijden in 1879 kwamen het domein en paleis in handen van Willem III.

Koningin-moeder [[Emma van Waldeck-Pyrmont|Emma]] (1858-1934) erfde het domein en paleis van haar man in 1890 en gebruikte Paleis Soestdijk als zomerverblijf tot haar dood in 1934. Er werden enkele kleine vernieuwingen aangebracht, zoals de aanleg van elektrische bedrading. Verder werden er twee kleedkamers op de eerste verdieping van het hoofdgebouw aangebouwd. De colonnades werden met glas bedekt, zodat het paleis ook buiten de zomer gebruikt kon worden.

===Juliana en Bernhard===
[[Bestand:ZONDAGSRUST-PGM4011504.webm|thumbtime=0:14|thumb|Bioscoopjournaal uit 1938 met nieuwsgierigen voor Paleis Soestdijk in verband met de verwachte geboorte van het eerste kind uit het huwelijk van kroonprinses [[Juliana der Nederlanden|Juliana]] en haar man Bernhard. Diverse mensen en voertuigen die het hek van het paleis passeren of ervoor blijven staan. Een politieagent regelt het verkeer.]]
[[Bestand:Koninginnedag Koninklijke Familie op bordes, Bestanddeelnr 254-8481.jpg|thumb|Jaarlijkse defilé voor het paleis op Koninginnedag tijdens de regeerperiode van Juliana]]
[[Bestand:Kees Verkade beeld bij Soestdijk.jpg|thumb|Het beeld van [[Kees Verkade]]]]
Emma liet het domein en paleis na haar overlijden na aan haar enig kind [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]]. Ze werden bij Emma's overlijden getaxeerd op een gezamenlijke waarde van 790.000 gulden.<ref>Woelderink, Bernard (2010) ''Geschiedenis van de Thesaurie. Twee eeuwen Thesaurie en thesauriers van het Huis Oranje-Nassau, 1775-1975, p. 161</ref> Na de dood van Emma in 1934 werd het paleis verbouwd om - zo bleek - als permanente woning te dienen voor Juliana en Bernhard. De grootschalige verbouwing, het nationale huwelijksgeschenk voor hen beiden, gebeurde met name aan de Baarnse vleugel. Er werd een grotendeels ondergrondse bioscoopzaal aangebouwd. Verder kwam er in het [[souterrain]] een grote keuken. Op de begane grond werden werkkamers voor Juliana en Bernhard, een eetkamer, een bibliotheek en een turnzaal ingericht. De bestaande appartementen in de colonnades werden verbouwd tot vier gastenappartementen. De eerste verdieping werd uitgebreid met slaap-, bad- en kleedkamers voor Juliana en Bernhard en hun kinderen. Ook werden er vertrekken ingericht voor het personeel. Ook werd in die tijd het gehele paleis voorzien van centrale verwarming. In het park verrees een sportcomplex met paviljoen.

In 1937 betrokken Juliana en Bernhard het paleis. Voor het eerst in zijn geschiedenis werd het de permanente woning van een [[gezin]]. Hun kinderen [[Beatrix der Nederlanden|Beatrix]], [[Irene der Nederlanden|Irene]] en [[Christina der Nederlanden|Christina]], met uitzondering van [[Margriet der Nederlanden|Margriet]], werden op Soestdijk geboren.

Bij de [[Duitse aanval op Nederland in 1940|Duitse inval in 1940]] week het gezin uit naar het buitenland. Opnieuw herbergde Paleis Soestdijk buitenlandse militairen, ditmaal Duitse officieren.

Tijdens de regeerperiode van Juliana (1948-1980) maakte de [[koninklijke familie (Nederland)|koninklijke familie]] voornamelijk gebruik van Soestdijk en [[Paleis Het Loo]]. Paleis Soestdijk werd in 1948 officieel de hoofdresidentie van het [[staatshoofd]] en Het Loo ging dienen als buitenverblijf, waar prinses [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]] ging wonen. Om als werkpaleis te kunnen dienen werden in de Soestervleugel de secretariaten van Juliana en Bernhard ondergebracht. Van de zolder tot de kelder werd nu elke vierkante meter gebruikt.

