Brontekst bekijken van Koninklijke toespraken in Nederland

{{Luister2|Radio Oranje 28jul1940 INWIJDING RAD-AEN560220WZ.wav|Toespraak van koningin Wilhelmina <br>op 28 juli 1940}}

Sinds 1931 worden er door de '''Nederlandse Koning officiële toespraken gehouden''' die uitgezonden worden via een [[massamedium]] en bedoeld zijn voor iedereen in het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Jaarlijks vindt er op [[Prinsjesdag]] een toespraak plaats tijdens de opening van het parlementaire jaar in de [[Ridderzaal]] te Den Haag, waarbij het [[staatshoofd]] een [[troonrede]] voorleest. Sinds 1948 houdt het staatshoofd bijna jaarlijks een kersttoespraak. Zelden worden andere officiële toespraken gehouden die gericht zijn aan het gehele volk. 

== Radio Oranje en De Brandaris ==
{{Zie hoofdartikel|Koningin Wilhelmina in de Tweede Wereldoorlog}}
Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] ging de [[Londens kabinet|Nederlandse regering in ballingschap in Londen]]. Op 28 juli 1940 gaf koningin [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]] op [[Radio Oranje]] haar eerste toespraak vanuit [[Londen]].<ref>[http://in.beeldengeluid.nl/kanaal/3124-radio-oranje-1940-1945/3252-koningin-wilhelmina-wijdt-radio-oranje-in Koningin Wilhelmina wijdt Radio Oranje in]</ref> Gedurende de Tweede Wereldoorlog gaf Wilhelmina 31 radiotoespraken, waaronder een aantal kersttoespraken, via Radio Oranje en [[De Brandaris]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/wetenschap/niod-zet-oorlogstoespraken-wilhelmina-online~bde35060/ NIOD zet oorlogstoespraken Wilhelmina online], de Volkskrant, 20 april 2007</ref>

Op 5 mei 1945 hield Wilhelmina een toespraak ter gelegenheid van de bevrijding van Nederland via [[Radio Herrijzend Nederland]].<ref name="NOS-2034122" />

== Kersttoespraken ==
{{Zie hoofdartikel|Kersttoespraak}}
In 1931 gaf koningin Wilhelmina voor het eerst een kersttoespraak, die via de radio werd uitgezonden. In 1939 volgde pas de eerstvolgende kersttoespraak van de koningin. Deze was gericht op de mensen die gemobiliseerd waren in verband met de Duitse militaire dreiging die uiteindelijk zou uitgroeien tot de [[Nederland in de Tweede Wereldoorlog|Tweede Wereldoorlog]].<ref name="leidenuni-68265">[https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/68265/Masterscriptie%20De%20Kersttoespraken%20van%20koningin%20Beatrix%20Suzanne%20van%20Basten%201356909_definitief.pdf?sequence=1 De kersttoespraken van Koningin Beatrix]</ref><ref name="nos-2209250">[https://nos.nl/artikel/2209250-in-ruim-100-jaar-aan-kersttoespraken-ging-het-echt-niet-altijd-goed.html In ruim 100 jaar aan kersttoespraken ging het echt niet altijd goed], NOS, 25 december 2017</ref> In de jaren die volgden gaf Wilhelmina jaarlijks in de kerstperiode een kersttoespraak op de radio, totdat zij in 1948 [[Abdicatie|afstand deed van de troon]].<ref name="leidenuni-68265" />

In 1948 nam koningin [[Juliana der Nederlanden|Juliana]] de jaarlijkse traditie over en bleef dit doen totdat zij in 1980 afstand deed van de troon. In al die jaren sloeg ze alleen in 1970 de kersttoespraak over, vanwege haar eerdere toespraak dat jaar ter gelegenheid van de viering van 25 jaar [[Bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland|bevrijding]].<ref name="leidenuni-68265" /><ref name="nos-2209250" />

Vanaf 1980 nam koningin [[Beatrix der Nederlanden|Beatrix]] de jaarlijkse traditie over die de kersttoespraak tot en met 2012 gaf (in 2013 trad Beatrix af).<ref name="leidenuni-68265" /><ref name="nos-2209250" /> Tot in 1999 vond deze traditie enkel plaats op de radio. Vanaf 2000 veranderde dit en gaf ze haar kersttoespraak op zowel radio als televisie.<ref name="nos-2209250" />

Sinds 2013 wordt de jaarlijkse kersttoespraak gehouden door koning [[Willem-Alexander der Nederlanden|Willem-Alexander]] en wordt uitgezonden op radio en televisie.<ref name="NOS-2076182">[https://nos.nl/artikel/2076182-de-kersttoespraak-is-belangrijk-voor-de-koning.html De Kersttoespraak is belangrijk voor de koning], NOS, 19 december 2015</ref><ref name="nporadio1-7449">[https://www.nporadio1.nl/homepage/7449-kersttoespraak-willem-alexander 'Kersttoespraken Willem Alexander moderner dan Beatrix'], NPO Radio 1, 25 december 2017</ref>

Wilhelmina, Juliana en Beatrix schreven zelf de kersttoespraak. Willem-Alexander nam hiervoor een speechwriter in dienst.

