Brontekst bekijken van Koninkrijk der Nederlanden

{{Infobox land plus
| naaminlandstaal = Koninkrijk der Nederlanden
| vlag            = [[Bestand:Flag of the Netherlands.svg|125px|Vlag van het Koninkrijk der Nederlanden]]
| vlagartikel     = Vlag van Nederland
| wapen           = [[Bestand:Koninklijk wapen van het koninkrijk der Nederlanden.svg|100px|Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden]]
| wapenartikel    = Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden
| locatiekaart    = Kingdom of the Netherlands (orthographic projection).svg
| talen           = [[Nederlands]]
| hoofdstad       = [[Amsterdam]]
| religie         = 50% [[christendom|christelijk]]<br />5,7% [[moslim]]<br />0,6% [[Hindoeïsme|hindoe]]<br />1,7% overige gezindten<br />42% geen gezindte/niet opgegeven
| regeringsvorm   = [[constitutionele monarchie]] met een [[Parlementair systeem|parlementair stelsel]]
| staatshoofd     = koning [[Willem-Alexander der Nederlanden|Willem-Alexander]]
| regeringsleider = minister-president [[Mark Rutte]]<ref group=n>In de hoedanigheid van voorzitter van de [[raad van ministers van het Koninkrijk]]. In de praktijk is de minister-president de regeringsleider. Officieel (volgens artikel 2, eerste lid, van het [[Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden|Statuut]]) is de koning de regeringsleider.</ref>
| munteenheid     = [[euro]], [[Antilliaanse gulden]], [[Arubaanse florin]], [[Amerikaanse dollar]]
| valutacode      = EUR, ANG, AWG, USD
| tijdzone        = [[UTC−4|−4]] en [[UTC+1|+1]] (zomertijd +2)
| volkslied       = [[Wilhelmus]]
| feestdag        = [[27 april]] ([[Koningsdag (Nederland)|Koningsdag]])
| tld2            = [[.nl]] [[.an]] [[.aw]] [[.cw]] [[.sx]] [[.bq]]
| landcode        = NLD (BES), ABW, CUW en SXM
| tel             = 31, 599, 297 en 1-721
}}
[[Bestand:Sluiting van de Ronde Tafelconferentie tussen Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen Weeknummer 54-23 - Open Beelden - 58985.ogx|thumb|Presentatie van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in 1954]]

Het '''Koninkrijk der Nederlanden''', dat bestaat sinds 1813, is een [[soevereine staat]] waarbinnen sinds 2010 vier landen worden onderscheiden: [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]], [[Aruba]], [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]] en [[Sint Maarten (land)|Sint Maarten]]. Deze landen zijn gelijkwaardige onderdelen van het koninkrijk, maar met verschillende staatkundige posities: de Caribische landen zijn autonoom door het [[Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden]], sinds 1954 het leidende document voor het koninkrijk, maar ze beslissen ook mee over door het Statuut benoemde [[koninkrijksaangelegenheden]], voor zover die aangelegenheden deze drie gebieden raken.

Het koninkrijk wordt bestuurd door de instellingen die in het Statuut worden genoemd en in de [[Nederlandse Grondwet|Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden]] zijn geregeld. Voor het bestuur over Nederland gelden de bepalingen van de Grondwet. De Grondwet is ouder dan het Statuut en was tot 1954 het leidende document van het koninkrijk. Nog steeds is het echter (volgens artikel 5 van het Statuut) het document dat de in het Statuut genoemde instellingen van het koninkrijk constitueert en regelt behoudens aanvullingen in het Statuut voor Koninkrijksaangelegenheden die Aruba, Sint Maarten of Curaçao raken of worden geacht te raken.

Daarom treedt Nederland, de jurisdictie waar de Grondwet de staatsinrichting bepaalt, als enige van de vier landen, naar binnen en naar buiten op in de hoedanigheid van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze unieke regeling maakt dat er wel wordt gesproken over een verband met [[federalisme|federale]] trekken.  <ref>{{Aut|[[Constantijn Kortmann|C.A.J.M. Kortmann]]}}: ''Constitutioneel Recht'', blz. 33: De vierde bron van Nederlands constitutioneel recht vormt het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden. [...] Het is te beschouwen als de grondwet van een samenwerkingsverband dat trekken heeft van een bondsstaat. [...] In de hiërarchie van normen staat het Statuut boven de Grondwet. Volgens artikel 5, tweede lid, Stat. immers neemt de Grondwet de bepalingen van het Statuut in acht.</ref>   <ref>{{Aut|L. Prakke}} & {{Aut|C.A.J.M. Kortmann}} (red.): ''Het staatsrecht van de landen van de Europese Unie'', blz. 561 e.v.: "Het Koninkrijk der Nederlanden is een verband met federale trekken tussen Nederland (het 'Rijk in Europa'), de Curaçao, Sint Maarten en Aruba. [...] De onderdelen (de 'landen') van het Rijk zijn autonoom, zo kennen ze elk een eigen staatsregeling. [...] De hoogste bronnen van constitutioneel recht zijn het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden van 1954, en enkele internationale verdragen inzake de mensenrechten."</ref>  Aruba, Curaçao en Sint Maarten kennen elk een eigen Staatsregeling. Het zwaartepunt in de verhoudingen berust zowel feitelijk als juridisch bij Nederland of beter gezegd de grondwettelijke instellingen.  <ref>{{Aut|K.J. Kraan}}, ‘Koninkrijk der Nederlanden’, in: {{Aut|L. Prakke}} & {{Aut|C.A.J.M. Kortmann}} (red.): ''Het Staatsrecht van de landen van de Europese Unie'', blz. 561 e.v.</ref>  Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden van [[28 oktober]] [[1954]] bevat de hoogste staatsregeling van het koninkrijk.  <ref>{{Aut|C.A.J.M. Kortmann}} & {{Aut|P.P.T. Bovend’Eert}}: ''Inleiding constitutioneel recht'', blz. 166 e.v.</ref>  

