Brontekst bekijken van Marmon-Herrington CTLS

{{Infobox pantservoertuig
| naam         = Marmon-Herrington CTLS
| afbeelding   = Marmon Herrington Tanks LOC fsa 8e09169u.jpg
| onderschrift = Marmon-Herrington CTLS tanks
| type         = 
| herkomst     = {{US-VLAG}} [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Verenigde Staten]]
| gebruik      = zie [[#Gebruikers]]
| aantal       = 875
| van          = 
| tot          = 
| bemanning    = 2
| lengte       = 3,51 m
| breedte      = 2,08 m
| hoogte       = 2,11 m
| gewicht      = 4900 kg
| pantser      = 12,5 mm
| hoofd        = 1 × [[Browning M2]] .50 [[machinegeweer]]
| secundair    = 2 × Colt of [[Browning M1919]] .303 cal (7.62 mm) [[machinegeweer]]
| motor        = Lincoln V12 of Hercules L6 [[benzinemotor]]
| pw-ratio     = 
| wegsnelheid  = 53 km/u
| bereik       = 201 km
| vering       =
}}
De '''Marmon-Herrington CTLS''' (CTLS staat voor ''Combat Tank Light Series'') was een lichte [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Amerikaanse]] [[tank (voertuig)|tank]] die werd ontwikkeld voor het [[United States Marine Corps]], dat halverwege de [[1930-1939|jaren '30]] behoefte had aan een [[Amfibievoertuig|amfibische]] lichte tank.
Vijf [[prototype]]s werden geproduceerd in 1939, en getest tot in 1940.<ref name = Hunnicutt /> Uiteindelijk besloot het USMC de tank niet aan te schaffen, omdat het loopwerk en de bepantsering te zwak waren, doordat ze omdat de tank amfibisch was zo licht mogelijk waren gehouden.<ref name=Zaloga>Zaloga (2012), p. 7.</ref>

De tanks werden aan het begin van de [[Tweede Wereldoorlog]] wel geproduceerd voor export.

Het voertuig werd bemand door twee personen en was bewapend met drie machinegeweren: één in een [[geschutskoepel]] boven op het voertuig en twee aan de voorzijde, bediend door de chauffeur. Omdat de handbediende [[geschutskoepel]] slechts 240[[Booggraad|°]] graden kon draaien werd de tank in twee varianten geleverd, de CTLS-4TAY met de chauffeur en [[geschutskoepel|koepel]] aan de linkerkant van de romp en de CTLS-4TAC met de koepel aan de rechterkant.

== De CLTS bij de Nederlandse strijdkrachten ==
Het [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger]] (KNIL) bestelde in 1940 in totaal 628 Marmon-Herrington tanks: 234 CTLS-4TA’s, 194 CTMS-1TB1’s en 200 MTLS-1G14’s. Hiervan werden slechts 20 tot 24 stuks van het type CTLS-4TA op tijd afgeleverd om ingezet te worden tegen de [[Verovering van Nederlands-Indië door Japan|Japanse invasie]].<ref name=Womack>{{en}}[https://www.oocities.org/dutcheastindies/KNIL_armour.html Womack, T.,”Dutch (KNIL) Armoured Units in the Dutch East Indies, 1941-1942”]. [https://web.archive.org/web/20231103194435/https://www.oocities.org/dutcheastindies/KNIL_armour.html Gearchiveerd] op 3 november 2023.</ref><ref name=lohstein>{{en}}[https://books.google.nl/books?id=U2dkDwAAQBAJ&pg=PA15&lpg=PA15&dq=ford+gp+knil&source=bl&ots=KlLQYWfZwD&sig=joGoK310OGy16oaiH4hvRuu71wk&hl=nl&sa=X&ved=2ahUKEwjP4YfKzM3fAhWJZFAKHSjoBqkQ6AEwDnoECAkQAQ#v=onepage&q=ford%20gp%20knil&f=false Lohstein, M., “Royal Netherlands East Indies Army 1936–42”],Bloomsbury Publishing, p15. [https://web.archive.org/web/20230911184321/https://books.google.nl/books?id=U2dkDwAAQBAJ&pg=PA15&lpg=PA15&dq=ford+gp+knil&source=bl&ots=KlLQYWfZwD&sig=joGoK310OGy16oaiH4hvRuu71wk&hl=nl&sa=X&ved=2ahUKEwjP4YfKzM3fAhWJZFAKHSjoBqkQ6AEwDnoECAkQAQ#v=onepage&q=ford%20gp%20knil&f=false Gearchiveerd] op 11 september 2023.</ref>

