Brontekst bekijken van Oude Rome

{{Infobox historisch land
| Naam in Landstaal  = Roma
| Status             = 
| Voor1              = 
| Vlag_Voor1         = 
| Naam_Voor1         = 
| Voor2              = 
| Vlag_Voor2         = 
| Naam_Voor2         = 
| Voor3              = 
| Vlag_Voor3         = 
| Naam_Voor3         = 
| Na1                = 
| Vlag_Na1           = 
| Naam_Na1           = 
| Na2                = 
| Vlag_Na2           = 
| Naam_Na2           = 
| Na3                = 
| Vlag_Na3           = 
| Naam_Na3           = 
| Jaar van ontstaan  = 753 v.Chr
| Jaar van afloop    = 476
| Vlag               = 
| Vlagartikel        = 
| Wapen              = 
| Wapenartikel       = 
| Leus               = 
| Kaart              = Roman Republic Empire map.gif
| Kaartjaar          = 
| Hoofdstad          = [[Rome (stad)|Rome]]
| Oppervlakte        = 
| Bevolking          = 
| Munteenheid        = 
| Nationale feestdag = 
| Volkslied          = 
| Talen              = [[Latijn]]
| Religie            = 
| Regeringsvorm      = [[Romeins Koninkrijk]] (753–509 v.Chr)<br />[[Romeinse Republiek]] (509-27 v.Chr)<br />[[Romeinse Keizerrijk]] (27 v.Chr –476)
| Staatshoofd        = 
| Plv. Staatshoofd   = 
| Regeringsleider    = 
| Legislatuur        = 
| Dynastie           = 
}}
[[Bestand:Forum Romanum panorama 2.jpg|thumb|400px|Het ''[[Forum Romanum]]'' was het hart van het oude Rome.]]
[[Bestand:Map of ancient Rome.jpg|thumb|Het oude Rome]]
[[Bestand:Roma saeculum VIII.png|right|250px|thumb|Roma saeculum:<br /><span style="color:red;">o</span> '''funderingen van hutten'''<br /><span style="color:red;">x</span> '''graven'''.]]
[[Bestand:Hutvormige urne.png|thumb|250px|Hutvormige vroeg-Romeinse urne.]]
[[Bestand:Rome004.jpg|thumb|250px|Rome tijdens de Republiek.]]
[[Bestand:PPlan_Rome-_Regiones.png|thumb|250px|Rome tijdens de Keizertijd.]]
[[Bestand:Imperium Romanum.gif|thumb|250px|Veroveringskaart Romeinse Rijk.
{{Legenda|Red|Sicilia, Sardinia en Hispania}}
{{Legenda|orange|Gallia, delen van Klein-Azië en Noord-Afrika}}
{{Legenda|yellow|Germania, Pannonia, Alexandria et Aegyptus, Galatia}}
{{Legenda|Lawngreen|Armenia en Mesopotamia}}]]
Het '''oude Rome''' ([[Latijn]]: Roma; Urbs) was een ''[[polis (stad)|polis]]'' in Midden-Italië die uitgroeide tot een wereldrijk. Zijn cultuur verspreidde zich over het hele [[Middellandse Zeegebied]] en zelfs daarbuiten. Het slaagde er ook in om andere culturen te assimileren en zich een mengcultuur als het [[hellenisme]] eigen te maken.

== Ligging ==
De ligging van Rome was uitermate gunstig voor een primaire nederzetting. Rome bevindt zich aan de eerste doorwaadbare plaats in de [[Tiber]] vanaf de zee en in het midden van [[Italië]]. Ten oosten van de Tiber kan men de overblijfselen vinden van de zeven heuvels waarop de stad is gebouwd: Palatijn, Capitool, Coelius, Aventijn, Esquilijn, Quirinaal en Viminaal. Veel belangrijke bouwwerken werden op of in deze heuvels gebouwd. De belangrijkste heuvel was de Palatijn. Hier zijn onder meer het [[Forum Romanum]], het [[Circus Maximus (Rome)|Circus Maximus]], het [[Colosseum]] en meerdere paleizen van Romeinse keizers gebouwd. [[Ontstaan van Rome|Volgens de legende]] is Rome gesticht op deze heuvel door Romulus. De Palatijn zou later ook de heuvel voor de rijkere bevolking worden, dit niet alleen wegens de belangrijke ligging maar ook omwille van het mooie uitzicht dat er was.

De Romeinse redenaar [[Marcus Tullius Cicero]] meende dan ook de goddelijke voorzienigheid van [[Romulus]] - de legendarische stichter van de stad - hierin te kunnen zien (''Rep.'' II 10.).

== Geschiedenis ==
{{Zie hoofdartikel|Geschiedenis van Rome}}

=== De stad Rome ===
Rome bestond oorspronkelijk uit verschillende kleine nederzettingen gesticht door [[latijnen|Latijnse stammen]] die een paar eeuwen eerder, als onderdeel van de [[indo-Europeanen|Indo-Europese]] [[Italiërs]], naar het Italiaanse schiereiland getrokken waren. De Latijnse dorpjes waren gelegen op de heuvels de [[Palatijn]], [[Capitolijn]] en [[Quirinaal]]. Deze nederzettingen zouden zich na verloop van tijd tot een samenwerkingsverband ([[synoikisme]]) organiseren, waaruit de stad Rome ontstond.

