Brontekst bekijken van Oostblok

{{twijfel|reden =|tekst niet verifieerbaar, bronvermeldingen missen volledig|2024|01|18}}
{{NPOV||2024|01|18}}
[[Bestand:Ostblock in Europa.png|thumb|300px|Oostblok]]
Het '''Oostblok''' is een verzamelnaam voor de voormalige [[Sovjet-Unie]] en de landen in [[Centraal-Europa|Centraal-]] en [[Oost-Europa]] die in de tweede helft van de twintigste eeuw onder de invloedssfeer van de Sovjet-Unie vielen. Militair waren de landen gebonden via het [[Warschaupact]], economisch via de [[Comecon]].

Naast de Sovjet-Unie bestond het Oostblok uit [[Volksrepubliek Hongarije|Hongarije]], [[Socialistische Republiek Roemenië|Roemenië]], [[Volksrepubliek Bulgarije|Bulgarije]], [[Tsjecho-Slowaakse Socialistische Republiek|Tsjechoslowakije]], [[Volksrepubliek Polen|Polen]] en de [[Duitse Democratische Republiek]] (DDR). Soms worden [[Socialistische Federale Republiek Joegoslavië|Joegoslavië]] en [[Albanië]] ook tot het Oostblok gerekend.

In de Oost-Europese gebieden die na de [[Tweede Wereldoorlog]] in de invloedssfeer van de [[communisme|communistische]] Sovjet-Unie vielen, liet de toenmalige leider [[Jozef Stalin|Stalin]] via staatsgrepen ("revoluties van boven") de communisten aan de macht komen. Hij wenste namelijk een "[[cordon sanitaire]]" ten westen van de Sovjet-Unie: een keten van bevriende staten ([[satellietstaat|satellietstaten]]) die bij buitenlandse (lees: westerse) agressie de eerste klappen zouden opvangen. In Joegoslavië, Albanië en Bulgarije kwam een sterke communistische partij aan de macht, maar in Polen, de DDR, Tsjecho-Slowakije, Roemenië en Hongarije waren het relatief kleine partijen die kunstmatig (en vaak via allianties) aan de macht werden geholpen. De Sovjet-Unie trachtte hun economieën via de Comecon in een groter geheel samen te brengen, dat echter eerder gunstig voor de Sovjet-Unie was dan voor de kleinere Oostbloklanden. Zo wilde [[Nikita Chroesjtsjov|Chroesjtsjov]], de opvolger van Stalin, Albanië voedselleverancier maken en vertelde [[Enver Hoxha|Hoxha]] dat "de wondere visvangst echt wat voor hem was".

== Albanië ==
Albanië was orthodoxer in de leer dan de andere communistische landen en bleef decennia nagenoeg in een zelfgekozen isolement. Dit begon toen Joegoslavië in 1948 met de Sovjet-Unie brak, waardoor het land niet meer aan een bondgenoot grensde. Na [[Nikita Chroesjtsjov|Chroesjtsjovs]] kritiek op [[Jozef Stalin|Stalin]] keerde Albanië zich ook van de Sovjet-Unie af en richtte zich op [[Mao Zedong|Mao's]] communistisch [[Volksrepubliek China|China]]. Na de dood van Mao wijzigde de koers van China en wenste Albanië ook met China niets meer te maken hebben; het bleef tot de [[val van het communisme]] geïsoleerd en zonder bondgenoten.

== De DDR ==
De [[Duitse Democratische Republiek]] was een communistisch land dat ontstond in 1949 in het door de Sovjet-Unie bezette deel van het verslagen Duitsland. De DDR had het hoogste inkomen per hoofd van de bevolking, maar kende in de beginjaren een sterke [[Republikflucht|leegloop naar het westen]]. Nadat ongeveer 3 miljoen Duitsers uit de DDR naar het Westen waren gevlucht, is het regime op [[13 augustus]] [[1961]] gestart met het bouwen van een [[Berlijnse Muur|muur]] tussen West- en [[Oost-Berlijn]]. Ook de [[Duits-Duitse grens|grens]] tussen de twee Duitse staten, sinds 1945 onderdeel van het [[IJzeren Gordijn]], werd vanaf dat moment hermetisch afgesloten.

