Brontekst bekijken van Nebelwerfer

[[Bestand:10cmNbW40.jpg|right|thumb|Geallieerde inlichtingendiagram van een 10 cm NbW 40]]
{{Short description|Duitse raketartillerie}}
[[Bestand:Nebelwerfer 15cm 6 barrels.jpg|thumb|300px|Zes loops Nebelwerfer]]
De 15cm '''Nebelwerfer''' 41 (15cm Nbl.W.41) en 21cm Nebelwerfer 42 (21cm Nbl.W.42) waren [[raketwerper]]s die tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] door de Duitsers tegen vijandelijke troepen of stellingen gebruikt werden. Ze werden ontwikkeld in de jaren 30 en konden in tien seconden een salvo van zes of vijf raketten afvuren.

Door het hoge krijsende geluid dat de raketten maakten als ze werden afgevuurd kreeg de Nebelwerfer van de geallieerde soldaten verschillende bijnamen zoals "[[Screaming Meemie]]" ([[Schreeuwende Mimi]]) en "[[Moaning Minnie]]" ([[Kreunende Minnie]]).
=== Omschrijving ===
De '''Nebelwerfer''' ('''mistwerper''') was een serie wapens uit de [[Tweede Wereldoorlog]] van [[Nazi-Duitsland|Nazi Duitsland]]. Ze werden aanvankelijk ontwikkeld door en toegewezen aan de Nebeltruppen van het [[Duitse leger (Wehrmacht)|Leger]]. Aanvankelijk werden twee verschillende mortieren ingezet voordat ze werden vervangen door een verscheidenheid aan raketwerpers, variërend in grootte van {{convert|15|to|32|cm|in}}. De dunne wanden van de raketten hadden het grote voordeel dat er veel grotere hoeveelheden gassen, vloeistoffen of [[high explosieve]]s konden worden afgeleverd dan artillerie- of zelfs mortiergranaten van hetzelfde gewicht. Met uitzondering van de [[Balkancampagne (Tweede Wereldoorlog)|Balkancampagne]] werd Nebelwerfer gebruikt in elke campagne van het Duitse leger tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een versie van het {{convert|21|cm|abbr=on}} kalibersysteem werd aangepast [[Werfer-Granate 21|voor lucht-lucht gebruik]] tegen geallieerde bommenwerpers.
== Naam ==
De naam van de Nebelwerfer, wat zich vertaalt als "mistwerper",<ref>Zetterling, Niklas Frankson Anders - De rit naar Moskou, 1941: Operatie Taifun en de eerste grote crisis van Duitsland in de Tweede Wereldoorlog - Kazemat Uitgevers 7 mei 2013 - page 109</ref> In het Duitse leger heette de raketartillerie 'Nebelwerfer', wat 'mistwerper' betekent. Er bestond al een ouder wapensysteem met die naam, dat werd gebruikt om kunstmatige mist op het slagveld te projecteren. Hiervoor waren twee verschillende soorten mortieren ontwikkeld, de Nebelwerfer 35 en de 10cm Nebelwerfer 40. Om het nieuwe wapen te verhullen, kreeg het dezelfde naam als het reeds in gebruik zijnde systeem. Dit was waarschijnlijk niet meer dan tijdelijk bedoeld, maar de naam zou blijven hangen.<ref>Bergström, Christer - De Ardennen, 1944-1945: Hitler's Winteroffensief - Verklarende woordenlijst en gids voor afkortingen - Kazemat 3 november 2014 pages 12 - Nebelwerfer (mistwerper), Duitse raketartillerie.</ref><ref>Mongáin, Colm Ó - De wapens die gebruikt, gevreesd en bedreigd werden in de oorlog in Oekraïne -  RTÉ 2022-04-06 - https://www.rte.ie/news/world/2022/0406/1290608-weapons-explainer/</ref> was eerder gegeven aan een rookgenererende Nebelwerfer 35, en werd later gebruikt voor de [[10 cm Nebelwerfer 40|10 cm ''Nebelwerfer'' 40]], die zowel granaten met chemische munitie als zeer explosieve granaten kon afleveren. Dezelfde naam werd vervolgens gebruikt voor latere raketwerpersystemen. Voor beide systemen bleef de naam Nebelwerfer in gebruik, wat oorspronkelijk mogelijk niet de bedoeling was.<ref>Zetterling</ref><ref>Bergstrom</ref> Het luide, schelle huilende geluid van de binnenkomende raketten bracht geallieerde soldaten in de [[geallieerde invasie van Sicilië|Sicilië-campagne]] ertoe om deze de bijnamen "Screaming Mimi" en "Moaning Minnie" te geven.<ref>http://www.lonesentry.com/articles/rocket/index.html Duitse raket- en terugstootloze wapens maart 1945 Intelligence Bulletin</ref>
=== Rudolf Nebel ===
[[Rudolf Nebel]], een Duitse [[vlieger]] en raketbouwer wiens achternaam zich vertaalt als "mist", wordt soms ten onrechte genoemd als de uitvinder van de Nebelwerfer artillerie. Nebel ontwikkelde echter wel een op poeder gebaseerd raketsysteem met dezelfde naam dat hij gebruikte als gevechtspiloot tijdens [[Eerste Wereldoorlog]],<ref>[https://www.deutschlandfunk.de/125-geburtstag- von-rudolf-nebel-pionier-der-raketentechnik.871.de.html?dram:article_id=443945 125. Geburtstag von Rudolf Nebel: Pionier der Raketentechnik] Deutschlandfunk</ref> haalt twee Britse vliegtuigen neer.<ref>boek Grosz, Peter M. - Halberstadt Fighters - Classics of WWI Aviation, Volume 1 - 1996 Albatros Publications Berkhamsted, Hertfordshire, UK - pagina=10</ref>