Het is onzeker of al deze nederzettingen van Latijnse oorsprong waren. Er is vaak gesuggereerd - onder andere aan de hand van de religie - dat de Quirinaal bewoond werd door de aan de Latijnen verwante [[Sabijnen]].

Aan de hand van urnen die gevonden zijn op de Palatijn kunnen we ons een beeld vormen van hoe de hutten er moeten hebben uitgezien.

Onder de [[Etrusken|Etruskische]] heerschappij kende Rome een enorme urbanisatie: het moerassige ''[[Forum Romanum]]'', oorspronkelijk een gemeenschappelijke weide voor het vee, werd gedraineerd, wegen werden aangelegd en Rome werd een echte stad. De Etrusken modelleerden Rome naar de eigen Etruskische steden, die op hun beurt zich baseerden op de Griekse ''[[Polis (stad)|poleis]]'' in '[[Magna Graecia]]' in Zuid-Italië.

Onder de [[Romeinse Republiek]] groeide Rome stilaan uit tot een regionale grootstad in Italië, die de regio van [[Latium]] overheerste. Het centrum bleef het Forum Romanum en Rome werd ingedeeld in vier stadsdistricten. De uitbreiding van Rome bleef echter beperkt tot de oostoever van de Tiber. De meeste gebouwen in Rome waren opgetrokken uit simpele materialen, waardoor Rome niet echt als de belangrijkste stad van Italië oogde. Met de verovering van [[Griekse oudheid|Griekenland]] kregen de Romeinse senatoren de smaak echter te pakken en begon men Griekse kunstwerken naar Rome te vervoeren en rijkversierde gebouwen naar [[hellenisme|hellenistisch]] model op te trekken.

=== Uitbreiding van het rijk ===
Het ''[[Romeinse Rijk|Imperium Romanum]]'' groeide uit tot het grootste rijk in de antieke wereld. De eerste grote uitbreiding vond plaats in 133 v.Chr. met de inlijving van [[Pergamon]] als de ''provincia'' [[Asia (Romeinse provincie)|Asia]] in het ''Imperium Romanum'', tezamen met de tijdens de [[Punische oorlogen]] veroverde ''provinciae'' [[Sicilia (Romeinse provincie)|Sicilia]], [[Sardinia]] en [[Hispania (Romeinen)|Hispania]]. Tegen 44 v. Chr maakte héél [[Gallië|Gallia]] samen met grote delen van Klein-Azië en Noord-Afrika deel uit van het groeiende ''Imperium Romanum''. Wanneer [[Imperator Caesar Augustus|Augustus]] in 14 n.Chr. zijn laatste adem uitblaast, heeft het rijk onder zijn leiding gebieden veroverd zowel in het noorden (Germania en [[Pannonië|Pannonia]]) als in het zuiden ([[Alexandria et Aegyptus]]) en het oosten ([[Galatië|Galatia]]). In [[117]] kwam er onder [[Traianus]] een laatste uitbreiding naar het oosten met [[Armenia (Romeinse provincie)|Armenia]] en [[Mesopotamia]] als tijdelijke bezittingen, alsook enkele kleinere uitbreidingen in het noorden. Langzaamaan zou dit reusachtige imperium afbrokkelen, totdat enkel het [[Byzantijnse Rijk]] overbleef als laatste erfgenaam van het eens zo machtige Romeinse Rijk. Ook dit rijk was uiteindelijk gedoemd onder te gaan.

== Romeinse maatschappij ==
De Romeinse maatschappij werd ten dele overheerst door de staat waaraan de Romein ondergeschikt was, maar die ook werd gevormd door een deel van hen.