De enige CTLS tanks die door het KNIL konden worden ingezet waren de 7 die het 1e [[Peloton (krijgsmacht)|peloton]] vormden van het “tank[[eskadron]]” van de “''Mobiele Eenheid''” (een infanterie eenheid) van het KNIL, die verder nog beschikte over twee pelotons met samen 17 [[Vickers Light Tank#Nederland|Vickers Carden Loyd M1936 lichte tanks]], 3 “Zuid-Afrikaanse” pantserauto’s (Marmon Herrington Mk III’s). In de Mobiele Eenheid was ook een [[infanterie]][[Compagnie (krijgsmacht)|compagnie]] opgenomen met 16 ‘Overvalwagen’<ref name="Overval">De Overvalwagen was een pantservoertuig in gebruik bij het KNIL die gebouwd was op een vrachtwagenchassis. De meeste op een Chevrolet- en enkele op Ford-chassis. Ze werden in Nederlands-Indië gebouwd door Droogdok Maatschappij te Batavia en de firma Braat in Soerabaja</ref> pantserauto’s en 1 M3A1 White Scout Car pantserwagen.<ref>{{en}}[http://www.niehorster.org/016_netherlands/41-12-08/_knil_army.html Mobilized Order of Battle Royal Netherlands East Indies Army 12 December 1941]. [https://web.archive.org/web/20230412080218/http://www.niehorster.org/016_netherlands/41-12-08/_knil_army.html Gearchiveerd] op 12 april 2023.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190822082130/https://www.matrixgames.com/FORUMS/printable.asp?m=1637340&mpage=23 Overview KNIL Armoured Units]</ref><ref>Mars-en-Garde, [https://nieuws.tpo.nl/2016/06/11/mans-en-garde-honderd-jaar-tanks/ Honderd jaar tanks]. [https://web.archive.org/web/20200722013053/https://nieuws.tpo.nl/2016/06/11/mans-en-garde-honderd-jaar-tanks/ Gearchiveerd] op 22 juli 2020.</ref>
;Inzet op Java
Kort nadat de Japanners op [[Java (eiland)|Java]] waren geland, leidde de Mobiele Eenheid een belangrijke tegenaanval tegen Japanse eenheden die het dorp [[Subang (regentschap)|Subang]] en het vliegveld [[Kalijati (onderdistrict)|Kalidjati]] op [[West-Java]] bezet hadden. Hoewel alle drie tank[[Peloton (krijgsmacht)|pelotons]] de Japanse linies met succes binnendrongen en kortstondig naar believen opereerden, kon de gemotoriseerde [[infanterie]][[Compagnie (krijgsmacht)|compagnie]] de tanks niet volgen. Daardoor werden de tanks afgesneden, en gingen 13 tanks, 1 pantserwagen, vijf Overalwagens verloren. Er vielen 14 doden, 13 gewonden en 36 vermisten.<ref>{{en}}[https://thejavagoldblog.wordpress.com/2016/03/24/dutch-tanks-in-javas-final-battle/ Dutch tanks in Java’s final battle]. [https://web.archive.org/web/20190414195231/https://thejavagoldblog.wordpress.com/2016/03/24/dutch-tanks-in-javas-final-battle/ Gearchiveerd] op 14 april 2019.</ref>

Na de capitulatie van het KNIL werd een aantal van deze tanks nog jaren gebruikt door het [[Japans Keizerlijk Leger|Japanse leger]], en daarna door [[Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog|Indonesische nationalisten]].