==Wapens==
===10 cm ''Nebelwerfer'' 35===
{{Hoofd|10 cm Nebelwerfer 35}}
De lagere mondingssnelheid van een mortier betekende dat de granaatwanden dunner konden zijn dan die van artilleriegranaten, en dat hij een grotere lading kon dragen dan artilleriegranaten met hetzelfde gewicht. Dit maakte het tot een aantrekkelijk afleversysteem voor gifgassen. De [[Chemical Corps (United States Army)|Chemical Warfare Service]] van het Amerikaanse leger ontwikkelde hun [[M2 4,2-inch mortel|4,2-inch chemische mortel]] om precies die reden en de ''Nebeltruppen'' deelden die redenering. Het eerste wapen was ook een [[mortar (weapon)|mortar]], de [[10 cm Nebelwerfer 35]], ontworpen in 1934.<ref name=gc>Gander en Chamberlain, p. 298</ref>

===10 cm ''Nebelwerfer'' 40===
{{Hoofd|10 cm Nebelwerfer 40}}
Bijna vanaf het begin wilde het leger een groter bereik dan de 10 cm NbW 35's {{convert|3000|m|yd}}, maar troepenproeven met twee prototypes vonden pas in mei 1940 plaats. Geen van beide was geheel bevredigend, maar de De beste eigenschappen van beide werden verwerkt in de 10 cm ''Nebelwerfer'' 40. Dit was een zeer geavanceerd [[achterlaadwapen]] met een terugslagmechanisme en een integrale wagen op wielen. Hij had twee keer zoveel bereik als zijn voorganger, maar was acht keer zo zwaar en kostte bijna tien keer zoveel: {{Reichsmark|1.500|link=yes}} versus {{Reichsmark|14.000}}.<ref name="gc" />

===15 cm ''Nebelwerfer'' 41===
{{Hoofd|15 cm Nebelwerfer 41}}
De ontwikkeling van raketten begon in de jaren twintig en kwam eind jaren dertig tot bloei. Dit bood de ''Nebeltruppen'' de mogelijkheid om tegelijkertijd grote hoeveelheden [[gifgas]] of rook af te leveren. Het eerste wapen dat aan de troepen werd geleverd was de 15 cm ''Nebelwerfer'' 41 in 1940, na de [[Slag om Frankrijk]], een speciaal ontworpen raket met gas-, rook- en explosieve kernkoppen. Het was, zoals vrijwel alle Duitse raketontwerpen, spin-gestabiliseerd om de nauwkeurigheid te vergroten. Een zeer ongebruikelijk kenmerk was dat de raketmotor zich aan de voorkant bevond, waarbij de uitlaatventuri zich op ongeveer tweederde van het lichaam vanaf de neus bevond, met de bedoeling het ontploffingseffect van de raket te optimaliseren, aangezien de kernkop zich nog steeds boven de grond zou bevinden wanneer het ontplofte. Dit bleek de fabricage enorm te bemoeilijken zonder veel extra effect, en het werd niet gekopieerd op latere raketontwerpen. Het werd afgevuurd vanuit een lanceerinrichting met zes buizen, gemonteerd op een getrokken wagen, aangepast van die gebruikt door de [[3,7 cm PaK 36]] en had een bereik van {{convert|6900|m|yd}}.<ref>Gander en Chamberlain, op. 321</ref> In de loop van de oorlog werden bijna vijf en een half miljoen raketten van 15 cm en 6.000 lanceerinrichtingen vervaardigd.<ref name=p>{{cite web|url=http://sturmvogel.orbat.com/ GermWeapProd.html|title=Duitse wapen- en munitieproductie 1 september 39-1 april 45|access-date=2009-05-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web /20120421033226/http://sturmvogel.orbat.com/GermWeapProd.html|archive-date=21 april 2012|df=dmy-all}}</ref>

