Brontekst bekijken van Jacob Eduard Feenstra

{{Infobox persoon Tweede Wereldoorlog
| naam        = Jacob Eduard Feenstra
| afbeelding  = Jacob Eduard Feenstra.jpg 
| onderschrift= Feenstra na zijn arrestatie (bron: Gelders Archief)
| gbdat       = [[18 november]] [[1888]]
| sterfdat    = [[29 augustus]] [[1946]]
| geslacht    = 
| gbplaats    = [[Medan (Indonesië)|Medan]], [[Nederlands-Indië]]
| sterfplaats = [[Arnhem]], [[Nederland]]
| zijde       = {{DE-1935}}
| org         = [[Nationaal-Socialistische Beweging|NSB]]<br />[[Weerbaarheidsafdeling|WA]]
| spfunc      = 
| rang        = luitenant-kolonel
}}
[[Bestand:Sportwedstrijd WA - Fotodienst der NSB - Rijksmuseum.jpg|right|thumb|300px|Feenstra reikt een prijs uit tijdens een sportwedstrijd van de WA (juni 1941)]]
'''Jacob Eduard Feenstra''', vaak aangeduid als '''overste-Feenstra''', ([[Medan (Indonesië)|Medan]] ([[Nederlands-Indië]]), [[18 november]] [[1888]] - [[Arnhem]], [[29 augustus]] [[1946]]) was een [[Nederland]]se politieofficier die in de [[Tweede Wereldoorlog]] nauw met de [[Nazi-Duitsland|Duitse]] bezetter samenwerkte. Hij was hoofd van de [[Koninklijke Marechaussee|marechaussee]] in het gewest [[Arnhem]]. Na de oorlog werd Feenstra ter dood veroordeeld.

== Levensloop ==
Feenstra was de zoon van de planter Peter Feenstra, die overleed toen zijn zoon net vijf maanden oud was. Feenstra volgde het grootste deel van zijn opleiding in Nederland waar hij in juni 1912 afstudeerde aan de [[Koninklijke Militaire Academie]]. Hij stond bekend als een bekwaam officier. Feenstra werd na het afronden van zijn studie benoemd als 2e luitenant bij het Derde Regiment Huzaren in Den Haag. Tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] was hij bij de grens met [[België]] gelegerd. Tijdens de mobilisatie van het Nederlandse leger in augustus 1939 werd hij commandant van de 3e verkenningsafdeling bij de Huzaren en belast met de motorisering.<ref name="nationale">[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:011132368:mpeg21:a0042 De nieuwe commandant der Haagsche W.A], ''Het nationale dagblad'', 23 oktober 1940</ref>

Kort na de [[Duitse inval in Nederland]], in juli 1940, meldde Feenstra zich aan als lid van de [[Weerbaarheidsafdeling]] (WA). Ook werd hij lid van de [[Nationaal-Socialistische Beweging|NSB]].<ref name="nationale" /> Voor veel bekenden van Feenstra kwam de overstap als een verrassing, maar in een brief aan Mussert schreef de politieman dat hij als sinds 1922 sympathie koesterde voor het [[fascisme]]. Feenstra werd in oktober 1940 aangesteld aan ''Heerbanleider'' van de WA in [[Den Haag]]. Vanaf het begin van de oorlog toonde Feenstra zich zeer [[Antisemitisme|antisemitisch]]. Toen twee caféhouders in Den Haag bij het verplichte bordje ''Joden niet gewenst'' het woordje ''niet'' hadden doorgestreept, lichtte hij meteen de [[Sicherheitsdienst]] in.<ref>Loe de Jong (1974). ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. Deel 5. Eerste helft. Maart "41 - juli ''42''. Amsterdam: NIOD, p.54</ref>

Feenstra werd in mei 1942 benoemd als hoofd van het [[Koninklijke Marechaussee|marechausseegewest]] [[Arnhem]]. Daaronder vielen de provincies [[Gelderland]] en [[Overijssel]]. Op dat moment had hij de rang van luitenant-kolonel. In deze positie zette hij zich volop in voor de Nederlandse bezetter. Hij zuiverde het politieapparaat. Meer dan twintig ondergeschikten kwamen terecht in gevangenschap of voor het vuurpeloton. In [[Putten (gemeente)|Putten]] liet de plaatselijke politie in 1943 regelmatig gearresteerde joden uit de politiecel ontsnappen. In 1943 eiste Feenstra dat elke politieman in Putten hem persoonlijk zou beloven in de toekomst joden te arresteren. Zes politiemannen weigerden en werden door Feenstra overgeleverd aan de Sicherheitsdienst. Zij werden op transport gezet naar een concentratiekamp in Duitsland, waar een van hen overleed.<ref>Madelon de Keizer (1998). ''Putten: de razzia en de herinnering.'' Amsterdam: Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, p.345</ref> Feenstra had meerdere medewerkers voor zich werken die op hun beurt ook weer veel slachtoffers maakten, zoals [[Gerrit Stap]] en [[Eeltje Sminia]].

