Brontekst bekijken van Karel van Croÿ (bisschop)

'''Karel van Croÿ''' ([[1506]] of [[1507]] - [[Saint-Ghislain]], [[11 december]] [[1564]]), ook bekend als '''Charles de Croÿ''' in het Frans, was [[bisschop]] van [[bisdom Doornik|Doornik]] vanaf 1525 tot aan zijn dood.

== Jeugdjaren ==
Karel van Croÿ was de vierde zoon van [[Hendrik van Croÿ]] (1455-1514), graaf van Porcien en van Charlotte de Châteaubriand (gestorven in 1509). Hij was de jongere broer van [[Willem van Croÿ (aartsbisschop)|Willem van Croÿ]] (1497-1521), [[aartsbisschop]] van [[aartsbisdom Toledo|Toledo]] en was tevens de neef van [[Willem II van Croÿ|Willem van Croÿ]] (1458-1521), een van de belangrijkste adviseurs van de jonge Karel, die later [[keizer Karel V]] werd.

Van Croÿ werd reeds vroeg voor de geestelijke staat voorbestemd. In 1519 ging hij studeren aan de [[Katholieke Universiteit Leuven|universiteit van Leuven]] en had er als leraar onder meer [[Jacobus Latomus]]. Hij studeerde er af in 1522 en kreeg [[Adrianus Barlandus]] als [[tutor (opvoedkunde)|tutor]]. Barlandus droeg zijn werk ''Dialogi'' uit 1524 op aan de jonge Karel.

Ondertussen was Karel benoemd tot abt van de [[abdij van Affligem]] in opvolging van zijn broer Willem die in 1521 overleden was. Omdat Van Croÿ nog te jong was en hij nog in Leuven studeerde, werd de leiding van de abdij toevertrouwd aan de [[Proost (ambt)|proost]], Willem van Ghoer.

== Bisschop van Doornik ==
[[Image:Jacques de Bye, Charles II of Croÿ, ca 1610.jpg|thumb|left|Gravure van bisschop Karel van Croÿ door Jacques de Bye, ca. 1610]][[Doornik en het Doornikse|Doornik]] werd op [[3 december]] [[1521]] veroverd door keizer Karel en deze eigende zich het recht op de bisschopsbenoemingen toe. In 1525 besliste de keizer om zijn beschermeling Karel van Croÿ te benoemen tot bisschop van Doornik. Met [[Everhard van der Marck]], de [[prins-bisschop]] van [[prinsbisdom Luik|Luik]] trof hij de volgende regeling: [[Louis Guillard]], die tot dan toe bisschop van Doornik was, werd bisschop van [[bisdom Chartres|Chartres]]. Van der Marck, die tot dan toe eveneens bisschop van Chartres was, kreeg in ruil een jaarlijkse rente van het bisdom Doornik en de abdij van Affligem.

Van Croÿ vatte in 1526 de studies in de [[theologie]] aan. Barlandus bleef zijn mentor en hij kreeg les van onder meer Latomus en [[Johannes Driedo]]. Van Croÿ trok naar [[Rome (stad)|Rome]] om er zijn studies te vervolledigen en werd er op [[13 juni]] [[1533]] tot [[priester]] en [[bisschop]] gewijd. Het was pas op [[25 juli]] [[1539]] vooraleer Karel van Croÿ zijn plechtige intrede deed in Doornik. In 1540 droeg hij er zijn eerste [[mis]] op, 15 jaar na zijn benoeming tot bisschop.

Van Croÿ was de [[jezuïeten]] zeer genegen; na [[Leuven]] was Doornik de tweede stad in de [[Nederlanden]] waar ze werden toegelaten. In 1554 kwamen de eerste drie jezuïeten zich vestigen in de stad. Ze vestigden er zelfs het allereerste [[middelbare school|jezuïetencollege]] in de Nederlanden.

In 1559 vond er een [[reorganisatie]] plaats in de kerkelijke hiërarchie in de Nederlanden. Het uitgestrekte, tweetalige bisdom Doornik, dat tussen [[Schelde (rivier)|Schelde]] en [[IJzer (rivier)|IJzer]] gelegen was, werd verdeeld over drie nieuwe bisdommen, [[Bisdom Brugge|Brugge]], [[Bisdom Gent|Gent]] en Doornik zelf dat enkel het Franstalige gedeelte behield. Ondanks het feit dat zijn bisdom werd gedecimeerd, voerde Van Croÿ weinig oppositie tegen het besluit. Hij vroeg enkel een geldelijke tegemoetkoming voor het geleden verlies van grondgebied. Toen dit lange tijd op zich bleef wachten, ontstonden er wrijvingen tussen Van Croÿ en [[Pieter de Corte]], de eerste bisschop van Brugge.

Als abt van Affligem verzette Van Croÿ zich wel hevig tegen de bepaling dat de abdij werd toegewezen aan het [[Aartsbisdom Mechelen-Brussel|bisdom Mechelen]]. Uiteindelijk gebeurde dit toch in 1569, vijf jaar na de dood van Van Croÿ.

Van Croÿ had tijdens zijn periode als bisschop veel last van het [[calvinisme]]. In Doornik bevond zich de grootste groep protestanten uit de [[Habsburgse Nederlanden]]. Van Croÿ riep in 1563 de hulp in van landvoogdes [[Margaretha van Parma]] die de Doornikse burgers in augustus 1563 de [[eed]] van trouw liet zweren.

Van Croÿ stierf in 1564 in de abdij van [[Saint-Ghislain]] waar hij de laatste jaren van zijn leven regelmatig verbleef. Zijn [[graf]] werd er bijgezet. Hij werd opgevolgd door [[Gilbert d'Oignies]] die sinds 1556 zijn [[hulpbisschop|coadjutor]] was.

== Kasteel van Moorsel ==
[[bestand:Waterkasteel van Moorsel 01.jpg|thumb|right|Waterkasteel van Moorsel]]
In [[Moorsel (Oost-Vlaanderen)|Moorsel]] liet hij tussen 1521 en 1526 een [[Waterkasteel van Moorsel|waterkasteel]] bouwen met de opbrengsten van de abdij van Affligem. De dreef naar het beschermde kasteel is naar hem vernoemd.

== Externe links ==
* [https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/480 Informatie over het kasteel van Moorsel] in de [[Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed]].

{{Appendix|2=
* Michel DIERICKX S.J., ''Karel van Croÿ'', in: [[Nationaal Biografisch Woordenboek]], deel 2, kol. 148-158, Brussel, 1966
* Peter G. BIETENHOLZ, Thomas Brian DEUTSCHER, ''[http://books.google.com/books?id=-BjzbYSIVqgC&pg=PT365&lpg=PT365&dq=charles+de+croy+tournai&source=web&ots=y8efbcee4a&sig=ac6_xqKLaOtSQemAmg0SNexvvpM#PPT365,M1 Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the Renaissance and Reformation]'', pp. 348-349, University of Toronto Press, 1987 ISBN 0802025072.
* [[Henri Guillaume|Generaal GUILLAUME]], ''Charles de Croy'', in: [[Biographie Nationale]], deel 4, kol. 566, Brussel, 1873
}}

{{DEFAULTSORT:Croy, Karel}}
[[Categorie:Huis Croÿ|Karel]]
[[Categorie:Bisschop van Doornik]]
[[Categorie:Zuid-Nederlands bisschop (voor 1830)]]
[[Categorie:Abt van Affligem]]
[[Categorie:16e-eeuws abt]]
[[Categorie:Bisschop in de Nederlanden in de 16e eeuw]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 16e eeuw]]