===28/32 cm ''Nebelwerfer'' 41===
[[Bestand:Mémorial du Souvenir 17 - Schweres Wurfgerät 41.jpg|thumb|''Schweres Wurfgerät'' 41, [[Mémorial du Souvenir]], [[Duinkerken]]]]
[[Bestand:Bundesarchiv Bild 101I-049-0176-26, Russland, Zugkraftwagen mit Nebelwerfern.jpg|thumb|right|[[28/32 cm Nebelwerfer 41|28/32 cm ''Nebelwerfer'' 41]] raketwerper] ]
{{Hoofd|28/32 cm Nebelwerfer 41}}
De 28/32 cm ''Nebelwerfer'' 41 raketten werden geïntroduceerd in 1941, vóór [[Operatie Barbarossa]]. Ze gebruikten dezelfde motor, maar hadden verschillende kernkoppen aan boord. De {{convert|28|cm|in}} raket had een [[Explosief materiaal|HE]] kernkop, terwijl de {{convert|32|cm|in}} raketten brandgevaarlijk waren. Het maximale bereik voor beide raketten was slechts {{convert|2200|m|yd}}, een ernstig tactisch nadeel. Beiden konden worden afgevuurd vanuit hun houten pakkisten of een speciaal houten (''schweres Wurfgerät'' 40 - zwaar raketapparaat) of buisvormig metalen (''schweres Wurfgerät'' 41 (sW.G. 41)) frame. Later werd een gesleepte lanceerinrichting ontwikkeld die zes raketten kon vervoeren. Beide raketten gebruikten dezelfde lanceerinrichtingen, maar voor de {{convert|28|cm|in}} raketten moesten speciale linerrails worden gebruikt. Een lanceerframe voor voertuigen, de ''schwere'' [[Wurfrahmen 40|''Wurfrahmen'' 40]] (sWu.R. 40), werd ook ontworpen om de mobiliteit van de zware raketten te verbeteren. Deze werden normaal gesproken aan de zijkanten van [[Sd.Kfz. 251]] [[halfrupsvoertuigen]], maar ze werden ook aangepast voor verschillende buitgemaakte Franse rupsvoertuigen. De sWuR 40 kreeg de bijnaam ''Stuka-zu-Fuß'' ("[[Stuka]] te voet").<ref name=c>Gander en Chamberlain, p. 322</ref> Ruim zeshonderdduizend raketten en 700 lanceerinrichtingen, exclusief de sW.G. en sWu.R. schietframes, zijn gemaakt tijdens de oorlog. In totaal werden er vanaf 1941 345 draagraketten gebouwd.<ref name="p"/>
===21 cm ''Nebelwerfer'' 42===
[[Bestand:Bundesarchiv Bild 101I-787-0505-09A, Nordafrika, 21cm Nebelwerfer.jpg|thumb|left|[[21 cm Nebelwerfer 42|21 cm ''Nebelwerfer'' 42]] draagraket in [[Noord-Afrika]] ]]
{{Hoofd|21 cm Nebelwerfer 42}}
De 21 cm ''Nebelwerfer'' 42 raket, die in 1942 werd geïntroduceerd, had een groter bereik ({{convert|7850|m|yd}}) en een eenvoudiger ontwerp dan de kleinere 15 cm raket. Het werd alleen gemaakt met explosieve kernkoppen en werd afgevuurd vanuit een lanceerinrichting met vijf buizen die dezelfde wagen gebruikte als het kleinere wapen. Er werden voeringrails gebruikt om de kleinere raket van 15 cm af te vuren. Het werd ook aangepast voor gebruik door de [[Luftwaffe]] om [[Geallieerden van de Tweede Wereldoorlog|Geallieerde]] bommenwerperformaties in 1943 op te breken als de [[Werfer-Granate 21|''Werfer-Granate'' 21]] .<ref name="c"/> Er zijn meer dan vierhonderdduizend raketten en 1.400 lanceerinrichtingen voltooid.<ref name="p"/>