=== Romeinse regeringsvormen ===
{| style="margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; font-size: 88%;" align="center"
|rowspan="2"|[[Romeins Koninkrijk]] [[Bestand:Arrowr.svg|14px]] [[Romeinse Republiek]] [[Bestand:Arrowr.svg|14px]] [[Principaat]] [[Bestand:Arrowr.svg|14px]] [[Dominaat]] [[Bestand:Arrowr.svg|14px]] 
|style="text-align:left;"|[[West-Romeinse Rijk]]
| &nbsp; &nbsp;
|-
|style="text-align:left;"|[[Byzantijnse Rijk]]
|}
<blockquote>
1. De stad Rome heeft vanaf het begin [[Romeins Koninkrijk|koningen]] (gehad); vrijheid en [[consul (Rome)|consulaat]] stelde [[Lucius Iunius Brutus|L. Brutus]] in. [[Dictator (Rome)|Dictaturen]] zijn somtijds verleend; noch had meer dan twee jaar het gezag van tienmannen, noch voor lange tijd het consulaire recht van [[tribunus militum|krijgstribunen]] kracht. Niet die van [[Lucius Cornelius Cinna|Cinna]], noch die van [[Lucius Cornelius Sulla|Sulla]] (was) een lange heerschappij; en [[Gnaeus Pompeius Magnus maior|Pompeius]]' en [[Marcus Licinius Crassus Dives|Crassus]]' macht ging snel over op [[Julius Caesar|Caesar]], [[Lepidus]]' en [[Marcus Antonius|Antonius]]' krijgsmacht ging over op [[Imperator Caesar Augustus|Augustus]], die voor deze [= Rome], moe van burgertwisten, een ''[[imperium (Rome)|imperium]]'' opnam onder de naam van ''[[princeps]]''.
<br /><ref>{{Aut|Publius Cornelius Tacitus}}, ''[[Annales (Tacitus)|Annales]]'' I 1</ref>
</blockquote>
Het is moeilijk om bondiger dan de grote - zo niet dé grootste - Romeinse geschiedschrijver [[Publius Cornelius Tacitus]] de Romeinse geschiedenis - en in het bijzonder die van zijn regeringsvormen - samen te vatten. Rome werd inderdaad vanaf het begin door koningen geregeerd. Door een interne revolutie kwam het koningschap ten val en werd de republiek geïnstalleerd. Deze kende enkele malen alleenheerschappij, zij het slechts voor een kort periode, totdat Augustus - onder de naam van ''princeps'' - een eind maakte hieraan en tot het eind van zijn leven alleenheerser bleef, om vervolgens de fakkel door te geven aan zijn adoptiezoon [[Tiberius Julius Caesar Augustus|Tiberius Julius Caesar]]: het ''[[principaat]]'' was geboren. Omdat Tacitus zijn ''Annales'' tijdens het ''principaat'' schreef, vermeldt hij niet het op het ''principaat'' volgende ''dominaat''. Dit was een aangepaste versie van het ''principaat'' dat meer dan ooit de klemtoon legde op de keizer als ''dominus'' ("meester") - alleenheerser. Wanneer het rijk uiteindelijk wordt opgesplitst, zal het West-Romeinse Rijk al snel vervagen om uiteindelijk ten onder te gaan, terwijl het Oost-Romeinse of Byzantijnse Rijk - ten dele door zijn immense rijkdom - erin slaagde het verval voor verscheidene eeuwen uit te stellen.

=== Romeinse ''familia'' ===
De ''[[familia (Rome)|familia]]'' vormde de basis van de Romeinse samenleving.

== Romeinse kunst & cultuur ==
=== Taal & schrift ===
{{Zie ook|Voor een overzicht van de geschiedenis van het schrift, [[Geschiedenis van het Romeinse schrift]].}}
Het [[Latijn]] was de taal van de Romeinen. Hun schrift namen de Romeinen via de [[Etrusken]] over van de Grieken.

=== Romeinse kunst ===
{{Zie hoofdartikel|Romeinse kunst}}
{{Zijbalk Romeinse kunst}}
Romeinse kunst werd gekenmerkt door een groot absorptievermogen van de kunst van andere culturen.

=== Romeinse technologie ===
De Romeinse technologie was gericht op praktische zaken zoals wegenbouw ([[Heerweg (Romeinse Rijk)|heerbaan]]) en watervoorziening ([[Aquaduct (watergang)|aquaduct]]).

=== Romeinse godsdienst ===
{{Zie hoofdartikel|Romeinse godsdienst}}
De Romeinse godsdienst was een adogmatische, polytheïstische godsdienst met een strikt formalisme wat betreft de rituelen die moesten worden uitgevoerd.

=== Romeinse cultuur ===
{{Zie hoofdartikel|Romeinse cultuur}}
De Romeinse cultuur is opgedeeld in vier periodes: koninkrijk, republiek, principaat en dominaat.

== Romeins leger ==
{{Zie hoofdartikel|Romeins leger}}
Het Romeinse leger was een van de efficiëntste legers in de oudheid. De kern van het Romeinse leger waren de [[legioen]]en die bestonden uit soldaten of ''[[Romeins legionair|milites]]''.

== Referenties ==
* {{Aut|T. Allan}}, ''Het oude Rome. Leven, mythen en kunst'', Hilversum, 2005. {{ISBN|90-5764-576-9}}
* {{Aut|A. Gabucci}}, ''Het oude Rome. Het ontstaan van een mythe, van Augustus tot Justinianus'', Roeselare, 2001. {{ISBN|90-5466-803-2}}
* {{Aut|J. Lendering}}, ''Stad in marmer. Gids voor het antieke Rome aan de hand van tijdgenoten'', Amsterdam, 2002, pp.&nbsp;267–270. {{ISBN|90-253-3153-X}}
* {{Aut|F. Meijer}}, ''Keizers sterven niet in bed. Van Caesar (44 v.Chr.) tot Romulus Augustus (476 n. Chr.)'', Amsterdam, 2001. {{ISBN|90-253-3415-6}}
----
{{References}}
{{Wikibooks|Ab Urbe Condita|''Ab Urbe Condita.'' Een geschiedenis van Rome}}
{{Commonscat|Ancient Rome}}

[[Categorie:Romeinse oudheid| ]]