Brontekst bekijken van Nationale Dodenherdenking

{{Infobox evenement
| naam = Nationale Dodenherdenking
| afbeelding = Eerste Krans door de Koning.jpg
| onderschrift = Koning en koningin leggen in 2014 de eerste krans bij het [[Nationaal Monument op de Dam|Nationaal Monument]] op de [[Dam (Amsterdam)|Dam]] in [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]].
| plaats = {{NL}}
| jaar =
| data = 31 augustus (1945)<br/>4 mei (sinds 1946)<br/>3 mei (tot 1968 als 4 mei op een zondag viel)
| organisator = [[Nationaal Comité 4 en 5 mei]] (sinds 1988)
| deelnemers =
| thema = Herdenking oorlogsslachtoffers
| opening = 
| sluiting = 
| eerste = 
| laatste = 
| actueel = 
| vorige = 
| volgende = 
| website = https://www.4en5mei.nl/
| portaal = Tweede Wereldoorlog
}}
[[Bestand:Nederland eert de doden van de Tweede Wereldoorlog Weeknummer 58-19 - Open Beelden - 26711.webm|thumb|[[Polygoon-journaal]] uit 1958: Dodenherdenking met beelden van de herdenking op de Waalsdorpervlakte en bij het Nationaal Monument op de Dam]]

De '''Nationale Dodenherdenking''', '''Nationale Herdenking''' of '''Dodenherdenking''' is oorspronkelijk de herdenking van tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] omgekomen Nederlandse militairen en [[verzetsstrijder]]s. Zij vindt jaarlijks in Nederland plaats op [[4 mei]], met onder andere twee minuten (vroeger een minuut)<ref>{{Citeer web|url=https://www.4en5mei.nl/app/uploads/2021/03/militaire-rituelen-bij-de-nationale-dodenherdenking.pdf|titel=Militaire rituelen bij de Nationale Herdenking|bezochtdatum=2023-05-04|datum=maart 2020|werk=4en5mei.nl|uitgever=[[Nationaal Comité 4 en 5 mei]]|auteur=I. Raaijmakers|formaat=pdf}}</ref> stilte om 20.00 uur. De landelijke herdenking is sinds 1961 bij het [[Nationaal Monument op de Dam|Nationaal Monument]] op de [[Dam (Amsterdam)|Dam]] in [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]] en wordt sinds 1988 georganiseerd door het [[Nationaal Comité 4 en 5 mei]]. Honderden andere comités organiseren daarnaast plaatselijke herdenkingen, met een eigen invulling.{{Refn|group=noot|Er bestaat geen eenduidige definitie van de Nationale Dodenherdenking, zo duidt de [[Rijksoverheid]] er alle herdenkingen die in Nederland worden gehouden mee aan,<ref>{{Citeer web|url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/tweede-wereldoorlog/nationale-herdenkingen|titel=Nationale herdenkingen|bezochtdatum=2024-05-03|werk=rijksoverheid.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20240424132115/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/tweede-wereldoorlog/nationale-herdenkingen|archiefdatum=2024-04-24}}</ref> terwijl het Nationaal Comité 4 en 5 mei een duidelijk onderscheid tussen maakt tussen een Nationale Herdenking die plaatsvindt op de Dam en herdenkingen elders in het land.<ref>{{Citeer web|url=https://www.4en5mei.nl/herdenken|titel=Herdenken|bezochtdatum=2024-05-03|werk=4en5mei.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20240428210240/https://www.4en5mei.nl/herdenken|archiefdatum=2024-04-28}}</ref>}} 

== Geschiedenis ==
=== Particulier initiatief ===
De Nationale Herdenking is direct na de [[Tweede Wereldoorlog]] ontstaan en was aanvankelijk een particulier initiatief. De eerste Nationale Dodenherdenking vond plaats in het [[Olympisch Stadion (Amsterdam)|Olympisch Stadion]] in Amsterdam op 31 augustus 1945, de verjaardag van koningin  [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]]. In 1946 werd dit herhaald op 4 mei.<ref>{{Citeer web |url=https://onh.nl/verhaal/de-dodenherdenking-in-beeld |titel=De dodenherdenking in beeld |bezochtdatum=2024-05-04 |werk=ONH |taal=nl}}</ref>

In 1946 nam de Commissie Nationale Herdenking, die voortkwam uit het [[Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog|verzet]], daarin het voortouw. Deze commissie stelde ook richtlijnen op voor de lokale herdenkingen. Voorafgaand aan de stille tochten en de twee minuten stilte om acht uur 's avonds werd vanaf 1947 's middags een herdenkingsbijeenkomst met een cultureel en internationaal karakter gehouden in de [[Ridderzaal]] op het [[Binnenhof (Den Haag)|Binnenhof]] in [[Den Haag]]. Hiervoor werd ook het [[Corps Diplomatique]] uitgenodigd.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.4en5mei.nl/herdenken/geschiedenis-4-mei |titel=Geschiedenis 4 mei |bezochtdatum=2024-05-04 |werk=Nationaal Comité 4 en 5 mei |taal=nl-NL}}</ref>

In de oorspronkelijke opzet ging het uitsluitend om de Nederlandse [[slachtoffers in de Tweede Wereldoorlog|slachtoffers]] in de [[Tweede Wereldoorlog]], maar sinds 1961 wordt officieel een ruimere definitie gehanteerd die alle Nederlandse oorlogsslachtoffers of omgekomenen - waar ook ter wereld - sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog omvat.

=== Datum en tijdstip ===
Van 1946 tot 1968 werd de Nationale Herdenking naar 3 mei verschoven als 4 mei op een zondag viel. Daaraan kwam een einde toen de regering in 1968 besloot de herdenking altijd op 4 mei te houden, ongeacht de dag van de week. Dit in verband met het feit dat voor verschillende religieuze groeperingen de rustdag op een andere dag van de week valt. Het [[Nationaal Comité 4 en 5 mei]] volgt deze lijn.<ref>{{Citeer web|url=http://www.4en5mei.nl/pers/nationaal_comit_in_de_media|titel=Vinden 4 en 5 mei plaats ongeacht welke dag van de week het is?|bezochtdatum=2024-04-19|werk=4en5mei.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160304222502/http://www.4en5mei.nl/pers/nationaal_comit_in_de_media|archiefdatum=2016-03-04|dodeurl=ja}}</ref>

Door het invoeren van de [[zomertijd]] in 1977 vielen de lokale dodenherdenkingen niet meer vlak voor [[zonsondergang]]. Bij oudere verslagen en gedichten wordt gesproken over het vallen van de duisternis bij lokale herdenkingsplechtigheden.