===30 cm ''Nebelwerfer'' 42===
{{Hoofd|30 cm Nebelwerfer 42}}
De laatste door Duitsland ontworpen raket die werd geïntroduceerd was de 30 cm ''Nebelwerfer'' 42 in 1943. Deze was bedoeld ter vervanging van de 28 en 32 cm raketten, die een te kort bereik hadden. Vooruitgang in de drijfgaschemie verminderde ook de rooksignatuur. Het kon worden afgevuurd vanaf dezelfde platforms als de oudere raketten en veel van de oudere lanceerinrichtingen werden omgebouwd voor gebruik met de nieuwere raket door adapterrails te installeren, hoewel het ook zijn eigen, speciaal ontworpen lanceerinrichting had, de [[30 cm Raketenwerfer 56|30 cm ''Raketenwerfer'' 56]].<ref name="c"/> Tijdens de oorlog werden minder dan tweehonderdduizend raketten en 700 lanceerinrichtingen gebouwd.<ref name="p"/>

===8 cm ''Raketen-Vielfachwerfer''===
[[Bestand:RIAN archive 303890 A battery of Katyusha during the 1941-1945 Great Patriotic War.jpg|thumb|Een batterij ''Katyusha'' lanceerinrichtingen vuurt op Duitse troepen tijdens de [[Slag om Stalingrad]], 6 oktober 1942]]
[[Bestand:Bundesarchiv Bild 101I-300-1863-30, Riva-Bella, Waffenvorführung Panzerwerfer.jpg|thumb|right|8 cm ''Raketen-Vielfachwerfer'' draagraket gemonteerd op een [[SOMUA MCG]]]]
De [[Waffen-SS]] besloot de Sovjet {{convert|82|mm|in|adj=on}} M-8 [[Katyusha raketwerper|''Katyusha'' raketwerper]] te kopiëren als de 24- rail [[8 cm Raketen-Vielfachwerfer|8 cm ''Raketen-Vielfachwerfer'']]. De met vin gestabiliseerde raketten waren goedkoper en gemakkelijker te vervaardigen dan de Duitse spin-gestabiliseerde ontwerpen en gebruikten goedkopere lanceerrails. Het was ook in staat gebruik te maken van de aanzienlijke voorraden buitgemaakte Sovjetraketten. Er werden aparte productielijnen opgezet onder controle van de partij, omdat het leger weigerde een van zijn bestaande fabrieken om te bouwen, maar het lijkt erop dat er niet veel zijn gemaakt. <ref name="c"/> Productiehoeveelheden zijn onbekend, maar fotografisch bewijsmateriaal toont de draagraket gemonteerd op licht gepantserde versies van de [[Sd.Kfz. 4]] "''Maultier''"<ref name=c2>Chamberlain en Ellis, p. 188</ref> en veroverde het Franse [[SOMUA MCG]] halfrupsvoertuig.<ref>Chamberlain en Ellis, pp. 224–225</ref>

===Panzerwerfer===
{{Main|Panzerwerfer}}
Om de mobiliteit van de ''Nebelwerfer''-eenheden te verbeteren, werd een lanceerinrichting met tien buizen {{convert|15|cm|in}} gemonteerd op een licht gepantserde Sd.Kfz. 4 "''Maultier''" [[half-track]] chassis als de 15&nbsp;cm ''Panzerwerfer'' 42 ''auf Selbstfahrlafette'' [[Sd.Kfz. 4|Sd.Kfz. 4/1]] (gebaseerd op de [[Opel]] "''Maultier''", of "Mule", halftrack). Er werden er driehonderd geproduceerd, gelijkmatig verdeeld over lanceerinrichtingen en munitiedragers (die identiek waren behalve de lanceerinrichting).<ref>Chamberlain en Ellis, p. 180</ref> Deze werden in productie vervangen door de 15 cm ''Panzerwerfer'' 42 ''auf [[Schwerer Wehrmachtschlepper]]'' (''Panzerwerfer auf'' SWS), die de mobiliteit over het hele land had verbeterd en had een grotere munitieopslag dan de "''Maultier''".<ref>Chamberlain and Ellis, p. 188</ref> Het exacte aantal gebouwd van dit laatste wapen is onbekend, maar er zijn aanwijzingen dat er voor het einde van de oorlog minder dan 100 waren voltooid. <ref>[https://web.archive.org/web/20120421033226/http://sturmvogel.orbat.com/GermWeapProd.html]</ref>

