Brontekst bekijken van Keizerrijk Rusland

{{Infobox historisch land
| Naam in Landstaal=Российская Империя<br />'''Rossijskaja Imperija'''
| Voor1=Tsaardom Rusland
| Vlag_Voor1=Flag of Russia.svg
| Na1=Voorlopige Regering van Alle Russen
| Vlag_Na1=Flag of Russia.svg
| Na2=Russische Socialistische Federatieve Sovjetrepubliek
| Vlag_Na2=Flag of Russian SFSR (1918-1937).svg
| Na3=Regentschapskoninkrijk Polen
| Vlag_Na3=Flag of Poland.svg
| Na4=Koninkrijk Finland (1918)
| Vlag_Na4=Flag of Finland.svg
| Na5=Republiek Estland (1918-1940)
| Vlag_Na5=Flag of Estonia.svg
| Na6=Republiek Letland (1918-1940)
| Vlag_Na6=Flag of Latvia.svg
| Na7=Republiek Litouwen (1918-1940)
| Vlag_Na7=Flag of Lithuania (1918-1940).svg
| Na8=Oekraïense Volksrepubliek
| Vlag_Na8=Flag of Ukrainian People's Republic (non-official, 1917).svg
| Na9=Democratische Republiek Georgië
| Vlag_Na9=Flag of Georgia (1918-1921).svg
| Na10=Democratische Republiek Azerbeidzjan
| Vlag_Na10=Flag of the Democratic Republic of Azerbaijan.svg
| Na11=Republiek Armenië (1918-1920)
| Vlag_Na11=Flag of the First Republic of Armenia.svg
| Jaar van ontstaan=1721
| Jaar van afloop=1917
| Vlag=[[Bestand:Flag of Russia.svg|rand|125px|Vlag tot 1914]]<br />1721-1914<br />[[Bestand:Flag of Russian Empire for private use (1914–1917).svg|rand|125px|Vlag vanaf 1914]]<br />1914-1917
| Vlagartikel=Vlag van Rusland
| Wapen=[[Bestand:Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg|100px|Wapen]]
| Wapenartikel= Wapen van Rusland
| Kaart= Russian_Empire_(orthographic_projection).svg
| Kaartjaar=
| Regeringsvorm=[[monarchie]]
| Hoofdstad=[[Sint-Petersburg]] (1721–1728, 1730–1917)
[[Moskou]] (1728–1730)
| Staatshoofd=[[keizer]] ([[tsaar]])
| Dynastie=[[Huis Romanov|Romanov]]
| Ontstaan=Keizerrijk uitgeroepen
| Datum Ontstaan=[[22 oktober]] [[1721]]
| Gebeurtenis1=
| Datum Gebeurtenis1=
| Gebeurtenis2=
| Datum Gebeurtenis2=
| Gebeurtenis3=
| Datum Gebeurtenis3=
| Gebeurtenis4= 
| Datum Gebeurtenis4=
| Opheffing=[[Februarirevolutie (1917)|Februarirevolutie]]
| Datum Opheffing=[[2 maart]] [[1917]]
| Oppervlakte=± 21.799.825km² <small>([[1914]])</small>
| Bevolking=± 128.200.000 <small>([[1897]])</small>
| Etniciteit=
| Munteenheid=[[Russische roebel|roebel]]
| Leus=
| Nationale feestdag=
| Volkslied=[[Боже, Царя храни!]] ''(God behoede de Tsaar!)''
| Talen=[[Slavische talen]], [[Turkse talen]], [[Oeraalse talen]], [[Mongoolse talen]], [[Iraanse talen]], [[Kaukasische talen]], [[Toengoezische talen]]. Officieel: [[Russisch]]
| Religie=[[Russisch-orthodox]]
| Noten=
}}

Het '''Keizerrijk Rusland''' ([[Russisch]]: Российская Империя, ''Rossijskaja Imperija''), ook wel het '''Russische Rijk''', was een staat die bestond van 1721 tot september 1917, toen de republiek werd uitgeroepen onder leiding van de [[Voorlopige Regering (Rusland)|Voorlopige Regering]].<ref>{{ru}} [[s:ru:Постановление о провозглашении России республикой|Постановление о провозглашении России республикой]] op Wikisource</ref>

Het Russische Rijk ontstond uit het [[tsaardom Rusland]], dat door de opvolgers van [[tsaar]] [[Ivan IV]] werd geregeerd. Het Russische Rijk was een absolute (erfelijke) [[monarchie]] met aan het hoofd een [[keizer]] uit het [[Huis Romanov]]. In de volksmond werd hij tsaar genoemd, net als keizer een afleiding van [[Julius Caesar|Caesar]]. De [[Russisch-Orthodoxe Kerk]] was de Staatskerk, die werd bestuurd door de [[Heiligste Regerende Synode]], nadat [[Peter I van Rusland]] het ambt van [[patriarch]] in [[1721]] had afgeschaft. De klassen in het rijk waren onder andere verdeeld in de [[adel]], de [[geestelijke]], de [[handelaar|kooplieden]], de [[kozakken]] en de [[Agrariër|boeren]]. Mensen uit [[Siberië]] en [[Centraal-Azië]] werden geregistreerd als "[[inorodtsy]]", dat letterlijk "mensen van vreemde afkomst" betekent.

