Brontekst bekijken van Nederlandse koloniën

{{Zijbalk geschiedenis Nederland}}
[[Bestand:DutchEmpire15.png|400px|thumb|Nederland en koloniën.]]
[[Bestand:563189Aankondiging PHOHI.wav|thumb|De [[Philips Omroep Holland-Indië|PHOHI]] was een [[radio-omroep]] van [[Koninklijke Philips|Philips]] die zich met uitzendingen via de [[kortegolf]] richtte op de Nederlandse koloniën, voornamelijk [[Nederlands-Indië]].]]
De [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]] en het [[Koninkrijk der Nederlanden]] (vanaf [[1815]]) hebben diverse koloniën in bezit gehad. Dit [[Kolonie (staatkundig)|koloniale rijk]] viel uiteen na de [[Tweede Wereldoorlog]].

== Opbouw ==
Tijdens de [[Gouden Eeuw (Nederland)|Gouden Eeuw]] was de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]], via de [[Vereenigde Oostindische Compagnie]] (VOC) en de [[West-Indische Compagnie]] (WIC) een kleine koloniale mogendheid.

Koloniën onder heerschappij van de VOC waren:
* [[Amboina (VOC-gebied)|Amboina]] en de [[VOC op de Banda-eilanden|Banda-eilanden]] (de [[Molukken]] in het huidige Indonesië);
* [[Batavia (Nederlands-Indië)|Batavia]] en [[Java's Noordoostkust]] (op [[Java (eiland)|Java]] in het huidige Indonesië);
* [[VOC in Bengalen|Bengalen]] (in het huidige Bangladesh);
* [[Ceylon (VOC-gebied)|Ceylon]] (tegenwoordig [[Sri Lanka]]);
* [[Kaapkolonie]] (tegenwoordig [[Zuid-Afrika]]);
* [[Kust van Coromandel]] (in het huidige [[India]]);
* [[Nederlands-Celebes]] ([[Celebes|Sulawesi]] in het huidige [[Indonesië]]);
* [[Nederlands-Formosa]] (westelijke vlakte van [[Taiwan]]);
* [[Nederlands-Malabar]] (in het huidige India, in [[Malabar (India)|Malabar]]);
* [[Nederlands-Malakka]] (in het huidige [[Maleisië]]);
* [[Suratte]] (in het huidige India);
* Westkust van [[Sumatra]] rond [[Padang]] (in het huidige Indonesië).

Onder heerschappij van de WIC:
* [[Arguin]] (eiland langs de kust van [[Mauritanië]]);
* [[Curaçao]], inclusief [[Aruba]] en [[Bonaire]];
* [[Loango-Angolakust]] (in het huidige [[Angola]]);
* [[Nederlands-Brazilië]] (lag in het huidige [[Brazilië]]);
* [[Nederlands-Guiana]], bestaande uit [[Essequebo (kolonie)|Essequebo]] en [[Demerary]], [[Berbice]] en [[Suriname (kolonie)|Suriname]] (het huidige [[Guyana]] en [[Suriname]]);
* [[Nederlandse Goudkust]] (lag in het huidige [[Ghana]]);
* [[Nederlandse Maagdeneilanden]] (de huidige [[Amerikaanse Maagdeneilanden|Amerikaanse]] en [[Britse Maagdeneilanden]]);
* [[Nieuw-Nederland]] (lag in de huidige staat [[New York (staat)|New York]]);
* [[Nieuw Walcheren]] (lag op het eiland [[Tobago]]);
* [[Sint Maarten (eiland)|Sint Maarten]];
* [[Sint Eustatius]], inclusief [[Saba]];
* [[Slavenkust]] (lag onder andere in [[Benin]], [[Togo]] en [[Nigeria (land)|Nigeria]]).

Na de [[Franse tijd in Nederland|Franse tijd]] bleven het [[Verenigd Koninkrijk der Nederlanden]] en later het [[Koninkrijk der Nederlanden]] aanvankelijk de baas in:
* [[Curaçao en Onderhorigheden]] (vanaf 1948 de [[Nederlandse Antillen]] genoemd);
* [[Nederlands-Indië]] (inclusief [[Nederlands-Nieuw-Guinea]]);
* [[Nederlandse Goudkust]] (tot 1872);
* [[Suriname (kolonie)|Suriname]].
In die tijd bezetten de Nederlandse koloniale bezittingen qua territoriale omvang de tweede plaats, na het Verenigd Koninkrijk.