Van 1954 tot 1975 was ook [[Suriname (hoofdbetekenis)|Suriname]] een autonoom land binnen het koninkrijk. De [[Nederlandse Antillen]] waren een autonoom land van 1954 tot hun opheffing in 2010.

== Geschiedenis ==
{{Zie hoofdartikel|geschiedenis van Nederland|geschiedenis van Aruba|geschiedenis van de Nederlandse Antillen|geschiedenis van Suriname}}

Toen eind 1813 [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] werd verslagen en er door de overwinnaars een staatkundige herinrichting van Europa werd bewerkstelligd, herkreeg Nederland, dat deel uitmaakte van het [[Eerste Franse Keizerrijk|Franse Keizerrijk]], zijn vrijheid. Na de [[Onafhankelijkheidsverklaring|proclamatie]] van het [[Soeverein Vorstendom der Verenigde Nederlanden]] op [[20 november]] [[1813]] werd de toenmalige [[prins van Oranje]] [[Willem I der Nederlanden|Willem Frederik van Oranje-Nassau]] in Amsterdam als ''soevereine vorst'' ingehuldigd en aanvaardde hij de [[soevereiniteit]] van dit vorstendom onder waarborg van een [[constitutie]]. Dit betrof echter aanvankelijk enkel de zogeheten [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Noordelijke Nederlanden]]. Op 1 augustus 1814 aanvaardde Willem I de soevereiniteit over de [[Zuidelijke Nederlanden]] nadat hij goedkeuring had gekregen van de grote Europese staten.  <ref>{{Aut|Friso Wielenga}} (2014): ''Geschiedenis van Nederland'', blz. 212.</ref>  Op 16 maart 1815 nam de vorst de titel ''[[koning der Nederlanden]]'' aan. Daarmee was het Koninkrijk der Nederlanden een feit. Voorheen was een deel van het huidige Nederland – tezamen met [[Oost-Friesland]] – slechts korte tijd eerder een [[monarchie]] geweest: het [[koninkrijk Holland]] (of volgens de toenmalige spelling ''Koningrijk Holland'') aan de vooravond van de inlijving door Frankrijk. De [[koning der Nederlanden]] was tevens de [[Groothertogdom Luxemburg (1815-1890)|groothertog van Luxemburg]], een land dat deel uitmaakte van de [[Duitse Bond]] maar door een besluit van Willem I ook onderdeel was van zijn Koninkrijk en als zodanig werd bestuurd totdat het in 1839 een zelfstandige staat werd in een [[personele unie]] met de Nederlandse Koning. Nog daarvoor, in de zesde eeuw na Christus, is het noordelijk gedeelte van het huidige Nederland ook een koninkrijk geweest onder leiding van de [[Magna Frisia|Friese koningen]].

In 1816 werden, na onderhandelingen tussen Nederland en [[koninkrijk Pruisen|Pruisen]], de bij Pruisen behorende [[exclave]]s van het [[hertogdom Kleef]] gelegen in de [[Liemers (streek)|Liemers]] en de [[Over-Betuwe]] Nederlands. De laatste onderhandelingen over de grenzen tussen Pruisen en Nederland werden in 1817 gevoerd.

