Brontekst bekijken van Ontmanteling

{{wikt klein|ontmantelen}}
'''Ontmanteling''' heeft meerdere betekenissen:
* In de [[Lijst van vaktermen in de vestingbouwkunde|vestingbouwkunde]] wordt hiermee bedoeld het opheffen van de vestingfunctie door het weghalen c.q. onklaar maken van alle oorlogstuig op stadsmuren, bij stadspoorten, [[Borstwering (verdedigingswerk)|borstwering]]en en buiten de stadsmuren gelegen [[Vesting (verdedigingswerk)|vestingwerken]]. Na ontmanteling konden de betreffende locaties eventueel worden geslecht (afgebroken).
* In het algemeen verwijst het naar het opheffen van een georganiseerd geheel door de onderdelen ervan uiteen te nemen:
** In de industrie het leeghalen van een fabriek door het te ontdoen van machines en inventaris, of in het algemeen gedeeltelijke of gehele liquidatie van een fabriek, zoals [[ontmanteling van een kerncentrale]]
** ontmanteling van een systeem, zoals [[Kernwapenontmanteling]]<ref>[https://repository.ubn.ru.nl/handle/2066/192900 ''Ontmanteling kernwapens geen oplossing'']</ref>
** ontmanteling van een organisatie<ref>[https://www.tweedemonitor.nl/kamervraag/2019Z20246 ''Vragen van het lid Jasper vanDijk (SP) aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de ontmanteling van SW-bedrijf Soweco'']</ref> of netwerk<ref>[https://www.hln.be/buitenland/europese-criminele-organisatie-die-680-miljoen-euro-verdiende-opgerold-br~abaed424/ ''Europese criminele organisatie die 680 miljoen euro verdiende opgerold''] hln.be</ref>

== Ontmanteling in de vestingbouwkunde ==
'''Ontmanteling''' betekent in de vestingbouwkunde het onklaar maken van [[Borstwering (verdedigingswerk)|borstwering]]en en [[Vesting (verdedigingswerk)|vestingwerken]]. De omwalling van een [[vestingstad]], bestaande uit [[stadswal|aarden wallen]] en/of [[stadsmuren]] werd gezien als een "mantel", ter bescherming tegen de "regen van pijlen, kogels enzovoort". Het afgraven van wallen, en dempen van grachten noemt men slechten.<ref>Pieter Weiland: ''[http://books.google.nl/books?id=MWUTAAAAQAAJ&pg=PA556&dq=Ontmanteling+vestingwerken&as_brr=1#v=onepage&q=&f=false Nederduitsch taalkundig woordenboek, Volume 6]'' Amsteldam Allart 1807.</ref>

===Vestingwet===
In Nederland maakte de [[vestingwet]] uit [[1874]] het mogelijk dat steden hun vestingwerken konden afbreken, om de plaats vrij te maken voor nieuwe stedelijke voorzieningen op de vrijgekomen grond.
<ref>Herman van Bergeijk, Koos Bosma & Dolf Broekhuizen ''[http://books.google.nl/books?id=uxh8gYiOgbYC&pg=PA34&dq=Vesting+Wet+van+1874&as_brr=1#v=onepage&q=&f=false De stad]'' Paperback - 2006.</ref> De Vestingwet was het eindpunt van een al langer bestaande ontwikkeling, waarbij zelfs al in het begin van de negentiende eeuw de vestingfunctie van sommige steden werd opgeheven. Voorbeelden zijn Arnhem (1817), Roermond (1819), [[Haarlem]] (1821) en [[Utrecht (stad)|Utrecht]] (1829).<ref>Han Meyer ''[http://books.google.nl/books?id=wDfyBGwbcjoC&pg=RA1-PA74&dq=ontmanteling+vestingwet&as_brr=3#v=onepage&q=ontmanteling%20vestingwet&f=false De stad]'' Paperback - 2006.</ref>. Maastricht, het Bolwerk der Nederlanden, verkreeg op 29 mei 1867 met Venlo, Vlissingen en enkele vestingen in de noordwesthooek van Noord-Brabant en langs de Schelde de opheffing van de vesting. 
De terreinen werden door het [[Ministerie van Oorlog]] via de [[Dienst Domeinen|Dienst Registratie en Domeinen]] verkocht aan de gemeenten. Om ongebreidelde stadsuitbreiding te beteugelen waren ingenieuze stedenbouwkundige ontwerpen noodzakelijk. De ingenieur [[Frederik Willem van Gendt]] was hierin na 1871 een belangrijk adviseur. Onderdelen van de door hem voorgestelde plannen waren uitbreiding van het stratenplan, wandelparken en nieuwbouw in buiten de oorspronkelijke stadsmuren gelegen villaparken.

== Zie ook ==
* [[Lijst van vaktermen in de vestingbouwkunde]]

[[Bestand:Kenaupark Haarlem 4.jpg|thumb|800px|center|Ontmantelde vestingwerken [[Kenaupark]] te [[Haarlem (hoofdbetekenis)|Haarlem]]]]

{{Appendix}}
{{Navigatie vaktermen vestingbouwkunde}}

[[Categorie:Vestingbouw]]
[[Categorie:Vestingwerk|Ontmanteling]]
[[Categorie:Ruimtelijke ordening]]
[[Categorie:Planologie]]