Juliana had geen voorkeur voor Paleis Het Loo als zomerverblijf, maar gebruikte Paleis Soestdijk permanent als woon- en werkpaleis. Vakantie hield zij meest in het buitenland. Zij voerde de reguliere gesprekken met de [[Minister-president van Nederland|minister-president]] meestal op Soestdijk, totdat tijdens het premierschap van [[Piet de Jong (politicus)|Piet de Jong]] op diens verzoek voor [[Huis ten Bosch (paleis)|Paleis Huis ten Bosch]] werd gekozen. Bij hoge uitzondering hield zij kantoor op [[Paleis Lange Voorhout]] of ontving zij hoge gasten en diplomaten op Paleis Huis ten Bosch. Vanuit Paleis Soestdijk werden in rechtstreekse televisie-uitzendingen de verlovingen van de prinsessen bekendgemaakt. Jaarlijks werd op [[Koninginnedag]] op 30 april door vele vertegenwoordigers van de samenleving een bloemenhulde gebracht aan de jarige vorstin, het zogenaamde bloemendefilé.

Staatsbezoeken werden in de periode van Juliana zo veel mogelijk op het [[Paleis op de Dam]] in [[Amsterdam]] ontvangen. Af en toe werd gebruikgemaakt van Paleis Soestdijk, zoals in 1979 bij het officiële bezoek van de [[Hirohito|Japanse keizerlijke familie]], mede omdat eind jaren zeventig de paleizen Het Loo, [[Paleis Noordeinde|Noordeinde]] en Huis ten Bosch alle in restauratie waren.

In de jaren zestig en zeventig vonden er enkele verbouwingen plaats, waarbij het paleis werd uitgebreid met een zonnekamer en een inpandig zwembad.

Tijdens de periode van het [[kabinet-Marijnen]] (1963-1965) waren er al plannen dat de Staat der Nederlanden Paleis Soestdijk zou aankopen, dit vanwege de hoge onderhoudskosten.<ref name="Baalen">Baalen, Carla van; Bovend'Eert, Paul; Twist, Mark van et al. (2017) ''Het inkomen van de Koning. De totstandkoming en ontwikkeling van het financieel statuut van het koninklijk huis (1972)'', p. 90</ref> In 1967 bedroegen die bijvoorbeeld 450.000 gulden.<ref>Baalen, Carla van; Bovend'Eert, Paul; Twist, Mark van et al. (2017) ''Het inkomen van de Koning. De totstandkoming en ontwikkeling van het financieel statuut van het koninklijk huis (1972)'', p. 254</ref> Uiteindelijk wilde de overheid gedurende de kabinetsperiode van [[Kabinet-De Jong|minister-president De Jong]] (1967-1971) definitief overgaan tot de aankoop van het paleis met omliggende gronden. Er deden bedragen de ronde dat het paleis met 70-75 hectare grond een waarde zou hebben van tien tot twintig miljoen gulden. Het kabinet zag er vanwege te verwachten publieke kritiek tegenop om dergelijke bedragen op tafel te leggen. Volgens het [[Ministerie van Financiën (Nederland)|ministerie van Financiën]] had het paleis vanwege de hoge onderhoudskosten zelfs een negatieve waarde en adviseerde niet hoger te bieden dan één tot drie miljoen gulden. De Jong wilde niet verder gaan dan één miljoen gulden. Juliana vroeg eind oktober 1967 3,3 miljoen gulden. Daarop werd besloten tot een bindende taxatie. Die kwam in september 1970 uit op 4,29 miljoen gulden.<ref name="Baalen"/> Uiteindelijk werd Paleis Soestdijk eind 1970 voor een bedrag van exact 4,2 miljoen gulden verkocht aan de [[Staat der Nederlanden]]. Tegelijkertijd werd vastgelegd dat Juliana en Bernhard ook na het aftreden van Juliana als koningin in het paleis konden blijven wonen.<ref>Woelderink, Bernard (2010) ''Geschiedenis van de Thesaurie. Twee eeuwen Thesaurie en thesauriers van het Huis Oranje-Nassau, 1775-1975'', p. 222</ref>

Per 1 januari 1971 werd Paleis Het Loo niet langer aan de Kroon ter beschikking gesteld. Paleis Soestdijk werd vanaf die datum een van de drie aan de Kroon ter beschikking gestelde paleizen.