=== Naar de Dam in Amsterdam ===
Het [[Nationaal Monument op de Dam]] werd in 1956 onthuld. Vanaf 1961 vond de landelijke herdenking hier plaats; eerst om vier uur 's middags, maar altijd in aanwezigheid van het staatshoofd. Op aandringen van de regering werden verschillende militaire herdenkingen samengevoegd met de herdenking in de Ridderzaal. Vanaf dat moment worden tijdens de Nationale Herdenking ook militairen herdacht die na 1945 zijn omgekomen.

Vanwege de Haagse wortels van de Commissie Nationale Herdenking werden in 1965 en in 1970 nog herdenkingsbijeenkomsten gehouden in de Ridderzaal in aanwezigheid van het Corps Diplomatique. Deze zijn hierna afgeschaft. Sindsdien houdt het parlement in de ochtend van 4 mei een herdenking bij de in 1960 opgehangen [[Erelijst van Gevallenen 1940-1945]] in de hal van de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]].

=== Naar acht uur===
In de jaren tachtig liep de belangstelling voor 4 en 5 mei sterk terug. De regering besloot in te grijpen. Eind 1987 werd het [[Nationaal Comité 4 en 5 mei]] ingesteld om het draagvlak voor 4 en 5 mei onder de bevolking te vergroten en meer samenhang tussen de twee dagen te realiseren. In 1988 werd daartoe de Nationale Herdenking op de Dam verschoven van vier uur 's middags naar acht uur 's avonds.<ref name=":0" /><ref>[https://www.4en5mei.nl/herdenken/geschiedenis-4-mei Achtergrondinformatie dodenherdenking], www.4en5mei.nl</ref> Sindsdien wordt deze rechtstreeks op televisie uitgezonden.

=== Wie worden herdacht? ===
In eerste instantie werden alleen de in de [[Tweede Wereldoorlog]] omgekomen Nederlandse militairen en [[Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog|verzetsstrijders]] herdacht. Het initiatief hiertoe werd genomen door [[Jan Drop]] (1907-1993) uit Den Haag, wiens vader en broer in de oorlog werden gedood. Drop en zijn vrouw Gré hielpen Joden aan onderduikadressen en ontvingen hiervoor de [[Yad Vashem]]-onderscheiding. De eerste herdenking werd op 4 mei 1946 gehouden.

Stapsgewijs werden de definities voor wie herdacht werden aangepast. In 1961 werd het officiële memorandum voor 4 mei aangepast, waardoor ook de aan Nederlandse kant gevallenen tijdens andere militaire conflicten werden herdacht, zoals bij de [[Nederlands-Indië#Politionele acties|politionele acties in de nadagen van Nederlands-Indië]] en bij [[Verenigde Naties|VN]]-[[vredesoperatie]]s in bijvoorbeeld [[Dutchbatt|Libanon]], [[Dutchbat|Bosnië]] en [[Task Force Uruzgan|Afghanistan]]. Uiteindelijk werden alle Nederlanders herdacht die vanaf de Tweede Wereldoorlog door oorlogshandelingen of bij VN-vredesmissies waren omgekomen, zowel in als buiten Nederland.

In eerste instantie was de herdenking alleen voor gevallen strijders. In 1966 werden, na kritiek vanuit de (Joodse) gemeenschap, ook de meer dan 100.000 weggevoerde en vermoorde Joden herdacht.<ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Salm |voornaam=Harriët |titel=Onenigheid over oorlogsdoden herdenken is al zo oud als de oorlog zelf |url=https://www.trouw.nl/nieuws/onenigheid-over-oorlogsdoden-herdenken-is-al-zo-oud-als-de-oorlog-zelf~b17a557b/ |werk=Trouw |datum=2019-05-03 |bezochtdatum=2024-04-30}}</ref>

In 1970 probeerden twee mannen van de 'Amsterdamse Jongerenactiegroep Homoseksualiteit' een krans te leggen bij het monument op de Dam voor de [[homoseksuelen]] die tijdens de Tweede Wereldoorlog in [[concentratiekamp]]en omkwamen.<ref name="isgeschiedenis2">{{Citeer web |url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/homoseksualiteit-en-de-tweede-wereldoorlog |titel=Homoseksualiteit en de Tweede Wereldoorlog |datum=2015-04-01 |bezochtdatum=2024-05-04 |werk=IsGeschiedenis |taal=nl}}</ref> De kranslegging werd tegengehouden en de mannen werden door de politie afgevoerd.<ref name="parool">[https://www.parool.nl/nieuws/niet-de-eerste-keer-dat-herdenking-misging~b246ee19/ Niet de eerste keer dat herdenking misging], parool.nl, 6 mei 2010</ref> Er werden Kamervragen over gesteld en in 1971 mocht wel een krans voor omgekomen homoseksuelen, alsmede de [[Roma (volk)|Romas]], worden gelegd.<ref name="Geschiedenis van dodenherdenking">[https://isgeschiedenis.nl/nieuws/geschiedenis-van-dodenherdenking Geschiedenis van dodenherdenking], isgeschiedenis.nl</ref>

Vanaf 1981 is de herdenking ook gericht tegen '[[racisme]] en on[[verdraagzaamheid]]'. In 2015 werd vastgelegd dat alle slachtoffers de Nederlandse nationaliteit moeten hebben gehad. In 2019 werd dit weer aangepast, omdat hiermee ongewild groepen buitengesloten zouden kunnen worden, zoals de joodse vluchtelingen uit Duitsland.<ref>{{Citeer web |url=https://www.4en5mei.nl/herdenken/wie-en-wat-herdenken-we |titel=Wie en wat herdenken we? |bezochtdatum=2024-05-04 |werk=Nationaal Comité 4 en 5 mei |taal=nl-NL}}</ref>