== Dekolonisatie ==
[[Bestand:Dutch Empire preWWII.png|thumb|Nederland en zijn koloniën aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog]]
Na de [[Tweede Wereldoorlog]] begon, net als alle andere koloniale rijken, ook het Nederlandse te verbrokkelen.

In 1945 verklaarde een groep inheemse vrijheidsstrijders op [[Java (eiland)|Java]] in [[Nederlands-Indië]] zich na de terugtrekking van de [[Japan]]se bezettingstroepen, door het uitroepen van de [[Republik Indonesia]], eenzijdig onafhankelijk. Door middel van de zogenaamde [[Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog|politionele acties]] probeerde Nederland het land binnen het Koninkrijk te houden, maar in 1949 erkende Nederland onder grote internationale druk de onafhankelijkheid van het land, dat nu [[Indonesië]] heet. In 1950 werden ook de Molukken aan Indonesië overgedragen. De Nederlanders behielden echter [[Nederlands-Nieuw-Guinea]].

In 1954 maakte het [[Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden]] [[Suriname (Koninkrijk der Nederlanden)|Suriname]] en de [[Nederlandse Antillen]] autonome landen binnen het [[Koninkrijk der Nederlanden]].

In 1963 werd Nederlands-Nieuw-Guinea onder druk van de [[Verenigde Staten]] en de [[Verenigde Naties]] overgedragen aan Indonesië.

In 1975 werd [[Suriname]] geheel onafhankelijk. Het land heet nog steeds Suriname en de officiële landstaal is er nog altijd [[Nederlands]].

[[Aruba]] splitste zich op 1 januari 1986 af van de Nederlandse Antillen en werd een apart land binnen het Koninkrijk der Nederlanden ([[Status aparte (Koninkrijk der Nederlanden)|status aparte]]).

Op 10 oktober 2010 hielden de Nederlandse Antillen als land op te bestaan. [[Bonaire]], [[Saba]] en [[Sint Eustatius]] werden als openbare lichamen (''[[Caribisch Nederland]]'') onderdeel van Nederland. Ze worden ook wel aangeduid als bijzondere gemeenten. De drie eilanden behouden in eerste instantie hun [[Landen en gebieden overzee|LGO]]-status (Landen en Gebieden Overzee) binnen de [[Europese Unie]]. Vijf jaar na de toetreding tot het Nederlands staatsbestel zal de verhouding tussen de EU en de eilanden opnieuw worden bekeken. [[Curaçao]] en [[Sint Maarten (eiland)|Sint Maarten]] werden net als Aruba autonome landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden en houden waarschijnlijk de status van LGO. Een overgang naar [[Ultraperifeer gebied|Ultraperifeer gebied (UPR)]] wordt overwogen.

== Literatuur ==
* {{Aut|John Jansen van Galen}}: ''Afscheid van de koloniën: het Nederlandse dekolonisatiebeleid 1942-2012'', Uitgeverij Atlas Contact, 2013, {{ISBN|9789025435301}}
*{{Aut|John Jansen van Galen}}: ''Fiasco van goede bedoelingen: Nederland en de Indonesische onafhankelijkheid.'' Uitgeverij Pluim, 2019, ISBN 9789492928757

== Zie ook ==
* [[Lijst van Nederlandse koloniën en handelsposten]]
* [[Lijst van Nederlandse ontdekkingsreizigers]]
* [[Ministerie van Koloniën (Nederland)]]

== Externe link ==
* [http://www.atlasofmutualheritage.nl/nl/ Atlas of Mutual Heritage], met informatie en 7000 afbeeldingen over VOC en WIC.

{{Navigatie koloniën Republiek der Verenigde Nederlanden}}
{{Navigatie koloniën Koninkrijk der Nederlanden}}
{{Navigatie kolonialisme}}

[[Categorie:Voormalige kolonie van Nederland| ]]