[[Kasteel Het Oude Loo]] werd na restauratie aan de koninklijke familie verhuurd. Alle officiële koninklijke paleizen vallen sindsdien onder de [[Rijksgebouwendienst]]. [[Paleis Huis ten Bosch]], [[Paleis Noordeinde]] en het [[Paleis op de Dam|Paleis in Amsterdam]] zaten al in de portefeuille van de [[Rijksgebouwendienst]] en zijn voorlopers sinds de 19e eeuw. Verder werd door het Rijk met Juliana een betere financiële regeling getroffen. Door haar werden de particuliere collecties kunst, juwelen en kunstnijverheid uit de familie [[Oranje-Nassau]] ondergebracht in '[[Dode hand (eigendom)|dode hand]]', om zo dienstbaar te blijven aan de kroondrager. Al deze kunstwerken, sieraden en dergelijke werden in stichtingen ondergebracht die onder leiding staan van de familie. Daarnaast is een groot deel van de kunst, kunstnijverheid, stoffering en meubilering in de officiële paleizen eigendom van de staat (Rijksgebouwendienst), die via de begroting van het [[Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties]] elk jaar aan het [[Koninklijk Huis (Koninkrijk der Nederlanden)|Koninklijk Huis]] geld ter beschikking stelt voor het beheer van de roerende en onroerende paleisgoederen. De roerende zaken op Soestdijk bleven echter merendeels particulier eigendom.

In de jaren zeventig en begin jaren tachtig woonden naast Juliana en Bernhard ook de prinsessen [[Irene der Nederlanden|Irene]] en [[Christina der Nederlanden|Christina]] met hun gezinnen op het paleis. Voor hen werden appartementen ingericht in de Soestervleugel.

Na haar troonsafstand op 30 april 1980 bleven Juliana en Bernhard wonen in Paleis Soestdijk, waar ze in 1987 hun gouden [[bruiloft]] vierden en er voor het laatst massa's mensen langs het bordes trokken om hulde te brengen. Naarmate Juliana ouder werd leefde zij meer teruggetrokken in Paleis Soestdijk. Zij overleed er op 20 maart 2004 en Bernhard op 1 december van hetzelfde jaar. Beiden werden op Paleis Soestdijk opgebaard. Het Koninklijk Huis heeft daarna geen behoefte meer getoond aan gebruik van het moeilijk te beveiligen paleis.

Op 19 mei 2009 onthulde koningin [[Beatrix der Nederlanden|Beatrix]] in de voortuin een bronzen beeld van haar ouders, gemaakt door [[Kees Verkade]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/cultuur/beelden-van-juliana-en-bernhard-onthuld~a7a63461/|titel=Beelden van Juliana en Bernhard onthuld|bezochtdatum=|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=19 mei 2009|uitgever=Trouw|taal=}}</ref>