Zelf maakte Feenstra ook zeer actief jacht op [[Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog|verzetsmensen]], onderduikers en [[joden]]. Hij was regelmatig op pad om mensen op te sporen en ging daarbij zeer doelgericht te werk. Zo passeerde hij in augustus 1943 op een avond het dorp [[Zeddam (dorp)|Zeddam]]. Toen hij merkte dat daar een bruiloft gaande was viel hij met zijn medewerkers binnen en arresteerde een onderduiker, de broer van de bruidegom.<ref>[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:011154300:mpeg21:a0052 Doodstraf geeist tegen ex-overste Feenstra], ''De Graafschapbode'', 12 februari 1946</ref> 

Door het verzet werd ook jacht gemaakt op Feenstra. In [[Wolfheze]] werd in september 1944 een NSB-lid en bijna-naamgenoot (G.R. van Calcar Veenstra) ontvoerd. Hoogstwaarschijnlijk werd hij aangezien voor Feenstra. Van Calcar Veenstra kwam weer vrij nadat de Sicherheitsdienst dreigde met executie van gijzelaars.<ref>Cor Janse. ''Blik omhoog: 1940-1945. Wolfheze en de Zuid-Veluwe in oorlogstijd (deel 1)''. Duiven: Uitgeverij Tamminga Siegers, p.361</ref>

Ondanks zijn nazi-sympathieën werd Feenstra nooit lid van de [[Germaansche SS]], omdat die aansluiting die de annexatie van Nederland in een Groot-Germaans Rijk nastreefden. Feenstra nam op [[Dolle Dinsdag]] de benen. Hij zou een aantal dagen in Overijssel zijn gebleven. Zijn ondergeschikten verwijderden het portret van [[Adolf Hitler|Hitler]] van de muur en vervingen dat voor een portret van [[Wilhelmina der Nederlanden|koningin Wilhelmina]]. Het portret van Hitler werd versierd met pruimenschillen. Toen Feenstra een paar dagen later weer opdook, brachten zij snel alles in de oorspronkelijke staat terug.<ref>[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=MMNIOD05:000069834:mpeg21:a0014 Rumoerige septemberdagen bij de marechaussee te Arnhem], ''Arnhems Dagblad'', 9 juni 1945</ref> Na de [[Slag om Arnhem]] werd de stad geëvacueerd. Daarna verplaatse hij zijn activiteiten naar [[Bathmen]]. Later trok hij naar [[Amsterdam]], vanwaar hij aan het einde van de oorlog naar Duitsland zou hebben geprobeerd te vluchten.<ref>[https://www.nationaalarchief.nl/beleven/verhalenarchief/verhaal-van-colette-van-leent Joke van Grootheest en Gert-Jan van Rijn (2009). ''Kind in de oorlog: persoonlijke verhalen''. Hoorn: Uniepers]. [https://web.archive.org/web/20181117233743/https://www.nationaalarchief.nl/beleven/verhalenarchief/verhaal-van-colette-van-leent Gearchiveerd] op 17 november 2018.</ref>

Na de oorlog was Feenstra een van de eerste personen die door de [[Bijzondere rechtspleging]] ter dood werd veroordeeld. Koningin Wilhelmina wees een gratieverzoek af.<ref>[https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010734480:mpeg21:a0005 Koningin beschikt over gratieverzoeken], ''De Heerenveensche koerier'', 28 augustus 1946</ref> In de ochtend van 29 augustus 1946 werd hij op de schietbaan bij de Zinkelenberg te Arnhem geëxecuteerd.

== Persoonlijk ==
Feenstra kreeg samen met zijn vrouw Betsij Lach de Bere vijf kinderen. Hij groeide op in de [[Nederlandse Hervormde Kerk]], maar stapte later over naar de [[Doopsgezinden]].

{{Appendix|2=
* [https://web.archive.org/web/20181117195721/https://www.politieacademie.nl/thema/Politiegeschiedenis/biografieen/Paginas/Jacob-Eduard-Feenstra-1888-1946.aspx Jacob Eduard Feenstra 1888 - 1946], website Politieacademie, geraadpleegd op 17 november 2018
{{References}}
}}

{{DEFAULTSORT:Feenstra, Jacob Eduard}}
[[Categorie:Nederlands politiefunctionaris]]
[[Categorie:Na de Tweede Wereldoorlog geëxecuteerd Nederlands persoon]]
[[Categorie:NSB-lid]]