== Overzicht ==
[[Bestand:Verklaring van de Koningin.webm|thumb|Koningin Beatrix op 30 april 2009 over de [[aanslag op Koninginnedag 2009]]]]
[[Bestand:De Koningin kondigt haar aftreden aan.webm|thumb|Koningin Beatrix kondigt haar aftreden aan op 28 januari 2013]]
[[Bestand:Toespraak Koningin op 29 april 2013.webm|thumb|Koningin Beatrix voor haar aftreden op 29 april 2013]]
{| class="wikitable"
! Datum !! Wie !! Medium !! Reden !! Bronnen
|-
| 1931 || Wilhelmina || radio || kersttoespraak || <ref name="leidenuni-68265" /><ref name="nos-2209250" />
|-
| 1939-1947 || Wilhelmina || radio || kersttoespraak || <ref name="leidenuni-68265" /><ref name="nos-2209250" />
|-
| 28 juli 1940 - 1945 || Wilhelmina || radio || steun bevolking en verzet in [[Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog|Tweede Wereldoorlog]] || 
|-
| 5 mei 1945 || Wilhelmina || radio || [[Bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland|bevrijding van Nederland]] || <ref name="NOS-2034122">[https://nos.nl/video/2034122-de-toespraak-van-koningin-wilhelmina-op-5-mei-1945.html De toespraak van koningin Wilhelmina op 5 mei 1945], NOS</ref>
|-
| 12 mei 1948 || Wilhelmina || radio || [[Troonswisseling in Nederland (1948)|aankondiging aftreden]] || <ref>[https://anderetijden.nl/programma/1/Andere-Tijden/aflevering/149/1948-Leve-de-koningin 1948: Leve de koningin!]</ref>
|-
| 1948-1979* || Juliana || radio || kersttoespraak || <ref name="leidenuni-68265" /><ref name="nos-2209250" />
|-
| 8 februari 1953 || Juliana || radio || [[watersnood van 1953]], [[Nationale rouw in Nederland|dag van nationale rouw]] || <ref name="NOS-2327810" /><ref name="dvhn-25485209">[https://www.dvhn.nl/binnenland/Bijzondere-koninklijke-toespraken-zijn-zeldzaam-25485209.html Bijzondere koninklijke toespraken zijn zeldzaam], [[Dagblad van het Noorden]], 20 maart 2020</ref>
|-
| 1970 || Juliana || || 25 jaar [[Bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland|bevrijding]] || <ref name="nos-2209250" />
|-
| 31 januari 1980 || Juliana || radio en televisie || [[Troonswisseling in Nederland (1980)|aankondiging aftreden]] || <ref>[https://www.trouw.nl/nieuws/terugkijken-zo-ging-de-abdicatie-33-jaar-geleden~b6d84078/ Terugkijken: zo ging de abdicatie 33 jaar geleden], Trouw, 28 januari 2013</ref>
|-
| 1980-2012 || Beatrix || radio en (sinds 2000 ook) televisie || kersttoespraak || <ref name="leidenuni-68265" /><ref name="nos-2209250" />
|-
| 30 april 2009 || Beatrix || televisie || [[aanslag op Koninginnedag 2009]] || <ref>[http://www.deoranjes.nl/2019/04/30-april-2009-aanslag-op-koninginnedag.html 30 april 2009: Aanslag op Koninginnedag in Apeldoorn]</ref>
|-
| 28 januari 2013 || Beatrix || radio en televisie || [[Troonswisseling in Nederland (2013)|aankondiging aftreden]] || <ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2013/01/28/koningin-beatrix-doet-afstand-van-troon-a1437762 Koningin Beatrix doet afstand van troon - ‘moment onverwacht’], NRC, 28 januari 2013</ref>
|-
| 29 april 2013 || Beatrix || radio en televisie || [[Troonswisseling in Nederland (2013)|aftreden]] || <ref>[https://www.nd.nl/nieuws/nederland/851928/toespraak-van-koningin-op-29-april-2013 Toespraak van koningin op 29 april 2013], 29 april 2013</ref><ref>[https://www.koninklijkhuis.nl/actueel/nieuws/2013/04/03/toespraak-koningin-op-29-april-2013 Toespraak Koningin op 29 april 2013]</ref>
