Brontekst bekijken van Lente

De '''lente''' of het '''voorjaar''' is een van de vier [[seizoen]]en. De lente volgt op de [[Winter (hoofdbetekenis)|winter]] en wordt gevolgd door de [[Zomer (hoofdbetekenis)|zomer]]. Tijdens de lente worden in de noordelijker streken van het noordelijk halfrond de bomen veel groener en gaan veel planten bloeien; geleidelijk wordt het warmer en wordt de kans op [[Vorst (weer)|vorst]] kleiner.

De [[astronomie|astronomische]] lente begint op het [[noordelijk halfrond]] (meestal) op 20 maart en eindigt (meestal) op 21 juni. Op het [[zuidelijk halfrond]] begint de astronomische lente meestal op 22 september. De [[Meteorologie|meteorologische]] lente begint al op 1 maart.
[[Bestand:Kuekenhoff 006.jpg|thumb|Lente in de [[Keukenhof]]]]

== Naam ==
Het woord "lente" is een oude [[Afleiding (taalkunde)|afleiding]] van ''lang'' en heeft betrekking op het lengen van de dagen ("lengte"). Het is verwant aan het [[Duits]]e ''Lenz'' en het [[Engels (hoofdbetekenis)|Engelse]] ''lent'', de veertig dagen durende [[vasten]]tijd voor [[Pasen]].

== Astronomische lente ==
[[Bestand:Equinozio da Pizzo Vento,tramonto fondachelli fantina, sicilia.jpg|miniatuur|Lente-equinox gezien vanaf de prehistorische site van Pizzo Vento bij [[Fondachelli-Fantina|Fondachelli Fantina]], [[Sicilië]]  <ref>{{en}}{{it}} [https://it.wikiloc.com/percorsi-escursionismo/fondachelli-fantina-equinox-site-of-pizzo-vento-22295449 Fondachelli Fantina - Equinox site of Pizzo Vento] Wikiloc</ref>  ]]

=== Bepaling ===
Het begin en einde van de lente (20 of 21 maart - 20 of 21 juni) is bepaald op basis van een afspraak. [[astronomie|Astronomisch]] gezien begint de lente als de dag en de nacht even lang zijn. Deze [[equinox|lentenachtevening]] treedt op rond [[20 maart]] op het [[noordelijk halfrond]] en rond [[23 september]] op het [[zuidelijk halfrond]]. De zon gaat dan door het [[lentepunt]] en de dag en de nacht zijn ongeveer even lang. Tijdens de lente worden de dagen steeds langer. De lente eindigt met de [[zonnewende|zomerzonnewende]] (rond [[21 juni]] op het noordelijk halfrond en [[21 december]] op het zuidelijk halfrond). Dat is het moment dat de zon de grootste noordelijke [[Declinatie (astronomie)|declinatie]] bereikt.
[[Bestand:Schneeglocken.jpg|thumb|[[Sneeuwklokje]]s in de [[Sneeuw (hoofdbetekenis)|sneeuw]], maart 2004]]

=== Begin van de lente ===
Aanvangstijdstippen van de astronomische lente op het noordelijk halfrond tussen 2001 en 2030:  <ref>{{en}} [http://www.astropixels.com/ephemeris/soleq2001.html Solstices and Equinoxes: 2001 to 2100 Greenwich Mean Time]</ref>   <ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20171224035147/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php Earth Seasons]</ref>  

