Brontekst bekijken van Pact van Bagdad

[[Bestand:CENTO.png|thumb|De deelnemende landen aan het Pact van Bagdad]]

Het '''Pact van Bagdad''' (oorspronkelijke officiële naam: ''Middle East Treaty Organization'' (Verdragsorganisatie van het Midden-Oosten METO), later ''Central Treaty Organization'' (Centrale Verdragsorganisatie CENTO) genoemd) was een anti-[[communisme|communistische]] verdragsorganisatie uit de [[Koude Oorlog]] in het [[Midden-Oosten]], gegroeid uit een verdrag tot wederzijdse bijstand dat [[Turkije]] en [[Pakistan]] in februari [[1954]] aangingen. Op [[4 februari]] [[1955]] sloten [[Irak]] en Turkije een militair samenwerkingsverband, waarbij zich vanaf [[15 april]] van dat jaar het [[Verenigd Koninkrijk (hoofdbetekenis)|Verenigd Koninkrijk]] en later op [[23 september]] [[Pakistan]] en op [[23 oktober]] [[Iran]] aansloten. Vanaf 1955 werd de term ''Pact van Bagdad'' of ''Middle East Treaty Organization'' (METO) gebruikt voor de verdragsorganisatie, waarvan de zetel in [[Bagdad]] werd gevestigd.

Het pact kwam tot stand door [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Amerikaanse]] beloften van economische en militaire steun. De Verenigde Staten besloten zich niet bij de verdragsorganisatie aan te sluiten om [[Arabieren|Arabische]]  staten niet van zich te vervreemden met wie vriendschappelijke relaties werden nagestreefd. Radicale [[nationalisme|nationalisten]] en  [[panarabisme|panarabisten]] zagen het Pact als een Britse poging verloren invloed in de regio terug te winnen, als vergoeding voor het verlies van [[India]] door het [[Britse Rijk]]. Vele van deze nationalistische organisaties zouden samen met recent onafhankelijk geworden landen uit Azië en Afrika (waaronder een flink aantal ex-kolonies) bijeenkomen in de [[Bandungconferentie]] om een "Derde Weg" te bespreken los van het Westen en de [[Sovjet-Unie]].

In 1958 sloten de Verenigde Staten zich alsnog aan bij het militaire comité van de verdragsorganisatie.

Algemeen wordt dit Pact gezien als het minst succesvolle van alle in het kader van de [[containment-politiek]] aangegane allianties gedurende de Koude Oorlog.

==Geschiedenis==
Net als bij de verdragsorganisatie die als voorbeeld diende, de [[Noord-Atlantische Verdragsorganisatie|NAVO]], verplichtten de Pact-deelnemers zich tot wederzijdse samenwerking en bijstand in geval van een aanval door een derde macht en tot [[non-interventie]] in elkanders binnen- en buitenlandse zaken. Het doel was de Sovjet-Unie met een linie van sterke staten aan de zuidwestzijde te omsingelen. Maar in tegenstelling tot de NAVO had de CENTO geen gecentraliseerde verenigde militaire commandostructuur. Ook waren er geen Britse of Amerikaanse militaire bases gevestigd in de Pactstaten. Wel hadden de Verenigde Staten installaties om de communicatie en andere elektronische activiteiten in de Sovjet-Unie te kunnen [[Spion|bespioneren]], en werden de vluchten met de [[Lockheed U-2|U-2]] [[vliegtuig|spionagevliegtuigen]] over de Sovjet-Unie vanaf bases in Pakistan uitgevoerd. Het Verenigd Koninkrijk had op grond van het Pact het gebruiksrecht van sommige militaire installaties in Pakistan en Irak. Via NAVO-afspraken hadden de Verenigde Staten daarnaast met Turkije de afspraak dat hun militaire [[vliegveld]]en door de Amerikanen gebruikt mochten worden.

Op [[14 juli]] [[1958]] werd de door de Britten opgelegde Iraakse [[monarchie]] door een militaire [[staatsgreep]] verdreven. Brigadier-generaal [[Abdul Karim Qassem]] verbrak de banden met het Pact,  ging [[diplomatie]]ke banden aan met de Sovjet-Unie en maakte van zijn land een [[Organisatie van Niet-gebonden Landen|niet-gebonden land]]. Niet lang daarna, op [[24 maart]] [[1959]], trok Irak zich terug uit de verdragsorganisatie, die vanaf [[19 augustus]] in dat jaar verderging als CENTO.