;Na de capitulatie van het KNIL
149 tanks die op weg waren naar Indië werden overgebracht naar [[Australië (land)|Australië]], waar ze werden ingezet voor training. De resterende 39 tanks gingen naar de Nederlandse troepen in de toenmalige [[kolonie (staatkundig)|kolonie]]s [[Curaçao en Onderhorigheden|Curaçao]] (7 stuks), [[Curaçao en Onderhorigheden|Aruba]] (6 stuks) en [[Suriname (kolonie)|Suriname]] (28 stuks).

In mei 1942 werd in Suriname het ''Bataljon Vechtwagens'' gevormd. Een deel van het personeel daarvoor was reeds in de [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|VS]] opgeleid. Het personeel bestond uit een detachement van het [[Korps Mariniers]] (±80 man) en een detachement van de [[Prinses Irene Brigade]] (±225 man). De eenheid werd in januari 1946 werd gedeactiveerd

== De CLTS in andere landen ==
De Amerikaanse regering bestelde 240 CTLS-tanks met de bedoeling deze in het kader van het [[Lend-Lease Act|Lend-Lease-programma]] aan [[Republiek China (1912-1949)|China]] te leveren. Deze konden echter niet worden afgeleverd, waarna het [[United States Marine Corps]] ze overnam en onder andere gebruikte in [[Alaska (hoofdbetekenis)|Alaska]] en de [[Aleoeten]]. In Amerikaanse dienst werden de tanks, afhankelijk van de positie van de toren, T14 of T15 genoemd.

==Afgeleide ontwerpen==
Twee andere tankontwerpen werden door Marmon-Herrington afgeleid van de CTLS. Beide waren bedoeld voor het KNIL in Nederlands-Indië, maar werden het [[United States Army|leger van de Verenigde Staten]] overgenomen.<ref name=Hunnicutt>Hunnicutt (1992), p. 112.</ref>
===CTMS===
[[Bestand:Militaire voertuigen op het kazerneterrein bij een militaire parade in Paramarib, Bestanddeelnr 252-6337.jpg|thumb|CTMS-1TB1 tanks in [[Paramaribo]], [[Suriname (hoofdbetekenis)|Suriname]] (1947)]]
Het CTMS-1TB1-project (CTMS staat voor ''Combat Tank Medium Series'') werd in 1941 gestart om een lichte tank met een bemanning van drie personen te ontwikkelen. De tank was bewapend met een automatisch AAC 37mm L44 “McClean” kanon<ref name=AAC>[https://www.tapatalk.com/groups/missinglynx/american-armament-corporation-t103591.html American Armament Corporation]. [https://web.archive.org/web/20220726124023/https://www.tapatalk.com/groups/missinglynx/american-armament-corporation-t103591.html Gearchiveerd] op 26 juli 2022.</ref><ref name=Merriam>[https://books.google.nl/books?id=6_5ADwAAQBAJ&pg=PT145&lpg=PT145&dq=medium+tank+mtls&source=bl&ots=fTKz8gotzE&sig=AGnSkGKd3Xv9Abs5GEkHM-oW8o4&hl=nl&sa=X&ved=2ahUKEwiynu7fuODfAhVBaVAKHWopAP8Q6AEwEXoECAMQAQ#v=onepage&q=medium%20tank%20mtls&f=false “World War 2 In Review No. 26: American Fighting Vehicles” (2017)], Merriam Press, {{ISBN|9781387354818}}</ref> en een [[coaxiaal]] [[Browning M1919|M1919]] [[machinegeweer]] In datzelfde jaar bestelde de Nederlandse overheid 194 van deze voertuigen voor de cavaleriepelotons van het [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger]] (KNIL). Geen van de bestelde voertuigen was echter geleverd toen de Nederlandse troepen zich overgaven en [[Nederlands-Indië]] werd [[Japanse bezetting van Nederlands-Indië|bezet door Japan]] (8 maart 1942).