{| class="wikitable"
| 2001 || 20 maart || 14:31 || rowspan="6" | &nbsp;
| 2007 || 21 maart || 01:07 || rowspan="6" | &nbsp;
| 2013 || 20 maart || 12:02 || rowspan="6" | &nbsp;
| 2019 || 20 maart || 22:58 || rowspan="6" | &nbsp;
| 2025 || 20 maart || 10:02
|- 
| 2002 || 20 maart || 20:16
| 2008 || 20 maart || 06:49
| 2014 || 20 maart || 17:57
| 2020 || 20 maart || 04:49
| 2026 || 20 maart || 15:46
|- 
| 2003 || 21 maart || 02:00
| 2009 || 20 maart || 12:44
| 2015 || 20 maart || 23:45
| 2021 || 20 maart || 10:37
| 2027 || 20 maart || 21:25
|- 
| 2004 || 20 maart || 07:49
| 2010 || 20 maart || 18:32
| 2016 || 20 maart || 05:30
| 2022 || 20 maart || 16:33
| 2028 || 20 maart || 03:17
|- 
| 2005 || 20 maart || 13:34
| 2011 || 21 maart || 00:21
| 2017 || 20 maart || 11:28
| 2023 || 20 maart || 22:24
| 2029 || 20 maart || 09:01
|- 
| 2006 || 20 maart || 19:25
| 2012 || 20 maart || 06:15
| 2018 || 20 maart || 17:15
| 2024 || 20 maart || 04:06
| 2030 || 20 maart || 14:51
|}
De aangegeven tijd is de [[Midden-Europese Tijd|Midden-Europese tijd]]. Op het zuidelijk halfrond begint op deze data de [[herfst]], zie daar voor het begin van de lente op het zuidelijk halfrond.

== Meteorologische lente ==
=== Bepaling ===
Een van de eerste internationale weerorganisaties onder leiding van de Duitse keurvorst [[Karl Theodor]], de [[Societas Meteorologica Palatina]], besloot in 1780 om steeds drie opeenvolgende kalendermaanden als één seizoen te beschouwen. Seizoenen konden zo beter met elkaar vergeleken worden. Sindsdien duurt de ''[[meteorologie|meteorologische]] lente'' op het noordelijk halfrond van 1 maart tot en met 31 mei. Op het zuidelijk halfrond begint de meteorologische lente volgens de [[klimatologie|klimatologische]] indeling op 1 september en eindigt op 30 november.

=== Weerextremen ===
==== Nederland ====
De koudste lente die door het [[Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut|KNMI]] in Nederland is geregistreerd sinds 1706 was die van het jaar 1962. De gemiddelde temperatuur bedroeg toen 6,7 graden. Het warmste voorjaar was dat van 2007, met een gemiddelde temperatuur van 11,7 graden. Normaal is de gemiddelde temperatuur in het voorjaar 9,5 graden (dit alles gemeten in [[De Bilt (dorp)|De Bilt]]).

Ook de hoeveelheid regen kan in de lente veel variëren. In 1983 viel de meeste regen van die eeuw, namelijk 289&nbsp;mm. In 1996 viel slechts 61&nbsp;mm.  <ref>[http://www.knmi.nl/VinkCMS/explained_subject_detail.jsp?id=3511 KNMI]</ref>  Daarnaast kan de hoeveelheid zon in de lente ook sterk variëren. De somberste lente dateert uit 1983 met 310 uren zon, de zonnigste lente heeft 2011 op zijn naam staan met 686 zonuren.

==== Weerextremen meteorologische lente in België ====
{| class="wikitable"
! 
! warmste
! droogste
! minste
regendagen
! zonnigste
! koudste
! natste
! meeste
regendagen
! somberste
|- 
| eerste || 12,3 (2007) || 37,6 (1893) || 23 (1880) || 707:16 (2011) || 4,9 (1837) || 299,7 (1965) || 75 (1979) || 276:53 (1983)
|- 
| tweede || 12,2 (2011) || 69,0 (1976) || 24 (1893) || 651:46 (1893) || 5,4 (1845) || 283,0 (1851) || 74 (1983) || 329:53 (1891)
|- 
| derde || 11,2 (1993) || 70,7 (2011) || 27 (2011) || 644:12 (1990) || 6,0 (1887) || 276,6 (1988) || 72 (1977) || 338:41 (1889)
|- 
| vierde || 11,2 (2009) || 74,6 (1875) || 28 (1875) || 628:02 (1921) || 6,3 (1888) || 276,6 (2001) || 69 (1981) || 346:52 (1970)
|- 
| vijfde || 11,1 (2003) || 87,6 (1880) || 32 (1990) || 621:04 (1953) || 6,4 (1855) || 271,5 (1878) || 68 (1851) || 359:50 (1985)
|- 
| '''normaal''' || '''10,1''' || '''187,8''' || '''49''' || '''463:58''' || '''10,1''' || '''187,8''' || '''49''' || '''463:58'''
|- 
| colspan="10" align="center" |  <ref>[https://web.archive.org/web/20110630200221/http://www.meteo.be/meteo/view/nl/6153561-Lente+2011.html KMI, Statistieken voorbije seizoenen voor Ukkel]</ref> 
|}