===Open voor publiek===
<gallery>
Bestand:Interieur, overzicht van de werkkamer van Zijn Koninklijke Hoogheid, gelegen aan de achterzijde van de Baarnse vleugel - Soestdijk - 20403760 - RCE.jpg|Werkkamer prins Bernhard
Bestand:Werkkamer_van_Prins_Bernhard_met_zicht_op_het_terras_en_park,_gelegen_aan_de_achterzijde_van_het_corps_de_logis_-_Soestdijk_-_20403633_-_RCE.jpg|Zitkamer prins Bernhard (De olifantenkamer)
Bestand:Werkkamer van Koningin Juliana met raamconstructie en met zicht op het terras en park, gelegen aan de achterzijde van het corps de logis - Soestdijk - 20403649 - RCE.jpg|Zitkamer koningin Juliana
Bestand:Interieur, overzicht van de lege bibliotheek annex woonkamer met schouw en kroonluchter, gelegen aan de achterzijde van het middengedeelte tussen het corps de logis en de Baarnse vleugel - Soestdijk - 20403696 - RCE.jpg|De bibliotheek
Bestand:Interieur, overzicht van de eetkamer met wandtapijt en meubilair, gelegen aan de achterzijde van het middengedeelte tussen het corps de logis en de Baarnse vleugel - Soestdijk - 20403693 - RCE.jpg|De eetkamer
Bestand:Interieur, overzicht van de Witte eetzaal met kroonluchters, meubilair en albasten vazen, gelegen aan de achterzijde van het middengedeelte, tussen het corps de logis en de Soester vleugel - Soestdijk - 20403190 - RCE.jpg|De Witte eetzaal
Bestand:Interieur,_overzicht_van_de_Kanonnenkamer_met_schouw_en_Aziatische_meubelstukken,_gelegen_aan_de_voorzijde_op_de_begane_grond_van_het_middengedeelte,_tussen_het_corps_de_logis_en_de_Soester_vleugel_-_Soestdijk_-_20403134_-_.jpg|De Kanonnenkamer
</gallery>

Sinds het overlijden van Bernhard stond het paleis leeg. In oktober 2005 werd het paleis weer ter beschikking gesteld aan de eigenaar, de Staat. De [[Rijksgebouwendienst]] had toen het dagelijks beheer tot deze dienst een nieuwe gebruiker vond.

Op 24 april 2006 werd bekendgemaakt dat Paleis Soestdijk voor een periode van drie jaar zou worden opengesteld.<ref>{{Citeer web|url=http://www.elsevier.nl/web/nederland/paleissoestdijkdriejaaropenvoorpubliek.htm|title=Paleis Soestdijk drie jaar open voor publiek|date=24 april 2006|work=Elsevier}}</ref> In de daaropvolgende maanden werden het paleis en het park gereed gemaakt voor de openstelling. In een [[bosperceel]] van het park werden bomen gekapt voor de aanleg van 230 parkeerplaatsen. In de [[oranjerie]] kwam een horecavoorziening en de [[Watertoren (Soestdijk)|watertoren]] werd verbouwd tot museumwinkel. Deze museumwinkel werd later verplaatst naar de garderoberuimte in het paleis.

In het paleis kwam een expositie over de geschiedenis van het paleis en zijn bewoners. Deze was alleen met een rondleiding te bezoeken, en voerde door de staatsievertrekken van het paleis, die grotendeels oorspronkelijk ingericht waren. Verder waren er enkele privévertrekken van de laatste bewoners te zien, hoewel die reeds ontdaan waren van vrijwel alle privébezittingen. Tussen december 2006 en februari 2007 werden bewoners van [[Baarn]] en [[Soest (Nederland)|Soest]] als eerste uitgenodigd voor een rondleiding. Daarna was het paleis open voor iedereen. Kaarten voor de rondleiding waren via de website van het paleis te koop. Het park was te bezoeken na betaling aan de kassa. Op 10 oktober 2007 verwelkomde de stichting de 100.000e bezoeker.<ref>{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/home/paleis-soestdijk-ontvangt-100-000e-bezoeker~a4b5dd84/|titel=Paleis Soestdijk ontvangt 100.000e bezoeker|bezochtdatum=|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=10 oktober 2007|uitgever=Trouw|taal=}}</ref> In 2009 besloot de regering dat de openstelling van het paleis met een jaar werd verlengd. Tot en met 2010 kwamen er in ruim vier jaar tijd meer dan 600.000 bezoekers.<ref>{{Citeer web|url=https://www.ad.nl/binnenland/paleis-soestdijk-nog-steeds-grote-publiekstrekker~a024d32a/|titel=Paleis Soestdijk nog steeds grote publiekstrekker|bezochtdatum=|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=16 maart 2011|uitgever=Algemeen Dagblad|taal=}}</ref>

Op 1 januari 2011 werd het paleis gesloten voor publiek, maar dat werd een maand later teruggedraaid toen bleek dat de vraag naar rondleidingen groot bleef. Besloten werd om het paleis per 1 maart weer open te stellen, eerst alleen op vrijdagen, zaterdagen en zondagen, vanaf 2012 vaker. Het paleis zou weer sluiten wanneer er een definitieve bestemming voor was gevonden.