===Lucht-lucht aanpassing (''Werfer-Granate'' 21 raket)===
{{main|Werfer-Granaat 21}}
[[Bestand:Bundesarchiv Bild 101I-674-7772-13A, Flugzeug Focke-Wulf Fw 190, Bewaffnung.jpg|thumb|left|A [[Focke-Wulf Fw 190|Fw 190]] wordt geladen met een Wfr.Gr. 21 raket]]

De ''''Werfergranate'' 21''' (Wfr. Gr. 21), ook wel de '''21&nbsp;cm BR''' genoemd (BR vermoedelijk de afkorting voor "''Bordrakete''" in officiële Luftwaffe-handleidingen)<ref>{{cite web | url=http://www.cockpitinstrumente.de/archiv/Dokumente/ABC/f/FockeWulf/Fw%20190/Fw%20190%20Sonderwaffenanlage%20Teil%208C.pdf | title=Sonderwaffenanlage: 21 cm BR | datum=10 september 1944 | accessdate=19 juli 2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320071233/http://www.cockpitinstrumente.de/archiv/Dokumente/ABC/f/FockeWulf /Fw%20190/Fw%20190%20Sonderwaffenanlage%20Teil%208C.pdf|archive-date=20 maart 2009}}</ref> was een ongeleide [[lucht-lucht raket]] versie van het projectiel dat werd gebruikt in de ''Nebelwerfer'' 42 en werd voor het eerst gebruikt in de [[Schweinfurt-Regensburg missie|verdediging van Schweinfurt]] op 17 augustus 1943.<ref name=adlertag>{{cite web|url=http://www.adlertag .de/waffen/rockets.htm|title=Raketten van Bf 109|access-date=2007-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070608160153/http://www. adlertag.de/waffen/rockets.htm|archive-date=8 juni 2007|url-status=dead}}</ref> De ''Wfr. Gr. 21'' werd gemonteerd op [[Messerschmitt Bf 109]] en [[Focke-Wulf Fw 190]] [[gevechtsvliegtuigen | gevechtsvliegtuig]]s (één lanceerbuis onder elke vleugel) en op de [[Messerschmitt Bf 110]] en [[Messerschmitt Me 410]] [[zware jager]]s (twee lanceerbuizen onder elke vleugel) en was de eerste lucht-luchtraket die werd gebruikt door de [[Luftwaffe]].<ref name=adlertag/> Fotografisch Er zijn aanwijzingen dat de Hongaren drie buizen onder elke vleugel van enkele van hun tweemotorige [[Me 210]] Ca-1 zware jagers hebben gemonteerd.<ref>{{cite book|last=Petrick|first=Peter|author2=Stocker, Werner|title=Messerschmitt Me 210/Me 410 Hornet|publisher=Midland|location=Hinckley, Engeland|jaar=2007|page=45|isbn=978-1-85780-271-9}}</ref> De raketten waren gebruikt om [[Geallieerden uit de Tweede Wereldoorlog|Allied]] [[bommenwerper]] [[gevechtsbox]] formaties op te breken om effectievere Duitse gevechtsaanvallen tegen de verspreide geallieerde vliegtuigen mogelijk te maken.<ref name=Dornberger>{{ citeer boek |last=Dornberger|first=Walter|author-link=Walter Dornberger|title=V2--Der Schuss ins Weltall|jaar=1952 <!-- -- Amerikaanse vertaling ''V-2'' Viking Press:New York, 1954 --> |publisher=Bechtle Verlag|location=Esslingan|page=262}} Dornberger beweert dat de Nebelwerfer werd gebruikt bij aanvallen op Schweinfurt in 1944.</ref> De hoge [[Drag (natuurkunde)|drag] ] veroorzaakt door de lanceerinrichtingen verminderde de snelheid en manoeuvreerbaarheid van het lanceervliegtuig, een handicap die fataal zou kunnen zijn als geallieerde jagers zouden worden aangetroffen. Ook de montageopstelling onder de vleugels van de lanceerbuis, die het projectiel gewoonlijk ongeveer 15° naar boven richtte vanuit een horizontale vlucht om de aanzienlijke [[kogelval|ballistische val]] van het projectiel tijdens de vlucht na de lancering tegen te gaan, droeg bij aan het weerstandsprobleem.