In 2013 deden het Nederlands Verbond voor Progressief Jodendom, de [[Raad van Kerken in Nederland|Raad van Kerken]], het [[Contactorgaan Moslims en Overheid]] en het [[Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap]] een gezamenlijke oproep om alleen nog de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog te herdenken. Ze vonden dat de beweegredenen voor het houden van de herdenking "niet meer helder" overkwamen. Nu er ook slachtoffers van andere oorlogen herdacht werden, zou dit volgens hen geleid hebben "tot verwatering en het wegvallen van het onderscheid tussen daders en slachtoffers".<ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Pinedo |voornaam=Danielle |medeauteurs=Enzo van Steenbergen |titel=&#8216;Gedenk op 4 mei alleen slachtoffers Tweede Wereldoorlog&#8217; |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2013/02/01/gedenk-op-4-mei-alleen-slachtoffers-tweede-wereldoorlog-a1437635 |werk=NRC |datum=2013-02-01 |bezochtdatum=2024-05-04 |taal=nl-NL}}</ref>

=== 4 mei-voordracht ===
{{Zie hoofdartikel|4 mei-voordracht}}
Vanaf 1992 wordt jaarlijks een 4 mei-voordracht gegeven. De eerste lezing was van Harry Mulisch.<ref>{{Citeer web |url=https://www.4en5mei.nl/herdenken/geschiedenis-4-mei |titel=Geschiedenis 4 mei |bezochtdatum=2024-05-07 |werk=Nationaal Comité 4 en 5 mei |taal=nl-NL}}</ref>

=== Verzoening ===
Er bestaat geen consensus over het onderwerp van een (symbolische) [[verzoening]]. De toenmalige Duitse [[ambassadeur]] Thomas Läufer opperde in een bijdrage aan dit debat eind 2009 in het tv-programma ''De oorlog'': "Als we het met de verzoening serieus menen, horen wij ook op de Dam te staan". Lokaal waren er wel diverse omstreden initiatieven.<ref>[https://duitslandinstituut.nl/artikel/490/dodenherdenking-met-duitsers-alleen-lokaal ''Dodenherdenking met Duitsers alleen lokaal - Ambassadeur Läufer herdenkt in Vught en Wassenaar'']</ref><ref>[http://www.4en5mei.nl/herdenken-en-vieren/herdenken/geschiedenis publieke discussie], nationaal comité 4en5mei.nl</ref> Expliciete herdenking van Duitse doden ligt echter erg gevoelig<ref>[http://www.nrc.nl/nieuws/2013/02/01/gedenk-op-4-mei-alleen-slachtoffers-tweede-wereldoorlog/ 'Gedenk op 4 mei alleen slachtoffers Tweede Wereldoorlog'], nrc.nl, 1 februari 2013</ref> ook als het niet om overtuigde [[nazi]]'s maar om jonge [[dienstplicht]]igen gaat.

In 2021 hield de Duitse [[Bondskanselier van Duitsland|bondskanselier]] [[Angela Merkel]] een toespraak bij de [[Bevrijdingsdag|Nationale Herdenking van de Bevrijding]]. Daarbij is het betekenisvol dat haar bijdrage niet op 4 mei, maar op 5 mei viel.<ref>[https://www.rd.nl/artikel/926120-toespraak-van-merkel-is-belangrijk-signaal Toespraak van Merkel is belangrijk signaal], rd.nl; 5 mei 2021</ref><ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2021/05/03/niet-met-de-rug-naar-de-toekomst-staan-a4042251 Langzaamaan krijgen Duitsers een rol bij het herdenken – al ligt dat nog wel gevoelig], nrc.nl; 3 mei 2021</ref>

=== Coronacrisis ===
In 2020 en 2021 vond er in verband met de [[Maatregelen tijdens de coronacrisis in Nederland|coronacrisis in Nederland]] een aangepaste dodenherdenking plaats. Er was in deze jaren een door de regering aangepaste [[Vlag van Nederland#Vlaginstructie|vlaginstructie]] afgekondigd. Het leggen van kransen, bloemen en het herdenken vond bij de monumenten in stilte plaats. Ook de landelijke herdenking in Amsterdam was zonder publiek.

== Herdenking op de Dam in Amsterdam ==
[[Bestand:Nationale dodenherdenking op de Dam, 1985, Koningin Beatrix en Prins Claus na kranslegging, Bestanddeelnr 933-3149.jpg|thumb|Koningin Beatrix en Prins Claus na hun kranslegging (1986)]]
[[Bestand:Dodenherdenking 1967 op de Dam in Amsterdam burgemeester Van Hall bij de kransl, Bestanddeelnr 920-2973.jpg|thumb|Amsterdamse burgemeester [[Gijs van Hall|Van Hall]] bij de kranslegging op de Dam (1967)]]
[[Bestand:Krans van Willem Alexander en Maxima op de Dam, Amsterdam,2024.jpg|miniatuur|Krans van koning Willem-Alexander en koningin Máxima op de Dam, Amsterdam, 2024]]

De eerste plaatselijke dodenherdenking werd gehouden op 9 mei 1945 op de [[Dam (Amsterdam)|Dam]] in Amsterdam. Het gemeentebestuur had de dag ervoor daarover beslist. Er werd een minuut stilte gehouden om de gevallenen te herdenken. In de jaren daarna werd daar door de [[gemeente Amsterdam]] telkens op 4 mei een herdenking gehouden.

Sinds 1961 is de de landelijke herdenking in Amsterdam bij het in 1956 onthulde [[Nationaal Monument op de Dam]]. In 1988 werd de herdenking verplaatst van vier uur 's middags naar 's avonds.