===Koningin Emmapark en bijgebouwen===
{{Zie hoofdartikel|Koningin Emmapark}}
De eerste aanleg van de tuin van Paleis Soestdijk was in 1689 door [[Maurits Post]], van de structuren is niets over gebleven. [[Daniël Marot (1661-1752)|Daniël Marot]] gaf de tuin daarna vorm, een houten tuinbank bij de vijver en enkele vazen zijn hiervan bewaard gebleven.

Het Engelse Bos ten zuidoosten van het paleis is een overblijfsel van de aanleg in vroege [[Engelse tuin|landschappelijke stijl]] van rond 1780 door [[Johan David Zocher Sr.|J.D. Zocher sr.]] en [[Jan David Zocher|jr.]] vanaf 1806. De aanleg in [[landschapstuin]] gebeurde in opdracht van koning [[Koning Lodewijk Napoleon|Lodewijk Napoleon]]. Ten westen van het paleis is een grote slingervijver met eiland, een slingerende beek, een aanleg met gazons, boomgroepen en gebogen paden. Vlak achter het paleis ligt de grote vijver, terwijl de beek van de zuidzijde via een vijver naar het westen slingert, dieper het park in. Vanuit het paleis is een tuinhuisje te zien, met aan de zuidkant een witte gietijzeren brug.

Aan het gebogen lanenstelsel van het park groeien onder andere [[Beuk (boom)|beuken]] en [[rododendron]]s. Noordwestelijk van de vijver ligt een weide met het [[Wilhelminachalet]]. Dit [[chalet]] uit 1892 werd gebruikt als speelhuis voor de jeugdige [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]]. Noordelijk van het paleis staan de [[oranjerie]] en de oudste nog bestaande [[Watertoren (Soestdijk)|watertoren]] van Nederland. Deze werd rond 1680 gebouwd naar een ontwerp van 'fountainier' [[Willem Meesters]]<ref>[http://www.molendatabase.org/molendb.php?step=details&nummer=3807 Molendatabase]</ref> en diende om de fonteinen te laten spuiten.

Aan de westkant van de slingervijver is een sportpaviljoen met zwembad en tennisbanen plus een speelhuisje. Er staan twee wachthuisjes, een sportgebouw, een [[ijskelder]], drie jachthuisjes en een parkwachterswoning.

Door de ontstaansgeschiedenis van Paleis Soestdijk, het [[Baarnse Bos]] en [[de Eult]] is het park van cultuurhistorische waarde. Het park en de bijgebouwen zijn aangewezen als rijksmonumenten. Zie ook de [[lijst van rijksmonumenten bij Paleis Soestdijk]].

Aan de overzijde van de [[Amsterdamsestraatweg (Baarn)|Amsterdamsestraatweg]] is de Koningslaan die als een zichtlijn de [[Naald van Waterloo|gedenknaald]] toont. Tevens zijn aan deze kant van de weg de [[diensthuizen van Paleis Soestdijk|diensthuizen]], [[Boerderij van Paleis Soestdijk|boerderij]] en de [[stalgebouw van Paleis Soestdijk|stallen]] van het paleis te vinden.