== Feesten en rituelen tijdens de lente ==
De lente wordt veelal geassocieerd met vruchtbaarheid en voedselproductie. In Europa worden in de lente de eenjarige voedselgewassen gezaaid. Door de effecten van de lente op de natuur wordt de lente vanouds gevierd met vruchtbaarheidssymbolen. Restanten hiervan zijn te zien in symbolen als de [[meiboom]], de [[paashaas]] en zijn eieren, en de stok met het haantje bovenaan tijdens [[Palmzondag|Palmpasen]].

De componist [[Igor Stravinsky]] gaf deze gebruiken in het vermeende prehistorische Rusland vorm in het balletstuk ''[[Le Sacre du printemps]]'', dat gaat over een [[mensenoffer]] tijdens de lente. De [[Fabergé-ei]]eren zijn beroemd. Ze zijn gemaakt voor de Russische [[tsaar|tsaren]], de moderne varianten worden in een fabriek gemaakt. De [[călușari]] en [[morris dance]] zijn afgeleid van voorchristelijke vruchtbaarheidsrituelen.

In de [[Griekse mythologie]] hoort de [[Horae (mythologie)|Horae]] Eunomia (die ook wel [[Thallo]] genoemd wordt) bij de lente, de jeugd en de bloemen. Zij is een dochter van [[Zeus (hoofdbetekenis)|Zeus]] en [[Themis (mythologie)|Themis]]. [[Aphrodite|Aphrodite Pandemos]] is de lentegodin. In [[Tempel van Artemis Brauronia|Brauron]] werden lentefeesten gevierd, men danste de "berendans", waarbij kinderpriesteresjes gehuld in [[saffraan]]gele gewaden dansten ter ere van een berin, die volgens de [[mythe]] door [[Orestes (mythologie)|Orestes]] en [[Iphigenia (mythologie)|Iphigenia]] zou zijn gedood. Degene die aan de lentefeesten van [[Mysteriën van Eleusis|de mysteriecultus van Eleusis]] hadden deelgenomen, konden hun verdere wijding ontvangen bij gelegenheid van de grote mysteriën in de maand ''Boëdromion'' (omstreeks het begin van [[oktober]]).

<gallery widths=240px heights=200px class="center">
Sweeps Copperfield Clog0095.jpg|''[[Morris dance]]'' tijdens ''Mayday'' in [[Kent (graafschap)|Kent]]
Osterbrunnen pegnitz.jpg|Met gekleurde paaseieren versierde bron in Duitsland
Nouvel an chinois Paris 20080210 27.jpg|[[Chinees nieuwjaar]], [[Parijs (hoofdbetekenis)|Parijs]], 2008 (4705)
</gallery>

[[Ostara (godin)|Ostara]] of Eostre is volgens [[Jacob Grimm]] de lente[[godin]] van de [[Germanen]], het Engelse ''easter'' is afgeleid van Eostre. Het aanbreken van de lente betekende het einde van de ''[[Wilde Jacht]]''. Ostara staat voor het [[oosten]], denk ook aan het Duitse ''Ostern''. Ook in [[Caminel]] worden elk jaar lentefeesten gevierd en in [[Schagen (plaats)|Schagen]] is de ''Paasveetentoonstelling'' (ook wel ''Paasvee'') bekend en berucht.  <ref>[http://www.nu.nl/algemeen/1942471/gewonden-door-bijtende-stof-in-discotheek.html Gewonden tijdens Paasvee Schagen]</ref>  

Van 4 april tot 10 april vierden de [[Romeinen (volk)|Romeinen]] de ''[[Ludi Megalenses|Megalensia]]'' ter ere van de vruchtbaarheidsgodin [[Cybele (mythologie)|Cybele]]. Van 12 april tot 19 april vierde men de ''[[Cerealia]]'' voor de godin [[Ceres (godin)|Ceres]]. Op 15 april werd ''[[Fordicidia]]'' gevierd voor [[Maia (mythologie)|Maia]]. Ook vierde men van 28 april tot en met 3 mei de ''[[Floralia (Romeins feest)|Floralia]]'' voor de [[moedergodin]] [[Bona Dea]] (later Maia). Op 14 mei wierpen de [[Vestaalse maagden]] 27 biezenpoppen in de Tiber.