De Amerikaanse regering vorderde 62 van de voertuigen die waren vervaardigd voor het KNIL.<ref name=wwiiafterwwii>{{cite web|last1=JWH1975|first1=|title=CTMS-1TBI tank: post-WWII use|url=https://wwiiafterwwii.wordpress.com/2015/07/28/ctms-1tbi-tank-post-wwii-use/|website=wwiiafterwwii.wordpress.com|date=28 July 2015|accessdate=23 August 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180824002222/https://wwiiafterwwii.wordpress.com/2015/07/28/ctms-1tbi-tank-post-wwii-use/|archiefdatum=2018-08-24}}</ref> Begin 1943 werden er twee getest door het Amerikaanse leger, maar omdat er al betere lichte tanks zoals bv de [[M3-M5 Stuart|M3 Stuart]] in voldoende aantallen beschikbaar waren nam het Amerikaanse leger de CTMS niet in gebruik.<ref name=Hunnicutt />

;De CTMS bij de Nederlandse strijdkrachten
Nederland ontving 26 CTMS tanks, welke werden verscheept naar de toenmalige [[kolonie (staatkundig)|kolonie]] [[Suriname (kolonie)|Suriname]] en met de 28 CTLS tanks en 19 MTLS tanks opgenomen in het ''Bataljon Vechtwagens''.

Halverwege 1947 werden de tanks weer in gebruik genomen door de [[Troepenmacht in Suriname|TRIS]], de Nederlandse strijdkrachten in [[Suriname (kolonie)|Suriname]]. In 1950 waren er nog 6 operationeel. De laatste CTMS-1TB1 in Nederlandse dienst werd in 1957 buiten dienst gesteld.<ref name=wwiiafterwwii />

;De CMTS in andere landen
De Amerikaanse overheid verhuurde ook enkele tientallen CTMS-1TB1’s aan landen in [[Latijns-Amerika]], waaronder [[Mexico (land)|Mexico]] (4), [[Guatemala (hoofdbetekenis)|Guatemala]] (6), [[Ecuador]] (12) en [[Cuba (land)|Cuba]] (8). De laatste waren tot in de [[1960-1969|jaren '60]] in gebruik in Cuba.<ref name=wwiiafterwwii />

===MTLS===
Tegelijk met de CTMS-1TB1 werd de MTLS-1G14 (MTLS staat voor ''Medium Tank Light Series'') ontwikkeld, een middelzware viermanstank voor het KNIL. Deze was bewapend met twee automatische AAC 37mm L44<ref>L44 wil zeggen dat de [[Loop (vuurwapen)|schietbuis]] van het wapen 44 [[Kaliber (wapen)|kalibers]] lang is. Bv de [[Loop (vuurwapen)|schietbuis]] van een 37mm L44 kanon is = 37mmx44 = 1628mm</ref> “McClean” kanonnen<ref name=AAC /><ref name=Merriam /> en vijf [[Browning M1919|M1919]] [[machinegeweer|machinegeweren]], waarvan er 2 in de romp waren gemonteerd (1 aan de voorzijde en 1 aan de linkerzijde), 1 aan de rechterzijde van de koepel, 1 [[coaxiaal]] naast de kanonnen en 1 boven op de [[geschutskoepel|koepel]]. Het pantser was tussen 13mm en 38mm.

;De MTLS bij de Nederlandse strijdkrachten
Ook van de MTLS werden er begin 1943 twee getest door het Amerikaanse leger, maar omdat er al betere middelzware tanks zoals bv de [[M4 Sherman]] in voldoende aantallen beschikbaar waren nam het Amerikaanse leger ook de MTLS niet in gebruik.<ref name=Hunnicutt218>Hunnicutt (1992) pp. 218–219.</ref>
Tegelijk met de 28 CTLS en 26 CTMS tanks werden 19 MTLS tanks verscheept naar de toenmalige [[kolonie (staatkundig)|kolonie]] [[Suriname (kolonie)|Suriname]] en opgenomen in het ''Bataljon Vechtwagens''.