== Verkoop aan MeyerBergman Erfgoed Groep ==
Op 8 juni 2017 maakte het [[ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties]] bekend dat het paleis en het bijbehorend landgoed voor 1,7 miljoen euro werd verkocht aan MeyerBergman Erfgoed Groep. Dit bedrag was een 'symbolisch bedrag', vertegenwoordigend elke Nederlander die voor een dubbeltje op de eerste rang wil zitten, aldus mede-eigenaar Maya Meijer-Bergmans. Het paleis en landgoed zouden een "proeftuin" moeten worden voor innovatie, waar instituten, bedrijven en starters zich aan een breed publiek zouden kunnen presenteren. Ook zouden er horecavoorzieningen, zoals een 120 kamers tellend hotel komen. Het bosgebied dat nu nog is afgesloten, zou open gaan voor recreanten. Op het terrein van de voormalige marechausseekazerne werd een appartementencomplex gepland en in de directe omgeving daarvan 98 woningen.<ref>{{Citeer web|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2017/06/08/paleis-soestdijk-wordt-een-proeftuin-voor-innovatie-10980701-a1562129|titel=Paleis Soestdijk wordt een 'proeftuin voor innovatie'|bezochtdatum=|auteur=Gretha Pama|achternaam=|voornaam=|datum=8 juni 2017|uitgever=NRC Handelsblad|taal=}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://architectenweb.nl/nieuws/artikel.aspx?ID=40969|titel=Consortium Made By Holland mag Paleis Soestdijk kopen|bezochtdatum=|auteur=Ronnie Weessies|achternaam=|voornaam=|datum=8 juni 2017|uitgever=Architectenweb|taal=}}</ref> Het paleis plan was dat het paleis vanaf 2020 grondig gerenoveerd en gerestaureerd zou worden, ook de bijgebouwen en het landgoed moeten onderhouden worden. De totale kosten werden geschat op meer dan 100 miljoen euro.<ref>{{Citeer web|url=https://www.deondernemer.nl/nieuwsbericht/171235/familiebedrijf-bouwt-paleis-soestdijk-om-tot-bijzonder-hotel|titel=Familiebedrijf bouwt Paleis Soestdijk voor 100 miljoen om tot bijzonder hotel|bezochtdatum=|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=9 juni 2017|uitgever=De Ondernemer|taal=|dodeurl=ja|archiefdatum=23 juli 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190723162348/https://www.deondernemer.nl/nieuwsbericht/171235/familiebedrijf-bouwt-paleis-soestdijk-om-tot-bijzonder-hotel}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.volkskrant.nl/binnenland/van-bernhards-olifant-tot-wilhelmina-s-chaletje-besloten-sportpark-soestdijk-geopend-voor-publiek~a4573496/|titel=Van Bernhards olifant tot Wilhelmina's chaletje: besloten sportpark Soestdijk geopend voor publiek|bezochtdatum=|auteur=Wil Thijssen|achternaam=|voornaam=|datum=25 februari 2018|uitgever=de Volkskrant|taal=}}</ref> De uitvoering van het plan werd in handen gegeven aan het consortium Made by Holland, een samenwerkingsverband van Meyer Bergman Investments, Beheer- en exploitatiemaatschappij Westergasfabriek, Adviesbureau Hylkema Consultants en Leeuwenpoort Ontwikkeling.<br/>De kurk waarop het hele plan dreef, was inkomsten genereren uit de verkoop van de geplande woningbouw. De plannen liepen spaak toen de [[Utrecht (provincie)|provincie]] woningbouw in het [[Paardenbos]], c.q. het Borrebos,  verbood, op grond van de regels dat op oude bosgrond voor iedere gekapte boom een nieuwe geplant dient te worden. De MeyerBergman Erfgoed Groep wilde hier en op een aanpalend stuk terrein op 6,1 hectare woningen bouwen.<br/> In het voorjaar van 2020 werd er een compromis gesloten tussen de nieuwe paleiseigenaar, gemeente [[Baarn]], [[Utrecht (provincie)|provincie Utrecht]] en het [[Rijksvastgoedbedrijf]] om het project tot ontwikkeling weer vlot te kunnen trekken. Afgesproken werd dat er op het terrein van Paleis Soestdijk de helft minder woningen gebouwd zouden worden. Het nieuwe plan was om tien appartementengebouwen van vier lagen hoog te bouwen, met in totaal zeventig tot tachtig appartementen. Ze zouden gebouwd gaan worden op het terrein van de marechausseekazerne en iets ten noorden ervan. Het zou gaan om 3,8 hectare grondgebied, waarvan maximaal 1,2 hectare bebouwd zou worden. Minstens 1,6 hectare zou worden ingericht als natuurgebied. In ruil hiervoor zou de provincie Utrecht minder hoge eisen stellen aan natuurbehoud.<ref>[https://www.gooieneemlander.nl/cnt/dmf20200430_63255224/oplossing-voor-miljoenentekort-paleis-soestdijk-minder-woningen-eigenaar-neemt-resterende-tegenvaller-van-4-6-miljoen-voor-eigen-rekening Oplossing voor miljoenentekort paleis Soestdijk: minder woningen, eigenaar neemt resterende tegenvaller van 4,6 miljoen voor eigen rekening], gooieneemlander.nl, 30 april 2020</ref> Op 15 juli 2020 stemde de gemeenteraad van Baarn in met het voorontwerp-bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk.<ref>{{Citeer web|url=https://www.baarn.nl/home/nieuws_42897/item/gemeenteraad-baarn-stemt-in-met-voorontwerp-bestemmingsplan-landgoed-paleis-soestdijk_57877.html|titel=Gemeenteraad Baarn stemt in met voorontwerp-bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk|bezochtdatum=2020-07-16|auteur=Baarn|datum=2020-07-16|werk=www.baarn.nl|taal=}}</ref> 
De [[Utrecht (provincie)|provincie Utrecht]] gaf in december 2020 aan een subsidie van vier miljoen euro te verlenen als de ontwerpplannen daadwerkelijk doorgang zouden vinden.<ref>{{Citeer web|url=https://www.gooieneemlander.nl/cnt/DMF20201217_6997924|titel=Provincie Utrecht draagt vier miljoen bij aan restauratie van paleis Soestdijk|bezochtdatum=19 december 2020|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=|uitgever=|taal=}}</ref> In september 2021 ging de gemeenteraad van Baarn in ruime meerderheid akkoord met de plannen, tot het realiseren van een hotel en het bouwen van woningen op het landgoed en in de nabije omgeving.<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/l/2399772#:~:text=donderdag%2C%2009%3A47-,Baarn%20stemt%20in%20met%20woningen%2C%20hotel%20en%20evenementen%20bij%20Paleis,van%20evenementen%20op%20het%20terrein.|titel=Nos.nl, Gemeenteraad Baarn akkoord|bezochtdatum=6 oktober 2021}}</ref>

