Brontekst bekijken van Nieuw-Guinea

{{Infobox eiland
| naam        = Nieuw-Guinea
| map         = LocationNewGuinea.png
| locatie     = [[Grote Oceaan]]
| groep       = 
| land        = [[Indonesië]] en [[Papoea-Nieuw-Guinea]]
| hoofdplaats = [[Jayapura (stad)|Jayapura]] en [[Port Moresby]]
| km2         = 821.400<ref name="Britannica"/>
| omtrek      = 
| inwoners    = 11.306.940 (2014){{Bron?||2020|05|28}}
| gebruik     = 
| detailkaart = Newguinea_topo.png
| detailkaartbijschrift = Topografische kaart en Politieke situatie
| detailkaart1 = [[bestand:New_guinea_named.png|265px]]
}}
[[bestand:NewGuineaSelonUsher.png|thumb|[[Papoeatalen]] op Nieuw-Guinea]]
'''Nieuw-Guinea''' is een [[eiland]] in het westen van de [[Grote Oceaan]] dat behoort tot het werelddeel [[Oceanië]]. Het eiland wordt begrensd door de Grote Oceaan in het noorden, de [[Bismarckzee|Bismarck-]] en [[Salomonzee]] in het oosten, de [[Koraalzee]] en de [[Straat Torres]] in het zuiden en de [[Arafurazee]] in het zuidwesten.<ref name="Britannica">{{en}} '''Encyclopædia Britannica.''' ''[https://www.britannica.com/place/New-Guinea New-Guinea]''. (Geraadpleegd op 26 maart 2017).</ref> Nieuw-Guinea ligt ten noorden van [[Australië (land)|Australië]] en ten oosten van de [[Indische Archipel]] waartoe het soms ook gerekend wordt, hoewel het eiland zich op het [[Australische plaat|Australisch continentale plaat]] bevindt. In etnologisch opzicht hoort Nieuw-Guinea bij de eilandengroep [[Melanesië]].

Staatkundig gezien is het verdeeld over twee landen; het [[Westelijk Nieuw-Guinea|westelijk deel]] hoort bij [[Indonesië]] en omvat de provincies [[Papoea (provincie)|Papoea]] en [[West-Papoea (provincie)|West-Papoea]] en het oostelijk deel vormt het merendeel van [[Papoea-Nieuw-Guinea]]. Nieuw-Guinea is met een oppervlakte van 821.400 vierkante kilometer na [[Groenland]] het [[lijst van eilanden naar grootte|grootste eiland ter wereld]]. De bevolking omvatte in 2010 ongeveer tien miljoen personen.<ref name="Britannica"/>

{| class="wikitable sortable"
! class="unsortable" |Vlag
! class="unsortable" |Wapen
! Naam
! Hoofdstad
! Oppervlakte
! Taal
! Munteenheid
! UTC
! Status
|-
| [[Bestand:Flag of Papua New Guinea.svg|40px|rand]]
| [[Bestand:National emblem of Papua New Guinea.svg|40px|rand]]
| [[Papoea-Nieuw-Guinea]]
| [[Port Moresby]]
| 462.840 km²
| [[Engels]], [[Hiri Motu]] en [[Tok Pisin]]
| [[Kina (munt)|Papoea-Nieuw-Guinese kina]]
| +10
| [[Onafhankelijkheid (staatkunde)|Onafhankelijk]]
|-
| [[Bestand:Morning Star flag.svg|40px|rand]]
| [[Bestand:Coat of arms of Republic of West Papua.svg|40px|rand]]
| [[Westelijk Nieuw-Guinea]]
| [[Jayapura (stad)|Jayapura]]
| 323.000 km²
| [[Engels]], [[Indonesisch]] en [[Papoeatalen]]
| [[Indonesische roepia]]
| +9
| Onderdeel van [[Indonesië]]
|}

== Prehistorie ==
{{Zie hoofdartikel|Prehistorie van Nieuw-Guinea}}

== Nederlands-Nieuw-Guinea ==
{{Zie hoofdartikel|Nederlands-Nieuw-Guinea}}
Na de onafhankelijkheidsoorlog van Indonesië tussen [[1945]] en [[1949]] maakte het westelijk deel van Nieuw-Guinea tot 1962 als [[Nederlands-Nieuw-Guinea]] deel uit van het [[Koninkrijk der Nederlanden]] en was het het laatste restant van de Nederlandse koloniën in deze regio. In [[1956]] liet het [[Nederland]]s koloniaal gezag de [[Obano-opstand]] in het [[Wisselmeren]]gebied neerslaan door het [[Korps Mariniers]]. Hierbij vielen meer dan 100 doden.

Tijdens de regeerperiode van de [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] president [[John F. Kennedy]] (1961-1963) intensiveerde Indonesië zijn campagne om Nieuw-Guinea in te lijven. De [[Verenigde Staten]] en de [[Verenigde Naties]] oefenden toenemende druk uit op Nederland om hieraan toe te geven.

Als antwoord op de activiteit van gewapende Indonesische infiltranten en de dreiging van een Indonesische invasie stuurde Nederland in 1962 bijna 10.000 militairen naar Nederlands-Nieuw-Guinea. Uiteindelijk werd de kwestie door diplomatiek overleg opgelost. De Amerikaanse diplomaat [[Ellsworth Bunker]] ontwierp een vredesakkoord, dat op 15 augustus 1962 in New York werd ondertekend door Nederland, Indonesië en de Verenigde Naties ([[Akkoord van New York|Verdrag van New York]]).

[[Bestand:Vlag voor Nieuw-Guinea-514742.webm|thumbtime=0:52|thumb|none|[[Polygoonjournaal|Bioscoopjournaal]] uit 1961. Fabricage van vlaggen voor Nieuw-Guinea in een vlaggenfabriek te [[Vlaardingen]].]]

== Zie ook ==
* [[Papoea's]]
* [[Duits-Nieuw-Guinea]]
* [[Brits-Nieuw-Guinea]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Nieuw-Guinea| ]][[Categorie:Verdeeld eiland]][[Categorie:Eiland in de Grote Oceaan]]