Het [[Midden-Oosten]] en [[Zuid-Azië]] verwerden gedurende de [[1960-1969|jaren zestig]] tot extreem-gewelddadige streken dankzij de voortdurende [[Arabisch-Israëlisch conflict]] en de diverse oorlogen tussen [[India]] en Pakistan. De CENTO wilde in geen van deze conflicten betrokken raken aangezien het een tegen de Sovjet-Unie gerichte organisatie was. Dat bleek het duidelijkst toen Pakistaanse hulpverzoeken in [[Indiaas-Pakistaanse Oorlog van 1965|1965]] en [[Indiaas-Pakistaanse Oorlog van 1971|1971]] strandden, hoewel het land aangevallen werd door India.

CENTO begaf zich niet buiten het werkterrein, waardoor de Sovjet-Unie haar [[invloedssfeer]] vrij eenvoudig naar niet-lidstaten in de regio kon uitbreiden. De beoogde omsingeling werd daardoor overlopen door middel van militaire en politieke samenwerkingen met de regeringen van [[Egypte (land)|Egypte]], [[Syrië]], Irak, de [[Jemen#Zuid-Jemen|Volksrepubliek Zuid-Jemen]], [[Somalië]] en [[Libië]]. In 1970 waren er maar liefst 20000 Russische militairen gelegerd in Egypte en waren er [[Marine (strijdmacht)|marine]]bases in Syrië, Somalië en Zuid-Jemen.

De [[Turkse invasie van Cyprus|Turkse invasie van Cyprus in 1974]] zette het Verenigd Koninkrijk ertoe aan de op het eiland gelegerde en voor CENTO-taken bestemde troepen terug te trekken.
 
De [[Iraanse Revolutie]] van [[1979]] betekende het definitieve einde van  de wederzijdse verdragsorganisatie toen Iran zich op [[26 september]] eruit terugtrok, nadat zowel Pakistan als Iran al in maart van dat jaar de banden met de organisatie verbraken. [[Defensief verdrag|Defensieve]] verdragen van het Verenigd Koninkrijk en/of de Verenigde Staten met landen in de regio die sindsdien nog werden afgesloten waren bilateraal van aard.

==Lijst van secretarissen-generaal==
De verdragsorganisatie werd, net als de NAVO, geleid door een [[secretaris-generaal]]. Opeenvolgend waren dat:

{| class="wikitable" width="40%"
! Zetelperiode || Naam || Land van herkomst
|-
| 1955-1958 || [[Awni Khalidy]] || [[Bestand:Flag_of_Iraq_1924.svg|50px]]
|-
| 1959-1961 || [[Mirza O.A. Baig]] || [[Bestand:Flag of Pakistan.svg|50px]]
|-
| 1962-1968 || [[Abbas Ali Khalatbari]] || [[Bestand:State_flag_of_Iran_1964-1980.svg|50px]]
|-
| 1968-1972 || [[Turgut Menemencioğlu]] || [[Bestand:Flag of Turkey.svg|50px]]
|-
| 1972-1975 || [[Nassir Assar]] || [[Bestand:State_flag_of_Iran_1964-1980.svg|50px]]
|-
| 1975-1977 || [[Ümit Haluk Bayülken]] || [[Bestand:Flag of Turkey.svg|50px]]
|-
| 1977-1978 || [[Sidar Hasan Mahmud]] (waarnemend) || [[Bestand:Flag of Pakistan.svg|50px]]
|-
| 1978-1979 || [[Kamuran Gürün]] || [[Bestand:Flag of Turkey.svg|50px]]
|}

==Externe links==
* [https://web.archive.org/web/20070222110942/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/baghdad.htm Tekst van het Pact van Bagdad]

[[Categorie:Koude Oorlog]]
[[Categorie:Geschiedenis van het Midden-Oosten]]
[[Categorie:Geschiedenis van Azië]]
[[Categorie:Geschiedenis van Bagdad]]
[[Categorie:Militaire alliantie|Bagdad]]