In 1830 scheidde [[België (hoofdbetekenis)|België]] zich door middel van de [[Belgische Revolutie]] af van het koninkrijk.  <ref>{{Aut|Friso Wielenga}} (2014): ''Geschiedenis van Nederland'', blz. 215.</ref>  Nadat het koninkrijk de onafhankelijkheid van België had erkend, ging een deel van het groothertogdom Luxemburg verder als zelfstandige staat in [[personele unie]] met Nederland (tot 1890). Het deel van de [[Limburg (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden)|provincie Limburg]] dat voor het koninkrijk behouden bleef kreeg een soortgelijke status als Luxemburg had, het [[Hertogdom Limburg (1839-1866)|hertogdom Limburg]] binnen de Duitse Bond in personele unie met Nederland. Daarbij bleven de steden [[Maastricht]] en [[Venlo (stad)|Venlo]] buiten de Duitse Bond, hoewel ze deel uitmaakten van het hertogdom. Dit gebeurde om de Duitse Bond te compenseren voor die gebiedsdelen van het groothertogdom Luxemburg die aan België waren toegevallen. Aan deze status van het hertogdom Limburg kwam in 1867 een einde nadat de Duitse Bond was opgeheven. Sindsdien is [[Limburg (Nederlandse provincie)|Limburg]] een gewone provincie van Nederland, hoewel de Koning de titel [[hertog van Limburg]] (eveneens tot 1890) bleef voeren.

Het Koninkrijk der Nederlanden bezat koloniën in andere werelddelen. Dit waren [[Nederlands-Indië]], [[Suriname (kolonie)|Suriname]], de kolonie [[Curaçao en Onderhorigheden]], en kleine gebieden in [[West-Afrika]] (tot 1872). In 1922 werden alle verwijzingen naar de koloniën uit de grondwet gehaald en werd er voortaan gesproken over [[Nederlandse Overzeese Rijksdelen|overzeese rijksdelen]]. Het nieuwe artikel 1 bepaalde voortaan dat het Koninkrijk der Nederlanden bestond uit het grondgebied van Nederland, Nederlands-Indië, Suriname en Curaçao. Daarmee werd de term "Nederland" voor het eerst gebruikt voor het gebiedsdeel dat tot dan toe meestal werd aangeduid als het "(Konink)rijk in Europa". De rijksdelen werden hiermee overigens niet gelijkwaardig. Artikel 2 van de grondwet hield de overzeese gebiedsdelen grotendeels buiten het staatsbestel ("De Grondwet is alleen voor het Rijk in Europa verbindende, voor zover niet het tegendeel daaruit blijkt"). Het gebiedsdeel Nederland werd direct door het koninkrijk bestuurd, waardoor "Nederland" en het "Koninkrijk der Nederlanden" in de dagelijkse praktijk synoniemen bleven. Het bestuur van de overzeese rijksdelen werd geregeld in drie [[Staatsregeling#Staatsregelingen van voor de introductie van het Statuut|wetten op de staatsinrichting]] die nog altijd veel bevoegdheden aan de gouverneur(-generaal) toekenden; de organen met een volksvertegenwoordigend karakter hadden vooral een adviesfunctie.

De [[Tweede Wereldoorlog]] begon voor Nederland toen het land [[Duitse aanval op Nederland in 1940|op 10 mei 1940 werd aangevallen]] en in de dagen daarna bezet door [[nazi-Duitsland]]. Enkele dagen na de eerste aanval [[Koningin Wilhelmina in de Tweede Wereldoorlog|vertrok koningin Wilhelmina]] met de voltallige koninklijke familie per schip uit Hoek van Holland naar Londen.  <ref>{{Aut|Friso Wielenga}} (2014): ''Geschiedenis van Nederland'', blz. 311.</ref>  Wilhelmina bleef in Londen, samen met de [[Londens kabinet|Nederlandse regering in ballingschap]], waarvan de meeste ministers diezelfde dag eveneens naar Londen waren gevaren. Er was daar geen parlement. Kroonprinses Juliana en haar dochters Beatrix en Irene reisden een maand later door naar Canada.

Nederlands-Indië werd in januari 1942 [[Japanse bezetting van Nederlands-Indië|bezet door Japan]].

In het najaar van 1944 werd het zuiden van Nederland door het Britse, Amerikaanse, Canadese en Poolse leger bevrijd van de nazi-bezetting. Op 5 mei 1945 gaf het Duitse leger zich over en was heel het Europese deel van het Koninkrijk der Nederlanden [[Bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland|bevrijd]], op papier dan. Door de Georgische Opstand te Texel is er nog hevig gevochten op het eiland. Texel is uiteindelijk als laatste deel van Europa bevrijd van de Duitse bezetting, op 20 mei 1945. Nederlands-Indië werd op dat moment nog bezet door het Japanse leger. Japan gaf zich over op 15 augustus 1945.

Na de Tweede Wereldoorlog raakte het dekolonisatieproces in een stroomversnelling. Onder druk van de [[Verenigde Naties]] en de [[Verenigde Staten]] moest het Koninkrijk der Nederlanden toestaan dat [[Indonesië]] een zelfstandige staat werd. In Azië bleef alleen [[Nederlands-Nieuw-Guinea]] nog tot het koninkrijk behoren.