== Joegoslavië ==
Joegoslavië was geen lid van het Oostblok of van het [[Warschaupact]]. Hoewel communistisch geregeerd was de leider, [[Josip Broz Tito|maarschalk Tito]], aan de macht gekomen vanwege zijn succes als partizanenleider. Tito was dus niet door het [[Rode Leger (Sovjet-Unie)|Rode leger]] geïnstalleerd en had aldus geen verplichtingen jegens hen. Tito weigerde ook aan allerlei economische, ideologische en militaire eisen van de Sovjet-Unie tegemoet te komen. Dit leidde in 1948 tot een openlijke breuk met de Sovjet-Unie.

Joegoslavië was in 1961 een van de oprichters van de [[Organisatie van Niet-gebonden Landen]] en kon zijn positie tussen Oost en West uitbuiten. Toen de [[Koude Oorlog]] ten slotte ten einde liep en Tito inmiddels overleden was, kon de overheid het land niet langer bijeen houden en viel het uiteen.

== Polen ==
In Polen was de afwijzing van het communisme het sterkst. In de geschiedenis was Polen drie keer tussen Pruisen en Rusland verdeeld en in [[1939]] hadden [[nazi-Duitsland]] en de Sovjet-Unie samen Polen bezet. Aan het eind van de [[Tweede Wereldoorlog]] werd Polen weer door het Rode Leger bezet, nadat de Sovjetlegers tijdens hun opmars richting Duitsland vlak voor [[Warschau]] halt hielden en het veelal pro-westerse en liberale verzet door de Duitse bezetters liet uitmoorden (zie de ''[[Opstand van Warschau (1944)|Opstand van Warschau]]''). In [[1956]], [[1970]] en [[1980]] kwam het in Polen tot opstanden, en vooral in de minder toegankelijke gebieden hielden zich nog lange tijd opstandelingen schuil. De opstand van 1980 was goed georganiseerd in de vakbond [[Solidarność]] en kon door de communistische partij niet onder controle gebracht worden.

== Roemenië ==
Roemenië nam ook een aparte positie in, want het bewind daar stelde zich ten opzichte van de [[Sovjet-Unie]] vrij onafhankelijk op. Ook dit land leek relatief liberaal. De Amerikaanse regeringen en diplomaten meenden dat Roemenië in een conflict de kant van het westen zou kunnen kiezen of neutraal zou blijven en trachtten de Roemeense dictator [[Nicolae Ceaușescu|Ceaușescu]] te paaien. Dit bleek een misvatting; Ceauşescu onderdrukte de binnenlandse oppositie met harde hand en kocht zijn relatieve vrijheid af met de belofte de Russen onvoorwaardelijk te steunen.

== Begin van het einde ==
De kritiek van Chroesjtsjov op Stalin na diens dood deed in 1956 ook de posities van de leiders in de Oostbloklanden wankelen. De onderdrukking van de opstanden ([[volksopstand in de DDR (1953)|Berlijn 1953]], [[Hongaarse Opstand|Boedapest 1956]] en [[Praagse Lente|Praag 1968]]) maakten echter duidelijk dat de Sovjet-Unie een aantasting van haar invloedssfeer niet zou dulden. In [[1980]] lukte het de Poolse vakbond [[Solidarność]] via vreedzame weg en voor korte tijd hervormingen te forceren. Gedurende de rest van de jaren tachtig, ondersteund door [[paus Johannes Paulus II]] en de [[Verenigde Staten]], zouden deze vakbond en overige organisaties in het Oostblok voor druk op de regimes zorgen.

Het einde van het Oostblok werd ingeluid door [[Michail Gorbatsjov]], die de communistische leiders in de Oostblokstaten weigerde nog langer te steunen. In 1989-1990 [[val van het communisme|vielen de communistische regimes als dominostenen]], de een na de ander. [[Hongarije]] opent in 1989 de grens door het doorknippen van het ijzeren gordijn bij de stad [[Sopron (stad)|Sopron]] tijdens de [[Pan-Europese picknick]].

Nog steeds wordt de term ''Oostblok'' gebruikt ter aanduiding van de voormalig communistische Midden- en Oost-Europese landen. Een andere benaming was de [[Tweede wereld]]. De meeste inwoners van deze landen vinden het echter niet prettig wanneer hun landen als "Oostblok" worden aangeduid. Aangezien het kader waarin de landen samen het ''Oostblok'' vormden niet meer bestaat, is hedendaags gebruik van de term strikt genomen ook incorrect.

{{Appendix}}{{Navigatie streken Europa}}

[[Categorie:Geschiedenis van Europa]]
[[Categorie:Koude Oorlog]]