|-
| 2013-heden || Willem-Alexander || radio en televisie || kersttoespraak || <ref name="NOS-2076182" /><ref name="nporadio1-7449" />
|-
| 21 juli 2014 || Willem-Alexander || televisie || vliegramp [[Malaysia Airlines-vlucht 17]] || <ref>[https://www.ad.nl/binnenland/toespraak-van-de-koning-symbool-van-troost-eenheid-en-verbondenheid~ada56dae/ Toespraak van de koning: symbool van troost, eenheid en verbondenheid], AD, 20 maart 2020</ref>
|-
| 20 maart 2020 || Willem-Alexander || televisie || [[uitbraak SARS-CoV-2 in Nederland]] || <ref name="NOS-2327810">[https://nos.nl/artikel/2327810-hoopvolle-en-alarmerende-speech-van-koning-schudt-nederlanders-wakker.html 'Hoopvolle en alarmerende speech van koning schudt Nederlanders wakker'], NOS, 20 maart 2020</ref>
|-
| 27 april 2020 || Willem-Alexander || televisie || [[Koningsdag (Nederland)|Koningsdag]] 2020 wordt thuis gevierd || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=RfN6mq3skOI Video van toespraak] op YouTube</ref><ref>[https://www.nu.nl/koningsdag/6047434/koning-hoop-dat-het-de-aller-allerlaatste-koningsdag-thuis-is.html Koning: 'Hoop dat het de aller-, allerlaatste Koningsdag thuis is'], NU.nl, 27 april 2020</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2331877-koning-unieke-koningsdag-op-afstand-en-toch-samen.html Koning: unieke Koningsdag, op afstand en toch samen], NOS.nl, 27 april 2020</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2331874-kijk-mee-naar-het-wilhelmus-en-de-toespraak-van-koning-willem-alexander.html Kijk mee naar het Wilhelmus en de toespraak van koning Willem-Alexander], NOS.nl, 27 april 2020</ref>
|-
| 4 mei 2020 || Willem-Alexander || televisie || 75 jaar [[Nationale Dodenherdenking]] tijdens de [[Coronacrisis in Nederland|coronacrisis]] || <ref>[https://nos.nl/artikel/2332789-koning-in-toespraak-op-lege-dam-oorlog-zit-75-jaar-later-nog-steeds-in-ons.html Koning in toespraak op lege Dam: 'Oorlog zit 75 jaar later nog steeds in ons'], NOS, 4 mei 2020</ref><ref>[https://www.nu.nl/4-en-5-mei/6049130/koning-75-jaar-na-bevrijding-zit-de-oorlog-nog-steeds-in-ons.html Koning: '75 jaar na bevrijding zit de oorlog nog steeds in ons'], NU.nl, 4 mei 2020</ref><ref>[https://www.koninklijkhuis.nl/documenten/toespraken/2020/05/04/toespraak-van-koning-willem-alexander-nationale-herdenking-4-mei-2020 Toespraak van Koning Willem-Alexander, Nationale Herdenking 4 mei 2020] Koninklijk Huis</ref>
|-
| 21 oktober 2020 || Willem-Alexander || televisie || na kritiek op vakantie Griekenland tijdens coronacrisis, terwijl kabinet opriep zo weinig mogelijk te reizen || <ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/politiek/artikel/5191678/koning-willem-alexander-over-vakantie-het-doet-pijn-uw-vertrouwen Koning over vakantie: 'Het doet pijn uw vertrouwen in ons beschaamd te hebben'], RTL Nieuws, 21 oktober 2020</ref>
|}


{{Appendix|2=
'''Bronnen'''
* [https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-kerstrede-en-de-moraal~b4d04143/ De kerstrede en de moraal], de Volkskrant, 24 december 1999
* [https://isgeschiedenis.nl/nieuws/de-geschiedenis-van-de-nederlandse-kersttoespraken De geschiedenis van de Nederlandse kersttoespraken]
-----
'''Referenties'''
{{References}}
}}
{{Wikisource|Radiotoespraken Wilhelmina}}

[[Categorie:Nederlands koningshuis]]
[[Categorie:Redevoering]]