In 1954 werd de koloniale relatie tussen Nederland, Suriname, de Nederlandse Antillen beëindigd door de totstandkoming van het [[Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden]]. Suriname en de Nederlandse Antillen kregen beiden de status van land en daarmee onder andere autonomie op het gebied van binnenlands bestuur.  <ref>{{Aut|C.A.J.M. Kortmann}} & {{Aut|P.P.T. Bovend’Eert}}: ''Inleiding constitutioneel recht'', blz. 165 e.v.</ref>  

Nederlands-Nieuw-Guinea werd buiten het Statuut gehouden. Het werd een overzees gebiedsdeel van het koninkrijk, ook al kwam het na de inwerkingtreding van het Statuut onder bestuur van het land Nederland. In 1956 werd deze praktijk in de grondwet geregeld met een nieuw derde lid van artikel 2: "De staatsinrichting van Nederlands Nieuw-Guinea wordt bij de wet geregeld." Deze wet was de 'Bewindsregeling Nieuw-Guinea'.

In [[1962]] kwam Nieuw-Guinea onder [[United Nations Temporary Executive Authority|VN-bewind]], om in [[1963]] onder bestuur van Indonesië te komen.

In [[1975]] trad Suriname uit het koninkrijk en werd een onafhankelijke [[republiek (hoofdbetekenis)|republiek]]. In [[1986]] kreeg [[Aruba]], tot dan toe onderdeel van de Nederlandse Antillen, de [[status aparte (Koninkrijk der Nederlanden)|status aparte]] en werd daarmee een zelfstandig land binnen het koninkrijk. Het Koninkrijk der Nederlanden bestond tussen 1986 en 2010 uit drie landen: Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba. Op 10 oktober 2010 werden de Nederlandse Antillen opgeheven en gingen ook [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]] en [[Sint Maarten (land)|Sint Maarten]] als autonome landen binnen het koninkrijk verder. [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] en [[Saba]], de [[Caribisch Nederland|BES-eilanden]], kregen de status van [[openbaar lichaam]] binnen het land Nederland.

== Staatsinrichting ==
[[Bestand:Structuur en locatie van het Koninkrijk der Nederlanden.svg|thumb|Staatskundige structuur van het Koninkrijk]]
De Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden en de staatsregelingen van de landen zijn juridisch ondergeschikt aan het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden. De staatsinrichting van Nederland wordt geregeld in de [[Nederlandse Grondwet|Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden]], verder zijn er de [[Staatsregeling van Aruba]] (1985), de [[Staatsregeling van Curaçao]] (2010) en de [[Staatsregeling van Sint Maarten]] (2010). In de Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden vinden tevens de organen van het koninkrijk die in het Statuut worden genoemd hun regeling, met aanvullingen door het Statuut waar het koninkrijksaangelegenheden betreft die Aruba, Curaçao en/of Sint Maarten raken. Statuut en Grondwet geven beiden richting aan het staatsbestel van het koninkrijk als geheel. Het Statuut in Koninkrijksaangelegenheden die de koninkrijk-landen Aruba, Curaçao en/of Sint Maarten direct raken, de Grondwet in alle andere situaties, behoudens de situaties die geregeld worden door de Staatsregelingen van Aruba, Curaçao en/of Sint Maarten.

Het Statuut noemt de instellingen die het koninkrijk heeft. Genoemd worden onder meer [[de Kroon (regering)|de Kroon]], de [[Ministerraad]], de [[Raad van State van het Koninkrijk|Raad van State]] en de wetgevende macht van het koninkrijk. Omdat deze allen volgens artikel 5 lid 1 van het Statuut, hun regeling in de Grondwet vinden en deze Grondwet die instellingen ook aanwendt voor het bestuur over Nederland is het niet juist om het koninkrijk als een bondsstaat te kwalificeren. De instellingen van het koninkrijk zijn (art. 5 lid 1 van het Statuut) dezelfde instellingen die de Grondwet kent. Waarbij het statuut voorziet in aanvullingen voor bepaalde situaties, namelijk de in het statuut genoemde koninkrijksaangelegenheden die Aruba, Curaçao en/of Sint Maarten raken. Indien het gaat om Koninkrijksaangelegenheden die Curaçao, Sint Maarten of Aruba niet raken, treedt Nederland, de jurisdictie bestuurd door de Grondwet, in de hoedanigheid van het Koninkrijk der Nederlanden, volgens het bepaalde in de Grondwet, zelfstandig naar binnen en naar buiten op, zonder daarbij gebruik te maken van de bepalingen van het Statuut. De drie andere landen kunnen dat niet, ook niet waar het gaat om aangelegenheden van het koninkrijk die Nederland niet zouden raken en zijn daarbij 'gebonden' aan de procedures die zijn omschreven in het Statuut (zie toelichtend memorandum van het Statuut bij de secretaris-generaal der Verenigde Naties, ingediend sinds april 1955).