Eerder werd er gepleit om er het [[Nationaal Historisch Museum (Nederland)|Nationaal Historisch Museum]] te huisvesten.<ref>{{Citeer web|url=https://www.volkskrant.nl/opinie/geef-het-nationaal-historisch-museum-een-nieuwe-kans-in-paleis-soestdijk~a4115447/|titel=Geef het Nationaal Historisch Museum een nieuwe kans in Paleis Soestdijk|bezochtdatum=|auteur=Tom Leijte|achternaam=|voornaam=|datum=7 augustus 2015|uitgever=de Volkskrant|taal=}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.volkskrant.nl/beeldende-kunst/donner-nhm-in-soestdijk-kost-100-miljoen-en-dat-geld-is-er-niet~a2438411/|titel=Donner: NHM in Soestdijk kost 100 miljoen. En dat geld is er niet|bezochtdatum=|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=28 mei 2011|uitgever=de Volkskrant|taal=}}</ref> Ook zouden Paleis Soestdijk en het landgoed eromheen geschikt zijn voor culturele activiteiten en bijeenkomsten. In de zomer van 2011 en 2012 werd in en onder het water van de hofvijver van het paleis de opera ''[[Orfeo ed Euridice]]'' van [[Christoph Willibald Gluck]] uitgevoerd door het gezelschap [[Theater Utrecht|De Utrechtse Spelen]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.volkskrant.nl/theater/opera-op-soestdijk-trekt-ruim-42-000-mensen~a2820202/|titel=Opera op Soestdijk trekt ruim 42.000 mensen|bezochtdatum=|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=27 juli 2011|uitgever=de Volkskrant|taal=}}</ref>