Op 27 april wordt in Nederland [[Koningsdag (Nederland)|Koningsdag]] gevierd met o.a. [[vrijmarkt]]en en optochten die in sommige plaatsen op de avond van 26 april gehouden worden.  <ref>Als Koningsdag (27 april) op een zondag valt, dan wordt dit op de voorafgaande zaterdag gevierd.</ref>  

[[Beltane]], [[Meierblis]] en [[Walpurgisnacht (feest)|Walpurgisnacht]] worden gevierd op 30 april.

<gallery widths=240px heights=200px class="center">
Osterfeuer mit Strohpuppe.jpg|Bij het ''Osterfeuer'' (paasvuur) in Seestermühe wordt een stropop verbrand
Newroz Istanbul(4).jpg|De viering van [[Noroez]] in [[Istanboel (hoofdbetekenis)|Istanboel]]
Holi party and decorated tree.jpg|Versierde boom tijdens [[Holi-Phagwa]]
</gallery>
Op 1 mei is er het Engelse ''May Day'' en de [[Dag van de Arbeid]]. In de [[middeleeuwen]] ontstond in Italië het gebruik om de maand mei toe te wijden aan de Heilige Moedermaagd Maria, "de Moeder Gods".

De [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke]] traditie kent tijdens de lente de [[vasten]]periode, die begint op [[Aswoensdag]] en eindigt met [[Pasen]]. De Vasten wordt voorafgegaan door de [[Vastenavond]]. Naast Pasen kent de christelijke traditie ook de ''Goede Week''; drie dagen voor het paasweekend, [[Witte Donderdag]], [[Goede Vrijdag]] en [[Stille Zaterdag]]. Het christelijke Pasen is geïnspireerd op het joodse ''Pesach'' en het vroegere lentefeest, hoewel met een nieuwe symboliek rond de kruisiging en wederopstanding van Jezus. [[Pesach]] is het [[Jodendom|joods]] lentefeest, vrijheidsfeest of matzefeest.

De [[Oosters-Orthodoxe Kerk]] verbindt het woord ''Pascha'' met het Griekse ''Pascho'' (dat "lijden" betekent). Daarmee gaf men een christelijke betekenis aan Pasen. 'Pascha' is echter de [[Hebreeuws]]e naam voor het christelijke paasfeest. De seculiere versie van Pasen wordt gekenmerkt door symbolen van nieuw leven, zoals (gekleurde/geverfde) eieren. Ook de paashaas hoort bij dit feest.

Binnen het [[hindoeïsme]] wordt omstreeks Pasen de [[Holi-Phagwa]] gevierd. Op [[Bali (eiland)|Bali]] wordt [[Nyepi]] gevierd, de dag ervoor wordt veel lawaai gemaakt tijdens Ogoh-Ogoh. Ook het [[Chinees nieuwjaar]] is een lentefeest, dit wordt gevierd met de [[drakendans|draken-]] en [[leeuwendans]]en.

<gallery widths=200px heights=240px class="center">
Belintash-martenitzi.jpg|Versierde ''Baba Marta'' boom, Bulgarije
Easter fire.jpg|[[Meierblis]] op Texel
Aitrach Maibaum.jpg|Een [[meiboom]] in Duitsland
Pinksterkrone.jpg|Pinksterkroon op lentefeest
</gallery>

[[Noroez]] is het begin van het nieuwe jaar in [[Iran]] en [[Afghanistan]] en wordt gevierd rond 21 maart, het dateert van voor de komst van de [[Islam (hoofdbetekenis)|islam]]. Het is een feest waarvoor de huizen grondig worden schoongemaakt en versierd met bloemen, eieren, slingers en allerlei mooie voorwerpen. Als ''Hadji Firoez'' vermomde, zwart geschminkte [[troubadour]]s met felgekleurde [[satijn]]en kleren lopen zingend en dansend door de straten.