Dat gekozen is voor dit model, ligt voor de hand, gelet op de grote verschillen tussen Nederland en de drie andere landen. Alleen al het verschil in bevolkingsaantallen en economische betekenis maakt dat een Nederlands overwicht verdedigbaar werd geacht. Het Statuut gaat dan ook niet uit van ''gelijkheid'' maar van ''gelijkwaardigheid'' van de vier landen.  <ref>C.A.J.M. Kortmann & P.P.T. Bovend’Eert, ''Inleiding constitutioneel recht'', p. 167.</ref>  

Een opmerkelijke uiting van dit model is dat Nederland volwaardig lid is van de [[Europese Unie]] (EU), terwijl de Caribische delen van het koninkrijk slechts [[Landen en gebieden overzee|geassocieerd]] zijn met de EU. Het komt erop neer dat Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten geen EU-grondgebied vormen, terwijl de burgers wel EU-burgers zijn.

Wijzigingen aan het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden kunnen alleen worden voltrokken als alle landen binnen het koninkrijk het eens worden.

=== Aangelegenheden ===
Onverminderd hetgeen elders in het Statuut wordt bepaald, zijn aangelegenheden van het koninkrijk: de handhaving van de onafhankelijkheid en de verdediging van het koninkrijk; de buitenlandse betrekkingen; het Nederlanderschap; de regeling van de [[Ridderorde (onderscheiding)|ridderorden]] alsmede van de vlag en het wapen van het koninkrijk; de regeling van de nationaliteit van schepen en het stellen van eisen met betrekking tot de navigatie van zeeschepen, die de vlag van het Koninkrijk voeren, met uitzondering van zeilschepen; het toezicht op de algemene regels betreffende toelating en uitzetting van Nederlanders en op de algemene voorwaarden voor toelating en uitzetting van vreemdelingen en de [[uitlevering]]. Daarnaast kunnen andere onderwerpen in gemeen overleg tot aangelegenheden van het Koninkrijk worden verklaard.

Artikel 43 van het Statuut bepaalt verder dat het waarborgen van de fundamentele menselijke rechten en vrijheden, de rechtszekerheid en de deugdelijkheid van bestuur aangelegenheid is van het koninkrijk. Aangelegenheden van het koninkrijk die Aruba, Curaçao en/of Sint Maarten niet direct raken worden geregeld volgens de bepalingen van de Grondwet (en dus feitelijk door Nederland).

==== Kroon van het koninkrijk ====
De Kroon van het koninkrijk wordt gedragen door de erfelijke koning der Nederlanden. Hij is staatshoofd van het koninkrijk en voert de regering over het koninkrijk en over de landen afzonderlijk. In Aruba, Curaçao en Sint Maarten vertegenwoordigt een [[gouverneur (hoofdbetekenis)|gouverneur]] de koning als staatshoofd van het koninkrijk in diens uitoefening van de regering over het betroffen land.

==== Koninkrijksregering ====
{{Zie ook|[[Nederlandse regering]]}}
De regering van het koninkrijk (Koninkrijksregering) is medewetgever en belast met het bestuur over het koninkrijk. Volgens art. 5 lid 1 van het Statuut vindt deze zijn regeling in de grondwet, met aanvullingen in het Statuut over Koninkrijksaangelegenheden die Aruba, Curaçao en / of St. Maarten raken of worden geacht te raken. Over de precieze samenstelling bestaat in de literatuur verschil van mening. Sommige schrijvers stellen dat de Koninkrijksregering bestaat uit de Nederlandse regering (koning en ministers), aangevuld met de [[gevolmachtigde minister]]s van [[Aruba]], [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]] en [[Sint Maarten (land)|Sint Maarten]]. Of, met andere woorden, de Koninkrijksregering bestaat uit de Koning en de [[Raad van ministers van het Koninkrijk|Rijksministerraad]]. Dit naar analogie met de situatie in Nederland, waarin de regering bestaat uit de Koning en de Ministerraad.  <ref>Zie bijvoorbeeld {{Aut|J.M. de Meij}} & {{Aut|I.C. van der Vlies}}: ''Inleiding tot het staatsrecht en het bestuursrecht'', Deventer: Kluwer 2004, blz. 213.</ref>  Anderen menen dat de gevolmachtigde ministers weliswaar deel uitmaken van de Rijksministerraad, maar geen (of slechts in oneigenlijke zin) lid zijn van de regering. Zo stelt Borman dat de Koninkrijksregering bestaat uit de Koning en de ministers van het koninkrijk, dat wil zeggen de ministers die door de koning benoemd zijn volgens de grondwet. Hoewel de [[gevolmachtigde minister]]s van [[Aruba]], [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]] en [[Sint Maarten (land)|Sint Maarten]] deel uitmaken van de Rijksministerraad, zijn zij geen minister van het koninkrijk en maken derhalve geen deel uit van de Koninkrijksregering, aldus Borman. Hij baseert dit onder meer op het feit dat de gevolmachtigde ministers niet politiek verantwoordelijk zijn jegens de Staten-Generaal, en niet ministerieel verantwoordelijk zijn voor het handelen van de koning. Dit blijkt uit het feit dat de gevolmachtigd minister geen wetgeving contrasigneert.  <ref>{{Aut|C. Borman}}: ''Het Statuut voor het Koninkrijk'', Deventer: Kluwer 2012, blz. 91-92.</ref>  In de praktijk is het verschil in interpretatie niet van belang, omdat over het regeringsbeleid, waar het koninkrijksaangelegenheden betreft die een van de Caraïbische landen raken, wordt beraadslaagd en beslist in de Rijksministerraad zoals bepaald in het Statuut.