==Gebruikers==
{|
| valign=top width=300 |
<ins>'''CTLS'''</ins>
* {{NL-VLAG}} [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]
* {{US-VLAG}} [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Verenigde Staten]]
* {{JP-VLAG}} [[Japans Keizerrijk|Japan]]
* {{ID-VLAG}} [[Indonesië]]
* {{AU-VLAG}} [[Australië (land)|Australië]]
| valign=top width=300 |
<ins>'''CTMS'''</ins>
* {{NL-VLAG}} [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]
* {{MX-VLAG}} [[Mexico (land)|Mexico]]
* {{GT-VLAG}} [[Guatemala (hoofdbetekenis)|Guatemala]]
* {{EC-VLAG}} [[Ecuador]]
* {{CU-VLAG}} [[Cuba (land)|Cuba]].
| valign=top width=300 |
<ins>'''MTLS'''</ins>
* {{NL-VLAG}} [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]
|}

==Zie ook==
* [[Vickers Light Tank#Nederland|Vickers Carden Loyd M1936 lichte tank]]
* [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger]]

{{Appendix|1=Bronnen|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Marmon-Herrington CTLS|oldid=857367840|datum=20181124}}
* {{en}}Tanks Encyclopedia, [https://www.tanks-encyclopedia.com/ww2/US/marmon-herrington-ctls-4ta Marmon Herrington CTLS]
* {{en}}Tanks Encyclopedia, [https://www.tanks-encyclopedia.com/ww2/US/marmon-herrington-ctms-1tb1 Marmon Herrington CTMS]
* {{en}}Tanks Encyclopedia, [https://www.tanks-encyclopedia.com/ww2/US/marmon-herrington-mtls-1gi4 Marmon Herrington MTLS]
* [https://web.archive.org/web/20060414173105/http://www.overvalwagen.com/tanks.html Marmon-Herrington tanks op overvalwagen.com]
* [http://www.marmon-herrington.webs.com/tank.html Marmon-Herrington militaire voertuigen]
* {{en}}{{cite book |last=Bradford |first=George |year=2009 |title=Allied Armored Fighting Vehicles: 1:72 Scale |url=https://archive.org/details/alliedarmoredfig0000brad |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-4004-3}}
* {{en}}{{cite book | title=US Marine Corps Tank Crewman 1941–45: Pacific | publisher=Bloomsbury Publishing | author=Estes, Kenneth W. | year=2012 |isbn=1-78200-059-3}}
* {{en}}{{cite book |last=Green |first=Michael |year=2014 |title=American Tanks and AFVs of World War II |location=Oxford, UK |publisher=Osprey Publishing |isbn=1-78200-931-0}}
* {{en}}{{cite book|last=Hunnicutt|first=R.P.|title=Stuart, A History of the American Light Tank|volume=Volume 1|year=1992|publisher=Presidio Press|location=Novato, CA|isbn=978-0-89141-462-9}}
* {{en}}{{cite book |last=Ness |first=Leland |year=2002 |title=Jane's World War II Tanks and Fighting Vehicles: A Complete Guide |publisher=Harper Collins |isbn=0-00-711228-9}}
* {{en}}{{cite book | title=U.S. Marine Corps tanks of World War II | publisher=Osprey Publishing | author=Zaloga, Steven | year=2012 | location=Oxford, UK |isbn=1-84908-561-7}}
'''Referenties'''
{{References}}
}}
{{Navigatie gevechtsvoertuigen Verenigde Staten Tweede Wereldoorlog}}
{{Commons|Marmon-Herrington CTLS}}

[[Categorie:Militair voertuig]]
[[Categorie:Krijgsmacht van Nederland]]
[[Categorie:Amerikaanse tank in de Tweede Wereldoorlog]]
[[Categorie:Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië]]