Aan het eind van de 19e eeuw besloeg het rijk 22.400.000 vierkante kilometer, ongeveer een zesde van het totale landoppervlak op aarde. Alleen het [[Britse Rijk]] kon zich er in omvang mee meten. Toch woonden de meeste mensen toen in het Europese gedeelte van Rusland. Meer dan honderd verschillende [[Etniciteit|etnische groepen]] behoorden tot het Rijk, de talrijkste groep (45%) waren de [[Russen (volk)|Russen]].

== Peter de Grote ==
[[Peter I van Rusland|Peter de Grote]] veranderde zijn titel in 1721 toen hij zich "Alleenheerser van geheel Rusland" (Samoderzjets Vserossiiski) liet noemen. Hoewel vele heersers deze titel aanhielden, stonden zij beter bekend als tsaar. In Peters ogen was Rusland een achterlijk land en hij wilde hierin verandering brengen. Hij maakte voor zijn troonsbestijging een rondreis door [[Europa (werelddeel)|Europa]], waarbij hij incognito met allerlei baantjes de ervaring opdeed om zijn rijk aansluiting te laten vinden bij de nieuwe tijd. Na een [[Grote Noordse Oorlog|oorlog]] in het Oostzeegebied aan het begin van de 18<sup>e</sup> eeuw kreeg Peter voet aan de grond aan de kust. Daar stichtte hij in 1703 de stad [[Sint-Petersburg]], die meer dan 200 jaar de hoofdstad van het Russische Rijk zou blijven.

== Na Peter de Grote ==
Na de dood van Peter de Grote in 1725 regeerde zijn tweede vrouw [[Catharina I van Rusland|Catharina]] nog twee jaar. Daarna volgde de kleinzoon van Peter, [[Peter II van Rusland|Peter II]] haar op, maar deze stierf drie jaar later op veertienjarige leeftijd aan de gevolgen van de [[pokken]]. De werkelijke macht lag bij de [[Staatsraad van het Russische Rijk|Opperste Geheime Raad]], die [[Anna van Rusland|Anna Ivanovna]] kozen als opvolgster van de kinderloze Peter II.

Na de dood van Anna Ivanovna in 1740, greep [[Elisabeth van Rusland|Elisabeth]], de dochter van Peter de Grote, met hulp van het [[Preobrazjenski-regiment]] de macht. Onder het bewind van Elisabeth was het Russische hof het mooiste in heel Europa. Ze leidde ook een actieve buitenlandse politiek, waarbij ze de kant koos van Oostenrijk.

== Catharina de Grote ==
[[Catharina II van Rusland|Catharina de Grote]], van Duitse afkomst, begon haar carrière met haar man [[Peter III van Rusland|Peter III]], kleinzoon van Peter de Grote en erfgenaam van de tsarentroon, uit de weg te ruimen.
Ze was geïnspireerd door de [[Verlichting (stroming)|Verlichting]], maar na de [[Franse Revolutie]] stelde ze haar breeddenkendheid bij. Ze probeerde in navolging van [[Peter I van Rusland|Peter de Grote]] Rusland verder te verwesteren. Zo was Rusland een van de eerste landen ter wereld waar de [[Inenting|vaccinatie]] tegen [[pokken]] op landelijke schaal werd ingevoerd. Ook heeft Catharina een grote rol gespeeld bij het verspreiden van opleidingsmogelijkheden voor kinderen. Bijna iedereen, met uitzondering van de toplaag van de bevolking, was analfabeet toen Catharina aan de macht kwam; de eerste universiteit was pas in 1755 gesticht.

Op buitenlands vlak vergrootte de oppervlakte van het keizerrijk met 518.000 km², een gebied 12 maal de oppervlakte van [[Nederland]] of 17 maal de oppervlakte van [[België]]. Ze had succes tegen het Ottomaanse Rijk tijdens de [[Russisch-Turkse Oorlog (1768-1774)]] en de [[Russisch-Turkse Oorlog (1787-1792)]]. Ze zette haar stroman [[Stanislaus August Poniatowski]] op de Poolse troon, dit was het begin van de [[Poolse Delingen|opdeling van Polen]].