==== Wetgever van het koninkrijk ====
{{Zie ook|[[Democratisch deficit van het Koninkrijk der Nederlanden]]}}
De wetgever van het koninkrijk bestaat uit de (Nederlandse) [[Staten-Generaal van het Koninkrijk der Nederlanden|Staten-Generaal]] en de Koninkrijksregering tezamen. Art. 15, 16 en 17 Statuut geven echter enige participatie aan de Staten van Aruba respectievelijk Curaçao en Sint Maarten.

Het ontbreken van een volwaardig parlement voor het gehele Koninkrijk is volgens sommige politici een groot [[Democratisch deficit van het Koninkrijk der Nederlanden|democratisch tekort]]. In 1997 pleitte [[Ernst Hirsch Ballin]] in de [[Eerste Kamer der Staten-Generaal|Eerste Kamer]] voor het oprichten van een Koninkrijksparlement.  <ref>{{Citeer web |url=http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/archief/article/detail/2476145/1997/02/10/Koninkrijksparlement.dhtml |title=Koninkrijksparlement |accessdate=2007-09-28 |last= |first= |coauthors= |date=10 februari 1997 |work= |publisher=Trouw}}</ref>  Op 11 november 2009 bracht de commissie ''Democratisch Deficit'' het rapport ''Kiezen voor het Koninkrijk'' uit, over de democratische legitimiteit van besluitvorming en controle op Koninkrijksniveau.

Een wet die door de wetgever van het koninkrijk, zoals bepaald in het Statuut wordt uitgevaardigd wordt [[rijkswet]] genoemd. Een voorbeeld van een rijkswet is de [[Rijkswet op het Nederlanderschap]]. De gevolmachtigde minister van Aruba, Curaçao of Sint Maarten is gemachtigd aan de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]] voor te stellen om een rijkswetsvoorstel in te dienen. Op basis van een rijkswet kan een [[Algemene Maatregel van Rijksbestuur (Koninkrijk der Nederlanden)|Algemene Maatregel van Rijksbestuur]] worden opgesteld.

==== Raad van State van het koninkrijk ====
{{Zie hoofdartikel|Raad van State van het Koninkrijk}}

De [[Raad van State van het Koninkrijk]] bestaat uit de grondwettelijke [[Raad van State (Nederland)|Raad van State]] uitgebreid met door de koning benoemde leden namens Aruba, Curaçao en Sint Maarten (op verzoek van de regering van het betrokken land).

==== Rechtspraak ====
[[Bestand:Hoge raad gebouw lange voorhout.jpg|thumb|Huis Huguetan aan het Lange Voorhout, Den Haag, waar de Hoge Raad der Nederlanden tot 2016 zetelde]]
In het Europese deel van Nederland worden zaken in eerste aanleg behandeld bij een van de elf rechtbanken. Men kan tegen uitspraken van een rechtbank in hoger beroep gaan bij een van de vier gerechtshoven of een van de bestuursrechtelijke hoger-beroepsinstanties. Aruba, Curaçao, Sint Maarten en de BES-eilanden hebben respectievelijk de [[Gerecht in Eerste Aanleg|gerechten in Eerste Aanleg]] en het [[Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba|Gemeenschappelijk Hof van Justitie]]. Van uitspraken van de Nederlandse gerechtshoven en het Gemeenschappelijk Hof van Justitie staat in beginsel cassatieberoep open bij de [[Hoge Raad der Nederlanden]].

Op basis van het zogenaamde [[concordantiebeginsel]], vastgelegd in artikel 39 van het Statuut, wordt onder meer het burgerlijke recht en het strafrecht in Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten zo veel mogelijk op overeenkomstige wijze geregeld. Dat maakt het mogelijk dat [[jurisprudentie]] van de Hoge Raad met betrekking tot een zaak die in het ene land speelt, vaak overeenkomstige gelding heeft in de andere drie landen van het koninkrijk.

=== Samenwerkingsregeling ===
Op grond van artikel 38 van het Statuut functioneert op het terrein van wetgeving en bestuur tussen de landen Curaçao, Sint Maarten en Aruba een samenwerkingsregeling. De regeling is per [[1 januari]] [[1986]] in werking getreden. In dit verband is onder meer een 'ministeriële samenwerkingsraad' uit deze landen ingesteld. Ook hebben de drie landen een Gemeenschappelijk Hof van Justitie en sinds 1996 een [[Kustwacht#Kustwacht Caribisch Gebied .28KWCARIB.29|Kustwacht van de Nederlandse Antillen en Aruba]].