De landelijke herdenking vindt tegenwoordig plaats volgens een vast protocol:
* Vanaf 18.55 uur vindt in de aan de Dam gelegen [[Nieuwe Kerk (Amsterdam)|Nieuwe Kerk]] een plechtigheid plaats waar, naast leden van de koninklijke familie en kabinetsleden, oorlogsgetroffenen en nabestaanden en anderen die zich hebben aangemeld, aanwezig zijn. Deze plechtigheid duurt een half uur. Tijdens de plechtigheid wordt ook de [[4 mei-voordracht]] uitgesproken.
* Om 19.50 uur verlaat de koning de Nieuwe Kerk en loopt, tezamen met zijn echtgenote en enkele politieke en militaire hoogwaardigheidsbekleders, door een erecouloir van veteranen naar het monument op de Dam. Voor het monument stopt de groep.
* Een lid van het [[Nationaal Comité 4 en 5 mei]] houdt een korte voordracht.
* Hierna leggen de koning en koningin een krans bij het monument namens alle burgers van Nederland.<ref name="nos.nl">[https://nos.nl/video/503291-willem-alexander-en-maxima-leggen-krans-op-de-dam Willem Alexander en Máxima leggen krans op de Dam], NOS, 4 mei 2013</ref>
* Vervolgens wordt het [[Taptoe (signaal)|taptoe]]-signaal gespeeld, dat om acht uur eindigt; de [[klok (bel)|klok]] van de Nieuwe Kerk slaat en er worden twee minuten stilte gehouden ter nagedachtenis aan degenen die zijn omgekomen.<ref name="nos.nl" />
* Na de twee minuten stilte wordt een couplet van het [[Wilhelmus]] gespeeld.
* Hierop volgt een korte toespraak over de betekenis van 4 mei.
* Kransen worden vervolgens gelegd door vertegenwoordigers van de [[Nederlandse regering|regering]], onder wie de minister-president, van het parlement, de [[Nederlandse krijgsmacht|krijgsmacht]], een [[verzetsbeweging]] en allerlei organisaties en groeperingen in de maatschappij. Hierbij wordt de volgende tekst uitgesproken:
** ''"Er zullen nu drie kransen worden gelegd voor alle burgers die tijdens of direct na de Tweede Wereldoorlog in Europa, zijn omgebracht of omgekomen omdat zij:<br />- in verzet kwamen;<br />- werden uitgesloten, vervolgd, vermoord in concentratie- en vernietigingskampen om wie zij waren;<br />- het leven verloren door oorlogsgeweld of uitputting.''
** ''De volgende krans wordt gelegd voor alle burgers die zijn omgebracht of omgekomen, tijdens of direct na de Tweede Wereldoorlog in Azië als gevolg van verzet, internering, oorlogsgeweld en uitputting.''
** ''De volgende kransen worden gelegd voor alle militairen en koopvaardijpersoneel, omgekomen in dienst van het Koninkrijk der Nederlanden tijdens de Tweede Wereldoorlog en sindsdien in oorlogssituaties en bij [[Vredesoperatie|vredesmissies]].''"<ref name="rijksoverheid.nl">[http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2012/01/25/kamerbrief-over-het-herdenken-van-de-tweede-wereldoorlog/kamerbrief-over-het-herdenken-van-de-tweede-wereldoorlog.pdf Herdenken Tweede Wereldoorlog], VWS, 25 januari 2012</ref>
* Er wordt een zelfgeschreven gedicht uitgesproken door een scholier.
* Hierna leggen plaatselijke schoolkinderen bloemen bij het monument.
* Ten slotte begint het [[defilé]], waarbij iedereen langs het monument kan lopen en bloemen kan neerleggen.

De gehele plechtigheid tot het begin van het defilé wordt sinds 1988 op de Nederlandse televisie uitgezonden, behalve op de [[RTL (Nederland)|RTL]]-zenders. Deze zenden de herdenking op de [[Waalsdorpervlakte]] uit.

==Gebruiken==
De Nationale Dodenherdenking kent in Nederland enkele gebruiken.

===Vlaggen===
[[Bestand:Martinitoren Groningen.jpg|thumb|[[Martinitoren]] met vlaggen halfstok]]
De Nederlandse vlag (zonder wimpel) hangt op 4 mei van alle overheidsgebouwen halfstok van 18.00 uur tot zonsondergang (in Amsterdam is dat 21.10 uur).<ref>{{Citeer web|url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/grondwet-en-statuut/vraag-en-antwoord/wanneer-kan-ik-de-vlag-uithangen-en-wat-is-de-vlaginstructie|titel=Wanneer kan ik de Nederlandse vlag uithangen?|bezochtdatum=4 mei 2021|uitgever=Rijksoverheid|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210831120311/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/grondwet-en-statuut/vraag-en-antwoord/wanneer-kan-ik-de-vlag-uithangen-en-wat-is-de-vlaginstructie|archiefdatum=2021-08-31|dodeurl=nee}}</ref> Vaak zijn er na 20.02 uur nog activiteiten, zoals het leggen van kransen en bloemen. De vlag blijft daarom, sinds het huidige protocol uit 2001, halfstok tot zonsondergang.<ref name="isgeschiedenis">{{Citeer web|url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/waar-komt-de-traditie-van-het-halfstok-hangen-van-de-vlag-vandaan|titel=Waar komt de traditie van het halfstok hangen van de vlag vandaan?|bezochtdatum=2023-05-04|werk=isgeschiedenis.nl}}</ref> Tot 2001 werd de vlag in top gehesen nadat het volkslied is gezongen, indien er bij de dodenherdenking een vlag halfstok hing.<ref name="isgeschiedenis"/>

Op 4 mei 2020 werd vanwege 75 jaar bevrijding de algemene vlaginstructie eenmalig aangepast, zodat bij rijksgebouwen de vlag van zonsopkomst tot zonsondergang halfstok moest komen te hangen.<ref>{{Citeer web|url=https://vng.nl/nieuws/andere-vlaginstructie-4-mei-2020|titel=Andere vlaginstructie 4 mei 2020|bezochtdatum=2024-05-03|datum=2020-04-23|werk=vng.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220407132513/https://vng.nl/nieuws/andere-vlaginstructie-4-mei-2020|archiefdatum=2022-04-07|dodeurl=ja}}</ref> Dat jaar, in 2021 en in 2022 werd vanwege de coronacrisis door Comité 4 en 5 mei opgeroepen de vlag de gehele dag tot zonsondergang halfstok te hangen.<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2332748-voor-een-keer-de-hele-dag-de-vlag-halfstok|titel=Voor één keer de hele dag de vlag halfstok|bezochtdatum=2023-05-04|datum=2020-05-04|werk=nos.nl}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://indebuurt.nl/gouda/gemeente/de-vlag-uithangen-op-4-5-mei-wat-zijn-de-regels~71797/|titel=De vlag uithangen op 4 & 5 mei: wat zijn de regels?|bezochtdatum=2023-05-04|datum=2021-05-04|werk=indebuurt.nl|auteur=Kirsten Spooren}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://dvhn.nl/extra/Wanneer-gaat-de-vlag-halfstok-27657742.html|titel=De vlag halfstok tijdens Dodenherdenking. Wat mag wel en wat mag niet? Zo zit het|bezochtdatum=2022-05-04|datum=2022-05-04|uitgever=Dagblad van het Noorden.nl}}</ref> In 2023 en 2024 werd diezelfde oproep gedaan.<ref>{{Citeer web|url=https://dvhn.nl/binnenland/Waarom-zie-je-overdag-al-vlaggen-halfstok-hangen-op-4-mei-En-wanneer-mag-je-de-driekleur-laten-wapperen-5-vragen-28404647.html|titel=Waarom zie je overdag al vlaggen halfstok hangen op 4 mei? En wanneer mag je de driekleur laten wapperen? {{!}} 5 vragen|bezochtdatum=2023-05-04|datum=2023-05-04|werk=dvhn.nl|auteur=Linda Zeggelaar}}</ref><ref name="gelderlander">{{Citeer web|url=https://www.gelderlander.nl/binnenland/dit-zijn-de-ongeschreven-regels-van-het-vlaggen-op-4-en-5-mei~a379392a/|titel=Dit zijn de (ongeschreven) regels van het vlaggen op 4 en 5 mei|bezochtdatum=2024-05-03|datum=2024-05-03|werk=gelderlander.nl}}</ref> Voor burgers, bedrijven en organisaties bestaan geen wettelijke regels, zij kunnen bijvoorbeeld het officiële protocol of de oproep van het Nationaal Comité 4 en 5 mei volgen.<ref name="gelderlander"/>