Eén experimenteel proefprogramma voor montage van maximaal 33 van de {{convert|21|cm|abbr=on}} raketten, bedoeld om vanuit een enkel vliegtuig in opwaartse richting te worden afgevuurd (net als de ''[[Schräge Musik]] '' opwaarts schietend autocannon op Duitse '' Nachtjäger '' nachtjagers) werd voorgesteld voor de [[Heinkel He 177#Experimentele wapenladingen|Heinkel He 177]]A als de '' Grosszerstörer '', gemonteerd in de centrale romp en vliegend onder Amerikaanse gevechtsdoosbommenwerperformaties om ze neer te halen, maar het vijftal He 177A-5-casco's dat gereserveerd was voor het 'Grosszerstörer'-programma vloog alleen als experimentele casco's en zag geen actieve gevechtsinzet.

==Gebruik in gevechten==
Nadat de bemanning de lanceerinrichting had geladen en gericht, moesten ze dekking zoeken {{convert|10|to|15|m|yd}} om de uitlaatvlammen te vermijden, en vuurden ze de raketten af met een elektrische schakelaar. Na het schieten was echter vanaf een aanzienlijke afstand een lange rookstrook zichtbaar, waardoor de ''Nebelwerfer'' kwetsbaar werd voor [[tegenbatterijbrand]]. Het was daarom noodzakelijk [[shoot-and-scoot|om de lanceerinrichting en de bemanning te verplaatsen]] zo snel mogelijk na het schieten.<ref>Gander en Chamberlain, pp. 321-22</ref>

==Organisatie==
Over het algemeen werden de mortieren van de Nebeltruppen georganiseerd in batterijen van zes of acht mortieren, drie batterijen per bataljon. De gesleepte raketwerpers hadden zes lanceerinrichtingen per batterij, drie batterijen per bataljon. Meestal vormden drie bataljons een regiment. Halverwege de oorlog werden brigades gevormd, elk met twee regimenten. Een regiment werd soms versterkt met een Panzerwerfer-batterij van zes tot acht voertuigen. Vanaf 1942 veranderden hun aanduidingen van "''Nebelwerfer''" in simpelweg "''Werfer''".<ref name=j>{{cite book|last=Jentz|first=Thomas L.|title=Leichter Zugkraftwagen 1 t: (Sd.Kfz. 10) Ausf.A en B en varianten: ontwikkeling en werkgelegenheid van 1935 tot 1945|publisher=Panzer Tracts|locatie=Boyds, MD|jaar=2009|series=Panzer Tracts|volume=22-1 |pages=38–40|isbn=978-0-9815382-5-9}}</ref><ref>{{cite web|url=http://sturmvogel.orbat.com/werfer.html|title= Leger Nebelwerfer-eenheden|access-date=2009-05-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206140050/http://sturmvogel.orbat.com/werfer. html|archive-date=6 februari 2009|df=dmy-all}}</ref>

Als onderdeel van zijn algemene expansie begon de [[Waffen-SS]] in 1943 zijn eigen ''Werfer''-eenheden te vormen, hoewel ze nooit een eenheid vormden die groter was dan een bataljon. Deze waren vrijwel op dezelfde manier georganiseerd als hun tegenhangers in het leger.<ref>{{cite web|url=http://sturmvogel.orbat.com/ss-nebelwerfer.html|title=Onafhankelijke Nebelwerfer-eenheden van de Waffen-SS|access- date=2009-05-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207071639/http://www.sturmvogel.orbat.com/ss-nebelwerfer.html| archive-date=7 februari 2009|df=dmy-all}}</ref>

==Organisatiegeschiedenis==
Het 1e, 2e en 5e ''Nebelwerfer''-bataljons, elk uitgerust met 24 10 cm Nbw 35 mortieren in drie batterijen, waren gereed toen de Duitsers [[Invasie van Polen|Polen binnenvielen]] in september 1939. Bataljons namen deel aan die campagne, terwijl het 5e in West-Duitsland bleef.<ref>{{cite book|last=Niehorster|first=Leo W.G.|title=Hoger hoofdkwartier - GHQ - Eenheden - Statische eenheden (1.09.39)|publisher= Militaire pers|locatie=Milton Keyes, Buckinghamshire|jaar=2004|series=Duitse organisatieserie uit de Tweede Wereldoorlog|page=40|volume=1/III|isbn=0-85420-249-8}}</ref> Eén batterij van Artillerieregiment 222 werd omgebouwd tot 10 cm NbW 35's en nam deel aan de Noorse Campagne.<ref>''Die Nebel- und Werfertruppe'', p. 366</ref> In mei 1940 waren er nog vijf bataljons gevormd, allemaal uitgerust met 10 cm NbW 35 mortieren, waarmee de reeks van één tot acht werd ingevuld, maar alleen de eerste vijf waren gevechtsklaar toen de [[Slag om Frankrijk] uitbrak. ]] begon op 10 mei 1940.<ref>{{cite book|last=Niehorster|first=Leo W. G.|title=Gemechaniseerde GHQ-eenheden en Waffen-SS-formaties (10 mei 1940)|publisher=Niehorster|location=Hannover|jaar =1990|series=Duitse organisatieserie uit de Tweede Wereldoorlog|volume=2/II|page=33}}</ref>