== Landen ==
[[Bestand:KonDerNed-10-10-10.png|thumb|left|393px|Kaart met de delen van het Koninkrijk op dezelfde schaal]]{{Clearleft}}

=== Nederland ===
{{Zie hoofdartikel|Nederland}}
Nederland is een [[gedecentraliseerde eenheidsstaat]] met als regering de Koning en de (Nederlandse) raad van ministers tezamen. Het volk wordt vertegenwoordigd door de Staten-Generaal, die bestaat uit een kamer van vertegenwoordigers en een kamer van senatoren.

Nederland kent drie territoriale bestuurslagen: het rijk, de provincie en de gemeente. Het land is onderverdeeld in twaalf provincies: [[Drenthe]], [[Flevoland]], [[Friesland]], [[Gelderland]], [[Groningen (provincie)|Groningen]], [[Limburg (Nederlandse provincie)|Limburg]], [[Noord-Brabant]], [[Noord-Holland]], [[Overijssel]], [[Utrecht (provincie)|Utrecht]], [[Zeeland (provincie)|Zeeland]] en [[Zuid-Holland]]. Elke provincie heeft een [[commissaris van de Koning]]  <ref>Ingevolge de provinciewet heeft óók Limburg een commissaris van de Koning - en niet een gouverneur zoals vaak wordt gesteld.</ref>  , een College van [[Gedeputeerde Staten]] en een volksvertegenwoordiging in de vorm van de [[Provinciale Staten (Nederland)|Provinciale Staten]]. De provincies zijn op hun beurt onderverdeeld in gemeentes, bestaande uit een [[burgemeester]], een [[College van burgemeester en wethouders|college van Burgemeester en Wethouders]] en een [[gemeenteraad]]. De Caribische eilanden [[Bonaire]], [[Saba]] en [[Sint Eustatius]] vormen [[Caribisch openbaar lichaam|openbare lichamen]] van Nederland. Elk eiland heeft een [[Gezaghebber (Caribisch Nederland)|Gezaghebber]], [[Bestuurscollege (Caribisch Nederland)|Bestuurscollege]] en een [[Eilandsraad (Caribisch Nederland)|Eilandsraad]].

Een aparte, veel oudere functionele bestuurslaag vormen de [[Waterschap (Nederland)|waterschappen]], met een [[dijkgraaf (waterschap)|dijkgraaf]] of watergraaf aan het hoofd.

Binnen de Europese Unie heeft Nederland een volwaardig lidmaatschap. [[Caribisch Nederland]] (de bijzondere gemeenten [[Bonaire]], [[Saba]] en [[Sint Eustatius]]) heeft de status van [[landen en gebieden overzee]] (LGO).

=== Aruba, Curaçao en Sint Maarten ===
Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn [[eenheidsstaat|gecentraliseerde eenheidsstaten]] met als regering de Koning (vertegenwoordigd door de gouverneur) en respectievelijk de Arubaanse, Curaçaose en Sint Maartense raad van ministers tezamen. Het volk wordt vertegenwoordigd door respectievelijk de [[Staten van Aruba]], de [[Staten van Curaçao]] en de [[Staten van Sint Maarten]]. De drie eilanden kennen elk één bestuurslaag: het land.

Binnen de Europese Unie hebben de eilanden de status van landen en gebieden overzee (LGO).

== Politiek ==
=== Staatkundige vernieuwing ===
{{Zie hoofdartikel|Staatkundige hervormingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden}}
De laatste jaren bleek dat de huidige staatkundige stand van zaken binnen het koninkrijk niet bevredigend was. In 2010 is daarom het [[Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden]] herzien. Op alle eilanden in de Antillen zijn volksraadplegingen gehouden. Sint-Maarten en Curaçao gaven aan een status aparte zoals Aruba te verkiezen. De bevolkingen van Bonaire en Saba stemden voor opheffing van de Antillen en voor directe banden met Nederland. De inwoners van Sint Eustatius kozen als enigen voor het behoud van de Nederlandse Antillen. Deze wijzigingen zijn op 10 oktober 2010 in werking getreden.

