Brontekst bekijken van Noria (molen)

[[Bestand:Hama-3 norias.jpg|thumb|De noria's van [[Hama (stad)|Hama]] in Syrië]]
Een '''noria''' is een eenvoudige [[pomp (machine)|pomp]] bedoeld voor [[irrigatie]]. De werking is eenvoudig: een rad met emmers o.i.d. eraan bevestigd, draait rond. Tijdens het ronddraaien scheppen de emmers water uit de [[Bron (water)|bron]]. Eenmaal op de juiste hoogte aangekomen, worden de emmers gekanteld en wordt de inhoud ervan uitgegoten in een [[Aquaduct (watergang)|aquaduct]], om verder getransporteerd te worden.

Er bestaan drie soorten noria's:
# aangedreven door een dier (meestal een paard, ezel of os), een [[rosmolen]]. De emmers zijn aan het wiel bevestigd of hangen aan een ketting tot in de bron enkele meters lager.
# door de wind aangedreven, een [[windmolen]].
# een [[waterrad]] dat in beweging wordt gezet door de stroming van een rivier. Het water wordt uit de rivier zelf geschept ([[onderslagmolen]]). 

== Geschiedenis ==
De oudste beschrijving van een noria op waterkracht is van de hand van [[Titus Lucretius Carus|Lucretius]]. De oorsprong van dit type ligt in het [[nabije Oosten]] van de 3e of 2e eeuw v. Chr. De Romeinen vervingen omstreeks het jaar 300 de gesloten houten bakjes die het water opschepten door potten van gebakken klei. Tussen de zevende en de dertiende eeuw werden de noria's verbeterd in de Islamitische wereld. Ze werden op veel plaatsen gebruikt voor irrigatie. Tijdens de [[Song-dynastie]] in China werden deze molens ook veel toegepast.

== Logistiek ==
De term 'noria' wordt ook gebruikt om een [[logistiek]] proces te beschrijven dat analoog aan een rad verloopt, met name binnen de [[Rampenbestrijding|hulpverlening bij rampen]].

* In [[België]] omvat het [[Medisch Interventieplan]] bijvoorbeeld de concepten 'kleine noria' en 'grote noria'. De kleine noria betreft het vervoer van [[Slachtoffer|slachtoffers]] vanaf het rampterrein tot aan een ter plaatse opgerichte [[Veldhospitaal|medische post]], waar zij de eerste zorgen toegediend krijgen. De grote noria betreft het vervoer van slachtoffers van deze medische post naar een of meerdere [[Ziekenhuis|ziekenhuizen]] voor verdere verzorging en behandeling. De [[Hulpverlener|hulpverleners]] en [[Ambulance|ambulances]] die hiervoor ingezet worden, werken als een rad waarbij zij telkens een slachtoffer ophalen en weer overdragen aan de volgende schakel in de hulpverleningsketen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.health.belgium.be/sites/default/files/media/files/2025-11/mip_januari_2017.pdf |titel=Medisch interventieplan (MIP) |datum=2017 |bezochtdatum=2025-12-28 |uitgever=FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu |pagina's=p. 21–23 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20251228134916/https://www.health.belgium.be/sites/default/files/media/files/2025-11/mip_januari_2017.pdf |archiefdatum=2025-12-28 |formaat=pdf}}</ref>
* Bij het optreden van de [[brandweer]] kan de term 'noria' analoog gebruikt worden om bijvoorbeeld het over en weer pendelen van [[Tankauto|tankwagens]] voor de waterbevoorrading te beschrijven.<ref>{{Citeer web |url=https://securitecivile.be/sites/default/files/procedure_bosbranden_10-2019.pdf |titel=Procedure: bosbranden |datum=2018-05-10 |bezochtdatum=2025-12-28 |uitgever=Federaal Kenniscentrum voor de Civiele Veiligheid |pagina's=p. 21, 41 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20251228135712/https://securitecivile.be/sites/default/files/procedure_bosbranden_10-2019.pdf |archiefdatum=2025-12-28 |formaat=pdf}}</ref>
* Er kan ook gesproken worden van een noria bij het bedelen van water aan voertuigen die stilstaan in een [[File (verkeer)|file]] bij warm weer.<ref>{{Citeer web |url=https://rampenmanagement.be/wp-content/uploads/PGRM_AJ20172018_Eindwerk_Lahey-Diane.pdf |titel=Aanpakken van de medische problematieken in extreme zomerse files |achternaam=Lahey |voornaam=Diane |datum=2017 |bezochtdatum=2025-12-28 |werk= |uitgever=Universiteit Antwerpen {{!}} Campus Vesta {{!}} Provincie Antwerpen |pagina's=p. 45 |formaat=pdf}}</ref>

== Foto's ==
<gallery>
Bestand:Noriacristina.jpg|Noria op handkracht in [[Algeciras]] (Spanje)
Bestand:Möhrendorf Wasserräder Schmiedsrad.jpg|Noria's bij het Duitse [[Möhrendorf]]
Bestand:Water Wheel.png|Schematische werking
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Schroef van Archimedes]]
* [[Spiraalpomp]]

{{Appendix}}
[[Categorie:Molen]]
[[Categorie:Pomp]]
[[Categorie:Waterbeheer]]