De eerste 15 cm NbW 41 raketwerpers werden in juli 1940 afgeleverd en vormden drie nieuwe regimenten, het 51e, 52e en 53e ''Nebelwerfer'' regiment, elk met drie bataljons. Het 54e Regiment werd gevormd uit de 1e en 7e ''Nebelwerfer'' Bataljons.<ref>{{cite book|last=Niehorster|first=Leo W.G.|title=Gemechaniseerde GHQ-eenheden en Waffen-SS-formaties (22 juni 1941)| uitgever=Niehorster|locatie=Hannover|jaar=1992|series=Duitse Organisatieserie uit de Tweede Wereldoorlog|volume=3/II|pages=32–33}}</ref> Het ''Nebel-Lehr''-regiment werd gevormd uit de ''Nebeltruppen'' school in [[Celle]] op 29 april 1941 met twee bataljons, elk één met 10 cm NbW 35 mortieren en 15 cm NbW 41 raketten. De onafhankelijke ''Nebelwerfer''-bataljons behielden hun mortieren, met uitzondering van het 8e, dat raketten ontving vóór [[Operatie Barbarossa]]. De enige manier om de eenheden die in deze periode met mortieren waren uitgerust te onderscheiden van die met raketten, was de "d." of "doen." achtervoegsel toegevoegd aan de aanduidingen van de met raketten uitgeruste eenheden. Vanaf november 1941 waren de acht decontaminatiebataljons volledig uitgerust met 28/32 cm NbW 41-raketten (sommige hadden eerder SWG 40 en 41 lanceerframes) en gereorganiseerd in drie zware 'Werfer'-regimenten. = "j"/>
1.695 / 5.000
Begin 1942 werd het 10e Berg-'Werfer'-bataljon gevormd uit het 104e Decontaminatiebataljon en naar het 20e Bergleger in Finland gestuurd. Eind 1943 werd ''Werfer''-Battalion 11 georganiseerd vanuit twee batterijen die zich al in Finland bevonden, waaronder de batterij van Artillerieregiment 222 dat deelnam aan de invasie van Noorwegen. Een nieuwe ''Panzerwerfer''-batterij werd vanuit Duitsland gestuurd als derde batterij tegelijk. Beide bataljons trokken zich terug in Noord-Noorwegen na de Finse [[Wapenstilstand van Moskou]] in september 1944 na het [[Vyborg-Petrozavodsk-offensief]].<ref>Die Nebel- und Werfertruppe, pp. 362–71</ref>

Het 9e ''Nebelwerfer'' Bataljon kreeg raketten, werd opnieuw aangewezen als het eerste bataljon van ''Werfer''-Regiment 71 en werd eind dat jaar naar Noord-Afrika gestuurd. Het grootste deel van het tweede bataljon werd begin 1943 naar Tunesië gestuurd, waar het zich in mei overgaf. De rest van het regiment vocht de rest van de oorlog op Sicilië en op het vasteland van Italië.<ref>Die Nebel- und Werfertruppe, pp. 261–312</ref>

Panzerwerfer-batterijen begonnen vanaf medio 1943 de Werfer-regimenten te versterken en de regimenten werden vanaf begin 1944 samengevoegd tot brigades. Eind 1944 werden de brigades opnieuw aangewezen als Volks-Werfer-brigades. hoewel er geen organisatorische veranderingen plaatsvonden. Er werden in totaal vijftien ''Werfer'' en ''Volks-Werfer'' Brigades gevormd, plus één Positionele ''Werfer'' Brigade (''Stellungs-Werfer'' Brigade) tijdens de oorlog.<ref>[http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/Werferbrigaden/Gliederung.htm] Die Werfer-Brigaden der Wehrmacht</ref>