===Twee minuten stilte===
Tussen 20.00 en 20.02 uur is er twee minuten stilte. De twee minuten stilte gelden in het hele land, ook op plaatsen waar geen officiële herdenking wordt gehouden. Bij openbare gelegenheden geldt dat daarmee rekening gehouden dient te worden. Dat betekent bijvoorbeeld dat er geen feesten, muziek en andere activiteiten zijn tussen 19.45 en 20.15 uur. Op 4 mei sluiten winkels in Nederland om uiterlijk 19.00 uur. Een gemeente mag bepaalde winkels toestemming geven om open te blijven.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/tweede-wereldoorlog/inhoud/dodenherdenking-4-mei Dodenherdenking 4 mei], rijksoverheid.nl</ref>  Treinen, trams, metro's en bussen worden stilgezet en van iedereen wordt verwacht om acht uur een moment van stilte in acht te nemen, waar diegene zich ook bevindt. Metrotreinen rijden door tot het eerstvolgende station en houden daar stil. Op de snelweg is het echter verboden een auto stil te zetten, ook op de vluchtstrook. Daarom wordt aangeraden om als men op de snelweg rijdt, voor 20:00 uur naar de eerste de beste verzorgingsplaats te rijden en daar twee minuten stilte in acht te nemen.

===Kerkklokken===
Kerkklokken mogen op 4 mei luiden van 19.45 uur tot 19.59 uur.

==Dodenherdenking in het Caribisch deel van het koninkrijk==
[[Bestand:Dodenherdenking op Marinebasis Parera te Willemstad op Curacao. Gouverneur Mr. A, Bestanddeelnr 905-7103.jpg|thumb|400x200px|Dodenherdenking op [[Marinebasis Parera]] te [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]] (1953)]]
Jaarlijks vinden op 4 mei herdenkingsplechtigheden plaats in het [[Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden]], waar [[Aruba]], [[Bonaire]] en [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]] een rol in de Tweede Wereldoorlog hadden. Op Aruba worden gebruikelijk kransen gelegd door de [[Gouverneur van Aruba|gouverneur]], de regering, de [[Koninklijke Marine]] en de Vertegenwoordiging van Nederland in [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Dit vindt plaats aan de kruising Lacle Boulevard en L.G. Smith Boulevard bij het monument voor de Schutterij, Arubaanse Vrijwilligerskorps en de militaire korpsen tijdens de Tweede Wereldoorlog.<ref>{{Citeer nieuws|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/05/05/premier-eman-staat-stil-bij-verzetsheld-ecury-bedankt-marinierskazerne/|titel=Premier Eman staat stil bij verzetsheld Ecury, bedankt marinierskazerne|werk=Caribisch Netwerk|datum=5 mei 2013|bezochtdatum=4 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200921171046/https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/05/05/premier-eman-staat-stil-bij-verzetsheld-ecury-bedankt-marinierskazerne/|archiefdatum=2020-09-21|dodeurl=nee}}</ref> Bij het [[Monument voor de gevallenen (Willemstad)|Monument voor de gevallenen]] aan het [[Waaigat (Curaçao)|Waaigat]] te [[Willemstad (Curaçao)|Willemstad]], Curaçao vinden kransleggingen plaats door de minister-president en de [[gouverneur van Curaçao|gouverneur]] ter ere van de meer dan 150 oorlogsslachtoffers afkomstig van de eilanden.<ref>{{Citeer nieuws|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/|titel=Opinie: dodenherdenking hier en daar|datum=4 mei 2018|bezochtdatum=4 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200809032303/https://caribischnetwerk.ntr.nl/2018/05/04/opinie-4-mei-herdenking-hier-en-daar/|archiefdatum=2020-08-09|dodeurl=nee}}</ref> Op Bonaire vindt een herdenkingsceremonie met kransleggingen plaats bij het nationale monument voor het Wilhelminapark te [[Kralendijk]]. Dit monument werd opgetrokken ter ere van de 34 Bonaireaanse gevallenen tijdens de Duitse aanval op de olieraffinaderij in Aruba.<ref>{{Citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645131:mpeg21:a0177|titel=Herdenking 4 mei|werk=[[Amigoe]]|datum=4 mei 1993|bezochtdatum=4 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211031233342/https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&amp;identifier=ddd:010645131:mpeg21:a0177|archiefdatum=2021-10-31|dodeurl=nee}}</ref> Bij alle herdenkingsceremonies wordt 2 minuten stilte gehouden, waarna traditiegetrouw het spelen van het Nederlandse en het plaatselijke volkslied volgt. Van zonsopgang tot zonsondergang hangt de Nederlandse en de plaatselijke vlag halfstok.

==Andere herdenkingsbijeenkomsten==
[[Bestand:Sfeerbeeld op dodenherdenkingsdag.webm|thumb|thumbtime=7|[[Polygoon-journaal]] uit 1973 over het gebrek aan aandacht voor de Dodenherdenking buiten [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]].]]
[[Bestand:Herdenking Waalsdorpervlakte 2009.jpg|thumb|Herdenking op de Waalsdorpervlakte (2009)]]
In alle gemeenten in Nederland zijn herdenkingen bij plaatselijke monumenten voor slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Het patroon is gelijk: het trompetsignaal ''[[Taptoe (signaal)|Taptoe]]'' (of in sommige gevallen, zoals in [[Elburg (stad)|Elburg]], de [[Last Post]]), twee minuten stilte, het ''Wilhelmus'' en kransleggingen. De bezoekers wandelen daarna langs de kransen en voegen er bloemen aan toe. Voorbeelden zijn de [[Waalsdorpervlakte]] in [[Scheveningen]], het [[ereveld Grebbeberg]] in [[Rhenen]] en honderden andere plaatsen waar graven of monumenten aan de slachtoffers en de bezetting herinneren. Bij sommige plaatsen wordt de herdenking door een [[stille tocht]] voorafgegaan of wordt na afloop een herdenkingsconcert uitgevoerd. 