Op 23 februari 2022 werd er door de gemeenteraad van de gemeente Baarn, na jarenlange discussies het nieuwe bestemmingsplan goedgekeurd, waardoor Paleis Soestdijk gerestaureerd kan gaan worden en waarbij er in de directe omgeving van het Paleis o.a. woningen en een hotel gerealiseerd kunnen worden. <ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2418609-paleis-soestdijk-wordt-evenementenlocatie-met-appartementen-en-hotel|titel=Goedkeuring nieuwe Bestemmingsplan / Paleis Soestdijk wordt evenementen locatie met appartementen en hotel|bezochtdatum=24 februari 2022}}</ref>Elf tegenstanders van dit plan hebben in april 2022 bij de [[Raad_van_State_(Nederland)|Raad van State]] bezwaar aangetekend, waaronder de stichtingen [[Vereniging Natuurmonumenten|Natuurmonumenten]], de Natuur, Milieu Federatie Utrecht, [[Het Utrechts Landschap]], Behoud het Borrebos, Behoud de Eemvallei, Parel van Baarn, Werkgroep Roofvogels Nederland, en particulieren.<ref>[https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3383815/11-partijen-naar-raad-van-state-vanwege-toekomstplan-soestdijk 11 partijen naar Raad van State vanwege toekomstplan Soestdijk], RTV Utrecht, 25 april 2022.</ref>

=== Documentaire ===
Filmmaker Frans Bromet heeft over de hele gang van zaken betreffende de aankoop en plannen van Paleis Soestdijk een documentaire samengesteld, die op 20 oktober 2022 bij de EO werd uitgezonden<ref>[https://www.npostart.nl/2doc/20-10-2022/VPWON_1310090 Het nieuwe Soestdijk] 2Doc EO, 20 oktober 2022</ref>

{{Panorama|Panorama Paleis Soestdijk.jpg|1000px|Panorama van Paleis Soestdijk}}

== Sinterklaas ==
In 2020 en 2021 was dit paleis vanwege de coronacrisis het decor voor het [[Sinterklaasjournaal]]. De Sint kon in deze jaren tijdens zijn intocht geen rondrit maken door de stad, omdat er geen publiek bij kon zijn. Als alternatief nam hij hier beide jaren een defilé af met kinderen uit verschillende plaatsen in Nederland. Dit defilé werd van tevoren opgenomen om te voorkomen dat er publiek op af zou komen. Ook was beide jaren het Grote Pietenhuis hier te vinden. 

== Wie is de Mol? Finale 2023 ==
Op 11 maart 2023 werd vanuit de voortuin van het paleis de ontknoping van het 23ste seizoen van [[Wie is de Mol?]] live uitgezonden. De 1e ontknoping na de coronapandemie waarbij publiek aanwezig kon zijn zonder uitnodiging. Van 2015 tot 2019 werd deze ontknoping uitgezonden vanuit het [[Vondelpark]] in [[Amsterdam]], maar omdat er dit jaar heel veel fans naar de finale wilden komen werd uitgeweken naar deze locatie.

== Literatuur ==
* ''Paleis Soestdijk. Drie eeuwen huis van Oranje''. Kunsthistorisch Bureau D´Arts Amsterdam i.s.m. Waanders Uitgevers, 2009, ISBN 978 90 400 8608 3.

== Zie ook ==
* [[Lijst van rijksmonumenten bij Paleis Soestdijk]]

==Externe links==
* [https://www.mbegroep.nl/projecten/paleis-soestdijk/ Website van MBE groep betreffende het project Paleis Soestdijk]
* [https://www.paleissoestdijk.nl/ruimtelijke-invulling/ Website van het ''Paleis Soestdijk'' betreffende ruimtelijke invulling]

{{Appendix|1=bronvoet|2=

----
{{References||2}}
}}
{{Commonscat|Soestdijk Palace|Paleis Soestdijk}}
{{Navigatie koninklijke paleizen Nederland}}
{{Navigatie kastelen Utrecht}}
{{Coor title dms|52|11|36|N|5|16|46|E|type:landmark_scale:2000_region:NL}}

[[Categorie:Paleis Soestdijk| Paleis Soestdijk]]