Op diplomatiek vlak probeerde ze een bemiddelende rol te spelen in verschillende conflicten, waaronder in de [[Beierse Successieoorlog|troonopvolgingsstrijd in Beieren]] in 1778.

Op cultureel vlak probeerde Catharina haar gasten te imponeren met haar kunstverzamelingen. Het meest gekende is het begin van de collectie van de [[Hermitage (Sint-Petersburg)|Hermitage]].

== Alexander I ==
[[Alexander I van Rusland|Alexander]] was de kleinzoon van Catharina en de zoon van [[Paul I van Rusland|Paul I]]. Hij kwam op de troon toen zijn vader in 1801 werd vermoord. De bevolking van het Russische Rijk in 1811 was meer dan 40 miljoen mensen, naar Europese begrippen een grootmacht. Tot 1815 was een belangrijke opdracht van zijn regering om het Europese machtsevenwicht te bewaren. Het was de tijd van de [[Franse revolutionaire en napoleontische oorlogen|napoleontische oorlogen]], met als dieptepunt de [[Veldtocht van Napoleon naar Rusland#Inname van Moskou|inname van Moskou]] door [[Napoleon Bonaparte]]. Tijdens en na het [[Congres van Wenen]] (1815) kwam hij in aanvaring met de Oostenrijkse diplomaat [[Klemens von Metternich]]. Rusland verwierf het leeuwendeel van het [[hertogdom Warschau]], onder de naam [[Congres-Polen]]. Hij is ook de oprichter van de [[Heilige Alliantie]], een bolwerk van conservatisme in Europa.

== Nicolaas I ==
[[Nicolaas I van Rusland|Nicolaas I]] was een jongere broer van Alexander I en werd niet opgevoed als toekomstige tsaar. Zoals de meeste andere staatshoofden van zijn tijd leidde hij een star conservatief beleid. Hij stond bekend als de beschermer van regerende legitimisten en beschermheer tegen revoluties, zoals de [[Revolutiejaar 1830|revoluties in het jaar 1830]] of de [[Revolutiejaar 1848|revoluties in 1848]].

Zijn buitenlandse politiek stond voornamelijk in het teken van het [[Grote Oosterse Kwestie|uiteenvallen van het Ottomaanse Rijk]]. De [[Russisch-Turkse Oorlog (1828-1829)]] was een succes, maar de [[Krimoorlog]] was een nederlaag.

== Alexander II ==
De zoon van Nicolaas, [[Alexander II van Rusland]] volgde hem in 1855 op. Het eerste jaar van zijn regering was hij zeer druk met de door zijn vader gestarte Krimoorlog. Deze oorlog werd beëindigd met de [[Vrede van Parijs (1856)]]. Hij was een groot hervormer; hij verleende in 1856 gratie aan de [[Decembristenopstand|decembristen]] en schafte in 1861 de [[lijfeigenschap]] van de boeren af. Alexander wilde namelijk een grote klasse onafhankelijke en zelfstandige boeren creëren en daarnaast een groep mensen die zou kunnen instaan voor de industriële behoeftes. Ook voerde hij een zeker gemeentelijk en gewestelijk zelfbestuur in door instelling van de [[zemstvo]]'s. Daarnaast verbeterde hij de rechtspraak, matigde de [[perscensuur]] en verkortte in 1859 de [[dienstplicht]] in het leger van 25 jaar tot 15 jaar. Hij voerde ook hervormingen door in het [[onderwijs]]. Tussen [[1867]] en [[1869]] voerde hij kerkelijke hervormingen door. De opleiding van de [[Geestelijke|clerus]] werd verbeterd en het overschot aan priesters werd teruggedrongen. De ''tsaar-bevrijder'' maakte een einde aan de willekeur van de [[bureaucratie]] en de politie. Zo veranderde hij Rusland geleidelijk van een politiestaat in een [[rechtsstaat]] naar Europees model.

Na de tweede [[Januariopstand (Rusland)|Poolse opstand]] in [[1863]], die hij hardhandig liet neerslaan, werd zijn politiek behoudender. De conservatieven vonden hem te liberaal, terwijl de liberalen hem te conservatief vonden. De toenemende aanslagen van de [[nihilisme (politieke stroming)|nihilisten]] beantwoordde Alexander met harde politiemaatregelen. In 1881 kwam hij door een bomaanslag om het leven.