In sommige plaatsen gaat vanaf 20.00 uur ook de straatverlichting twee minuten aan, zodat ook mensen die nog buiten lopen weten dat ze op dat moment twee minuten stil moeten zijn. 

Sinds 2010 worden na afloop van de herdenking onder de titel ''Theater Na de Dam'' in diverse steden theatervoorstellingen gegeven, ieder op hun eigen manier betrekking hebbend op de Tweede Wereldoorlog.

Ook eerder op de dag vinden herdenkingen plaats. De voorzitters van de Eerste Kamer en Tweede Kamer en de Raad van Ministers leggen in de ochtend een krans bij het nationaal monument [[Erelijst van Gevallenen 1940-1945]] in het gebouw van de Tweede Kamer. Later in de ochtend vindt de jaarlijkse herdenking plaats van de gevallenen voor het vrije woord bij het monument op de gevel van [[Nieuwspoort]].

In [[Madurodam]] wordt een kinderherdenking gehouden. Deze wordt gehouden bij de maquette van het huis van [[George Maduro]].

Op 15 augustus wordt de capitulatie van [[Japan (hoofdbetekenis)|Japan]] en de bevrijding van voormalig [[Nederlands-Indië]] herdacht, hoewel in principe de slachtoffers uit Indië ook op 4 mei worden herdacht. De herdenking vindt plaats bij het [[Indisch Monument (Den Haag)|Indisch Monument in Den Haag]] en verschillende andere plaatsen in het land bij Indische monumenten.<ref>https://web.archive.org/web/20160513025312/http://www.indieherdenking.nl/nl/andere-herdenkingen</ref>

==Bijzonderheden==
=== 1970 ===
In 1970 probeerden twee mannen van de 'Amsterdamse Jongerenactiegroep Homoseksualiteit' een krans te leggen op het monument op de Dam voor [[homoseksuelen]] die in [[concentratiekamp]]en omkwamen.<ref name="isgeschiedenis2"/> Dit werd niet toegestaan en de mannen werden meegenomen door de politie.<ref name="parool"/>

===2000===
Tijdens de herdenking op de Dam van 4 mei 2000 waren er verscherpte veiligheidsmaatregelen, zoals de stationering van [[scherpschutter]]s op de daken van de gebouwen rond de Dam. Op 4 mei 2000 bevestigde [[Joop van Riessen]], oud-hoofdcommissaris van de Amsterdamse politie, in het televisieprogramma [[NOVA (televisieprogramma)|NOVA]] dat er die dag een melding was binnengekomen dat een [[Geschiedenis van de Molukkers in Nederland|Molukse groepering]] tijdens de herdenking een actie zou hebben gepland.

===2009===
Op 4 mei 2009 waren er vergelijkbare verscherpte veiligheidsmaatregelen in verband met de [[Aanslag op Koninginnedag 2009|aanslag op Koninginnedag]] vier dagen eerder.

===2010===
[[Bestand:Dodenherdenking paniek op de Dam.webm|thumb|Dodenherdenking 2010]]
In 2010 werd de dodenherdenking op de Dam verstoord toen tijdens de twee minuten stilte een man aan de [[Rokin (straat)|Rokinzijde]] plotseling met zijn handen opgeheven begon te prevelen en vervolgens te schreeuwen. Er ontstond paniek en mensen probeerden te vluchten; dranghekken werden door de mensenmassa's omgeduwd, en het lawaai daarvan veroorzaakte nog meer paniek. De koninklijke familie werd snel in veiligheid gebracht. Nadat de situatie onder controle was, werd de ceremonie volgens programma hervat. In het tumult vielen in totaal 63 gewonden. De verwondingen varieerden van kneuzingen en schrammen tot botbreuken.<ref name="nu">[http://www.nu.nl/binnenland/3509748/hoge-raad-bevestigt-straf-damschreeuwer.html Hoge Raad bevestigt straf Damschreeuwer] Nu.nl, 25 juni 2013</ref>

Een omstander overmeesterde de schreeuwer samen met agenten in burger. De politie hield de man aan.<ref>[http://dl.dropbox.com/u/1612403/Public%20Media/audio.mp3 Geluidsopname van het geschreeuw en de daaropvolgende paniek]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>[http://www.joop.nl/nieuws/man-verstoort-nationale-dodenherdenking Schreeuwende man zorgt voor chaos bij Dodenherdenking], joop nieuws</ref><ref>[https://archive.today/20130913005255/http://vorige.nrc.nl/binnenland/article2538265.ece/Ooggetuigen_hek_viel_over_kinderen_heen Een ijzingwekkend harde, schrille gil], NRC Handelsblad, 4 mei 2010</ref> Het was een 39-jarige man met - ten tijde van het incident - het uiterlijk van een orthodoxe [[jodendom|jood]]<!-- Jood wordt in deze betekenis, namelijk aanhanger van het jodendom, niet met een hoofdletter geschreven. Vergelijk 'christen'. -->. Hij was een bekende van de politie die reeds veroordeeld was voor geweldsdelicten.<ref name="achtergrond">{{Citeer web |url=http://www.vn.nl/Archief/Samenleving/Artikel-Samenleving/De-man-die-de-koningin-aanrandde.htm |titel=De man die de koningin aanrandde |auteur=Robert van de Griend en Sander Donkers |uitgever=[[Vrij Nederland]] |datum=3 juli 2010 |bezochtdatum=4 mei 2015|archiefurl=https://web.archive.org/web/20150504225150/http://www.vn.nl/Archief/Samenleving/Artikel-Samenleving/De-man-die-de-koningin-aanrandde.htm|archiefdatum=2015-05-04|dodeurl=nee}}</ref> In de media werd hij aangeduid als de ''Damschreeuwer''. Hij werd uiteindelijk door het [[Gerechtshof (Nederland)|gerechtshof]] veroordeeld tot 16 maanden celstraf, waarvan 8 voorwaardelijk, voor het opzettelijk slaken van een valse alarmkreet; de man ging in [[cassatie (recht)|cassatie]], maar de [[Hoge Raad der Nederlanden|Hoge Raad]] hield de veroordeling in stand.<ref name="nu" /><ref name="nos">[http://nos.nl/artikel/522222-straf-damschreeuwer-definitief.html Straf Damschreeuwer definitief] NOS 25 juni 2013</ref> De man is in de jaren na het incident op de Dam ook nog twee keer preventief in de cel gezet; beide keren omdat hij niet voldeed aan een vordering van de politie om te vertrekken van een plek waar [[Beatrix der Nederlanden|Koningin Beatrix]] zou komen.<ref name="nos" />