==Afbeeldingen van Nebelwerfers==
<gallery mode=packed>
Image:Nebelwerfer Wurfgranate.jpg|30&nbsp;cm ''Nebelwerfer'' 42 rocket
Image:Bundesarchiv Bild 101I-278-0888-37, Russland, Raketenwerfer, Abschuss.jpg|30&nbsp;cm ''Nebelwerfer'' rocket in flight
Image:Bundesarchiv_Bild_101I-304-0643-11A,_Italien,_Soldaten_mit__Nebelwerfer_.jpg|Loading a 15&nbsp;cm NbW 41 in Italy
Image:Bundesarchiv Bild 101I-278-0888-25, Russland, Nebelwerfer.jpg|Loading 30&nbsp;cm rockets
Image:Bundesarchiv Bild 101I-049-0177-27, Russland, Zugkraftwagen mit Nebelwerfer.jpg|Unloading 28/32&nbsp;cm rockets
Image:Bundesarchiv Bild 101I-696-0426-19, Warschauer Aufstand, Raketenwerfer-Einsatz.jpg|A 28/32&nbsp;cm rocket in flight during the [[Warsaw Uprising]], with piles of spent cases on the right
Image:Nebelwerfer and Land Mattress.jpg|A 21&nbsp;cm ''Nebelwerfer'' 42 on display next to its Allied rival, the [[Land Mattress]]
</gallery>

==Vergelijkbare systemen==
*''[[Katyusha rocket launcher|Katyusha]]''
*[[T34 Calliope]]
*[[T40/M17 Whizbang]], firing [[7.2-Inch Demolition Rocket]]s (United States)
*[[Mattress (rocket)|Land Mattress]]

==Notes==
{{Reflist}}

==References==
{{refbegin}}
*{{cite book |last1=Baschin |first1=J. |last2=Block |first2=M. |last3=Nelson |first3=J. |last4=Tippmann |first4=H. |title=Nebel-, Panzer- und Vielfachwacher |date=2013 |publisher=Nuts & Bolts Verlag |location=Neumünster |language=en, de |volume=30|name-list-style=amp}}
* {{cite book|last=Chamberlain|first=Peter|author2=Doyle, Hilary L.|title=Encyclopedia of German Tanks of World War Two: A Complete Illustrated Directory of German Battle Tanks, Armoured Cars, Self-propelled Guns, and Semi-tracked Vehicles, 1933–1945|publisher=Arms and Armour Press|location=London|year=1993|edition=Revised|isbn=1-85409-214-6}}
* {{cite book|last=Englemann|first=Joachim|author2=Scheibert, Horst|title=Deutsche Artillerie 1934-1945: Eine Dokumentation in Text, Skizzen und Bildern: Ausrüstung, Gliderung, Ausbildung, Führung, Einsatz|publisher=C. A. Starke|location=Limburg/Lahn, Germany|year=1974}}
* {{cite book|last=Gander|first=Terry|author2=Chamberlain, Peter|title=Weapons of the Third Reich: An Encyclopedic Survey of All Small Arms, Artillery and Special Weapons of the German Land Forces 1939-1945|publisher=Doubleday|location=New York|year=1979|isbn=0-385-15090-3}}
* {{cite book|last=Kameradschaft der ABC-Abwehr, Nebel- und Werfertruppen e.V.|title=Die Nebel- und Werfertruppe (Regimentsbögen)|publisher=Kameradschaft der ABC-Abwehr, Nebel- und Werfertruppen e.V|year=2001}}
{{refend}}

==External links==
* [http://www.lonesentry.com/articles/nebelwerfer/index.html U.S. World War II Intelligence Report on ''Nebelwerfer'' 41]
* [http://www.cockpitinstrumente.de/archiv/Dokumente/ABC/f/FockeWulf/Fw%20190/Fw%20190%20Sonderwaffenanlage%20Teil%208C.pdf Luftwaffe manual for ''Werfer-Granate'' 21 rocket use on late-model Fw 190 As]-in German
* [https://web.archive.org/web/20090206140050/http://sturmvogel.orbat.com/werfer.html Army Nebelwerfer Units on ''Panzerkeil'']
* [https://web.archive.org/web/20090207071639/http://www.sturmvogel.orbat.com/ss-nebelwerfer.html Independent Nebelwerfer Units of the Waffen-SS on ''Panzerkeil'']
* [http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/Nebeltruppe.htm Nebeltruppe on ''Lexikon der Wehrmacht'']
* [http://www.photo-war.com/eng/archives/album3153.htm Photo album of Wehrmacht NCO with photos of 15-cm Nebelwerfer 41, 21-cm Nebelwerfer 42 and 15-cm Panzerwerfer 42 in combat at the Eastern Front.]

{{WWIIGermanGuns}}
{{Navigatie artillerie Duitsland Tweede Wereldoorlog}}

[[Categorie:Duitse artillerie in de Tweede Wereldoorlog]][[Category:Rocket artillery]][[Category:World War II artillery of Germany]][[Category:Multiple rocket launchers]]