[[Pinksterblom]] is ook een lentefeest. In [[Volksrepubliek China|China]] wordt het [[Qingmingfestival]] gevierd. Andere feesten in verband met de lente zijn [[Krakelingen|Krakelingen en Tonnekensbrand]], [[Krombroodrapen]] en [[Maske Begrave]].

Ook het joodse [[Pesach]], het feest ter herinnering aan de [[uittocht uit Egypte|exodus]], dient altijd in de lente te vallen. Hiertoe kent de [[joodse kalender]] een [[schrikkelmaand]] die indien nodig ingelast wordt.

== Effecten van de lente ==
=== Op mensen ===
De dagen in de lente worden ten opzichte van de voorgaande [[Winter (hoofdbetekenis)|winter]] langer, en het zonlicht wordt sterker. Dat heeft effect op mensen, omdat de hoeveelheid [[serotonine]] en [[dopamine]] hoger wordt. Dit zorgt voor een algemeen welbevinden en enige [[euforie]], met name bij [[natuurvolk]]eren die veel buiten zijn. Dat het verlangen naar een partner of seks groter wordt is echter niet bewezen, en is mogelijk alleen te danken aan andere, minder verhullende kleding van de mogelijke partners.

Naast deze positieve effecten treedt ook [[voorjaarsmoeheid]] op, dat volgens een onbewezen theorie te wijten zou zijn aan een nog hoge concentratie [[melatonine]].

Traditioneel wordt in Nederland de [[voorjaarsschoonmaak]], of grote schoonmaak gehouden, waarbij het hele huis wordt schoongemaakt.

=== Op planten en dieren ===
[[Bestand:Lentefeest der natuur.webm|250px|thumb|Oude beelden over de lente]]
[[Bestand:Voorzomerdrukte in de natuur Weeknummer 57-24 - Open Beelden - 11406.webm|250px|thumb|Bioscoopjournaal uit mei 1957: lente in het Leersumse Veld, met onder andere een jonge ransuil, een mierenleeuw die een mier vangt, bloeiend wollegras en broedende kokmeeuwen bij de Leersumse Plassen.]]
Alle planten, dus ook de landbouwgewassen, beginnen in de lente te groeien na de winterslaap. Ook dieren komen uit hun schuilplaatsen en beginnen met nestelen. [[Trekvogel]]s migreren noordwaarts als reactie op de hogere temperaturen. Bij zoogdieren, zoals bijvoorbeeld schapen, worden de jongen vroeg in de lente geboren, zodat ze tegen het eind van de zomer met voldoende reserve de moeilijke winter ingaan.

Door de toename van het licht, maken planten en bomen nieuwe scheuten en bladeren. Deze ontwikkelen zich uit voedselreserves die zijn opgeslagen tijdens het voorgaande groeiseizoen. In bossen ontwikkelen zich de planten op de bodem het snelst. Deze maken gebruik van de korte periode dat de bodem van het bos nog veel zonlicht ontvangt doordat de bomen nog geen of weinig bladeren hebben.

Vooral bolgewassen ontwikkelen zich snel tijdens de lente. Vanuit de bol kan de plant zeer snel groeien en bloeien. Snel wordt het zaad ontwikkeld, waarna de bladeren bovengronds weer afsterven en de bol in rust blijft tot de volgende lente. Voorbeelden hiervan zijn [[Bosanemoon|anemonen]] en [[narcis]]sen. De expositie in de [[Keukenhof]] vindt dan ook alleen plaats tijdens de lente.

In de Alpen en andere gebieden met [[gletsjer]]s beginnen deze te smelten, waardoor de rivieren zwellen.

== Zie ook ==
* [[Praagse Lente]]
* [[Arabische Lente]]
* [[De vier jaargetijden]] van de Italiaanse componist [[Antonio Vivaldi]]
* [[Pervigilium Veneris]]
* [[Spring Symphony]] van de Britse componist [[Benjamin Britten]]
* [[Voorjaar]]

{{References}}
*[http://www.usno.navy.mil/USNO/astronomical-applications/data-services/earth-seasons U.S. Naval Observatory - Earth's Seasons]
*[http://www.knmi.nl/VinkCMS/explained_subject_detail.jsp?id=3321 KNMI: waarom de lente tegenwoordig meestal op 20 maart begint]
{{Navigatie jaargetijden}}

[[Categorie:Lente| ]]