== Alexander III ==
[[Alexander III van Rusland|Alexander III]] was aanwezig bij de moordaanslag op zijn vader. Zijn reactie was dan ook dat meer autonomie geven aan het Russische volk alleen maar zou zorgen voor meer revolutionaire ideeën. Hij voerde dan ook een [[reactionair]] bewind, onder leiding van [[Konstantin Pobedonostsev]]. Hij ontsloeg de liberaal gezinde ministers van zijn vader, beperkte de bevoegdheden van de zemstvo's, verscherpte het staatstoezicht op middelbaar en [[hoger onderwijs]], breidde de bevoegdheden van de politie aanzienlijk uit en ageerde als behoeder van de orthodoxie. Hij was streng tegen [[joden]], Rooms-katholieken en protestanten. Opstandelingen en dissidenten werden massaal naar Siberië verbannen. Zijn buitenlandse politiek, aanvankelijk pro-Duits, raakte [[Frans-Russische Alliantie|op Frankrijk georiënteerd]]. Alexander III stierf plotseling op 20 oktober 1894 in zijn zomerresidentie het [[Livadiapaleis]] op de Krim en werd opgevolgd door zijn zoon [[Nicolaas II van Rusland]].

== Nicolaas II ==
Nicolaas II was vorst van [[Rusland]], [[Oekraïne]], [[Wit-Rusland]], [[Moldavië (land)|Moldavië]], [[Finland]] (Groothertogdom van Finland), [[Armenië]], [[Azerbeidzjan]], [[Georgië]], de Centraal-Aziatische staten van [[Kazachstan]], [[Kirgizië]], [[Tadzjikistan]], [[Turkmenistan]] en [[Oezbekistan]], het grootste deel van [[Estland]], [[Letland]] en [[Litouwen]], grote gebieden van [[Polen]] en het oostelijkste deel van het latere [[Turkije]]. In 1914 bestond het Russische Rijk uit 81 gouvernementen ''([[Goebernija|goebernija's]])'' en 20 ''[[oblast]]en''. Het Russische Rijk had als vazalstaten en protectoraten onder andere het [[Emiraat Buchara]], het [[Kanaat Kokand]] en het [[Kanaat Xiva]], en na 1914 [[Kraj Oerjanchaj|Toeva]].

Hij zette de politiek van zijn vader voort. Rusland breidde zijn rijk steeds verder uit naar het oosten. Tweede helft 19e eeuw zocht [[Japans Keizerrijk|Japan]] naar vaste grond op het Chinese continent. Een conflict rond de [[Beleg van Port Arthur|havensstad Port Arthur]] zou leiden tot de [[Russisch-Japanse Oorlog]]. Het verlies van de oorlog en de precaire situatie van de Russische bevolking gaf de aanleiding tot de [[Revolutie van 1905]]. Nicolaas zette de conservatief [[Pjotr Stolypin]] aan het hoofd van de regering en begon aan grondige hervormingen. Op internationaal vlak sloot Rusland zich aan bij de [[Triple Entente]]. Na de [[Xinhairevolutie|val van de Qing-dynastie]] in China, sloten Rusland en Japan een vriendschapsakkoord.

Met de [[Bosnische crisis|annexatie van Bosnië en Herzegovina]] door [[Oostenrijk-Hongarije]] laaide de Balkankwestie terug op. In 1912 braken de [[Balkanoorlogen]] uit, die op hun beurt een aanleiding zouden zijn voor de [[Eerste Wereldoorlog]]. De nederlagen en grootschalige Russische slachtoffers zorgden voor grote ontevredenheid bij de Russische bevolking. In 1917 brak de [[Februarirevolutie (1917)|Februarirevolutie]] uit. In oktober 1917 hadden bolsjewieken in Petrograd de macht gegrepen ([[Oktoberrevolutie]]). Nicolaas trad af en in de nacht van 16 op 17 juli 1918 werd de hele tsarenfamilie (vader, moeder en vijf kinderen) op bevel van de lokale [[sovjet]] in de kelder van het [[Ipatjev-huis]] geëxecuteerd. Na het aftreden van Nicolaas werd een [[Voorlopige Regering (Rusland)|voorlopige regering]] uitgeroepen. In 1922 veranderde het [[Bolsjewistisch Rusland]] in de [[Sovjet-Unie]].

== Vervolg ==
* [[Geschiedenis van Sovjet-Rusland en de Sovjet-Unie (1917-1927)]]

{{Appendix|2=
* ''Library of Congress Country Studies''
* R. Hingley, ''The Tsars, 1533-1917''. Macmillan, 1968.
* D. Warnes, ''Chronicle of the Russian Tsars: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial Russia''. Thames & Hudson, 1999.
{{References}}
}}
{{Commonscat|Russian Empire}}

[[Categorie:Keizerrijk Rusland| ]]
[[Categorie:Historisch land in Siberië]]