=== Homohuwelijk ===
{{Zie hoofdartikel|Homohuwelijk in het Koninkrijk der Nederlanden}}
Nederland was in [[2001]] het eerste land ter wereld dat het [[homohuwelijk|huwelijk voor partners van hetzelfde geslacht]] openstelde. De [[Burgerlijk wetboek|burgerlijke wetboeken]] van Aruba, Curaçao en Sint Maarten kennen een dergelijk huwelijk niet, terwijl het Burgerlijk Wetboek BES (voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba) de bepaling sinds 2012 kent. Overigens is iedere in Nederland geregistreerde akte, dus ook een huwelijksakte, op grond van het [[Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden|Statuut]] geldig in het gehele Koninkrijk. Als een in Nederland getrouwd stel zich in een van de Caribische landen van het Koninkrijk vestigt, moet hun huwelijksakte daar dan ook ingeschreven worden – ongeacht het geslacht van de partners. Daarmee geeft een huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht overigens niet dezelfde rechten.

=== Toelatingsregelingen ===
{{Zie hoofdartikel|Toelatingsregelingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden}}
Curaçao, Sint Maarten en Nederland (voor Caribisch Nederland) stellen ''toelatingseisen'' aan Europese Nederlanders die zich in de Caribische delen van het koninkrijk willen vestigen. Nederland stelt echter geen eisen aan [[Antillianen]] (waaronder inwoners van Aruba, Curaçao en Sint Maarten) die zich in het Europese deel van Nederland willen vestigen, omdat dat juridisch niet mogelijk is: zij hebben de Nederlandse nationaliteit, zijn daarmee EU-burgers en hebben daarom vrij toegang tot Europees Nederland en alle andere lidstaten van de Europese Unie. Aruba, Curaçao, Sint Maarten en Caribisch Nederland behoren niet tot het EU-grondgebied en hoeven dus andersom geen EU-burgers toe te laten.

Toenmalig [[minister voor Immigratie en Asiel]] [[Rita Verdonk]] werkte vanaf begin 2005 aan een regeling om het mogelijk te maken Antilliaanse en Arubaanse [[probleemjongeren]] terug te sturen. Deze regeling werd tot tweemaal toe sterk bekritiseerd door de [[Raad van State (Nederland)|Raad van State]]. Na het aantreden van het [[kabinet-Balkenende IV]] in 2007 (en daarmee het aftreden van Verdonk) werden deze plannen niet verder ontwikkeld.

== Zie ook ==
* [[Geschiedenis van Nederland]]
* [[Nederlandse koloniën]]
* [[Rijksgrens van Nederland]]
* [[Status aparte (Koninkrijk der Nederlanden)]]
* [[s:Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden|Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden]] op [[Wikisource]]
* [[Lijst van Nederlandse troonopvolgers]]

== Externe links ==
* {{AW-VLAG}} [http://www.arubahuis.nl Kabinet van de Gevolmachtigde Minister van Aruba]
* {{CW-VLAG}} [http://www.vertegenwoordigingcuracao.nl/ Kabinet van de Gevolmachtigde Minister van Curaçao]
* {{SX-VLAG}} [http://www.kabgsxm.com/default.aspx?language=NL Kabinet van de Gevolmachtigde Minister van Sint Maarten]
* [http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/bzk Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties]
* [http://wetten.overheid.nl/cgi-bin/deeplink/law1/title=Statuut%20voor%20het%20Koninkrijk%20der%20Nederlanden Tekst Statuut (HTML)]
* [http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/grondwet-en-statuut Toelichting op het Statuut bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties]
{{Appendix|2=
==Noten==
{{References|group=n}}
==Referenties==
{{References}}
==Literatuur==
*{{Aut|C. Borman}} (1998): ''Het Statuut voor het Koninkrijk'', Wolters Kluwer Nederland B.V., Deventer. {{ISBN|9789027145116}}
*{{Aut|[[Constantijn Kortmann|C.A.J.M. Kortmann]]}} (2005): ''Constitutioneel Recht'', Wolters Kluwer Nederland B.V., Deventer. {{ISBN|9789026838668}}
*{{Aut|C.A.J.M. Kortmann}} & {{Aut|P.P.T. Bovend’Eert}} (2002): ''Inleiding constitutioneel recht'', Wolters Kluwer Nederland B.V. Deventer. {{ISBN|9789026839337}}
*{{Aut|J.M. de Meij}} & {{Aut|I.C. van der Vlies}} (2004): ''Inleiding tot het staatsrecht en het bestuursrecht'', Wolters Kluwer Nederland B.V., Deventer. {{ISBN|9789013014600}}
*{{Aut|L. Prakke}} & {{Aut|C.A.J.M. Kortmann}} (red.) (2004): ''Het staatsrecht van de landen van de Europese Unie'',  Wolters Kluwer Nederland B.V., Deventer. {{ISBN|9789026840760}}
*{{Aut|Friso Wielenga}} (2014): ''Geschiedenis van Nederland, van de Opstand tot heden'', Uitgeverij Boom, Amsterdam. {{ISBN|9789461054739}}
}}

{{Navigatie Koninkrijk der Nederlanden}}
{{Gesproken Wikipedia klein|Nl-Koninkrijk_der_Nederlanden-article.ogg|12025281}}

[[Categorie:Koninkrijk der Nederlanden| ]]