Aanvankelijk werd een andere man, die van de schrik een koffertje had laten vallen, ook aangehouden. Het is mogelijk dat de paniek door het vallende koffertje vergroot was - volgens getuigen werd er "Een bom!" geroepen. Deze man bleek echter niets kwaads van plan te zijn geweest en de inhoud van zijn koffertje was ongevaarlijk.<ref>[http://www.joop.nl/nieuws/man-verstoort-nationale-dodenherdenking Man verstoort Nationale Dodenherdenking], Joop.nl, 4 mei 2010</ref> 

===2012===
Nadat was aangekondigd dat vertegenwoordigers van de gemeente [[Bronckhorst (hoofdbetekenis)|Bronckhorst]], inclusief burgemeester [[Henk Aalderink]], van plan waren om na de dodenherdenking op de [[Algemene begraafplaats Vorden|Algemene begraafplaats van Vorden]] mede langs de graven van gesneuvelde [[Wehrmacht|Duitse soldaten]] te lopen ontstond er commotie over dit onderdeel. Zo liet de joodse organisatie ''Tradition is our Future'' op 4 mei een vliegtuigje boven het dorp cirkelen dat de tekst "Vorden is fout" achter zich aan voerde.<ref>[http://nos.nl/artikel/369653-banner-vorden-is-fout-boven-dorp.html Banner 'Vorden is fout' boven dorp], NOS Nieuws, 4 mei 2012</ref> Tevens startte de kleine organisatie [[Federatief Joods Nederland]] (FJN) een kort geding tegen het gemeentebestuur om het geplande herdenkingsonderdeel te voorkomen. De rechtbank te [[Zutphen (stad)|Zutphen]] stelde FJN in het gelijk en verbood de aangekondigde looproute.<ref>{{Citeer rechtspraak|ecli=ECLI:NL:RBZUT:2012:BW4958|naam=Federatief Joods Nederland versus Gemeente Bronckhorst|instantie=[[Rechtbank Zutphen]]|datum= 2012-05-04|nummer=130219 / KG ZA 12-134}}</ref> De gemeente Bronckhorst ging op 31 mei 2012 echter in beroep tegen de uitspraak omdat zij een uitspraak wilde over de bevoegdheid van de civiele rechter zich uit te spreken over bevoegdheden van de gemeenteraad.<ref>[http://www.trouw.nl/tr/nl/4492/Nederland/article/detail/3263791/2012/05/31/Bronckhorst-in-beroep-tegen-uitspraak-4-mei.dhtml Bronckhorst in beroep tegen verbod rond dodenherdenking], Trouw, 31 mei 2012</ref> Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden vernietigde op 19 februari 2013 de uitspraak in dit hoger beroep.<ref>{{Citeer rechtspraak|ecli=ECLI:NL:GHARL:2013:BZ1166|instantie=[[Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden]]|datum=2013-02-19|naam=Gemeente Bronckhorst versus Federatief Joods Nederland}}</ref>

===2018===
In 2018 wilde de actiegroep 'Geen 4 Mei voor Mij' op de Dam met een twee minuten durend lawaaiprotest aanvoeren dat ook de Indonesische burgers herdacht moeten worden die vermoord werden tijdens de [[Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog|'politionele acties']] in [[Nederlands-Indië]]. Hierbij wilden ze ook het [[luchtalarm]] af laten gaan. Dit wilden zij doen tijdens de twee minuten stilte. De actie werd verboden door burgemeester [[Jozias van Aartsen]] en de rechter legde eveneens een verbod op.<ref>[https://nos.nl/artikel/2230165-rechtbank-a-dam-staat-lawaaiprotest-bij-dodenherdenking-niet-toe.html Rechtbank A'dam staat lawaaiprotest bij Dodenherdenking niet toe], NOS Nieuws, 3 mei 2018</ref>

Tijdens de dodenherdenking op de Dam werd een man gearresteerd die een spandoek met zich meedroeg met de tekst "Churchill massamoordenaar". Dezelfde man had eerder die dag een vliegtuigje met de boodschap "Herdenk ook de Churchilldoden" rond laten vliegen.<ref>[https://www.ad.nl/rotterdam/schiedammer-laat-vliegtuig-rondgaan-met-herdenk-ook-churchill-doden~aa4f6299/ Schiedammer met anti-Churchill-spandoek op de Dam gearresteerd], ad.nl, 4 mei 2018</ref>

Even vooraf aan de dodenherdenking werd een andere man door de politie aangehouden die een luide schreeuw liet horen.<ref>[http://www.at5.nl/artikelen/181690/schreeuwende-man-dodenherdenking-is-55-jarige-amsterdammer Schreeuwende man Dodenherdenking is 55-jarige Amsterdammer], AT5, 4 mei 2018</ref>

===2019===
Tijdens de dodenherdenking in [[Vught (plaats)|Vught]] op de fusilladeplaats van het [[Nationaal Monument Kamp Vught]], bijgewoond door zo'n 1.200 personen, werd de stilte verstoord door tientallen terreurverdachten die vanuit de [[Penitentiaire Inrichting Vught]] de kreet [[Allahoe akbar (islam)|Allahoe akbar]] riepen.<ref>[https://www.ad.nl/den-bosch/terreurafdeling-pi-vught-schreeuwde-allahoe-akbar-tijdens-dodenherdenking-aanstichter-in-isoleercel~a052ed74/ Terreurafdeling PI Vught schreeuwde 'Allahoe Akbar' tijdens dodenherdenking, aanstichter in isoleercel], [[Algemeen Dagblad]], 5 mei 2019, geraadpleegd op 5 mei 2019</ref>

===2020 en 2021===
In 2020 was het de eerste keer dat bij de herdenking op de Dam geen publiek aanwezig was, omdat dit door de burgemeester verboden werd wegens de [[Maatregelen tijdens de coronacrisis in Nederland|coronacrisis]].<ref>[https://www.koninklijkhuis.nl/documenten/toespraken/2020/05/04/toespraak-van-koning-willem-alexander-nationale-herdenking-4-mei-2020 Toespraak van Koning Willem-Alexander, Nationale Herdenking 4 mei 2020]</ref> Koning [[Willem-Alexander der Nederlanden|Willem-Alexander]] hield die dag een toespraak. De kransen werden gelegd door twee [[Scouting|scouts]]. Ook in 2021 was de herdenking vanwege de coronacrisis beperkt. Toen was er eveneens geen publiek aanwezig en waren de kransleggingen aangepast. Die keer hield [[André van Duin]] een toespraak.<ref>[https://www.4en5mei.nl/archieven/inspiratie/andre-van-duin-toespraak-op-de-dam André van Duin: toespraak op de Dam], 4en5mei.nl, 4 mei 2021</ref>

===2024===
Het aantal bezoekers bij de landelijke herdenking in Amsterdam werd in 2024 beperkt tot 10.000, een halvering tegenover eerdere jaren.<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2517319-extra-maatregelen-bij-nationale-herdenking-op-de-dam-dit-jaar|titel=Extra maatregelen bij Nationale Herdenking op de Dam dit jaar|bezochtdatum=2024-05-03|datum=2024-04-19|werk=nos.nl}}</ref> Bij aankomst werden bezoekers gefouilleerd op het bezit van vlaggen, paraplu's, borden en luidsprekers. De maatregelen hielden verband met de [[Oorlog Hamas-Israël|oorlog in Gaza]] en eerdere spanningen bij de opening in Amsterdam van het [[Nationaal Holocaust Museum|Nationaal Holocaustmuseum]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/binnenland/nationale-dodenherdenking-dreigt-verstoord-te-worden-politie-gaat-fouilleren~badb392c/|titel=Nationale Dodenherdenking dreigt verstoord te worden, politie gaat fouilleren|bezochtdatum=2024-05-03|datum=2024-04-19|werk=trouw.nl}}</ref> Bezoekers konden vooraf een plek reserveren. Uiteindelijk waren er zo'n 4400 aanwezigen.<ref name="2024 terugblik"/> Grote ongeregeldheden bleven uit.<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/liveblog/2519218-halsema-opstaan-om-erfenis-van-vrede-te-beschermen-4400-mensen-bij-nationale-herdenking#UPDATE-container-77264802|titel=Geen grote ongeregeldheden bij herdenking op Dam|bezochtdatum=2024-05-04|datum=2024-05-04|werk=nos.nl}}</ref> Wel werden vier personen op en rond de Dam aangehouden.<ref name="2024 terugblik">{{Citeer web|url=https://nos.nl/liveblog/2519218-ambassadeurs-van-de-vrijheid-onderweg-naar-festivals-bevrijdingsvuur-ontstoken#UPDATE-container-77267193|titel=Vier aanhoudingen op en rond de Dam|bezochtdatum=2024-05-05|datum=2024-05-05|werk=nos.nl}}</ref>

==Foto's==
<gallery>
Scouts dragen de kransen naar het Nationaal Monument..jpg|Scouts dragen de kransen naar het Nationaal Monument.
Kranslegging Koning en Koningin.jpg|De koning en koningin leggen de eerste krans.
Erehaag.jpg|De genodigden van de herdenkingsbijeenkomst lopen na afloop door de erehaag.
H.M. de Koningin opent het defilé..jpg|Koningin Beatrix opent het defilé in 2012.
Herdenking 4 mei 2014 Tweede Kamer.jpg|Herdenking in de Tweede Kamer
De jaarlijks herdenking op 4 mei voor de oorlogsslachtoffers in de koopvaardij.jpg|Herdenking koopvaardij oorlogsslachtoffers te Amsterdam
Dodenherdenking Montfort 2013 04.jpg|Montfort
Baarn_Amaliapark_dodenherdenking_2011.jpg|Baarn
Dodenherdenking 4 mei 2010 Enschede, Monument in het Volkspark.jpg|Enschede
</gallery>

==Zie ook==
* [[Bevrijdingsdag]] (5 mei)
* [[V-dag]]
* [[Vlaginstructie]]
* [[Lijst van oorlogsmonumenten in Nederland]]

==Literatuur==
* ''Breekbare Dagen. 4 en 5 mei door de jaren heen''. Uitgeverij CPNB, 2012. {{ISBN|9789059651661}}
* Peters, B., 'Herdenken en vieren. Debatten in de Tweede Kamer over de betekenis van 4 en 5 mei', in: C. C. van Baalen (red.) e.a., ''Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2007. De moeizame worsteling met de nationale identiteit'' (Amsterdam 2007) p.&nbsp;97-106. Beschouwing waarbij niet alleen wordt stilgestaan bij de betekenis van 4 en 5 mei, maar die zich ook laat lezen als een overzicht van de ontwikkeling van beide dagen.
* Harlaar, Martin en Jan Pieter Koster ''Stilstaan bij de oorlog. De gemeente Amsterdam en de Tweede Wereldoorlog, 1945-1995''. Uitgeverij THOTH, Bussum, 1995. {{ISBN|90-6868-122-2}}.
* Reijt, M. van de, ''Zestig jaar herrie om twee minuten stilte. Hoe wij steeds meer doden gingen herdenken'', Uitgever Bert Bakker, 2010. {{ISBN|9789035134911}}
* Raaijmakers, I., ''De stilte en de storm. 4 en 5 mei sinds 1945'', AUP, 2017. {{ISBN|9789462988347}}

==Externe links==
* [https://web.archive.org/web/20090206233125/http://ogs.nl/ Oorlogsgravenstichting]
* [https://www.lijstvangevallenen.nl/ Lijst van Nederlandse gevallen militairen tijdens oorlogen en vredesmissies sinds de Tweede Wereldoorlog]

{{Appendix|1=Referenties|2=
{{References|group=noot}}
----
{{References|2=2}}
}}
[[Categorie:Einde van de Tweede Wereldoorlog]][[Categorie:Herdenkingsdag]][[Categorie:Mei]][[Categorie:Dam (Amsterdam)]]